złamanie szyjki kości udowej
Złamanie szyjki kości udowej to poważny uraz ortopedyczny, dotyczący proksymalnej części kości udowej, pomiędzy głową a krętarzami. Stanowi około 50% wszystkich złamań w obrębie stawu biodrowego i występuje najczęściej u osób starszych, szczególnie kobiet po menopauzie, co wiąże się z osteoporozą.
Klasyfikacja według Gardena (I-IV) określa stopień przemieszczenia odłamów, co ma kluczowe znaczenie dla rokowania i wyboru metody leczenia. Złamania nieprzemieszczone (Garden I-II) mają lepsze rokowanie niż przemieszczone (Garden III-IV), ze względu na mniejsze ryzyko zaburzeń ukrwienia głowy kości udowej.
Diagnostyka obejmuje badanie kliniczne (ból, skrócenie i rotacja zewnętrzna kończyny) oraz obrazowanie radiologiczne. Leczenie zależy od wieku pacjenta, aktywności życiowej, typu złamania i chorób współistniejących. U młodszych pacjentów preferuje się zespolenie złamania (śruby kaniulowane, DHS), natomiast u starszych często wykonuje się alloplastykę stawu biodrowego (częściową lub całkowitą).
Powikłania złamania szyjki kości udowej obejmują jałową martwicę głowy kości udowej (15-33% przypadków), brak zrostu, infekcje oraz powikłania ogólnoustrojowe, jak zakrzepica żył głębokich czy zatorowość płucna. Rehabilitacja stanowi kluczowy element procesu terapeutycznego, wpływający na ostateczny wynik funkcjonalny.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Zapobieganie i profilaktyka
Złamania szyjki kości udowej, szczególnie u osób powyżej 65. roku życia, stanowią istotne wyzwanie kliniczne ze względu na wysokie ryzyko utraty mobilności, zależności oraz zwiększonej śmiertelności. Profilaktyka opiera się na zapobieganiu upadkom poprzez modyfikacje środowiska domowego (usunięcie przeszkód, zabezpieczenie dywanów, instalacja poręczy i mat antypoślizgowych) oraz poprawę siły mięśniowej i równowagi za pomocą regularnej aktywności fizycznej, w tym ćwiczeń wzmacniających nogi, Tai Chi, treningu siłowego i pływania. Kluczowe jest także monitorowanie czynników ryzyka, takich jak przegląd leków, badania wzroku i słuchu oraz stosowanie odpowiedniego obuwia i pomocy do chodzenia. Osteoporoza, będąca głównym czynnikiem ryzyka, wymaga diagnostyki densytometrycznej u kobiet po menopauzie i mężczyzn po 70. roku życia oraz suplementacji wapnia (1000-1500 mg/dobę) i witaminy D (800 IU/dobę). Leczenie bisfosfonianami jest wskazane u pacjentów po złamaniu szyjki kości udowej niezależnie od densytometrii, o ile nie ma przeciwwskazań.
bisfosfonian, cefazolina, ćwiczenie z obciążeniem, densytometria, fondaparynuks, gęstość mineralna kości, gronkowiec złocisty, heparyna drobnocząsteczkowa, ochraniacz biodra, odleżyna, osteoporoza, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka przeciwzakrzepowa, rehabilitacja, suplementacja wapnia, suplementacja witaminy D, tai chi, trening siłowy, udar mózgu, warfaryna, zakażenie dróg moczowych, zakrzepica, zapalenie płuc, złamanie kruchości, złamanie nadgarstka, złamanie szyjki kości udowej, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Kwas ibandronowy – Wskazania do stosowania
Kwas ibandronowy, będący bisfosfonianem, znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej oraz w onkologii, zwłaszcza w zapobieganiu zdarzeniom kostnym u pacjentek z rakiem piersi z przerzutami do kości. W terapii osteoporozy stosuje się tabletki powlekane w dawce 150 mg (np. Ibandronat Polpharma, Kefort) lub roztwór do wstrzykiwań 3 mg (Osagrand), co potwierdzono skutecznością w redukcji ryzyka złamań kręgów, choć efektywność w zapobieganiu złamaniom szyjki kości udowej pozostaje niejednoznaczna. Decyzja o leczeniu powinna uwzględniać wyniki densytometrii, czynniki ryzyka złamań oraz indywidualne parametry kliniczne i biochemiczne pacjentki.
badanie densytometryczne, bisfosfonian, choroba kości, choroba nowotworowa, hiperkalcemia, hiperkalcemia nowotworowa, koncentrat do roztworu do infuzji, kwas ibandronowy, osteoporoza pomenopauzalna, powikłanie kostne, rak piersi z przerzutami do kości, roztwór do wstrzykiwań, ryzyko złamania, stężenie wapnia, tabletka powlekana, wskazanie onkologiczne, zdarzenie kostne, złamanie kręgu, złamanie patologiczne, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Alendronat Bluefish 70 mg
Alendronat Bluefish, zawierający 70 mg alendronatu sodu (odpowiadającego 91,37 mg sodu alendronianu trójwodnego), jest skutecznym bisfosfonianem stosowanym w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej. Lek ten wykazuje zdolność do istotnego zmniejszania ryzyka złamań kompresyjnych kręgów oraz złamań szyjki kości udowej, co jest kluczowe ze względu na wysoką śmiertelność i niesprawność związaną z tymi urazami. Zalecany jest u kobiet po menopauzie z T-score poniżej -2,5 SD, przebytymi złamaniami niskoenergetycznymi lub obecnością czynników ryzyka osteoporozy, takich jak niska masa ciała, palenie tytoniu czy predysponujące choroby i leki. Dawkowanie raz w tygodniu w formie tabletek o wymiarach 14 x 8 mm sprzyja dobrej compliance w długotrwałej terapii.
alendronian, alendronian sodu, alendronian sodu trójwodny, badanie densytometryczne, bisfosfonian, gęstość mineralna kości, komórka kościogubna, kwas alendronowy, mikroarchitektura kości, mineralizacja kości, osteoklast, osteoporoza pomenopauzalna, osteoporoza wtórna, resorpcja kostna, złamanie kompresyjne kręgosłupa, złamanie kręgu, złamanie niskoenergetyczne, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Alendrogen 70 mg
Alendrogen 70 mg, zawierający 70 mg kwasu alendronowego w postaci sodu alendronianu, jest wskazany do leczenia osteoporozy pomenopauzalnej u kobiet, ze szczególnym uwzględnieniem redukcji ryzyka złamań kręgów oraz szyjki kości udowej. Terapia jest zalecana u pacjentek z T-score ≤ -2,5 SD oraz u tych, które doświadczyły złamań niskoenergetycznych. Lek podawany jest raz w tygodniu, co odpowiada dawce 10 mg kwasu alendronowego dziennie, co sprzyja poprawie adherencji do leczenia. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest potwierdzenie rozpoznania osteoporozy za pomocą densytometrii DXA oraz ocena czynników ryzyka złamań. Alendrogen nie jest wskazany do stosowania u mężczyzn ani w osteoporozie wtórnej innego pochodzenia.
badanie BMD, densytometria DXA, gęstość mineralna kości, kwas alendronowy, laktoza jednowodna, marker obrotu kostnego, nietolerancja laktozy, osteoporoza pomenopauzalna, osteoporoza wtórna, sodu alendronian, suplementacja wapnia, suplementacja witaminy D, T-score, złamanie kręgów, złamanie niskoenergetyczne, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esomeprazol Accord 40 mg
Esomeprazol Accord 40 mg w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/infuzji charakteryzuje się profilem bezpieczeństwa podobnym do innych postaci leku, niezależnie od dawki, wskazań czy grupy wiekowej. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są ból głowy, ból brzucha, biegunka i nudności. Wśród poważniejszych działań niepożądanych należy zwrócić uwagę na rzadkie zaburzenia hematologiczne (leukopenia, trombocytopenia, agranulocytoza, pancytopenia), reakcje nadwrażliwości (w tym anafilaksja), zaburzenia elektrolitowe (hipomagnezemia, hipokalcemia, hiponatremia), a także zaburzenia wątroby (zapalenie, niewydolność) i ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, DRESS). Częstość występowania działań niepożądanych klasyfikowana jest od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), z uwzględnieniem częstości nieznanej dla niektórych zdarzeń.
agranulocytoza, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, encefalopatia, esomeprazol, ginekomastia, hipokalcemia, hipomagnezemia, hiponatremia, inhibitor pompy protonowej, kandydoza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk naczynioruchowy, parestezje, polip żołądka, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, splątanie, śródmiąższowe zapalenie nerek, suchość jamy ustnej, toczeń rumieniowaty, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie jamy ustnej, zapalenie okrężnicy, zapalenie wątroby, zaparcie, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon substancji czynnych
Ezomeprazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ezomeprazol, jako inhibitor pompy protonowej (IPP), jest skutecznym lekiem w terapii chorób związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego, jednak jego stosowanie wymaga szczególnej uwagi na objawy alarmowe, takie jak niezamierzona utrata masy ciała, nawracające wymioty, krwawienia z przewodu pokarmowego czy podejrzenie wrzodu żołądka, które mogą maskować choroby nowotworowe. Długotrwała terapia (>1 rok) wiąże się z ryzykiem hipomagnezemii, wymagającą monitorowania stężenia magnezu, oraz zwiększonym ryzykiem złamań kości (szyjki kości udowej, nadgarstka, kręgosłupa) o 10-40%, szczególnie u osób starszych i z czynnikami ryzyka osteoporozy. Ponadto, ezomeprazol może obniżać wchłanianie witaminy B12, co jest istotne klinicznie przy długotrwałym stosowaniu. Należy także uwzględnić ryzyko ciężkich reakcji skórnych (EM, SJS, TEN, DRESS) oraz podostrej postaci tocznia rumieniowatego (SCLE), które wymagają natychmiastowego odstawienia leku i specjalistycznej opieki.
achlorhydria, arytmia komorowa, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, atazanawir, bakteria Salmonella, choroba nowotworowa, chromogranina A, ciężka reakcja skórna, Clostridium difficile, dysfagia, ezomeprazol, guz neuroendokrynny, Helicobacter pylori, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, izoenzym CYP2C19, klarytromycyna, klopidogrel, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas solny, mieszana choroba tkanki łącznej, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, osteoporoza, perforacja przewodu pokarmowego, porfiria, reakcja na lek z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, smolisty stolec, tężyczka, toczeń rumieniowaty skórny podostry, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczna rozpływna martwica naskórka, witamina B12, wrzód żołądka, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Apixaban Orion
Apiksaban wymaga ścisłej kontroli pod kątem objawów krwawienia, zwłaszcza u pacjentów z podwyższonym ryzykiem krwotocznym. W przypadku ciężkiego krwawienia konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. Monitorowanie ekspozycji na apiksaban nie jest rutynowo wymagane, jednak w wyjątkowych sytuacjach pomocny może być kalibrowany test anty-Xa. Dostępny jest lek odwracający działanie apiksabanu. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie apiksabanu z innymi lekami przeciwzakrzepowymi ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia. Szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu apiksabanu z lekami przeciwpłytkowymi, SSRI, SNRI oraz NLPZ, w tym kwasem acetylosalicylowym (ASA), który zwiększa ryzyko poważnego krwawienia z 1,8% do 3,4% rocznie u pacjentów leczonych apiksabanem. U pacjentów z migotaniem przedsionków i ostrym zespołem wieńcowym ryzyko dużego krwawienia wzrasta z 16,4% do 33,1% rocznie przy jednoczesnym stosowaniu ASA i apiksabanu.
antagonista witaminy K, antykoagulant toczniowy, apiksaban, brak laktazy, choroba nowotworowa, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czas protrombinowy, czynnik Xa, doustny antykoagulant, embolektomia, heparyna niefrakcjonowana, induktor CYP3A4, induktor P-gp, inhibitor agregacji płytek krwi, inhibitor CYP3A4, inhibitor P-gp, inhibitor proteazy HIV, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, klirens kreatyniny, koagulopatia, krwiak nadtwardówkowy, krwiak podpajęczynówkowy, kryteria ISTH, kwas acetylosalicylowy, lek odwracający działanie apiksabanu, lek przeciwgrzybiczny z grupy azoli, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, migotanie przedsionków, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, niezastawkowe migotanie przedsionków, ostry udar niedokrwienny, ostry zespół wieńcowy, produkt trombolityczny, proteza zastawki serca, przeciwciało antykardiolipinowe, przeciwciało przeciwko β2 glikoproteinie-I, przezskórna interwencja wieńcowa, ryzyko krwotoczne, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skala Child-Pugh, stężenie kreatyniny, terapia trombolityczna, test anty-Xa, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zatorowość płucna, zespół antyfosfolipidowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złamanie szyjki kości udowej, znieczulenie centralne, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Wapń – Właściwości farmakodynamiczne
Wapń jest kluczowym pierwiastkiem w organizmie, z 99% jego zawartości w tkance kostnej, a pozostała część w komórkach tkanek miękkich (0,9%) i płynach ustrojowych (0,1%). Fizjologiczne stężenie wapnia w surowicy wynosi 2,25-2,65 mmol/l (4,5-5,3 mEq/l lub 9,0-10,6 mg%), z czego około 50% stanowi wapń zjonizowany, aktywny biologicznie. Wapń uczestniczy w mineralizacji kości, krzepnięciu krwi, funkcjonowaniu układu nerwowo-mięśniowego oraz reguluje przepuszczalność naczyń krwionośnych, wykazując działanie przeciwwysiękowe, przeciwobrzękowe, przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Jego metabolizm jest ściśle kontrolowany przez parathormon, kalcytoninę i witaminę D, które wpływają na wchłanianie jelitowe, wymianę kostną i wydalanie nerkowe. W terapii osteoporozy i niedoborów wapnia stosuje się preparaty zawierające różne formy wapnia (węglan wapnia 40% wapnia elementarnego, glukonian wapnia 9%, laktoglukonian wapnia 13%, chlorek wapnia 27%) oraz witaminę D3, co potwierdzają badania kliniczne wykazujące zmniejszenie ryzyka złamań szyjki kości udowej przy suplementacji 1200 mg wapnia i 800 IU witaminy D dziennie.
demineralizacja tkanki kostnej, działanie przeciwwysiękowe, glukonian wapnia, gospodarka elektrolitowa, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperfosfatemia, hiperkaliemia, infekcja, jon wapnia, kalcytriol, kąpiel mineralna, kaskada krzepnięcia krwi, kościotworzenie, krzepnięcie krwi, kwas askorbowy, laktoglukonian wapnia, mięsień sercowy, mineralizacja tkanki kostnej, nadczynność przytarczyc, niedobór witaminy C, niewydolność nerek, osteodystrofia nerkowa, osteoklast, osteoliza osteoklastyczna, osteoporoza, parathormon, przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, przeziębienie, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór dializacyjny, śródbłonek naczyń, tężyczka, tkanka kostna, ultrafiltracja, wapń w organizmie, wchłanianie jelitowe wapnia, wchłanianie zwrotne wapnia, węglan wapnia, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cliovelle 1 mg/0,5mg tabletki 1 mg + 0,5 mg
Cliovelle 1 mg/0,5 mg to preparat do ciągłej złożonej hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), zawierający 1 mg estradiolu (w postaci walerianianu estradiolu) oraz 0,5 mg octanu noretysteronu. Estradiol, będący syntetycznym 17β-estradiolem identycznym z endogennym hormonem, kompensuje niedobory estrogenów w okresie menopauzy, łagodząc objawy oraz zapobiegając ubytkom gęstości mineralnej kości (BMD). Octan noretysteronu pełni funkcję progestagenu, chroniąc przed hiperplazją endometrium indukowaną przez estrogeny u kobiet z zachowaną macicą. Terapia umożliwia uniknięcie regularnych krwawień z odstawienia, typowych dla sekwencyjnych schematów HTZ, a brak miesiączki obserwowany jest u 90% pacjentek między 9 a 12 miesiącem leczenia. W początkowym okresie terapii występują nieregularne krwawienia u 27% kobiet, które zmniejszają się do 10% po 10-12 miesiącach.
17β-estradiol, biorównoważność, BMD szyjki kości udowej, endogenny estradiol, gęstość mineralna kości, hiperplazja endometrium, hormonalna terapia zastępcza, krwawienie z odstawienia, nieregularne krwawienie, objawy menopauzy, obrót kostny, octan noretysteronu, odcinek lędźwiowy kręgosłupa, osteoporoza, plamienie miesiączkowe, rak endometrium, utrata masy kostnej, walerianian estradiolu, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej, złożona hormonalna terapia zastępcza - Leksykon chorób i schorzeń
Martwica kostna (osteonekroza) – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Martwica kostna (osteonekroza) jest schorzeniem charakteryzującym się przewlekłym bólem, ograniczeniem funkcji stawów oraz postępującym niszczeniem struktur stawowych, co prowadzi do nieodwracalnych zmian i konieczności interwencji chirurgicznej. Naturalny przebieg obejmuje martwicę podchrzęstną, złamanie i zapadnięcie warstwy podchrzęstnej, deformację powierzchni stawowej oraz rozwój choroby zwyrodnieniowej. W przypadku martwicy głowy kości udowej, ryzyko zapadnięcia się powierzchni stawowej wynosi 70-80% w ciągu 3 lat od rozpoznania, a ponad 50% pacjentów wymaga leczenia operacyjnego w ciągu 3 lat. Czynniki rokownicze negatywnie wpływające na przebieg choroby to wiek powyżej 50 lat, zaawansowane stadium choroby (stadium III lub wyższe), martwica obejmująca ponad 1/3 powierzchni obciążanej głowy kości udowej w MRI oraz lokalizacja zmian w bocznej części głowy kości udowej. Wczesna diagnoza i interwencja, zwłaszcza w stadium Ficat I, znacząco poprawiają rokowanie, z powodzeniem leczenia sięgającym 93%, podczas gdy w stadium Ficat II wynosi on jedynie 46%.
ból przewlekły, choroba zwyrodnieniowa stawu, czynnik rokowniczy, dekompresja rdzeniowa, endoprotezoplastyka, endoprotezoplastyka stawu biodrowego, hemiartroplastyka, klasyfikacja ARCO, martwica głowy kości ramiennej, martwica kostna, martwica wieloogniskowa, osteonekroza, przeszczep kostny, przeszczep szpiku kostnego, SPECT/CT, tomografia emisyjna pojedynczych fotonów, uszkodzenie stawów, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Epidemiologia
Złamania szyjki kości udowej stanowią istotny problem zdrowotny, szczególnie w populacji osób starszych, z globalną częstością występowania 182 przypadków na 100 000 osób i 14,2 milionami przypadków w 2019 roku. Główna etiologia to upadki (66% przypadków), a ryzyko jest wyraźnie wyższe u kobiet (189,7/100 000) niż u mężczyzn (166,2/100 000), z przewidywanym wzrostem liczby złamań do 6,26 miliona do 2050 roku. Wskaźniki zapadalności rosną wykładniczo z wiekiem, osiągając szczyt w grupie 75-79 lat. Ryzyko złamania w ciągu życia u białych kobiet wynosi 16-18%, a u mężczyzn 5-6%. Złamania te wiążą się z wysoką śmiertelnością (20-24% w pierwszym roku) oraz znaczną niepełnosprawnością – 40% pacjentów nie odzyskuje samodzielności w chodzeniu, a 33% staje się całkowicie zależnych lub wymaga opieki długoterminowej. Współistniejąca osteoporoza występuje u około 66% pacjentów, a wcześniejsze złamanie zwiększa ryzyko kolejnego 2-2,5-krotnie. Wysoka współchorobowość i niepełnosprawność dodatkowo zwiększają ryzyko nawrotów i śmiertelności.
aktywność fizyczna, chorobowość, lata życia z niepełnosprawnością, lek przeciwosteoporotyczny, masa kostna, osteoporoza, śmiertelność, standaryzacja względem wieku, szczytowa masa kostna, upadek, wskaźnik zapadalności, współchorobowość, złamanie kości piszczelowej, złamanie kręgosłupa, złamanie krętarzowe, złamanie miednicy, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Esomeprazol Accord
Podczas terapii esomeprazolem należy zachować szczególną ostrożność w przypadku wystąpienia objawów sugerujących chorobę nowotworową przewodu pokarmowego, takich jak niezamierzona utrata masy ciała, nawracające wymioty, zaburzenia połykania, wymioty z krwią lub smoliste stolce, gdyż lek może maskować objawy nowotworu, opóźniając diagnozę. Inhibitory pompy protonowej zwiększają ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami Salmonella i Campylobacter oraz mogą prowadzić do zmniejszonego wchłaniania witaminy B12 w mechanizmie hipo- lub achlorhydrii, co wymaga monitorowania szczególnie u pacjentów z niedoborami tej witaminy. Długotrwałe stosowanie (≥3 miesiące, często ≥12 miesięcy) wiąże się z ryzykiem ciężkiej hipomagnezemii manifestującej się zmęczeniem, tężyczką, majaczeniem, drgawkami, zawrotami głowy i arytmią komorową; zaleca się monitorowanie stężenia magnezu u pacjentów z czynnikami ryzyka oraz stosujących digoksynę lub leki moczopędne.
arytmia komorowa, atazanawir, bakterie Salmonella i Campylobacter, choroba wrzodowa żołądka, chromogranina A, ciężkie skórne działania niepożądane, cyjanokobalamina, digoksyna, esomeprazol, guz neuroendokrynny, hipochlorhydria, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, izoenzym CYP2C19, klopidogrel, lek moczopędny, majaczenie, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, osteoporoza, podostra postać skórna tocznia rumieniowatego, polekowa reakcja z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, tężyczka, witamina B12, zakażenie przewodu pokarmowego, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Złamanie szyjki kości udowej u osób starszych wiąże się z wysoką śmiertelnością: 7,4% po 30 dniach, 22,1% po roku i 59,4% po 5 latach. Modele prognostyczne, takie jak Nottingham Hip Fracture Score (NHFS), Hip Fracture Estimator of Mortality Amsterdam (HEMA), National Hip Fracture Database (NHFD) oraz Rotterdam Hip Fracture Mortality Prediction-30 Days (RHMP-30), wykazują umiarkowaną zdolność przewidywania śmiertelności 30-dniowej, z c-statystyką około 0,70-0,71. Kluczowymi predyktorami rocznej śmiertelności są m.in. wiek ≥80 lat (OR=1,094), klasyfikacja ASA ≥3, indeks Charlsona ≥4 (OR=1,257), płeć męska, obecność przerzutowego raka, demencja, zastoinowa niewydolność serca, przewlekła choroba nerek oraz opóźnienie operacji ≥48 godzin. Biomarkery takie jak stosunek płytek do limfocytów >280 (AUC=0,8390) i albumina <33 g/L (AUC=0,7889) również silnie korelują ze śmiertelnością. Kruchość oceniana m.in. za pomocą Orthopaedic Frailty Score (OFS ≥2) zwiększa ryzyko 30-dniowej śmiertelności o 244%.
aktywności życia codziennego, biomarker prognostyczny, Hip Fracture Estimator of Mortality Amsterdam, indeks Charlsona, klasyfikacja ASA, niedożywienie białkowo-energetyczne, Nottingham Hip Fracture Score, ograniczenie funkcjonalne, ostre uszkodzenie nerek, przewlekła choroba nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, regresja logistyczna, Rotterdam Hip Fracture Mortality Prediction-30 Days, śmiertelność pooperacyjna, stosunek limfocytów do monocytów, stosunek płytek krwi do limfocytów, świadoma zgoda, uczenie maszynowe, wskaźnik masy ciała, zastoinowa niewydolność serca, zespół kruchości, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Diagnostyka i diagnoza
Złamanie bliższego końca kości udowej stanowi poważny uraz wymagający pilnej interwencji. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, gdzie typowe objawy to ból w pachwinie, niemożność obciążenia kończyny, skrócenie i rotacja zewnętrzna kończyny. Podstawowym badaniem obrazowym jest zdjęcie rentgenowskie w projekcji AP miednicy i bocznej biodra, przy czym unika się projekcji „żaby” ze względu na ryzyko bólu i przemieszczenia odłamów. W przypadku negatywnego RTG przy silnym podejrzeniu złamania, zwłaszcza stresowego, zaleca się MRI, które charakteryzuje się blisko 100% czułością i 93-100% swoistością, umożliwiając wykrycie niewidocznych w RTG złamań. Alternatywnie stosuje się CT, szczególnie przy złamaniach złożonych, oraz scyntygrafię kostną, gdy MRI jest przeciwwskazane. Klasyfikacja złamań obejmuje złamania wewnątrztorebkowe (szyjki kości udowej) oraz zewnątrztorebkowe (międzykrętarzowe i podkrętarzowe), co ma kluczowe znaczenie dla wyboru leczenia.
badanie kliniczne, badanie obrazowe, martwica awaskularna, przemieszczenie odłamów kostnych, rezonans magnetyczny, rotacja zewnętrzna, scyntygrafia kostna, tomografia komputerowa, torebka stawowa, zdjęcie rentgenowskie, złamanie biodra, złamanie bliższego końca kości udowej, złamanie międzykrętarzowe, złamanie podkrętarzowe, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wewnątrztorebkowe, złamanie zewnątrztorebkowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Osagrand 3 mg
Osagrand, zawierający kwas ibandronowy w dawce 3 mg w 3 ml roztworu do wstrzykiwań (3,375 mg sodu ibandronianu jednowodnego), jest wskazany do leczenia osteoporozy pomenopauzalnej u kobiet z podwyższonym ryzykiem złamań, zwłaszcza złamań kręgów. W badaniach klinicznych wykazano istotne zmniejszenie ryzyka złamań kręgów przy stosowaniu tej dawki, co czyni go lekiem z wyboru u pacjentek z potwierdzoną osteoporozą densytometryczną (DXA) i klinicznymi czynnikami ryzyka. Preparat charakteryzuje się pH w zakresie 3,465–4,235 oraz osmolalnością 270–310 mosmol/kg, co zapewnia stabilność fizykochemiczną roztworu. Podanie dożylne gwarantuje wysoką biodostępność, co jest korzystne u pacjentek z nietolerancją doustnych bisfosfonianów lub problemami z przestrzeganiem reżimu doustnej terapii.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Kefort 150 mg
Kefort, zawierający 150 mg kwasu ibandronowego w postaci tabletek powlekanych, jest wskazany do leczenia osteoporozy u kobiet po menopauzie z podwyższonym ryzykiem złamań, zwłaszcza kręgów. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność kwasu ibandronowego w redukcji ryzyka złamań kręgów, jednak jego efektywność w zapobieganiu złamaniom szyjki kości udowej pozostaje niejednoznaczna. Preparat jest szczególnie zalecany pacjentkom z potwierdzoną densytometrycznie osteoporozą oraz udokumentowanym zwiększonym ryzykiem złamań, np. na podstawie kalkulatorów takich jak FRAX, a także tym, które przeszły złamania kręgów lub są na nie narażone.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ibandronat Polpharma 150 mg
Lek Ibandronat Polpharma w postaci tabletek powlekanych zawiera 150 mg kwasu ibandronowego (sodu ibandronian jednowodny) i jest wskazany do leczenia osteoporozy u kobiet po menopauzie z podwyższonym ryzykiem złamań, szczególnie kręgów. W badaniach klinicznych potwierdzono jego skuteczność w redukcji ryzyka złamań kręgów, jednak efektywność w zapobieganiu złamaniom szyjki kości udowej nie została jednoznacznie wykazana. Tabletki mają charakterystyczne oznaczenia „I9BE” i „150” oraz zawierają 163 mg laktozy jednowodnej, co jest istotne u pacjentek z nietolerancją laktozy.
- Leksykon chorób i schorzeń
Złamana noga – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złamanie nogi obejmuje uszkodzenie kości udowej, piszczelowej lub strzałkowej, które może mieć charakter prosty lub złożony, zamknięty lub otwarty, stabilny lub z przemieszczeniem. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i obrazowym, głównie RTG, z możliwym uzupełnieniem CT lub MRI. Leczenie zależy od typu złamania: stabilne złamania bez przemieszczenia leczone są zachowawczo unieruchomieniem (gips/orteza) przez 4-12 tygodni, natomiast złamania z przemieszczeniem, otwarte lub kości udowej wymagają interwencji chirurgicznej (ORIF, zespolenie śródszpikowe, stabilizacja zewnętrzna). Czas gojenia wynosi około 3-6 miesięcy dla kości udowej, 4-6 miesięcy dla piszczelowej i 6-8 tygodni dla strzałkowej. Kluczowa jest ocena neurowaskularna, kontrola bólu (paracetamol, NLPZ, opioidy) oraz zapobieganie powikłaniom takim jak zespół ciasnoty powięziowej, zakażenia, DVT, zrost opóźniony lub nieprawidłowy.
brak zrostu, deformacja kończyny, kość piszczelowa, kość strzałkowa, kość udowa, kostnina, kule łokciowe, leczenie zachowawcze, obrzęk, ocena neurowaskularna, odleżyna, pończochy przeciwzakrzepowe, repozycja kości, rezonans magnetyczny, spirometria zachęcająca, sztywność stawów, tomografia komputerowa, zakrzepica żył głębokich, zanik mięśni, zapalenie kości i szpiku, zatorowość płucna, zdjęcie rentgenowskie, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, złamana noga, złamanie bliższego końca kości udowej, złamanie otwarte, złamanie proste, złamanie stabilne, złamanie szyjki kości udowej, złamanie z przemieszczeniem, złamanie zamknięte, złamanie złożone, zmiany zwyrodnieniowe stawów, zrost opóźniony, zrost w nieprawidłowym ustawieniu - Leksykon substancji czynnych
Dabigatran eteksylan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dabigatran eteksylan wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z podwyższonym ryzykiem krwawienia, zwłaszcza u osób w wieku ≥75 lat, z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (ClCr 30-50 ml/min), niską masą ciała (<50 kg) oraz przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów P-gp (np. amiodaron, werapamil) lub leków wpływających na hemostazę (ASA, klopidogrel, NLPZ, SSRI/SNRI). Krwawienia mogą wystąpić w dowolnym miejscu, a niewyjaśniony spadek hemoglobiny, hematokrytu lub ciśnienia tętniczego wymaga natychmiastowej diagnostyki. W przypadku zagrażającego życiu krwawienia u dorosłych dostępny jest swoisty czynnik odwracający idarucyzumab, natomiast u dzieci i młodzieży jego skuteczność i bezpieczeństwo nie zostały określone. Dabigatran można również usunąć hemodializą. Monitorowanie działania przeciwzakrzepowego może być wspomagane badaniami dTT (>67 ng/ml), ECT i aPTT (>1,3 x GGN), natomiast INR nie jest zalecany ze względu na fałszywie podwyższone wyniki.
agregacja płytek krwi, antagonista witaminy K, antykoagulant toczniowy, bakteryjne zapalenie wsierdzia, choroba nowotworowa, czas kaolinowo-kefalinowy, czas trombinowego krzepnięcia, dabigatran eteksylat, ekarynowy czas krzepnięcia, hemodializa, idarucyzumab, inhibitor P-gp, inhibitor pompy protonowej, koncentrat czynników krzepnięcia, krew pełna, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiak rdzeniowy, małopłytkowość, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, nakłucie lędźwiowe, osocze świeżo mrożone, ostry udar niedokrwienny mózgu, płytki krwi, przeciwciała antykardiolipinowe, refluks żołądkowo-przełykowy, rekombinowany czynnik VIIa, ryzyko krwawienia, stężenie hemoglobiny, zaburzenie czynności nerek, zapalenie błony śluzowej przełyku, zawał mięśnia sercowego, zespół antyfosfolipidowy, złamanie szyjki kości udowej, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie zmęczeniowe – Diagnostyka i diagnoza
Złamanie zmęczeniowe to mikropęknięcie kości wynikające z powtarzającego się obciążenia mechanicznego, bez jednorazowego urazu. Wyróżnia się złamania zmęczeniowe z przeciążenia (fatigue fractures) w zdrowych kościach oraz niewydolnościowe (insufficiency fractures) w kościach o obniżonej wytrzymałości. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych. Standardem jest MRI, które wykrywa zmiany już po 1-2 dniach od urazu, z wysoką czułością i swoistością, umożliwiając ocenę zarówno kości, jak i tkanek miękkich, bez ekspozycji na promieniowanie. RTG, choć powszechnie stosowane, ma niską czułość (15-35% w pierwszych 2-4 tygodniach), a scyntygrafia kostna wykazuje wysoką czułość, ale niską swoistość i wiąże się z ekspozycją na promieniowanie. Ultrasonografia, z czułością 86,05% i swoistością 77,27%, jest przydatna szczególnie w diagnostyce powierzchownych złamań, natomiast CT stosuje się w przypadku przeciwwskazań do MRI lub potrzeby szczegółowej oceny strukturalnej kości.
badanie densytometryczne, badanie ultrasonograficzne, brak zrostu, ekspozycja na promieniowanie, kość śródstopia, mięsak Ewinga, niedobór wapnia, obrzęk szpiku kostnego, osłabienie mięśni, osteopenia, osteoporoza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kostna, tendinopatia, tomografia komputerowa, trzon kości piszczelowej, zaburzenie miesiączkowania, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, zespół uwięźnięcia nerwu, złamanie niewydolnościowe, złamanie niskiego ryzyka, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wysokiego ryzyka, złamanie zmęczeniowe - Leksykon substancji czynnych
Teryparatyd – Wskazania do stosowania
Teryparatyd jest syntetycznym analogiem 34 N-końcowych aminokwasów ludzkiego parathormonu, dostępny w formie roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 20 µg w 80 µl. Preparat Osteoteri znajduje zastosowanie w leczeniu osteoporozy u dorosłych pacjentów, w tym kobiet po menopauzie oraz mężczyzn z podwyższonym ryzykiem złamań, a także u osób z osteoporozą indukowaną długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów. Badania kliniczne wykazały istotne zmniejszenie częstości złamań kręgów i pozakręgowych, choć bez wpływu na złamania szyjki kości udowej. Produkt jest podawany we wstrzykiwaczu, zawierającym 600 µg teryparatydu w 2,4 ml roztworu (250 µg/ml), o pH 3,8–4,5, co umożliwia precyzyjne dawkowanie i wygodę stosowania.
działanie anaboliczne, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, leczenie antyresorpcyjne, menopauza, osteoporoza, osteoporoza indukowana glikokortykosteroidami, osteoporoza pomenopauzalna, parathormon, pH roztworu, roztwór do wstrzykiwań, steroidoterapia, terapia antyresorpcyjna, teryparatyd, tkanka kostna, utrata masy kostnej, wstrzykiwacz, złamanie kręgów, złamanie pozakręgowe, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Patofizjologia i mechanizm
Złamania biodra, najczęściej dotyczące proksymalnej części kości udowej, stanowią istotny problem kliniczny, zwłaszcza u osób starszych z osteoporozą, gdzie zmniejszona gęstość mineralna kości (BMD) predysponuje do złamań nawet przy niewielkich urazach. Patofizjologia obejmuje fazę zapalną, tworzenie tkanki granulacyjnej, zrosty kostne oraz remodelowanie kości. Mechanizm urazu u osób starszych to najczęściej upadek na bok z uderzeniem w okolicę krętarza większego, choć opisano także mechanizm „Knee Impact Sign” – upadek do przodu z uderzeniem w kolano. Unaczynienie głowy i szyjki kości udowej jest kluczowe dla gojenia; złamania wewnątrztorebkowe często prowadzą do przerwania dopływu krwi i powikłań takich jak martwica jałowa (AVN) z ryzykiem do 15% w złamaniach nieprzemieszczonych i do 90% w złamaniach całkowicie przemieszczonych. Złamania zewnątrztorebkowe mają zwykle lepsze rokowanie ze względu na zachowane ukrwienie. Długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów i bisfosfonianów może zwiększać ryzyko złamań atypowych, wpływając na metabolizm kostny i remodelowanie.
alloplastyka stawu biodrowego, apoptoza, atypowe złamanie kości udowej, bisfosfoniany, BMD, brak zrostu, faza zapalna, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroidy, martwica jałowa, niedobór estrogenów, nieprawidłowy zrost, odleżyna, osteoblasty, osteomalacja, osteoporoza, remodelowanie kości, resorpcja kości, wewnętrzna fiksacja, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie dróg moczowych, zakrzepica żył głębokich, zapalenie płuc, złamanie biodra, złamanie głowy kości udowej, złamanie międzykrętarzowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wewnątrztorebkowe, złamanie zewnątrztorebkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Etiologia i przyczyny
Złamanie bliższego końca kości udowej, najczęściej spowodowane upadkami (90-92% przypadków), stanowi poważny uraz wymagający natychmiastowej interwencji. U osób starszych, ze średnim wiekiem złamania wynoszącym 80 lat u kobiet i 72 lata u mężczyzn, kluczową rolę odgrywa osteoporoza, prowadząca do zmniejszenia masy i gęstości kości, co zwiększa podatność na złamania niskoenergetyczne (fragility fractures). Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, płeć żeńską, niskie BMI, niedobór estrogenu po menopauzie, a także rasę białą lub azjatycką. Dodatkowo, styl życia (brak aktywności fizycznej, niedobory wapnia i witaminy D, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu i kofeiny) oraz choroby współistniejące (np. choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, zaburzenia neurologiczne) znacząco zwiększają ryzyko złamań biodra. Warto podkreślić, że złamania patologiczne i stresowe, choć rzadsze, również stanowią istotne wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne.
bisfosfonian, choroba Parkinsona, cukrzyca, demencja, gęstość kości, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, jałowa martwica kości, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, martwica awaskularna, martwica kości, nadczynność tarczycy, niewydolność serca, osteoporoza, przerzut do kości, steroid, udar mózgu, układ mięśniowo-szkieletowy, witamina D, zakrzep krwi, zapalenie płuc, zator płucny, złamanie biodra, złamanie bliższego końca kości udowej, złamanie głowy kości udowej, złamanie krętarzowe, złamanie niskoenergetyczne, złamanie patologiczne, złamanie przeciążeniowe, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, zwichnięcie stawu biodrowego - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie kostki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Złamanie kostki, będące jedną z najczęstszych kontuzji kończyn dolnych, charakteryzuje się zróżnicowanym rokowaniem zależnym od ciężkości urazu, wieku pacjenta oraz obecności chorób współistniejących. Okres rekonwalescencji waha się od 12-16 tygodni w przypadku prostych złamań bez przemieszczenia do nawet 2 lat przy złamaniach wymagających operacyjnego zespolenia więcej niż jednej kości. Radiologiczne cechy artrozy pourazowej występują u około 25% pacjentów ze złamaniami prostymi oraz wzrastają do 34% przy złamaniach z zajęciem tylnej krawędzi kości piszczelowej. Kluczowymi predyktorami funkcjonalnego wyniku po złamaniu są zakres zgięcia grzbietowego stawu skokowego po zdjęciu gipsu oraz klasyfikacja złamania, jednak modele prognostyczne oparte na standardowych danych klinicznych wykazują ograniczoną dokładność, co sugeruje konieczność uwzględnienia czynników psychologicznych, takich jak zaburzenia adaptacyjne i palenie tytoniu, które negatywnie wpływają na długoterminową funkcję stawu.
artroza pourazowa, choroba nowotworowa, choroby sercowo-naczyniowe, choroby współistniejące, cukrzyca, interwencja psychologiczna, katastrofizacja, kość piszczelowa, leki przeciwpłytkowe, leki przeciwzakrzepowe, martwica skóry, model biomedyczny, model biopsychospołeczny, staw skokowy, udar mózgu, zaburzenie adaptacyjne, zakażenie miejsca operowanego, zgięcie grzbietowe stawu skokowego, złamanie kostki, złamanie przemieszczone, złamanie szyjki kości udowej, złamanie trójkostkowe, zmiany zwyrodnieniowe - Leksykon substancji czynnych
Kwas ryzedronowy – Wskazania do stosowania
Kwas ryzedronowy, będący bisfosfonianem, stosowany jest głównie w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej oraz osteoporozy u mężczyzn z wysokim ryzykiem złamań. Preparaty zawierające 35 mg sodu ryzedronianu (odpowiadające 32,5 mg kwasu ryzedronowego), takie jak Risendros 35 i Yarisen, wskazane są do zmniejszenia ryzyka złamań kręgów oraz szyjki kości udowej u kobiet po menopauzie. Leczenie to jest szczególnie zalecane u pacjentek z potwierdzoną osteoporozą (T-score ≤ -2,5) lub osteopenią z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsze złamania niskoenergetyczne, wiek powyżej 65 lat, niska masa kostna, czy stosowanie leków zwiększających ryzyko złamań. U mężczyzn terapia kwasem ryzedronowym jest rozważana przy podobnych czynnikach ryzyka, w tym hipogonadyzmie, nadużywaniu alkoholu czy długotrwałej terapii glikokortykosteroidami.
badanie densytometryczne, badanie DXA, bisfosfonian, densytometria kości, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hipogonadyzm, kwas ryzedronowy, osteoklast, osteopenia, osteoporoza, osteoporoza męska, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja kości, ryzyko złamań, schorzenie kości, sód ryzedronian, suplementacja wapnia i witaminy D, T-score, trzon kręgu, złamanie kręgu, złamanie niskoenergetyczne, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon substancji czynnych
Sód alendronian – Właściwości farmakodynamiczne
Sód alendronian, będący bisfosfonianem (kod ATC: M05BA04), działa poprzez selektywne hamowanie osteoklastycznej resorpcji kości, nie wpływając bezpośrednio na osteogenezę. W preparacie Alendronat Bluefish każda tabletka zawiera 70 mg kwasu alendronowego (odpowiadające 91,37 mg sodu alendronianu trójwodnego). W badaniach klinicznych u kobiet z osteoporozą pomenopauzalną wykazano równoważność dawkowania 70 mg raz w tygodniu oraz 10 mg codziennie, z przyrostem BMD w odcinku lędźwiowym kręgosłupa odpowiednio o 5,1% (95% CI: 4,8-5,4%) i 5,4% (95% CI: 5,0-5,8%) po roku terapii. Podobne wzrosty BMD obserwowano w szyjce kości udowej (2,3% vs 2,9%) oraz stawie biodrowym (2,9% vs 3,1%).
badanie FIT, bisfosfonian, BMD, Fracture Intervention Trial, gęstość mineralna kości, gospodarka wapniowo-fosforanowa, kwas alendronowy, odcinek lędźwiowy kręgosłupa, osteogenesis imperfecta, osteoklast, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja osteoklastyczna kości, równoważność terapeutyczna, sód alendronian, sód alendronian trójwodny, szyjka kości udowej, złamanie kręgu, złamanie niskoenergetyczne, złamanie szyjki kości udowej, złamanie trzonu kręgu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dabigatran etexilate Orion
Dabigatran eteksylan (Dabigatran etexilate Orion) jest doustnym lekiem przeciwzakrzepowym, którego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko krwawień, które mogą wystąpić w dowolnej lokalizacji. Niewyjaśniony spadek hemoglobiny, hematokrytu lub ciśnienia tętniczego powinien skłonić do poszukiwania źródła krwawienia. Czynniki zwiększające ryzyko krwawienia obejmują wiek ≥75 lat, umiarkowane zaburzenia czynności nerek (CrCL 30-50 mL/min), małą masę ciała (<50 kg), jednoczesne stosowanie inhibitorów P-glikoproteiny (P-gp) oraz leków wpływających na hemostazę, takich jak ASA, NLPZ, SSRI/SNRI, a także wrodzone lub nabyte zaburzenia krzepliwości. W przypadku zagrażającego życiu lub nieopanowanego krwawienia u dorosłych dostępny jest swoisty czynnik odwracający idarucyzumab; alternatywnie można zastosować hemodializę lub podać koncentraty czynników krzepnięcia. Monitorowanie działania przeciwzakrzepowego nie jest rutynowo wymagane, jednak badania takie jak dTT (>67 ng/mL), ECT, aPTT (>1,3 x GGN) mogą być pomocne w ocenie ryzyka krwawienia, natomiast INR nie jest zalecane.
antykoagulant toczniowy, bakteryjne zapalenie wsierdzia, ciśnienie tętnicze krwi, czas kaolinowo-kefalinowy, czas trombinowy w rozcieńczonym osoczu, dabigatran eteksylat, ekarynowy czas krzepnięcia, hematokryt, hemodializa, idarucyzumab, inhibitor P-glikoproteiny, inhibitor pompy protonowej, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, koncentrat czynników krzepnięcia, krwiak rdzeniowy, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, małopłytkowość, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, nakłucie lędźwiowe, niesteroidowy lek przeciwzapalny, osocze świeżo mrożone, ostra niewydolność nerek, ostry udar niedokrwienny mózgu, płytki krwi, przeciwciało antykardiolipinowe, przeciwciało przeciwko β2 glikoproteinie-I, refluks żołądkowo-przełykowy, rekombinowany czynnik VIIa, ryzyko krwawienia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, stężenie hemoglobiny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności płytek krwi, zaburzenie krzepliwości, zapalenie błony śluzowej przełyku, zespół antyfosfolipidowy, złamanie szyjki kości udowej, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Etiologia i przyczyny
Złamanie szyjki kości udowej stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie u osób powyżej 65. roku życia, z roczną częstością występowania w Wielkiej Brytanii przekraczającą 70 000 przypadków, z dominacją kobiet (70-80%). Główne mechanizmy urazowe to upadki (90-92%), zwłaszcza na bok (63-69%), urazy wysokoenergetyczne, złamania spontaniczne, przeciążeniowe oraz patologiczne. Osteoporoza, definiowana jako T-score ≤ -2,5 w badaniu DEXA, jest kluczowym czynnikiem predysponującym do złamań, zwłaszcza w populacji starszej, gdzie dochodzi do utraty gęstości mineralnej kości, osłabienia mięśni, zaburzeń równowagi i wzroku. Kobiety po menopauzie są szczególnie narażone z powodu gwałtownego spadku estrogenów, co zwiększa ryzyko złamań nawet 10-krotnie w porównaniu z młodszymi grupami wiekowymi.
bisfosfonian, choroba Parkinsona, cukrzyca, DEXA, gęstość mineralna kości, kortykosteroid, kość udowa, menopauza, nadczynność tarczycy, neuropatia obwodowa, osteogenesis imperfecta, osteoporoza, otępienie, polipragmazja, staw biodrowy, T-score, udar mózgu, wrodzona łamliwość kości, zatorowość płucna, złamanie biodra, złamanie głowy kości udowej, złamanie międzykrętarzowe, złamanie patologiczne, złamanie podkrętarzowe, złamanie przeciążeniowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie wewnątrztorebkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Leczenie
Złamanie szyjki kości udowej stanowi istotne wyzwanie kliniczne, szczególnie u pacjentów geriatrycznych, ze względu na wysoką chorobowość i śmiertelność. Optymalne leczenie polega na wczesnej interwencji chirurgicznej (w ciągu 24-48 godzin), umożliwiającej szybką mobilizację i zmniejszenie ryzyka powikłań takich jak odleżyny, zakrzepica żył głębokich czy zapalenie płuc. Metody operacyjne dobiera się indywidualnie, uwzględniając typ złamania i stan pacjenta: stabilizację wewnętrzną (pining) dla złamań niezdysplazowanych, stabilizację śrubą kompresyjną lub gwoździem śródszpikowym dla złamań między- i podkrętarzowych oraz endoprotezoplastykę (hemi- lub całkowitą) dla złamań przemieszczonych, zwłaszcza u osób starszych. Profilaktyka przeciwbakteryjna (głównie przeciwko Staphylococcus aureus) oraz przeciwzakrzepowa (heparyna drobnocząsteczkowa) są standardem okołooperacyjnym, a blokady nerwowe mogą skuteczniej kontrolować ból niż opioidy czy NLPZ. Leczenie zachowawcze jest rzadko stosowane i ograniczone do pacjentów z przeciwwskazaniami do operacji lub stabilnymi złamaniami.
bisfosfonian, blokada nerwowa, ból przewlekły, brak zrostu, choroba współistniejąca, chorobowość i śmiertelność, endoprotezoplastyka, fizjoterapia, gęstość mineralna kości, gwóźdź śródszpikowy, hemiartroplastyka, heparyna drobnocząsteczkowa, martwica awaskularna, mięsień czworogłowy uda, mięsień kulszowo-goleniowy, mięsień pośladkowy, nieprawidłowy zrost, niesteroidowy lek przeciwzapalny, odleżyna, opioid, osteoporoza, panewka stawu biodrowego, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyczna antybiotykoterapia, profilaktyka przeciwzakrzepowa, stabilizacja wewnętrzna, Staphylococcus aureus, stymulacja kostna, zakrzepica żył głębokich, zapalenie płuc, zatorowość płucna, złamanie międzykrętarzowe, złamanie otwarte, złamanie podkrętarzowe, złamanie szyjki kości udowej, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Leczenie
Złamanie biodra wymaga szybkiej interwencji chirurgicznej, najlepiej w ciągu 24-48 godzin od urazu, aby zmniejszyć ryzyko powikłań i poprawić rokowanie. Wybór metody leczenia operacyjnego zależy od lokalizacji i charakteru złamania oraz wieku i stanu pacjenta. Złamania szyjki kości udowej nieprzemieszczone zwykle leczone są osteosyntezą przy użyciu 2-3 śrub, natomiast złamania przemieszczone wymagają częściowej (hemiartoplastyka) lub całkowitej endoprotezoplastyki stawu biodrowego. Złamania międzykrętarzowe i podkrętarzowe stabilizuje się za pomocą śruby kompresyjnej i gwoździa śródszpikowego. Leczenie zachowawcze jest zarezerwowane dla pacjentów z przeciwwskazaniami do operacji lub stabilnymi, nieprzemieszczonymi złamaniami i wiąże się z dłuższym czasem gojenia (3-4 miesiące) oraz koniecznością unikania obciążania przez około 6 tygodni. Rehabilitacja rozpoczyna się jak najszybciej po zabiegu, obejmując ćwiczenia izometryczne, wzmacniające, rozciągające oraz trening chodu, a jej czas trwania może wynosić od 3 miesięcy do roku w zależności od indywidualnych czynników.
bisfosfoniany, blokada nerwowa, brak zrostu kości, ćwiczenia równoważne, ćwiczenia wzmacniające, farmakoterapia, fizjoterapeuta, głowa kości udowej, gwóźdź śródszpikowy, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, leczenie chirurgiczne, leczenie zachowawcze, martwica aseptyczna kości, nieprawidłowy zrost kostny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, odleżyna, osteoporoza, rehabilitacja, stabilizacja wewnętrzna, Staphylococcus aureus, stymulacja kostna, terapeuta zajęciowy, upadek, wyciąg ortopedyczny, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, złamanie biodra, złamanie międzykrętarzowe, złamanie podkrętarzowe, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie szyjki kości udowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złamanie szyjki kości udowej u osób starszych stanowi poważne wyzwanie kliniczne ze względu na wysoką śmiertelność (do 30% w ciągu roku) oraz ryzyko powikłań związanych z unieruchomieniem. Diagnostyka opiera się na objawach klinicznych (ból w pachwinie, kończyna krótsza i rotowana zewnętrznie) oraz badaniach obrazowych, w tym RTG, MRI lub CT. Kluczowe jest szybkie leczenie operacyjne w ciągu 24-48 godzin oraz wczesna mobilizacja pacjenta. Kompleksowa opieka pielęgniarska obejmuje ocenę stanu świadomości, poziomu bólu, ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych, stanu odżywienia i skóry, a także wdrożenie skutecznej kontroli bólu z zastosowaniem opioidów, blokad regionalnych i metod niefarmakologicznych. Profilaktyka powikłań obejmuje zapobieganie odleżynom, zakrzepicy, infekcjom i powikłaniom oddechowym poprzez regularną zmianę pozycji, stosowanie pończoch przeciwzakrzepowych, monitorowanie saturacji oraz higienę.
abaloparatyd, anestezjolog, bisfosfoniany, denosumab, fondaparinux, gęstość mineralna kości, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, infekcja układu moczowego, kwas acetylosalicylowy, majaczenie, morfologia krwi, niedokrwistość, odleżyny, ortopeda, osteopenia, osteoporoza, parathormon, pończochy przeciwzakrzepowe, rezonans magnetyczny, romosozumab, teryparatyd, tomografia komputerowa, warfaryna, zaparcia, złamanie bez przemieszczenia, złamanie szyjki kości udowej, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ostemax 70 comfort 70 mg
Kwas alendronowy, będący substancją czynną leku Ostemax 70 comfort, jest bisfosfonianem o wysokim powinowactwie do miejsc aktywnej przebudowy kostnej, gdzie hamuje osteoklastyczną resorpcję kości bez bezpośredniego wpływu na osteogenezę. Jego mechanizm działania prowadzi do stopniowego wzrostu masy kostnej poprzez zahamowanie nadmiernej resorpcji przy zachowaniu prawidłowej mineralizacji. W badaniach klinicznych u kobiet po menopauzie z osteoporozą wykazano równoważność terapeutyczną dawki 70 mg podawanej raz w tygodniu oraz 10 mg podawanej codziennie, z przyrostem gęstości mineralnej kości (BMD) w odcinku lędźwiowym kręgosłupa odpowiednio o 5,1% (95% CI: 4,8%-5,4%) i 5,4% (95% CI: 5,0%-5,8%) po roku terapii. Podobne efekty obserwowano w szyjce kości udowej (2,3% vs 2,9%) oraz całym biodrze (2,9% vs 3,1%).
alendronian, badanie FIT, badanie wieloośrodkowe, bisfosfonian, BMD kręgosłupa lędźwiowego, gęstość mineralna kości, kwas alendronowy, macierz kostna, mineralizacja kości, osteoklast, osteoporoza, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja kości, wrodzona łamliwość kości, złamanie kompresyjne kręgu, złamanie kości, złamanie stawu biodrowego, złamanie szyjki kości udowej, złamanie trzonu kręgu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ostemax 70 comfort 70 mg
Ostemax 70 comfort to preparat zawierający 70 mg kwasu alendronowego (w formie 91,36 mg alendronianu sodu trójwodnego), stosowany w leczeniu osteoporozy u kobiet po menopauzie oraz u mężczyzn z potwierdzoną osteoporozą. Lek wykazuje silne działanie hamujące resorpcję kostną, co prowadzi do zwiększenia gęstości mineralnej kości (BMD) i zmniejszenia ryzyka złamań, zwłaszcza kompresyjnych trzonów kręgów oraz złamań szyjki kości udowej. Wskazaniem do terapii są pacjenci z T-score ≤ -2,5 SD lub po przebytym złamaniu osteoporotycznym. Ostemax 70 comfort podawany jest w dawce 70 mg raz w tygodniu, co poprawia adherencję do leczenia w porównaniu z codziennym schematem dawkowania.
alendronian sodu trójwodny, algorytm FRAX, badanie densytometryczne, bisfosfonian, densytometria, gęstość mineralna kości, kręgosłup lędźwiowy, kwas alendronowy, martwica kości szczęki, osteoporoza, osteoporoza męska, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja kostna, złamanie kręgosłupa, złamanie kręgu, złamanie osteoporotyczne, złamanie pozakręgowe, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon substancji czynnych
Miłorząb – Działania niepożądane
Preparaty zawierające wyciąg z liści miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba L.), takie jak Ginkofar (40 mg) i Ginkofar Forte (80 mg), wykazują szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Najczęściej obserwowane objawy neurologiczne to ból głowy (≥1/10) oraz zawroty głowy (≥1/100 do <1/10), które mogą wpływać na bezpieczeństwo pacjentów, zwłaszcza prowadzących pojazdy. Ze strony przewodu pokarmowego często występują biegunka, bóle brzucha, nudności i wymioty (≥1/100 do <1/10), co może zaburzać gospodarkę wodno-elektrolitową i obniżać adherencję do terapii. Szczególnie istotne są zaburzenia hematologiczne, w tym krwawienia z oczu, nosa, przewodu pokarmowego oraz naczyń mózgowych, o częstości nieznanej, które stanowią poważne ryzyko u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Ponadto, preparaty mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym wstrząs alergiczny, oraz różnorodne alergiczne zmiany skórne (rumień, obrzęk, świąd, wysypka) o nieokreślonej częstości.
acenokumarol, adrenalina, agregacja płytek, biegunka, ból brzucha, ból głowy, choroba refluksowa, choroba wrzodowa, czynnik aktywujący płytki, ginkgolidy, glikokortykosteroid, klopidogrel, krwawienie narządowe, krwawienie oczne, krwawienie z naczyń mózgowych, krwawienie z nosa, krwotok z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, migrena, miłorząb japoński, morfologia krwi, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niewydolność oddechowa, nudności, obrzęk, obrzęk dróg oddechowych, obrzęk naczynioruchowy, padaczka, parametry krzepnięcia, pokrzywka, przewód pokarmowy, reakcja alergiczna skórna, reakcja nadwrażliwości, rumień, spadek ciśnienia tętniczego, świąd, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, udar krwotoczny, warfaryna, wstrząs alergiczny, wyciąg z miłorzębu, wymioty, wysypka, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia neurologiczne, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zawroty głowy, zespół jelita drażliwego, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Alendrogen 70 mg
Alendrogen zawiera alendronian sodu trójwodny w dawce 70 mg, należący do bisfosfonianów, stosowany w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej. Mechanizm działania polega na hamowaniu osteoklastycznej resorpcji kości bez wpływu na osteogenezę, co pozwala na zachowanie prawidłowej struktury nowo powstającej tkanki kostnej. W badaniach klinicznych wykazano, że podawanie alendronianu w dawce 70 mg raz w tygodniu jest równoważne terapeutycznie z dawką 10 mg raz dziennie, przynosząc po roku wzrost gęstości mineralnej kości (BMD) kręgosłupa o 5,1% (95% CI: 4,8; 5,4%) oraz wzrost BMD szyjki kości udowej o 2,3%. Wzrost BMD całej kości biodrowej wyniósł 2,9% przy dawce tygodniowej i 3,1% przy dawce dziennej. Terapia alendronianem skutecznie redukuje ryzyko złamań, co potwierdzają badania FIT obejmujące duże grupy pacjentek po menopauzie.
Alendrogen, alendronian sodu, bisfosfoniany, Fracture Intervention Trial, gęstość mineralna kości, kość biodrowa, krętarz, łamliwość kości, osteoporoza, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja kości, stężenie fosforanów, stężenie wapnia, szyjka kości udowej, tkanka kostna, wrodzona łamliwość kości, złamanie kompresyjne, złamanie kości, złamanie kręgu, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Alendronic Acid Genoptim 70 mg
Produkt leczniczy Alendronic Acid Genoptim, zawierający 70 mg kwasu alendronowego (odpowiadającego 91,37 mg sodu alendronianu trójwodnego), jest wskazany w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej. Terapia tym preparatem znacząco redukuje ryzyko złamań kompresyjnych kręgów oraz złamań szyjki kości udowej, które są najpoważniejszymi powikłaniami osteoporozy. Zalecenie stosowania leku dotyczy pacjentek z potwierdzoną niską gęstością mineralną kości (T-score ≤ -2,5 SD w obrębie kręgosłupa lędźwiowego i/lub bliższego odcinka kości udowej), kobiet po menopauzie z wcześniejszymi złamaniami niskoenergetycznymi, a także pacjentek z wysokim ryzykiem złamań ocenianym m.in. za pomocą algorytmu FRAX oraz tych z przyspieszoną utratą masy kostnej we wczesnym okresie pomenopauzalnym.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ostolek 70 mg
Ostolek, zawierający 70 mg kwasu alendronowego (jako trójwodny alendronian sodu 91,35 mg), jest bisfosfonianem hamującym osteoklastyczną resorpcję kości, co prowadzi do zwiększenia gęstości mineralnej kości (BMD) bez bezpośredniego wpływu na osteogenezę. W badaniu równoważności dawkowania u kobiet po menopauzie z osteoporozą wykazano, że podawanie 70 mg raz w tygodniu jest równie skuteczne jak 10 mg dziennie, ze wzrostem BMD kręgosłupa lędźwiowego odpowiednio o 5,1% i 5,4%, szyjki kości udowej o 2,3% i 2,9%, oraz stawu biodrowego o 2,9% i 3,1%. W badaniach klinicznych alendronian znacząco redukował ryzyko złamań kręgów i szyjki kości udowej u kobiet po menopauzie, z redukcją złamań kręgów o około 48-50% oraz złamań szyjki kości udowej o 51-56% w różnych populacjach badawczych.
alendronian sodu, badanie FIT, bisfosfoniany, BMD, gęstość mineralna kości, kręgosłup lędźwiowy, łamliwość kości, osteoklast, osteoporoza, osteoporoza pomenopauzalna, resorpcja kości, staw biodrowy, szyjka kości udowej, wrodzona łamliwość kości, złamanie kręgu, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Esomeprazole Genoptim
Ezomeprazol w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji wymaga szczególnej uwagi klinicznej, zwłaszcza w kontekście objawów alarmowych takich jak niezamierzona utrata masy ciała, nawracające wymioty, zaburzenia połykania, wymioty z krwią czy smolisty stolec, które mogą wskazywać na chorobę wrzodową lub proces nowotworowy. Terapia IPP, w tym ezomeprazolem, wiąże się z ryzykiem zakażeń bakteryjnych przewodu pokarmowego (Salmonella, Campylobacter), szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do niedoborów witaminy B12 (wskutek hipo- lub achlorhydrii) oraz hipomagnezemii, której objawy (zmęczenie, tężyczka, majaczenie, drgawki, zawroty głowy, arytmia komorowa) mogą rozwijać się powoli i wymagać monitorowania stężenia magnezu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących digoksynę lub leki moczopędne.
achlorhydria, arytmia komorowa, atazanawir, Campylobacter, choroba nowotworowa, choroba wrzodowa żołądka, chromogranina A, cyjanokobalamina, dysfagia, guz neuroendokrynny, hipomagnezemia, inhibitor CYP2C19, inhibitor pompy protonowej, izoenzym CYP2C19, klopidogrel, lek moczopędny, majaczenie, osteoporoza, podostra postać skórna tocznia rumieniowatego, proces nowotworowy, rytonawir, Salmonella, SCLE, stolec smolisty, tężyczka, witamina B12, zakażenie bakteryjne przewodu pokarmowego, złamanie szyjki kości udowej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Objawy
Złamanie proksymalnej części kości udowej stanowi poważny uraz wymagający pilnej interwencji medycznej. Charakterystyczne objawy to ostry ból w okolicy biodra lub pachwiny, nasilający się przy ruchu i obciążaniu kończyny, często promieniujący do kolana. Typowe są także ograniczenia ruchomości, niemożność obciążenia kończyny, widoczne deformacje (skrócenie, rotacja zewnętrzna) oraz obrzęk i zasinienie. W zależności od typu złamania (z przemieszczeniem, bez przemieszczenia, stresowe, włośniczkowe) objawy mogą się różnić, co wymaga wysokiego poziomu podejrzliwości klinicznej, zwłaszcza u osób starszych i z osteoporozą. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz obrazowaniu – RTG jako podstawowe, a w razie wątpliwości MRI lub scyntygrafia kości (czułość do 98%), z uwzględnieniem opóźnienia badania o 72 godziny dla optymalizacji wykrywalności.
bisfosfoniany, ból rzutowany, brak zrostu kostnego, majaczenie, martwica kości, morfologia krwi, odleżyny, osteopenia, osteoporoza, ostry ból, rezonans magnetyczny, rotacja zewnętrzna, scyntygrafia kości, staw rzekomy, zakrzepica żył głębokich, zapalenie płuc, zatorowość płucna, zdjęcie rentgenowskie, złamanie bez przemieszczenia, złamanie biodra, złamanie krętarzowe, złamanie podkrętarzowe, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, złamanie z przemieszczeniem, złamanie zmęczeniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Martwica kostna (osteonekroza) – Epidemiologia
Martwica kostna (osteonekroza) to proces obumierania tkanki kostnej spowodowany zaburzeniem ukrwienia, prowadzący do mikrozłamań i zapadnięcia się struktury kostnej, najczęściej w głowie kości udowej (99% przypadków). Choroba dotyka głównie osoby w wieku 30-50 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 3:1 do 8:1), choć w przypadku stawu kolanowego częściej występuje u kobiet powyżej 60. roku życia. Epidemiologia wskazuje na roczną zapadalność w USA na poziomie 10 000-20 000 nowych przypadków nieurazowej martwicy głowy kości udowej, a w innych krajach, jak Japonia, Korea Południowa i Chiny, liczby te również są znaczące. Martwica kostna jest często obustronna (około 80% w przypadku głowy kości udowej) i związana z licznymi czynnikami ryzyka, w tym dializami (SIR 6,65), złamaniami biodra (SIR 7,98), zapaleniem szpiku (SIR 6,43), przeszczepami narządów (SIR 7,14), stosowaniem kortykosteroidów (prednizon ≥20 mg/dobę lub skumulowana dawka ≥2000 mg), nadużywaniem alkoholu, zaburzeniami krzepnięcia, chorobami hematologicznymi oraz zakażeniem HIV.
bisfosfonian, choroba Gauchera, choroba zwyrodnieniowa stawów, dekompresja rdzenia kostnego, dializa, endoprotezoplastyka, endoprotezoplastyka stawu biodrowego, glikokortykosteroid, hydroksychlorochina, kortykosteroid, kość księżycowata, martwica głowy kości udowej, martwica kostna, mikrozłamanie, nadkrzepliwość, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obumarcie tkanki kostnej, obustronne zajęcie stawów, przeszczep narządu, rezonans magnetyczny, toczeń rumieniowaty układowy, zakażenie HIV, zapalenie naczyń związane z przeciwciałami ANCA, zapalenie szpiku, złamanie szyjki kości udowej