Właściwości farmakodynamiczne
Sód alendronian

Właściwości farmakodynamiczne sodu alendroninowego – wprowadzenie

Sód alendronian (kwas alendronowy) należy do grupy bisfosfonianów – leków wywierających wpływ na strukturę i mineralizację kości (kod ATC: M05BA04). Trójwodny sód alendronian stanowi substancję czynną w produkcie leczniczym Alendronat Bluefish, gdzie każda tabletka zawiera 70 mg kwasu alendronowego, co odpowiada 91,37 mg sodu alendronianu trójwodnego.^{1 2}

Mechanizm działania sodu alendroninowego

Sód alendronian działa poprzez selektywne hamowanie osteoklastycznej resorpcji kości bez bezpośredniego wpływu na proces tworzenia tkanki kostnej. Badania niekliniczne wykazały, że alendronian wykazuje preferencyjne wiązanie w miejscach aktywnej resorpcji kostnej. Substancja ta hamuje aktywność osteoklastów, jednak nie wpływa na procesy wytwarzania lub wiązania tych komórek. Istotną cechą działania alendronianu jest to, że kość wytworzona podczas terapii tym związkiem zachowuje prawidłową jakość.³

Skuteczność kliniczna w leczeniu osteoporozy

Definicja osteoporozy i zastosowanie sodu alendroninowego

Osteoporozę definiuje się jako wskaźnik gęstości mineralnej kości (ang. BMD – Bone Mineral Density) kręgosłupa lub szyjki kości udowej mniejszy o 2,5 odchylenia standardowego od średniej dla zdrowej populacji młodych osób. Alternatywną definicją jest przebyte wcześniej złamanie po niewielkim urazie, niezależnie od wartości BMD. Sód alendronian znalazł zastosowanie w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej, co zostało potwierdzone w licznych badaniach klinicznych.⁴

Równoważność schematów dawkowania

W wieloośrodkowym badaniu klinicznym trwającym jeden rok, z udziałem kobiet z osteoporozą pomenopauzalną, wykazano równoważność terapeutyczną dwóch schematów dawkowania alendronianu: 70 mg raz na tydzień (n=519) oraz 10 mg na dobę (n=370). Badanie to wykazało, że średnie zwiększenie wartości BMD w odcinku lędźwiowym kręgosłupa po roku wynosiło 5,1% (95% CI: 4,8-5,4%) w grupie otrzymującej 70 mg raz na tydzień oraz 5,4% (95% CI: 5,0-5,8%) w grupie przyjmującej 10 mg na dobę. Podobne wyniki zaobserwowano również w przypadku szyjki kości udowej, gdzie średni wzrost BMD wynosił odpowiednio 2,3% i 2,9%, oraz całego stawu biodrowego – 2,9% i 3,1% odpowiednio dla schematu tygodniowego i codziennego. Również w innych lokalizacjach układu kostnego obie grupy wykazywały podobne przyrosty wartości BMD.⁵

Badania skuteczności w zwiększaniu masy kostnej i redukcji złamań

Wpływ alendronianu na masę kostną oraz częstość występowania złamań u kobiet po menopauzie był oceniany w dwóch podstawowych badaniach skuteczności o identycznym schemacie (n=994) oraz w badaniu FIT (Fracture Intervention Trial, n=6459).⁶

Wstępne badania skuteczności

We wstępnych badaniach skuteczności odnotowano znaczące zwiększenie gęstości mineralnej kości po trzech latach stosowania alendronianu w dawce 10 mg/dobę w porównaniu z placebo. Średni przyrost BMD wynosił:

• 8,8% w kręgach
• 5,9% w szyjce kości udowej
• 7,8% w krętarzu

⁷

Dodatkowo zaobserwowano istotne zwiększenie wartości BMD dla całego kośćca. Szczególnie istotnym efektem klinicznym było zmniejszenie o 48% odsetka kobiet z co najmniej jednym złamaniem trzonu kręgu (3,2% w grupie leczonej alendronianem wobec 6,2% w grupie placebo). W badaniach kontynuacyjnych stwierdzono dalsze zwiększanie się BMD kręgosłupa i krętarza, przy jednoczesnym utrzymywaniu się wartości BMD szyjki kości udowej i całego kośćca.⁸

Badanie FIT (Fracture Intervention Trial)

Badanie FIT składało się z dwóch kontrolowanych placebo badań klinicznych z codziennym stosowaniem alendronianu (5 mg na dobę przez dwa lata, a następnie 10 mg na dobę przez kolejne dwa lub trzy lata):⁹

FIT 1: trzyletnie badanie obejmujące 2027 pacjentek z przebytym co najmniej jednym złamaniem kręgu (kompresyjnym) w momencie włączenia do badania. W tej grupie alendronian podawany codziennie zmniejszał częstość występowania ≥1 nowych złamań kręgów o 47% (7,9% w grupie leczonej alendronianem w porównaniu z 15,0% w grupie otrzymującej placebo). Ponadto, stwierdzono statystycznie istotne zmniejszenie częstości występowania złamań szyjki kości udowej o 51% (1,1% wobec 2,2%).¹⁰

FIT 2: czteroletnie badanie obejmujące 4432 pacjentki z małą masą kostną, ale bez przebytych złamań kręgosłupa w chwili włączenia do badania. Analiza podgrupy kobiet z osteoporozą (37% całkowitej populacji spełniającej kryteria definicji osteoporozy wymienione powyżej) wykazała statystycznie istotną redukcję częstości występowania złamań szyjki kości udowej o 56% (1,0% w grupie leczonej alendronianem wobec 2,2% w grupie placebo) oraz zmniejszenie o 50% występowania ≥1 złamań kręgów (2,9% wobec 5,8%).¹¹

Wpływ na parametry biochemiczne

Badania laboratoryjne prowadzone w ramach badań klinicznych wykazały bezobjawowe i przemijające zmiany w parametrach gospodarki wapniowo-fosforanowej. U około 18% pacjentów przyjmujących alendronian w dawce 10 mg/dobę obserwowano nieznaczne obniżenie stężenia wapnia w surowicy (wobec 12% w grupie placebo). Podobnie, u około 10% pacjentów leczonych alendronianem odnotowano nieznaczne zmniejszenie stężenia fosforanów (wobec 3% w grupie placebo). Ważną informacją kliniczną jest fakt, że częstość występowania spadku stężenia wapnia poniżej 2,0 mmol/l oraz stężenia fosforanów poniżej 0,65 mmol/l była porównywalna w obu grupach badanych.¹²

Stosowanie w populacji pediatrycznej

Przeprowadzono badania kliniczne dotyczące stosowania alendronianu u niewielkiej grupy pacjentów pediatrycznych (poniżej 18 lat) z samoistną łamliwością kości (łac. osteogenesis imperfecta). Wyniki tych badań nie są jednak wystarczające, aby uzasadnić stosowanie alendronianu u dzieci i młodzieży z tym schorzeniem. Brak jest więc jednoznacznych danych potwierdzających skuteczność i bezpieczeństwo stosowania sodu alendroninowego w tej grupie wiekowej.¹³