Złamanie biodra
Epidemiologia
Złamania biodra stanowią istotny problem zdrowia publicznego, charakteryzujący się wysoką zapadalnością, śmiertelnością oraz znacznymi kosztami leczenia. W 2019 roku odnotowano 14,2 miliona przypadków złamań biodra na świecie, z zapadalnością 182/100 000 osób i 2,9 miliona lat życia z niepełnosprawnością (37/100 000). Ryzyko złamania biodra jest dwukrotnie wyższe u kobiet niż u mężczyzn, z ryzykiem życia wynoszącym 16-18% u kobiet i 5-6% u mężczyzn. Wskaźnik zapadalności rośnie wykładniczo z wiekiem, podwajając się co 5-6 lat po 60. roku życia, a szczyt zachorowań przypada na wiek 75-79 lat. Najwyższe wskaźniki obserwuje się u osób rasy białej w krajach skandynawskich i Ameryce Północnej (np. Dania: 315,9/100 000 kobiet), podczas gdy najniższe u ludności Bantu i w krajach Azji Wschodniej. Upadki odpowiadają za około 90% złamań biodra, a czynniki ryzyka obejmują osteoporozę, wiek, płeć żeńską, stosowanie leków osłabiających kości oraz czynniki socjodemograficzne.
Epidemiologia Złamania Biodra
Złamania biodra stanowią poważny globalny problem zdrowia publicznego, charakteryzujący się wysoką zachorowalnością, śmiertelnością oraz znacznymi kosztami dla systemów opieki zdrowotnej. Kompleksowe zrozumienie epidemiologii złamań biodra według kraju, wieku, płci i czynników socjodemograficznych dostarcza cennych informacji zarówno dla polityki ochrony zdrowia, jak i praktyki klinicznej.1 Problem ten będzie narastał wraz ze starzeniem się populacji światowej.2
Globalna częstotliwość występowania
W 2019 roku światowa liczba przypadków złamań biodra została oszacowana na 14,2 miliona, a związane z nimi lata życia z niepełnosprawnością wynosiły 2,9 miliona. Zapadalność wynosiła 182 na 100 000 osób, a wskaźnik lat życia z niepełnosprawnością – 37 na 100 000.1 W 1990 roku na całym świecie odnotowano około 1,66 miliona złamań biodra, a prognozy epidemiologiczne wskazują, że do 2050 roku liczba ta wzrośnie do 6,26 miliona.3 Według innych źródeł, w 2040 roku przewiduje się, że 21 milionów osób będzie żyło z niepełnosprawnością spowodowaną złamaniami biodra.4
Wskaźniki złamań biodra różnią się znacznie między populacjami i grupami etnicznymi, ale we wszystkich grupach rosną wykładniczo z wiekiem. Najwyższą zapadalność opisano u osób rasy białej w Północnej Europie (Skandynawia) i Ameryce Północnej.3 Kraje skandynawskie mają najwyższy wskaźnik zapadalności na złamania biodra na świecie.56
Różnice geograficzne
Wskaźniki złamań biodra różnią się ponad 100-krotnie między różnymi krajami.7 Standaryzowane względem wieku roczne wskaźniki zapadalności na złamania biodra u kobiet wahają się od 95,1 (Brazylia) do 315,9 (Dania) na 100 000 osób.8 Niemcy są krajem wysokiego ryzyka złamań biodra z częstością występowania około 130 złamań na 100 000 mieszkańców rocznie.7
W Ameryce Północnej i Europie wskaźnik złamań biodra wynosi około 150 na 100 000 osób.9 Najniższe wskaźniki występują u ludności Bantu w Południowej Afryce i w krajach Wschodniej Azji, gdzie częstość występowania osteoporozy jest niska.9
Trendy czasowe
W większości krajów o wysokich dochodach obserwowano wzrost standaryzowanych względem wieku wskaźników złamań biodra do lat 80. i 90. XX wieku, a następnie spadek. Taki spadek nie został zaobserwowany w Niemczech.7 Międzynarodowe badanie wykazało, że wskaźniki zapadalności spadły w większości krajów w latach 2005-2018.9
W Szwecji całkowita liczba złamań biodra zmniejszyła się z 16 180 w 1998 roku do 13 929 w 2019 roku, co stanowi spadek o 14%. Po uwzględnieniu stałego starzenia się populacji, spadek standaryzowanej względem wieku liczby złamań biodra w latach 1998-2019 wyniósł 29,2% u kobiet i 29,3% u mężczyzn.10
Zróżnicowanie ze względu na płeć i wiek
Złamania biodra występują dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn na całym świecie.3 W 1990 roku 72% złamań biodra na całym świecie wystąpiło u kobiet.3 Prawie 75% wszystkich złamań biodra występuje u kobiet.116
Częstość występowania złamań biodra jest 2-3 razy większa u kobiet niż u mężczyzn. Co najmniej 75% wszystkich złamań biodra występuje u kobiet. Ryzyko złamania biodra w ciągu życia u białych kobiet i mężczyzn wynosi odpowiednio 15% i 5%.9 Złamania szyjki kości udowej są około 4 razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn, podczas gdy złamania międzykrętarzowe są około 5 razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn.9
Wskaźnik złamań biodra wzrasta z wiekiem, podwajając się co 5-6 lat po ukończeniu 60 roku życia. Wskaźnik ten nieznacznie spada po 85 roku życia. Prawie połowa wszystkich złamań biodra występuje u dorosłych powyżej 80 roku życia.9 Szczytowa liczba złamań biodra występuje w wieku 75-79 lat dla obu płci.11
| Czynnik | Kobiety | Mężczyźni | Źródło |
|---|---|---|---|
| Ryzyko złamania biodra w ciągu życia | 16-18% | 5-6% | 3 |
| Ryzyko złamania biodra w ciągu życia (w wieku 50+) | 15% | 5% | 9 |
| Średni wiek w momencie złamania | 77 lat | 72 lata | 12 |
| Wskaźnik zapadalności (na 100 000) | 189,7 | 166,2 | 1 |
| Lata życia z niepełnosprawnością (na 100 000) | 38,4 | 33,7 | 1 |
Grupy wysokiego ryzyka
50% złamań biodra występuje u osób z niepełnosprawnością i potrzebujących opieki.7 Ryzyko złamania jest szczególnie wysokie u osób niepełnosprawnych.7 Złamania biodra występują głównie u osób starszych i wyniszczonych, które mają wysokie podstawowe ryzyko śmiertelności.7
Częstość złamań biodra jest 2-3 razy większa u osób białych niż u osób niebędących białymi, głównie ze względu na zwiększony wskaźnik osteoporozy u osób białych. Różnica ta nie jest charakterystyczna tylko dla kobiet; stwierdzono, że Afroamerykanie i mężczyźni pochodzenia azjatyckiego mają znacznie wyższą gęstość kości niż ich biali i latynoscy odpowiednicy.9
Pacjenci ze złamaniem biodra stanowią wrażliwą grupę populacyjną o rosnącym obciążeniu chorobami współistniejącymi i wysokim ryzyku śmiertelności.5
Czynniki ryzyka i przyczyny
Wiele czynników, chorób i leków okazało się związanych ze złamaniami biodra.7 Etiologia złamań biodra jest złożona, a czynniki leżące u ich podstaw są tylko częściowo podatne na zapobieganie.7
Najczęstsze przyczyny
Upadki były główną przyczyną złamań biodra, odpowiadając za 66% wszystkich pacjentów i 55% całkowitej liczby lat życia z niepełnosprawnością.1 Około 90% złamań biodra przypisuje się upadkom z wysokości stojącej.12
W 2019 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano 318 797 wizyt na oddziałach ratunkowych, 290 130 hospitalizacji i 7731 zgonów związanych ze złamaniami biodra wśród osób starszych. Około 88% wizyt na oddziałach ratunkowych i hospitalizacji oraz około 83% zgonów związanych ze złamaniami biodra było spowodowanych upadkami.13
Czynniki związane z pacjentem
Ryzyko złamania biodra wzrasta wraz z wiekiem. Ryzyko to rośnie, ponieważ kości mają tendencję do osłabienia z wiekiem (osteoporoza). Wiele leków, słaby wzrok i problemy z równowagą również sprawiają, że osoby starsze są bardziej narażone na upadki.14
Ryzyko złamania biodra może być zwiększone, jeśli pacjent ma osteoporozę, która osłabia kości i sprawia, że są bardziej podatne na złamania. Leki kortykosteroidowe, takie jak prednizon, mogą osłabiać kości, jeśli są przyjmowane długoterminowo.14
Czynniki ryzyka, które nie podlegają modyfikacji, to niższy status społeczno-ekonomiczny, starszy wiek, płeć żeńska, wcześniejsze złamanie, metaboliczna choroba kości i złośliwość kostna. Do modyfikowalnych czynników ryzyka należą: niski wskaźnik masy ciała, osteoporoza, zwiększone ryzyko upadku, leki zwiększające ryzyko upadku lub zmniejszające gęstość mineralną kości oraz używanie substancji psychoaktywnych.15
Obciążenie zdrowotne i społeczne
Śmiertelność
Złamanie biodra wiąże się z wysokim ryzykiem śmierci; wśród osób, które przeżyją złamanie biodra, wiele doświadcza znacznego obniżenia jakości życia.1 Złamania biodra są niezmiennie związane z przewlekłym bólem, ograniczoną mobilnością, niepełnosprawnością i rosnącym stopniem zależności.6
Kobiety, które doznały złamania biodra, mają 10-20% wyższą śmiertelność niż oczekiwano dla ich wieku.11 W Szwecji około 20% kobiet i 30% mężczyzn zmarło w ciągu 1 roku od pierwszego złamania biodra.5
Złamania biodra powodują największą zachorowalność, a zgłaszane wskaźniki śmiertelności sięgają 20-24% w pierwszym roku po złamaniu biodra, a większe ryzyko śmierci może utrzymywać się przez co najmniej 5 lat po tym.6 Utrata funkcji i niezależności wśród osób, które przeżyły, jest głęboka – 40% nie jest w stanie chodzić samodzielnie, a 60% wymaga pomocy rok później. Z powodu tych strat 33% osób jest całkowicie zależnych lub przebywa w domu opieki w roku następującym po złamaniu biodra.6
Do 20% pacjentów umiera w pierwszym roku po złamaniu biodra, głównie z powodu wcześniej istniejących schorzeń. Mniej niż połowa osób, które przeżyją złamanie biodra, odzyskuje poprzedni poziom funkcjonowania.6
Wpływ na jakość życia
Złamania biodra mają duży wpływ na zdolności, funkcjonowanie i jakość życia osób starszych.7 Po doznaniu złamania biodra 10-20% pacjentów, którzy wcześniej mieszkali w społeczności, wymaga długoterminowej opieki pielęgniarskiej.11 Odsetek osób w długoterminowej opiece po 12 miesiącach pozostaje bliski 10%, przy czym przyjęcia znacznie wzrastają wraz z wiekiem, od 2% dla osób w wieku 50-60 lat do 35% dla osób w wieku 90 lat i więcej.6
Złamanie biodra może zmniejszyć niezależność i czasami skrócić życie. Około połowa osób, które doznały złamania biodra, nie jest w stanie odzyskać zdolności do samodzielnego życia.14
Złamania biodra są związane ze zwiększoną śmiertelnością; 12% do 17% pacjentów ze złamaniem biodra umiera w ciągu pierwszego roku, a długoterminowe zwiększone ryzyko śmierci jest dwukrotnie większe. Spośród pacjentów, którzy przeżyją, tylko połowa chodzi ponownie samodzielnie, a 20% musi przeprowadzić się do placówki opieki długoterminowej. W odniesieniu do funkcjonalnej niezależności, 50% pacjentów odzyskuje zdolność do wykonywania codziennych czynności sprzed złamania, a 25% odzyskuje pełną zdolność do wykonywania instrumentalnych czynności życia codziennego.16
Obciążenie ekonomiczne
W Stanach Zjednoczonych w 2011 roku złamania szyjki kości udowej znalazły się wśród najdroższych schorzeń obserwowanych w amerykańskich szpitalach, z zagregowanym kosztem prawie 4,9 miliarda dolarów za 316 000 hospitalizacji szpitalnych.12
Szacunkowy roczny koszt w Stanach Zjednoczonych wynosi około 10,3 do 15,2 miliarda dolarów.16 Przy około 316 000 przyjęć do szpitali z powodu złamań biodra rocznie, stanowi to znaczną część wydatków na opiekę zdrowotną w USA, szacowaną na 4,9 miliarda dolarów tylko na leczenie złamań szyjki kości udowej.4
Koszt leczenia złamań biodra rośnie. Obecnie roczny koszt leczenia tych urazów wynosi około 2 miliardów funtów rocznie w Wielkiej Brytanii, co pomaga zapewnić wysokiej jakości usługi oparte na zaleceniach NICE: operacja wykonywana na dedykowanych listach urazowych w ciągu 36 godzin od przyjęcia, odpowiednie zapewnienie fizjoterapii i terapii zajęciowej umożliwiające wczesną mobilizację i rehabilitację oraz ciągła ocena i wsparcie orthogeriatryczne.17
Prognozy i trendy przyszłe
Przewidywany wzrost
Prognozy rocznych nowych złamań biodra do 2050 roku wahają się od 500 000 do 1 miliona w USA.16 Światowa zapadalność na złamania biodra u mężczyzn wzrośnie do 2050 roku o 310%, a u kobiet o 240% w porównaniu z poziomami z 1990 roku.6
W 2010 roku szacowano, że 158 milionów osób było zagrożonych złamaniami, a do 2040 roku szacuje się, że liczba ta podwoi się z powodu zmian demograficznych.11 W rzeczywistości szacuje się, że na całym świecie 1 na 3 kobiety i 1 na 5 mężczyzn w wieku powyżej 50 lat doświadczy złamań osteoporotycznych w pozostałym okresie życia.11
Pomimo spadku wskaźników częstości występowania zaobserwowanych w wielu krajach od lat 90., starzenie się populacji prognozuje zwiększającą się liczbę złamań biodra w przyszłości.5
Potrzeby dla systemów opieki zdrowotnej
Dokładne informacje na temat trendów w zapadalności na złamanie biodra i związanych z tym kosztów hospitalizacji mogłyby zapewnić odpowiednią alokację zasobów opieki zdrowotnej i skuteczne wdrażanie polityk mających na celu złagodzenie indywidualnych i społecznych obciążeń.18
Dalszy spadek zapadalności na złamanie biodra jest potrzebny, aby zmniejszyć bezwzględną liczbę złamań i obciążenie społeczno-ekonomiczne wynikające ze starzenia się populacji.18
Wydłużanie się życia pacjentów po pierwszym złamaniu biodra może potencjalnie zwiększyć ryzyko nawracających złamań.5 Jednakże niniejsze badanie wykazało znaczny spadek wskaźników złamań nawracających we wszystkich warstwach populacji.5
Zapobieganie i leczenie
Strategie zapobiegania
Zdrowe wybory stylu życia we wczesnej dorosłości budują wyższą szczytową masę kostną i zmniejszają ryzyko osteoporozy w późniejszych latach. Te same środki przyjęte w każdym wieku mogą obniżyć ryzyko upadków i poprawić ogólny stan zdrowia.14
Pracownicy służby zdrowia mogą zapobiegać upadkom wśród swoich starszych pacjentów, badając ryzyko upadku, oceniając modyfikowalne czynniki ryzyka i oferując interwencje oparte na dowodach.13
Środki bezpieczeństwa zapobiegające upadkom w miejscach zamieszkania osób starszych mogą być sposobem na zmniejszenie liczby złamań krętarzowych i podkrętarzowych biodra.19
Postępowanie lecznicze
Operacyjne leczenie złamań biodra jest zwykle preferowanym sposobem leczenia, ponieważ zmniejsza wskaźniki śmiertelności, podczas gdy leczenie nieoperacyjne wiąże się z czterokrotnie zwiększonym ryzykiem śmierci w ciągu roku. Wytyczne praktyki klinicznej Amerykańskiej Akademii Chirurgów Ortopedycznych z 2021 roku zalecają leczenie operacyjne w ciągu 24 do 48 godzin od urazu, chyba że opóźnienie jest konieczne w celu stabilizacji chorób współistniejących. Wczesne leczenie operacyjne poprawia kontrolę bólu, skraca czas hospitalizacji i zmniejsza powikłania.15
Pacjenci ze złamaniem biodra są narażeni na wysokie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej spowodowanej unieruchomieniem, dlatego zaleca się chemoprofilaktykę zamiast samej profilaktyki mechanicznej.15
Operacja powinna być rozważana tak szybko, jak to możliwe, bez opóźnień, aby zmniejszyć wskaźnik śmiertelności.19 Wybór metod chirurgicznych zależy od złożoności złamania.19
Wytyczne dotyczące opieki
Zaktualizowany standard opieki klinicznej nad złamaniami biodra (2023) dla szpitali zmniejszył maksymalny czas do operacji z 48 godzin do 36 godzin zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi.20
Dowody wskazują, że im wcześniej pacjent jest wspierany, aby wstać z łóżka, tym lepsze jest jego funkcjonalne zdrowienie. W 2022 roku mniej niż połowa (45%) pacjentów chodziła w pierwszym dniu po operacji złamania biodra.20
Tylko jedna trzecia (32%) pacjentów opuszcza szpital z przepisanymi lekami ochronnymi dla kości na osteoporozę, aby zapobiec kolejnemu złamaniu.20
Osoby starsze mogą mieć złożone potrzeby, a badania pokazują, że najlepsze wyniki pojawiają się, gdy specjaliści zarówno z chirurgii ortopedycznej, jak i medycyny geriatrycznej współpracują w opiece nad pacjentem – znane jako ortogeriatryczny model opieki.20
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.