Właściwości farmakodynamiczne kwasu alendronowego

Kwas alendronowy, substancja czynna leku Ostemax 70 comfort, należy do grupy farmakoterapeutycznej bisfosfonianów, leków wpływających na budowę i mineralizację kości (kod ATC: M05BA04). Bisfosfoniany to syntetyczne analogi pirofosforanów, które charakteryzują się zdolnością do specyficznego wiązania się z hydroksyapatytami tkanki kostnej.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Alendronian wykazuje szczególne powinowactwo do miejsc aktywnej przebudowy kostnej. Preferencyjnie umiejscawia się w ogniskach resorpcji tkanki kostnej, zwłaszcza pod osteoklastami, gdzie hamuje proces osteoklastycznej resorpcji kości. Ważnym aspektem działania alendronianu jest brak bezpośredniego wpływu na proces tworzenia kości. Ze względu na fizjologiczne sprzężenie procesów tworzenia i resorpcji kości, proces tworzenia nowej tkanki kostnej również ulega redukcji, jednak w znacznie mniejszym stopniu niż resorpcja.²

Działanie alendronianu prowadzi do stopniowego przyrostu masy kostnej poprzez zahamowanie nadmiernej resorpcji przy zachowaniu zdolności do tworzenia prawidłowej tkanki kostnej. Podczas procesu mineralizacji kości alendronian zostaje wbudowany w macierz kostną, gdzie pozostaje farmakologicznie nieaktywny.³

Skuteczność kliniczna w osteoporozie

Osteoporoza definiowana jest jako choroba, w której gęstość mineralna kości (BMD) mierzona w kręgach lub w szyjce kości udowej jest zmniejszona o 2,5 odchylenia standardowego (SD) w odniesieniu do wartości średniej dla populacji osób młodych, lub gdy wystąpiły wcześniej złamania z powodu łamliwości kości, niezależnie od wartości BMD.⁴

Równoważność terapeutyczna różnych schematów dawkowania

Równoważność terapeutyczna alendronianu stosowanego raz w tygodniu w dawce 70 mg oraz dawki 10 mg podawanej codziennie została potwierdzona w rocznym wieloośrodkowym badaniu klinicznym z udziałem kobiet po menopauzie z osteoporozą (n=889). W grupie otrzymującej 70 mg alendronianu raz na tydzień (n=519) odnotowano średni wzrost BMD w odcinku lędźwiowym kręgosłupa o 5,1% (95% CI: 4,8%-5,4%) po roku stosowania, w porównaniu do wartości wyjściowych. W grupie otrzymującej 10 mg alendronianu codziennie (n=370) wzrost ten wyniósł 5,4% (95% CI: 5,0%-5,8%).⁵

Porównywalną skuteczność obydwu schematów dawkowania obserwowano również w innych lokalizacjach szkieletu. Dla szyjki kości udowej średnie zwiększenie BMD wynosiło 2,3% w grupie otrzymującej dawkę tygodniową i 2,9% w grupie otrzymującej dawkę dobową. Dla całego biodra zwiększenie wynosiło odpowiednio 2,9% i 3,1%. W pozostałych częściach kośćca przyrosty gęstości mineralnej kości były również zbliżone w obu badanych grupach.⁶

Badania skuteczności w długim okresie obserwacji

Wpływ alendronianu na gęstość mineralną kości (BMD) oraz częstość występowania złamań u kobiet po menopauzie oceniano w dwóch początkowych badaniach klinicznych (n=994) oraz w badaniu FIT (ang. Fracture Intervention Trial, n=6459).⁷

W pierwszych badaniach skuteczności, po trzech latach stosowania alendronianu w dawce dobowej 10 mg, odnotowano znaczące zwiększenie BMD w porównaniu z placebo: o 8,8% w kręgosłupie, 5,9% w szyjce kości udowej i 7,8% w krętarzu. Istotnie zwiększyła się również wartość BMD dla całego kośćca. Badania te wykazały również 48% redukcję odsetka pacjentek z co najmniej jednym złamaniem trzonów kręgowych w grupie leczonej alendronianem (3,2%) w porównaniu z grupą placebo (6,2%).⁸

W dwuletnich badaniach będących kontynuacją badań wstępnych zaobserwowano dalsze zwiększanie BMD w obrębie kręgosłupa i krętarza. Dodatkowo wartości BMD w szyjce kości udowej oraz w całym kośćcu pozostawały na stabilnym poziomie.⁹

Badanie FIT (Fracture Intervention Trial)

Badanie FIT obejmowało dwa kontrolowane placebo badania kliniczne, w których alendronian podawano codziennie przez 3-4 lata (5 mg przez pierwsze dwa lata, następnie 10 mg przez kolejny rok lub dwa lata).¹⁰

FIT 1 było trzyletnim badaniem z udziałem 2027 pacjentek, które przed rozpoczęciem badania miały co najmniej jedno złamanie kompresyjne trzonu kręgu. Wyniki wykazały, że codzienna terapia alendronianem zmniejszyła częstość występowania ≥1 nowego złamania kręgu o 47% (7,9% w grupie leczonej alendronianem vs 15% w grupie placebo). Dodatkowo stwierdzono statystycznie istotną redukcję częstości złamań szyjki kości udowej o 51% (1,1% vs 2,2%).¹¹

FIT 2 było czteroletnim badaniem z udziałem 4432 pacjentek z niską masą kostną, ale bez złamań kręgów w wywiadzie. W analizie podgrupy kobiet z osteoporozą (37% całkowitej populacji, która spełniała kryteria definicji osteoporozy) wykazano znaczącą 56% redukcję częstości występowania złamań w okolicy stawu biodrowego (1% w grupie leczonej alendronianem vs 2,2% w grupie placebo) oraz 50% redukcję częstości występowania ≥1 nowego złamania trzonu kręgu (2,9% vs 5,8%).¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono ograniczone badania dotyczące stosowania alendronianu u pacjentów pediatrycznych poniżej 18 roku życia z wrodzoną łamliwością kości. Dane kliniczne uzyskane w tych badaniach są niewystarczające, aby uzasadnić stosowanie alendronianu u dzieci i młodzieży z tym schorzeniem.¹³