Leki w grupie
„bisfosfoniany”

Bisfosfoniany to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu osteoporozy oraz chorób kości związanych z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej. Działają poprzez hamowanie aktywności osteoklastów, czyli komórek odpowiedzialnych za resorpcję tkanki kostnej, co prowadzi do zwiększenia gęstości mineralnej kości i zmniejszenia ryzyka złamań.

Mechanizm działania bisfosfonianów polega na przyłączaniu się do hydroksyapatytów kości, a następnie hamowaniu procesów enzymatycznych w osteoklastach, co prowadzi do ich apoptozy. Efektem jest zahamowanie resorpcji kostnej przy jednoczesnym zachowaniu procesu kościotworzenia, co daje dodatni bilans kostny.

Bisfosfoniany dzielą się na dwie główne podgrupy: nieazotowe (pierwszej generacji) oraz azotowe (drugiej i trzeciej generacji). Bisfosfoniany nieazotowe, jak etidronian i klodronian, działają poprzez tworzenie toksycznych analogów ATP. Bisfosfoniany azotowe, takie jak alendronian, rizedronian, ibandronian i zoledronian, są silniejsze i działają poprzez hamowanie szlaku mewalonowego w osteoklastach.

Do najważniejszych bisfosfonianów stosowanych w Polsce należą: alendronian (Ostenil, Ostolek, Alendronat), rizedronian (Risendros), ibandronian (Bonviva, Ibandronic Acid), zoledronian (Zometa, Aclasta) oraz klodronian (Bonefos, Sindronat). Dostępne są w różnych formach podania – doustnej (tabletki przyjmowane codziennie, raz w tygodniu lub raz w miesiącu) oraz dożylnej (wlewy wykonywane raz na 3 miesiące lub raz w roku).

Największą zaletą bisfosfonianów jest ich skuteczność w redukcji ryzyka złamań osteoporotycznych. Leki te zmniejszają ryzyko złamań kręgów o 40-70% oraz złamań pozakręgowych (w tym szyjki kości udowej) o 20-40%. Dodatkowo charakteryzują się długotrwałym działaniem, nawet po zaprzestaniu terapii, ze względu na kumulację w tkance kostnej.

Wśród najważniejszych działań niepożądanych należy wymienić zaburzenia żołądkowo-jelitowe (przy podaniu doustnym), objawy grypopodobne (przy podaniu dożylnym), martwicę żuchwy (rzadkie, ale poważne powikłanie, szczególnie przy długotrwałej terapii) oraz atypowe złamania kości udowej. Ponadto u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek stosowanie bisfosfonianów wymaga dostosowania dawki lub jest przeciwwskazane.

W przypadku osteoporozy bisfosfoniany są często lekami pierwszego wyboru, zwłaszcza u pacjentów z wysokim ryzykiem złamań. Znajdują również zastosowanie w leczeniu przerzutów nowotworowych do kości, choroby Pageta, hiperkalcemii nowotworowej oraz w niektórych przypadkach osteoporozy indukowanej glikokortykosteroidami.

Lista leków w tej grupie

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl