Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego
Etiologia i przyczyny
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego (PZBM) jest najczęstszą przyczyną nagłego bólu biodra i kulawienia u dzieci w wieku 3-10 lat, stanowiąc 80-85% przypadków kulawienia bez urazu. Etiologia PZBM pozostaje niejasna, jednak dominująca hipoteza wiąże ten stan z reakcją immunologiczną po przebytej infekcji wirusowej, zwłaszcza górnych dróg oddechowych, pojawiającą się zwykle 1-2 tygodnie po infekcji. Badania wykazały podwyższone miano przeciwciał przeciwwirusowych u 67 z 80 pacjentów, co potwierdza związek z infekcjami wirusowymi, z podejrzeniem udziału parwowirusa B19 i ludzkiego herpeswirusa 6. Inne czynniki etiologiczne to urazy stawu biodrowego (ok. 5% przypadków), reakcje nadwrażliwości poszczepienne lub polekowe, predyspozycje alergiczne oraz infekcje bakteryjne. W przebiegu PZBM dochodzi do nieswoistego zapalenia i przerostu błony maziowej oraz gromadzenia niewielkiej ilości klarownego płynu w stawie, co odróżnia go od septycznego zapalenia stawu.
- Etiologia przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego
- Nieznana dokładna przyczyna
- Związek z infekcją wirusową
- Uraz jako potencjalny czynnik wywołujący
- Inne proponowane czynniki etiologiczne
- Patofizjologia
- Czynniki ryzyka i epidemiologia
- Związek z innymi schorzeniami
- Podsumowanie etiologii przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego
Etiologia przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego (znane również jako przemijające zapalenie torebki stawowej lub toksyczne zapalenie torebki stawowej) stanowi najczęstszą przyczynę nagłego bólu biodra i kulawienia u dzieci w wieku od 3 do 10 lat.123 Jest to stan, w którym dochodzi do zapalenia (obrzęku) wyściółki stawu biodrowego, co prowadzi do pojawienia się objawów bólowych oraz zaburzeń chodu.4
Nieznana dokładna przyczyna
Dokładna etiologia przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego pozostaje nieznana. Mimo licznych proponowanych teorii wyjaśniających mechanizm powstawania tego schorzenia, żadna z nich nie została jednoznacznie potwierdzona.56 Jest to przede wszystkim diagnoza stawiana przez wykluczenie innych poważniejszych przyczyn bólu biodra.78
Związek z infekcją wirusową
Najczęściej proponowana teoria dotycząca etiologii przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego wiąże to schorzenie z przebytą infekcją wirusową. U wielu dzieci z tym stanem stwierdza się historię niedawno przebytej infekcji, zwłaszcza górnych dróg oddechowych.569 Obserwacje kliniczne wskazują, że zapalenie błony maziowej pojawia się często 1-2 tygodnie po infekcji górnych dróg oddechowych.10
Możliwe wyjaśnienia mechanizmu obejmują:4
- Reakcję alergiczną, w której układ odpornościowy reagując na infekcję w innym miejscu organizmu, wywołuje również zapalenie w stawie biodrowym411
- Odpowiedź immunologiczną na wirusową infekcję, która powoduje produkcję substancji zapalnych mogących gromadzić się w stawie biodrowym1213
Badania wykazały podwyższone miano przeciwciał przeciwwirusowych u 67 z 80 pacjentów z przemijającym zapaleniem błony maziowej stawu biodrowego, co potwierdza potencjalny związek z infekcjami wirusowymi.14 Trwają badania nad konkretnym czynnikiem wirusowym, w tym nad możliwym udziałem parwowirusa B19 i ludzkiego herpeswirusa 6.15
Uraz jako potencjalny czynnik wywołujący
Inną postulowaną przyczyną przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego jest przebyte niedawno urazy lub obrażenia stawu biodrowego.416 Pacjenci z tym schorzeniem często mają historię urazów, które mogą być przyczyną lub czynnikiem predysponującym do rozwoju stanu zapalnego.14 Jednak urazy są zgłaszane tylko w około 5% przypadków, podczas gdy infekcje wirusowe występują w około 30% przypadków.17
Inne proponowane czynniki etiologiczne
Wśród innych potencjalnych czynników przyczyniających się do rozwoju przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego wymienia się:714
- Reakcje nadwrażliwości poszczepienne lub polekowe71418
- Predyspozycje alergiczne714
- Infekcje bakteryjne (w tym postreptokokowe toksyczne zapalenie błony maziowej)19
- Podwyższone stężenie interferonu19
Patofizjologia
Niezależnie od czynnika inicjującego, w przemijającym zapaleniu błony maziowej stawu biodrowego dochodzi do:2021
- Nieswoistego zapalenia i przerostu błony maziowej wyściełającej torebkę stawową19
- Gromadzenia się niewielkiej ilości płynu w stawie biodrowym (wysięk zapalny)22
- W badaniu aspiracyjnym płyn stawowy jest klarowny, w przeciwieństwie do mętnego lub ropnego płynu w przypadku stawu septycznego2321
Czynniki ryzyka i epidemiologia
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego jest najczęstszą przyczyną ostrego bólu biodra u dzieci, wyłączając urazy i infekcje.14 Stanowi przyczynę 80-85% przypadków kulawienia u dzieci przy braku urazu.14
Wiek i płeć jako czynniki ryzyka
Schorzenie to występuje najczęściej u dzieci w wieku przedpokwitaniowym, ze szczególnym nasileniem w przedziale wiekowym:317
- 2-8 lat według niektórych źródeł246
- 3-10 lat według innych źródeł14
- Szczyt zachorowań przypada na wiek 5-6 lat2526
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt, z proporcją 2:1 do 4:1, w zależności od źródła.241427 Niektóre badania wskazują na stosunek 1,9:1 (chłopcy:dziewczynki).27
Czynniki sezonowe i geograficzne
Zaobserwowano pewne sezonowe tendencje w występowaniu przypadków przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego, co może pośrednio wskazywać na związek z sezonowymi infekcjami wirusowymi.27 W niektórych badaniach odnotowano przewagę zachorowań w miesiącach wiosennych (marzec i kwiecień), co pokrywa się z sezonowym wzrostem infekcji wirusowych.27
Związek z innymi schorzeniami
Choroba Perthesa
Istnieje debata na temat potencjalnego związku między przemijającym zapaleniem błony maziowej stawu biodrowego a chorobą Legg-Calvé-Perthesa, w której dochodzi do martwicy głowy kości udowej z powodu zaburzeń krążenia.281629
Choroba Perthesa (martwica głowy kości udowej) jest czasami wymieniana jako możliwa przyczyna lub następstwo przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego, chociaż obecny konsensus wskazuje, że nie ma dowodów na zwiększone ryzyko powikłań po przebyciu przemijającego zapalenia błony maziowej.2330
Nawracające epizody
Głównym powikłaniem związanym z przemijającym zapaleniem błony maziowej stawu biodrowego jest możliwość nawrotu objawów.7 Szacuje się, że nawrót występuje u około 5-15% dzieci i może dotyczyć tego samego lub przeciwnego stawu biodrowego.313230
Różnicowanie z septycznym zapaleniem stawu
Niezwykle istotne jest różnicowanie przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego od septycznego zapalenia stawu biodrowego, które stanowi stan zagrożenia zdrowia i wymaga natychmiastowej interwencji.3118
Czynniki różnicujące te dwa stany obejmują:31
- Ogólny stan dziecka – dzieci z septycznym zapaleniem stawu wyglądają na wyraźnie chore2531
- Gorączkę powyżej 38°C – charakterystyczną dla septycznego zapalenia stawu33
- Podwyższone wykładniki stanu zapalnego w badaniach laboratoryjnych31
- Wysoką leukocytozę powyżej 12 000 komórek/mm³31
- OB powyżej 40 mm/godz31
Septyczne zapalenie stawu jest mało prawdopodobne, jeśli w płynie stawowym jest mniej niż 25 000 białych krwinek na mm³ lub mniej niż 75% neutrofili.31
Podsumowanie etiologii przemijającego zapalenia błony maziowej stawu biodrowego
Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego jest najczęstszą przyczyną bólu biodra i kulawienia u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Mimo że dokładna przyczyna tego schorzenia pozostaje nieznana, najczęściej wiąże się je z reakcją immunologiczną po przebytej infekcji wirusowej, zwłaszcza górnych dróg oddechowych.195
Inne proponowane czynniki etiologiczne obejmują urazy stawu biodrowego, reakcje poszczepienne lub polekowe oraz predyspozycje alergiczne. Przemijające zapalenie błony maziowej stawu biodrowego jest zawsze diagnozą wykluczeniową, stawianą po wykluczeniu poważniejszych przyczyn bólu biodra, zwłaszcza septycznego zapalenia stawu.723
Schorzenie to charakteryzuje się samoograniczającym przebiegiem i dobrym rokowaniem, choć u części pacjentów może wystąpić nawrót objawów.932
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.