tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa (TK) to nieinwazyjna technika diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia szczegółowych obrazów przekrojowych ciała pacjenta. Metoda polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich z różnych kątów, które następnie są przetwarzane przez komputer w celu uzyskania trójwymiarowego obrazu narządów wewnętrznych.
W badaniu TK stosuje się wiązkę promieniowania przechodzącą przez ciało pacjenta, a detektory mierzą stopień jej osłabienia przez tkanki o różnej gęstości. Nowoczesne tomografy wielorzędowe umożliwiają szybkie skanowanie dużych obszarów ciała z wysoką rozdzielczością przestrzenną, co pozwala na wykrywanie nawet niewielkich zmian patologicznych.
Tomografia komputerowa znajduje zastosowanie w diagnostyce chorób nowotworowych, urazów, patologii naczyniowych, schorzeń neurologicznych oraz chorób płuc. Często stosuje się środki kontrastowe podawane dożylnie, doustnie lub doodbytniczo w celu lepszej wizualizacji naczyń krwionośnych i tkanek. Należy pamiętać, że badanie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, co wymaga właściwej oceny stosunku korzyści do ryzyka.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Utrata lub zmiana węchu – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenia węchu, takie jak anosmia i hiposmia, dotykają 12-22% populacji, a u osób powyżej 65 roku życia nawet do 50%. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu obejmującego czas i okoliczności wystąpienia objawów, współistniejące symptomy, historię chorób (w tym COVID-19, gdzie utrata węchu występuje u 48-86% pacjentów), urazów oraz ekspozycji na toksyny. Badanie fizykalne powinno uwzględniać rynoskopię, ocenę jamy ustnej, gardła oraz badanie neurologiczne nerwów czaszkowych I, VII, IX i X. Kluczową rolę odgrywa endoskopia nosowa, umożliwiająca wykrycie polipów, stanów zapalnych i anomalii anatomicznych. Obiektywna ocena funkcji węchowej realizowana jest za pomocą testów takich jak UPSIT (40 zapachów), Sniffin’ Sticks czy CCCRC. W razie potrzeby stosuje się badania obrazowe: CT do oceny struktur kostnych i zatok oraz MRI do oceny tkanek miękkich i dróg węchowych. Dodatkowo, wskazane są badania krwi, alergologiczne, mikrobiologiczne oraz funkcji tarczycy.
alergiczny nieżyt nosa, anosmia, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, dysosmia, endoskopia nosowa, fantosmia, halucynacja węchowa, hiposmia, lek przeciwgrzybiczny, nerw czaszkowy, nerw węchowy, opuszka węchowa, otolaryngolog, parosmia, polip nosowy, przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa, receptor węchowy, rezonans magnetyczny, rynoskopia, skrzywienie przegrody nosowej, stwardnienie rozsiane, tomografia komputerowa, trening węchowy, uraz czaszkowo-mózgowy, utrata węchu, zaburzenie węchu, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Diagnostyka i diagnoza
Żylaki przełyku, będące powikłaniem nadciśnienia wrotnego najczęściej związanego z marskością wątroby, stanowią istotne zagrożenie z powodu ryzyka masywnego krwawienia. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na ezofagogastroduodenoskopii (EGD), która umożliwia bezpośrednią ocenę wielkości żylaków (stopień 1-3) oraz identyfikację stygmatów wysokiego ryzyka krwawienia, takich jak czerwone pręgi czy plamki. Endoskopia pozostaje złotym standardem, pozwalając jednocześnie na interwencje terapeutyczne, np. opaskowanie. Uzupełniająco stosuje się badania obrazowe: TK z kontrastem (czułość ~91%, swoistość ~81%), RM oraz ultrasonografię dopplerowską i elastografię przejściową, która ocenia sztywność wątroby i pomaga w stratyfikacji ryzyka (np. sztywność <20 kPa i liczba płytek >150 × 10^9/L wskazują na niskie ryzyko klinicznie istotnych żylaków). Endoskopia kapsułkowa stanowi alternatywę dla pacjentów nieakceptujących tradycyjnej endoskopii. Pomiar gradientu ciśnienia żył wątrobowych (HVPG) jest kluczowy w ocenie nadciśnienia wrotnego, z wartościami ≥10 mmHg predykcyjnymi dla powstawania żylaków i dekompensacji marskości, a ≥20 mmHg wskazującymi na złe rokowanie.
biopsja wątroby, elastografia przejściowa, endoskopia kapsułkowa, ezofagogastroduodenoskopia, krwawienie z żylaków, lek wazokonstrykcyjny, marskość wątroby, MELD, nadciśnienie wrotne, oktreotyd, panendoskopia, rezonans magnetyczny, skala Child-Pugh, splenomegalia, sztywność wątroby, terlipresyna, tomografia komputerowa, trombocytopenia, ultrasonografia dopplerowska, wodobrzusze, żylak przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Ucisk nerwu – Epidemiologia
Ucisk nerwu, będący wynikiem kompresji nerwu przez struktury anatomiczne takie jak kości, mięśnie czy ścięgna, jest schorzeniem o istotnym znaczeniu klinicznym, dotykającym około 85 na 100 000 dorosłych rocznie w USA. Najczęściej lokalizuje się w odcinku szyjnym i lędźwiowym kręgosłupa, z dominującym uciskiem korzeni nerwowych C7 (ponad 50% przypadków) i C6 (około 25%) w radikulopatii szyjnej. Epidemiologicznie, radikulopatia szyjna wykazuje roczną zapadalność 83,2/100 000 mieszkańców, z wyższą częstością u mężczyzn (107,3/100 000) niż u kobiet (63,5/100 000), a szczyt zachorowań przypada na wiek 50-54 lata (202,9/100 000). Czynniki ryzyka obejmują wiek, otyłość, ciążę, powtarzalne czynności, urazy, cukrzycę, choroby tarczycy oraz reumatoidalne zapalenie stawów. Diagnostyka opiera się na badaniach klinicznych, EMG, MRI oraz CT, z EMG jako złotym standardem w ocenie stopnia uszkodzenia nerwu.
badanie elektrodiagnostyczne, choroba zwyrodnieniowa dysków, cukrzyca insulinozależna, kompresja nerwu, kortykosteroid, korzeń nerwowy, nerw kulszowy, nerw pośrodkowy, neuropatia cukrzycowa, odcinek piersiowy kręgosłupa, ostroga kostna, przepuklina dysku, radikulopatia, radikulopatia lędźwiowa, radikulopatia szyjna, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, rwa kulszowa, spondyloza szyjna, stenoza kręgosłupa, tomografia komputerowa, zapalenie kręgosłupa, zapalenie nerwu łokciowego, zapalenie stawów, zespół cieśni nadgarstka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu krokowego z przerzutami – Diagnostyka i diagnoza
Rak gruczołu krokowego z przerzutami stanowi zaawansowane stadium IV choroby, charakteryzujące się rozprzestrzenieniem komórek nowotworowych poza prostatę do odległych narządów, najczęściej kości (ponad 60% przypadków), węzłów chłonnych, płuc, wątroby oraz mózgu. Diagnostyka opiera się na ocenie stężenia PSA, gdzie wartości powyżej 10 ng/mL, wysoki stopień Gleasona (≥7) oraz objawy kliniczne sugerujące stadium T3 lub wyższe wskazują na konieczność dalszych badań obrazowych. Biopsja prostaty, szczególnie kierowana TRUS, pozostaje złotym standardem potwierdzającym rozpoznanie i oceniającym agresywność nowotworu. W diagnostyce przerzutów stosuje się scyntygrafię kości, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI) oraz nowoczesne techniki obrazowania, takie jak PET-CT z użyciem radioznacznika Ga-68 PSMA, który wykazuje wyższą czułość i specyficzność w wykrywaniu przerzutów w porównaniu do tradycyjnych metod (dokładność 92% vs 65%). Kompleksowa ocena stopnia zaawansowania opiera się na systemie TNM, poziomie PSA oraz skali Gleasona, co umożliwia precyzyjne planowanie terapii.
antygen PSA, badanie genetyczne, badanie per rectum, biomarker, biopsja prostaty, deficyt naprawy DNA, dysfagia, łagodny przerost prostaty, PET PSMA, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do kości, radykalna prostatektomia, rak gruczołu krokowego z przerzutami, rak prostaty oporny na kastrację, rak prostaty z przerzutami, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, skala Gleasona, system TNM, test 4Kscore, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, wieloparametryczny rezonans magnetyczny, zapalenie prostaty - Leksykon chorób i schorzeń
Osteosarcoma – Objawy
Osteosarcoma jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem kości, występującym głównie u dzieci i młodych dorosłych w wieku 13-16 lat, z predylekcją do kości długich kończyn, zwłaszcza okolic kolan i ramion. Dominującym objawem jest ból kostny, który początkowo ma charakter przerywany, stopniowo nasilający się, szczególnie w nocy i podczas odpoczynku, często oporny na standardowe leki przeciwbólowe. Towarzyszy mu obrzęk, wyczuwalny guz oraz ograniczenie ruchomości w zajętej kończynie. Osteosarcoma może prowadzić do złamań patologicznych, zwłaszcza w typie teleangiektycznym. Objawy ogólnoustrojowe, takie jak utrata masy ciała, gorączka i osłabienie, pojawiają się zwykle w zaawansowanych stadiach. Przerzuty najczęściej lokalizują się w płucach i innych kościach, manifestując się objawami oddechowymi lub dodatkowymi ogniskami bólu.
ból kostny, ból wzrostowy, chemioterapia neoadjuwantowa, dehydrogenaza mleczanowa, fosfataza alkaliczna, gorączka, marker molekularny, martwica guza, nowotwór złośliwy kości, objaw ogólnoustrojowy, osteosarcoma, późny nawrót, przerzut do kości, przerzut do płuca, przerzut synchroniczny, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, trójkąt Codmana, wczesny nawrót, złamanie patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytu – Diagnostyka i diagnoza
Rak odbytu, choć stosunkowo rzadki, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z cyfrowym badaniem odbytnicy (DRE) oraz badania endoskopowe: anoskopię (8-10 cm), proktoskopię (ok. 25 cm) i kolonoskopię. Potwierdzenie diagnozy następuje poprzez biopsję histopatologiczną podejrzanych zmian. W diagnostyce obrazowej stosuje się tomografię komputerową (TK) klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy, rezonans magnetyczny (MR) miednicy do oceny miejscowego zaawansowania oraz pozytonową tomografię emisyjną (PET/TK) z 18F-fluorodeoksyglukozą, która umożliwia wykrycie przerzutów i ocenę metaboliczną guza (wartość SUV koreluje z zaawansowaniem i histologią). Ultrasonografia przezodbytnicza pozwala na precyzyjną ocenę głębokości nacieku i zajęcia węzłów chłonnych, szczególnie w wczesnych stadiach. Stopień zaawansowania określa się według systemu TNM, gdzie T1 oznacza guz ≤2 cm, T2 >2 cm ≤5 cm, T3 >5 cm, a T4 naciekanie sąsiednich narządów; N0 brak przerzutów w węzłach chłonnych, N1 ich obecność; M0 brak przerzutów odległych, M1 ich obecność. Klasyfikacja TNM umożliwia przypisanie stopnia zaawansowania od 0 (in situ) do IV (przerzuty odległe).
anoskopia, badanie endoskopowe, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie laboratoryjne, badanie przesiewowe, biomarker molekularny, biopsja, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, chemioradioterapia, cyfrowe badanie odbytnicy, cytologia analna, kanał odbytu, kolonoskopia, krążące DNA, morfologia krwi, nawrót choroby, PET-TK, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, przerzut do węzła chłonnego, przerzut odległy, radioterapia, rak odbytu, rezonans magnetyczny, system TNM, terapia ratunkowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia przezodbytnicza, zwieracz odbytu - Leksykon chorób i schorzeń
Nefropatia cukrzycowa – Diagnostyka i diagnoza
Nefropatia cukrzycowa, będąca główną przyczyną schyłkowej niewydolności nerek w krajach rozwiniętych, dotyka 20-40% pacjentów z cukrzycą typu 1 i 2. Diagnostyka opiera się na wykrywaniu utrzymującej się albuminurii (ACR 30-300 mg/g dla umiarkowanej i >300 mg/g dla ciężkiej albuminurii) w co najmniej dwóch z trzech pomiarów w ciągu 6 miesięcy, ocenie funkcji nerek poprzez eGFR (obliczane wzorem CKD-EPI) oraz badaniu klinicznym, w tym obecności retinopatii cukrzycowej. Wczesne wykrycie jest kluczowe, gdyż objawy pojawiają się dopiero po uszkodzeniu 80-90% nefronów. Zalecane jest coroczne monitorowanie ACR, eGFR oraz ciśnienia tętniczego, z uwzględnieniem wykluczenia czynników fałszywie podwyższających albuminurię (np. infekcje, wysiłek fizyczny, hiperglikemia). W diagnostyce różnicowej pomocne są badania obrazowe (USG, Doppler, CT, MRI) oraz biopsja nerki w przypadkach nietypowych lub wątpliwych.
24-godzinna zbiórka moczu, albuminuria, azot mocznikowy we krwi, biopsja nerki, ciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa choroba nerek, cystatyna C, makroalbuminuria, mikroalbuminuria, nefropatia cukrzycowa, periostyna, pogrubienie błony podstawnej, powikłanie mikronaczyniowe, przewlekła choroba nerek, retinopatia cukrzycowa, rezonans magnetyczny, schyłkowa niewydolność nerek, stężenie kreatyniny w surowicy, stosunek albuminy do kreatyniny, stwardnienie guzkowe, szacowana filtracja kłębuszkowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia nerek, wątrobowe białko wiążące kwasy tłuszczowe, włóknienie śródmiąższowe, wskaźnik albumina/kreatynina w moczu, zanik cewek - Leksykon chorób i schorzeń
Glomerulonefryt – Diagnostyka i diagnoza
Glomerulonefryt to zapalenie kłębuszków nerkowych, które może manifestować się od bezobjawowych zmian w badaniach moczu do ostrej niewydolności nerek. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych moczu (obecność erytrocytów, wałeczków czerwonokrwinkowych, białkomocz, leukocyturia) oraz krwi (kreatynina, BUN, eGFR, morfologia, profil lipidowy, dopełniacz C3 i C4, przeciwciała ANCA, anty-GBM, ANA, ASO). Badania obrazowe, takie jak ultrasonografia, tomografia komputerowa i rzadziej MRI, służą ocenie struktury nerek i wykluczeniu innych patologii. Biopsja nerki pozostaje złotym standardem diagnostycznym, umożliwiając określenie typu histologicznego (np. błoniasto-rozplemowy, mezangialno-rozplemowy, ogniskowy i segmentalny), stopnia aktywności zapalenia oraz włóknienia, co jest kluczowe dla rokowania i wyboru terapii. Wskazania do biopsji obejmują m.in. zespół nerczycowy z białkomoczem >3,5 g/dobę, szybko postępującą niewydolność nerek oraz nietypowy przebieg kliniczny.
amyloidoza nerek, badanie ogólne moczu, białkomocz, biopsja nerki, dobowa zbiórka moczu, filtracja kłębuszkowa, glomerulonefryt, leukocyturia, mikroskopia elektronowa, mikroskopia immunofluorescencyjna, mikroskopia świetlna, morfologia krwi, nefropatia błoniasta, nefropatia cukrzycowa, nefropatia IgA, nefropatia nadciśnieniowa, nefropatia toczniowa, ostra niewydolność nerek, poinfekcyjny glomerulonefryt, przeciwciała ANA, przeciwciała ANCA, przewlekła choroba nerek, rezonans magnetyczny, schyłkowa niewydolność nerek, szpiczak mnogi, szybko postępujący glomerulonefryt, tomografia komputerowa, układ dopełniacza, ultrasonografia nerek, wskaźnik albumina/kreatynina, wskaźnik białko/kreatynina, zespół Goodpasture’a, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Diagnostyka i diagnoza
Rak nadnerczy to rzadki, złośliwy nowotwór, którego diagnostyka wymaga wieloaspektowego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne oraz obrazowe. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, gdyż jedynie około 30% przypadków jest ograniczonych do narządu przy diagnozie. Diagnostyka hormonalna obejmuje oznaczenia poziomów kortyzolu, aldosteronu, androgenów (testosteron, DHEAS), estrogenów, potasu, reniny, ACTH oraz metanefryn i normetanefryn w dobowej zbiórce moczu. Wartości podwyższone lub obniżone tych markerów wskazują na funkcjonalne guzy nadnerczy. Testy stymulacji i hamowania wydzielania hormonów pomagają w różnicowaniu guzów funkcjonalnych od niefunkcjonalnych. Badania obrazowe, takie jak TK, MR i PET, umożliwiają ocenę lokalizacji, wielkości (guzy >5-6 cm są podejrzane o złośliwość), gęstości (>10 j.H. w fazie natywnej) oraz stopnia zaawansowania nowotworu, a także wykrywanie przerzutów. Biopsja jest rzadko wykonywana ze względu na ryzyko powikłań i ograniczoną wartość diagnostyczną w różnicowaniu łagodnych i złośliwych zmian.
ACTH, adrenokortykotropina, aldosteron, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie laboratoryjne, DHEAS, estrogen, guz funkcjonalny, indeks proliferacji, jednostka Hounsfielda, kortyzol, marker Ki67, nadciśnienie tętnicze, nowotwór złośliwy, pheochromocytoma, potas, pozytonowa tomografia emisyjna, rak nadnerczy, resekcja guza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia MIBG, siarczan dehydroepiandrosteronu, stadium zaawansowania, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zbiórka moczu - Leksykon chorób i schorzeń
Lekkie zaburzenie poznawcze – Diagnostyka i diagnoza
Lekkie zaburzenie poznawcze (MCI) to stan pośredni między normalnym starzeniem się a otępieniem, charakteryzujący się subiektywnym i obiektywnym pogorszeniem funkcji poznawczych przy zachowaniu niezależności w codziennym funkcjonowaniu. Diagnostyka opiera się na kryteriach obejmujących zmiany w pamięci lub innych zdolnościach umysłowych, które nie spełniają kryteriów otępienia. MCI dzieli się na podtypy amnestyczne (a-MCI) i nieamnestyczne (na-MCI), z klasyfikacją jednodomenową lub wielodomenową. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu, oceny funkcji poznawczych za pomocą testów takich jak MoCA czy MMSE, badania neurologicznego, fizykalnego oraz badań laboratoryjnych wykluczających inne przyczyny (np. niedobór witaminy B12, zaburzenia tarczycy). Obrazowanie (MRI, CT, PET) i biomarkery w płynie mózgowo-rdzeniowym mogą potwierdzić etiologię, zwłaszcza w kontekście choroby Alzheimera.
amnestyczne MCI, atrofia, badanie neurologiczne, badanie neuropsychologiczne, bezdech senny, białko tau, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, funkcje poznawcze, funkcje wykonawcze, genotyp APOE4, lekkie zaburzenie poznawcze, Mini-Mental State Examination, Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych, nieamnestyczne MCI, otępienie, pamięć epizodyczna, płat skroniowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezerwa poznawcza, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, udar mózgu, zaburzenie funkcji tarczycy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie wątroby toksyczne – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Toksyczne zapalenie wątroby to stan zapalny wątroby wywołany ekspozycją na substancje hepatotoksyczne, takie jak alkohol, leki (w tym paracetamol), chemikalia przemysłowe (np. czterochlorek węgla, trichloroetylen) oraz suplementy diety. Klinicznie może manifestować się objawami takimi jak żółtaczka, świąd, ból w prawym nadbrzuszu, zmęczenie, nudności, ciemny mocz i hepatomegalia. Diagnostyka opiera się na wzroście enzymów wątrobowych co najmniej dwukrotnie powyżej normy, wykluczeniu innych przyczyn chorób wątroby oraz potwierdzeniu ekspozycji zawodowej lub środowiskowej. W badaniach laboratoryjnych monitoruje się enzymy wątrobowe, hemoglobinę, hematokryt, albuminę i czasy krzepnięcia. Biopsja wątroby oraz techniki obrazowe (USG, TK, MRI) wspomagają diagnozę, zwłaszcza przy utrzymujących się objawach powyżej 6 miesięcy. W przypadku zatrucia paracetamolem kluczowe jest szybkie podanie acetylocysteiny.
acetylcysteina, biopsja wątroby, chloroform, czterochlorek węgla, dysfunkcja wątroby, encefalopatia wątrobowa, enzymy wątrobowe, hepatomegalia, hepatotoksyczność, marskość wątroby, modyfikacja stylu życia, niewydolność wątroby, przeszczep wątroby, rak wątroby, rezonans magnetyczny, smolisty stolec, świąd skóry, tomografia komputerowa, ultrasonografia kontrastowa, włóknienie wątroby, wodobrzusze, wsparcie żywieniowe, zapalenie wątroby toksyczne, zatrucie paracetamolem, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel kości – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Torbiel kości to łagodna, płynna przestrzeń w kości, najczęściej diagnozowana u dzieci i młodzieży do 20. roku życia, lokalizująca się głównie w kościach długich kończyn. Wyróżnia się torbiel jednokomorową (unicameral bone cyst) oraz torbiel tętniakowatą (aneurysmal bone cyst), która stanowi około 2,5% guzów kości i charakteryzuje się krwawym wypełnieniem. Diagnostyka opiera się na RTG, MRI i CT, pozwalających ocenić wielkość, lokalizację i integralność strukturalną kości. Objawy obejmują ból, obrzęk, tkliwość oraz złamania patologiczne, szczególnie w okresie wzrostu kostnego. Kluczowe jest różnicowanie torbieli od chondrozy, aby uniknąć błędów diagnostycznych.
aspiracja płynu, aspiryna, chrząstka stawowa, embolizacja tętnicza, fizjoterapia, gabapentyna, kość długa, kręgosłup, lek przeciwbólowy, metyloprednizolon, miednica, obrzęk, opieka pooperacyjna, płyn surowiczy, przeszczep kostny, przewlekły ból, rezonans magnetyczny, RTG, skleroterapia, stabilizacja wewnętrzna, steryd, tomografia komputerowa, torbiel jednokomorowa, torbiel kości, torbiel tętniakowata, unieruchomienie kończyny, złamanie patologiczne, zmiana nienowotworowa - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Visipaque 550 mg/ml (270 mg jodu/ml)
Visipaque (jodiksanol) 550 mg/ml (270 mg jodu/ml) jest izotonicznym, niejonowym, dimerycznym środkiem kontrastowym o niskiej osmolalności (290 mOsm/kg H₂O przy 37°C) i umiarkowanej lepkości (11,3 mPa·s przy 20°C, 5,8 mPa·s przy 37°C). Dawkowanie wymaga indywidualizacji w zależności od rodzaju badania, wieku, masy ciała, pojemności minutowej serca oraz techniki podania. Zalecane stężenia wahają się między 270 a 320 mg I/ml, a objętości podawane są specyficzne dla procedury, np. arteriografia mózgowa 5-10 ml, aortografia 40-60 ml, kardioangiografia u dorosłych 30-60 ml, u dzieci dawka maksymalna wynosi 10 mg jodu/kg masy ciała. Maksymalna całkowita dawka jodu nie powinna przekraczać 3,2 g, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych. Produkt zawiera 0,76 mg sodu/ml, co jest istotne u pacjentów na diecie niskosodowej.
aortografia, arteriografia tętnic mózgowych, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, flebografia, izotoniczność, jodiksanol, jodowy środek kontrastowy, kardioangiografia, koronarografia, lepkość, mielografia lędźwiowa, mielografia piersiowa, mielografia szyjna, naczynia obwodowe, nawodnienie pacjenta, nefropatia pokontrastowa, osmolalność, pacjent geriatryczny, podanie dokanałowe, podanie dotętnicze, podanie dożylne, środek kontrastowy, środek kontrastowy niejonowy, tomografia komputerowa, urografia - Leksykon leków
Przedawkowanie – Actilyse 20 20 mg
Przedawkowanie alteplazy (Actilyse 20) prowadzi do nadmiernej aktywacji układu fibrynolizy, co skutkuje znacznym obniżeniem stężenia fibrynogenu oraz innych czynników krzepnięcia, a w konsekwencji do poważnych powikłań krwotocznych, w tym krwawienia śródczaszkowego. Objawy przedawkowania obejmują krwawienia z różnych miejsc (np. dziąseł, nosa, przewodu pokarmowego, układu moczowego) oraz objawy neurologiczne wskazujące na krwawienie śródczaszkowe, takie jak ból głowy, wymioty, zaburzenia świadomości i drgawki. Mechanizm polega na utracie specyficzności alteplazy wobec włóknika i nadmiernej degradacji czynników krzepnięcia, co zaburza homeostazę koagulologiczną. Zalecane jest natychmiastowe przerwanie wlewu leku oraz monitorowanie parametrów krzepnięcia, w tym poziomu fibrynogenu, PT, APTT i liczby płytek krwi.
alteplaza, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, czynnik krzepnięcia, fibrynogen, konsultacja neurologiczna, krwawienie śródczaszkowe, lek fibrynolityczny, lek przeciwfibrynolityczny, objaw ogniskowy, powikłanie krwotoczne, proces fibrynolityczny, rezonans magnetyczny głowy, świeżo mrożone osocze, tomografia komputerowa, układ fibrynolizy, układ hemostazy, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego - Leksykon chorób i schorzeń
Atelektaza – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Atelektaza to częściowe lub całkowite zapadnięcie się pęcherzyków płucnych, prowadzące do utraty objętości płuca i zaburzenia wymiany gazowej, co skutkuje hipoksemią i dusznością. Wyróżnia się trzy typy atelektazy: kompresyjną, resorpcyjną/obturacyjną oraz związaną z zaburzeniami surfaktantu. Pooperacyjna atelektaza rozwija się zwykle w ciągu 72 godzin po znieczuleniu ogólnym i jest związana z ograniczeniem głębokości oddechu oraz zaleganiem wydzieliny. Czynniki ryzyka obejmują choroby układu sercowo-naczyniowego, POChP, choroby nerwowo-mięśniowe, niewydolność nerek, nowotwory, unieruchomienie oraz ból pooperacyjny. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym (osłabione szmery oddechowe, trzeszczenia, przesunięcie tchawicy), monitorowaniu saturacji (pulsoksymetria) oraz obrazowaniu radiologicznym (RTG, TK). Kluczowe diagnozy pielęgniarskie to zaburzenie wymiany gazowej, nieskuteczne oczyszczanie dróg oddechowych, nieskuteczny wzór oddychania, ryzyko infekcji oraz ból ograniczający oddychanie.
atelektaza, atelektaza kompresyjna, atelektaza pooperacyjna, atelektaza resorpcyjna, bronchoskopia, choroba nerwowo-mięśniowa, ciągłe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych, dornaza alfa, drenaż ułożeniowy, duszność, fizjoterapia oddechowa, hipoksemia, lek rozszerzający oskrzela, mukolityków, niewydolność oddechowa, odsysanie dróg oddechowych, oklepywanie klatki piersiowej, osłuchiwanie płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc, pulsoksymetria, spirometria zachęcająca, surfaktant płucny, sztywna bronchoskopia, tomografia komputerowa, toracenteza, trzeszczenia, zaburzenie wymiany gazowej, zapalenie płuc, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Bóle menstruacyjne – Diagnostyka i diagnoza
Bóle menstruacyjne (dysmenorrhea) dzielą się na pierwotne, występujące bez patologii miednicy, oraz wtórne, związane z chorobami takimi jak endometrioza, adenomioza, mięśniaki macicy czy zapalenie narządów miednicy mniejszej. Pierwotne bóle pojawiają się zwykle 6-24 miesiące po menarche, mają charakter skurczowy, cykliczny i ustępują po 2-3 dniach menstruacji. Wtórne bóle charakteryzują się późniejszym początkiem (po 25. roku życia), nasileniem, niecyklicznością, obecnością objawów towarzyszących (np. dyspareunia, nieprawidłowe krwawienia) oraz nieprawidłowościami w badaniu ginekologicznym. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym (w tym ginekologicznym i rektowaginalnym) oraz badaniach obrazowych: przezpochwowej ultrasonografii, rezonansie magnetycznym (MRI) i w razie potrzeby laparoskopii, która pozostaje złotym standardem w rozpoznawaniu endometriozy. Dodatkowo stosuje się badania laboratoryjne i mikrobiologiczne w celu wykluczenia infekcji i innych przyczyn.
adenomioza, badania krwi, badania mikrobiologiczne, badanie fizykalne, badanie ginekologiczne, badanie moczu, badanie rektowaginalne, ciąża pozamaciczna, doustne środki antykoncepcyjne, dysmenorrhea, dyspareunia, endometrioza, endometrium, histerosalpingografia, histeroskopia, laparoskopia, menarche, mięśniaki macicy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, pierwotne bóle menstruacyjne, rezonans magnetyczny, sonohisterografia, test ciążowy, tomografia komputerowa, torbiele jajników, ultrasonografia przezpochwowa, wtórne bóle menstruacyjne, wywiad medyczny, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zrosty - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) – Diagnostyka i diagnoza
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to rzadki, ale agresywny nowotwór nabłonka dróg żółciowych, często diagnozowany w zaawansowanym stadium z powodu niespecyficznych objawów klinicznych, takich jak żółtaczka, ból w prawym górnym kwadrancie brzucha, utrata masy ciała czy świąd skóry. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych oraz zaawansowanych metodach obrazowych. Kluczowe znaczenie mają testy funkcji wątroby (bilirubina, fosfataza alkaliczna, GGT, ALT, AST) oraz markery nowotworowe, w tym CA 19-9 (poziom >100 UI/ml sugerujący cholangiocarcinoma, czułość 89%, swoistość 86%) i CEA (poziom >5,2 ng/ml, czułość 68%, swoistość 82%). Obrazowanie obejmuje USG, CT z kontrastem, MRI z MRCP, PET/CT (czułość około 90%, dokładność 92,6%) oraz procedury endoskopowe (ERCP, EUS) i przezskórną cholangiografię (PTC), które umożliwiają ocenę lokalizacji, zaawansowania i pobranie materiału do badań histopatologicznych. Potwierdzenie rozpoznania wymaga biopsji, a profilowanie molekularne (mutacje IDH1, FGFR2) zyskuje na znaczeniu w planowaniu terapii celowanych.
alfa-fetoproteina, aminotransferaza, antygen CA 19-9, antygen rakowo-płodowy, biopsja cienkoigłowa, biopsja płynna, cholangiocarcinoma, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholangioskopia, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, fluorodeoksyglukoza, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza, gruczolakorak, klasyfikacja TNM, marskość wątroby, mutacja genu, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytonowa tomografia emisyjna, przezskórna przezwątrobowa cholangiografia, przywra wątrobowa, rak dróg żółciowych, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Astma dziecięca – Diagnostyka i diagnoza
Astma dziecięca, dotykająca około 14% populacji pediatrycznej, stanowi najczęstszą przewlekłą chorobę układu oddechowego w tej grupie wiekowej. Diagnostyka astmy u dzieci, zwłaszcza poniżej 5. roku życia, jest wyzwaniem ze względu na ograniczenia w wykonywaniu wiarygodnych testów czynnościowych płuc oraz podobieństwo objawów do innych schorzeń. Kluczowe w rozpoznaniu są szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz ocena charakterystycznych objawów takich jak świszczący oddech, kaszel i duszność, nasilających się nocą lub nad ranem. U dzieci powyżej 5 lat zaleca się spirometrię z oceną odwracalności skurczu oskrzeli, gdzie poprawa parametrów o ≥12% i 200 ml lub zmiana szczytowego przepływu wydechowego o ≥20% potwierdza diagnozę. Dodatkowo, pomiar FeNO ≥35 ppb wskazuje na obecność eozynofilowego zapalenia dróg oddechowych, co jest szczególnie istotne w astmie atopowej. Testy prowokacyjne oraz badania alergiczne (punktowe testy skórne, oznaczenie IgE) wspomagają identyfikację czynników wyzwalających i potwierdzenie rozpoznania. U dzieci młodszych diagnoza opiera się na wzorcach objawów, historii rodzinnej oraz ocenie odpowiedzi na krótkotrwałą terapię lekami rozszerzającymi oskrzela i wziewnymi kortykosteroidami.
albuterol, alergiczny nieżyt nosa, astma dziecięca, bronchoskopia, dysfunkcja strun głosowych, egzema, endotyp, FeNO, fenotyp astmy, immunoglobulina E, nadreaktywność oskrzeli, ograniczenie przepływu powietrza, oscylometria impulsowa, polip nosa, punktowy test skórny, spirometria, stan zapalny dróg oddechowych, świszczący oddech, szczytowy przepływ wydechowy, test prowokacyjny, tomografia komputerowa, układ oddechowy, wziewny kortykosteroid, zapalenie eozynofilowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamany palec u nogi lub złamana stopa – Leczenie
Złamania stopy obejmują uszkodzenia jednej lub więcej z 26 kości stopy i wymagają szybkiej diagnostyki, zwykle z wykorzystaniem badania fizykalnego oraz obrazowania rentgenowskiego, a w razie potrzeby CT lub MRI. Leczenie zależy od lokalizacji, typu złamania, stopnia przemieszczenia odłamów oraz ogólnego stanu pacjenta. W większości przypadków stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące unieruchomienie (gips, szyna, but ortopedyczny) oraz protokół RICE (odpoczynek, lód, ucisk, uniesienie). W złamaniach z przemieszczeniem konieczna jest redukcja odłamów, często pod kontrolą obrazowania i z zastosowaniem znieczulenia miejscowego. Farmakoterapia opiera się na NLPZ (np. ibuprofen, naproksen) i paracetamolu, a w przypadku silnego bólu na silniejszych lekach przeciwbólowych. Czas gojenia różni się w zależności od typu złamania: palce 4-6 tygodni, kości śródstopia i stępu 6-8 tygodni, a bardziej złożone złamania lub pooperacyjne nawet 3-6 miesięcy.
brak zrostu kostnego, buddy taping, ćwiczenia propriocepcyjne, nastawienie złamania, niesteroidowe leki przeciwzapalne, otwarta repozycja i wewnętrzna fiksacja, pourazowe zapalenie stawów, propriocepcja, protokół RICE, przemieszczenie odłamów kostnych, przeszczep kostny, redukcja złamania, rezonans magnetyczny, staw skokowy, tomografia komputerowa, uszkodzenie nerwu, zakażenie rany pooperacyjnej, złamana stopa, złamanie Jonesa, złamanie kości śródstopia, złamanie otwarte, złamanie palca stopy, złamanie stabilne, złamany palec u nogi, zrost wadliwy - Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwienie jelit – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Ostre niedokrwienie jelit (AMI) charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, sięgającą 55,9-71%, a opóźnienie diagnozy o 24 godziny obniża przeżywalność o 20%. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują podwyższone poziomy leukocytów (HR=1,08), mleczanów (HR=1,25), bilirubiny (HR=2,05) i kreatyniny (HR=1,48), a także obecność gazu w żyle wrotnej i naczyniach krezkowych (PMVG) z HR=23,02. Dynamika zmian mleczanów w ciągu pierwszych 24 godzin (OR=1,24) oraz stosunki biochemiczne, takie jak BUN/albumina, mleczan/albumina i CRP/albumina (przy wartości 0,17), mają istotne znaczenie prognostyczne. Diagnostyka opiera się na tomografii komputerowej z angiografią (CTA), a wczesna interwencja obejmuje resuscytację płynową, korekcję zaburzeń elektrolitowych, antybiotykoterapię oraz antykoagulację dożylną heparyną niefrakcjonowaną (Zalecenia 1A i 1B).
aminotransferaza asparaginianowa, antybiotyk o szerokim spektrum, bilirubina, D-dimery, gaz w żyle wrotnej, kreatynina, lek wazopresyjny, leukocyty, Mannheim Peritonitis Index, miażdżyca, mioglobina, mleczany, naczynia krezkowe, niedokrwienie jelit, okluzja naczyniowa, ostre niedokrwienie jelit, pneumatoza jelitowa, prokalcytonina, przewlekłe niedokrwienie jelit, resuscytacja płynowa, skala ASA, tętnica krezkowa górna, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa z angiografią, uraz reperfuzyjny, zgłębnik nosowo-żołądkowy, zgorzel - Leksykon chorób i schorzeń
Urazy splotu ramiennego – Diagnostyka i diagnoza
Urazy splotu ramiennego stanowią poważne uszkodzenia nerwów kontrolujących funkcje ruchowe i czuciowe kończyny górnej, wymagające szybkiej i precyzyjnej diagnostyki w ciągu 6-7 miesięcy od urazu. Diagnostyka opiera się na szczegółowym badaniu klinicznym, które ocenia siłę mięśniową, czucie, odruchy ścięgniste oraz funkcjonalność nerwów, z rozróżnieniem uszkodzeń przedzwojowych (avulsji) i pozazwojowych, co ma kluczowe znaczenie prognostyczne i terapeutyczne. Badania obrazowe, takie jak RTG, MRI (czułość 93%, swoistość 72% w wykrywaniu avulsji), CT z mielografią (złoty standard w wykrywaniu avulsji) oraz USG, dostarczają informacji o lokalizacji i charakterze uszkodzenia. Elektrodiagnostyka, w tym EMG i badania przewodnictwa nerwowego (NCS), pozwala na ocenę stopnia przerwania nerwów i monitorowanie procesu zdrowienia, przy czym brak dobrowolnych potencjałów jednostek ruchowych w okresie 1-9 miesięcy wskazuje na złe rokowanie.
badanie elektrodiagnostyczne, badanie podmiotowe i przedmiotowe, badanie przewodnictwa nerwowego, dysfagia, elektromiografia, mielografia CT, neuropraksja, obrazowanie dyfuzyjne, odruch ścięgnisty, płyn mózgowo-rdzeniowy, potencjał czynnościowy nerwu czuciowego, potencjał jednostki ruchowej, potencjał wywołany, radikulopatia szyjna, rezonans magnetyczny, siła mięśniowa, somatosensoryczny potencjał wywołany, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uraz splotu ramiennego, wyrwanie korzenia, zanik mięśni, zapalenie splotu ramiennego, zdjęcie RTG, zespół Hornera, zwój korzenia grzbietowego - Leksykon chorób i schorzeń
Ból ucha – Diagnostyka i diagnoza
Ból ucha (otalgia) wymaga precyzyjnej diagnostyki różnicowej między otalgią pierwotną, pochodzącą bezpośrednio z ucha, a otalgią wtórną, czyli bólem odniesionym z innych struktur unerwionych wspólnie z uchem. Kluczowe jest badanie otoskopowe, oceniające kolor, położenie, przezroczystość i integralność błony bębenkowej oraz obecność wydzieliny. Dodatkowo, otoskop pneumatyczny pozwala ocenić ruchomość błony bębenkowej, a tympanometria mierzy ciśnienie w uchu środkowym i funkcję trąbki słuchowej. Reflektometria akustyczna i tympanocenteza stanowią uzupełnienie diagnostyki w przypadkach wysiękowego zapalenia ucha środkowego i infekcji opornych na leczenie. Diagnostyka obrazowa (MRI, TK) oraz nasolaryngoskopia są wskazane u pacjentów z czynnikami ryzyka nowotworów lub poważniejszych patologii, zwłaszcza przy prawidłowym badaniu otoskopowym. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, CRP, badania tarczycy) i mikrobiologiczne wspomagają identyfikację przyczyn infekcyjnych i zapalnych, szczególnie u osób powyżej 50. roku życia.
audiometria impedancyjna, audiometria tonalna, badanie otoskopowe, białko C-reaktywne, błona bębenkowa, morfologia krwi, nasolaryngoskopia, nerw twarzowy, odczyn Biernackiego, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, otalgia, otalgia pierwotna, otalgia wtórna, otolaryngolog, otoskopia pneumatyczna, perforacja błony bębenkowej, przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego, przewód słuchowy zewnętrzny, reflektometria akustyczna, rezonans magnetyczny, sztuczna inteligencja, tomografia komputerowa, tympanocenteza, tympanometria, ucho środkowe, wysiękowe zapalenie ucha środkowego, zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego, zapalenie gardła, zapalenie ucha środkowego, zapalenie ucha zewnętrznego, zapalenie zatok - Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje naczyniowe ośrodkowego układu nerwowego – Epidemiologia
Malformacje naczyniowe ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to heterogenna grupa patologii naczyniowych, występująca u 0,1-4,0% populacji, z 40-60% lokalizacją w obrębie głowy i szyi. Najczęstsze typy u dorosłych to malformacje tętniczo-żylne (AVM) i malformacje jamiste (CM), z częstością wykrywania odpowiednio 1,0 i 0,5 na 100 000 osób rocznie. AVM występują u mniej niż 1% populacji, z całkowitą częstością około 18 na 100 000, a CM stanowią około 72% wszystkich malformacji naczyniowych. Teleangiektazje włośniczkowe OUN stanowią do 20% malformacji mózgu, z częstością 0,4% w badaniach pośmiertnych i 0,7% w MRI. Malformacje te są zwykle wrodzone, choć mogą pojawiać się de novo u dorosłych, a AVM często diagnozuje się w średnim wieku (około 31 lat), z jedną trzecią przypadków przed 20 rokiem życia. Choroba moyamoya wykazuje bimodalny rozkład wieku i różnice geograficzne w zapadalności (0,35-0,94 na 100 000 w Japonii vs. 0,086 na 100 000 w USA). Diagnostyka opiera się na TK, MRI i angiografii, przy czym 88% AVM jest bezobjawowych, a 45% objawowych prezentuje się krwotokiem. Roczne ryzyko krwawienia u nieleczonych AVM wynosi 2-4%, z wyższym ryzykiem ponownego krwawienia (6-25%) po pierwszym epizodzie, a śmiertelność po pęknięciu AVM wynosi około 10-15%.
anomalia żylna rozwojowa, biomarker nieinwazyjny, choroba moyamoya, choroba Oslera-Webera-Rendu, choroba von Hippla-Lindaua, dziedziczna teleangiektazja krwotoczna, krwotok śródmózgowy, malformacja jamista, malformacja jamista mózgu, malformacja limfatyczna, malformacja naczyniowa OUN, malformacja tętniczo-żylna, malformacja włośniczkowa, malformacja żylna, malformacja żyły Galena, napad padaczkowy, przeciek tętniczo-żylny, przetoka tętniczo-żylna, radiochirurgia gamma knife, rezonans magnetyczny, teleangiektazja włośniczkowa, terapia wewnątrznaczyniowa, tomografia komputerowa, udar krwotoczny, zespół Sturge-Webera, zespół Wyburna-Masona - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba neuronu ruchowego (chnr) – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka choroby neuronu ruchowego (ChNR) opiera się na ocenie klinicznej, badaniach elektrofizjologicznych (EMG, NCS), obrazowych (MRI, PET) oraz wykluczeniu innych schorzeń o podobnym obrazie klinicznym. Średni czas od pojawienia się pierwszych objawów do rozpoznania wynosi 10-18 miesięcy, co stanowi około jedną trzecią średniego czasu przeżycia. Kluczowe cechy diagnostyczne to postępujące osłabienie mięśniowe z objawami uszkodzenia górnego i dolnego neuronu ruchowego w co najmniej dwóch obszarach ciała, bez objawów czuciowych. Badania elektrofizjologiczne wykazują cechy ostrego i przewlekłego odnerwienia oraz reinerwacji mięśni. MRI służy głównie do wykluczenia innych patologii, natomiast badania genetyczne są wskazane u pacjentów z rodzinną historią choroby (5-10% przypadków). W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. stwardnienie rozsiane, miastenię gravis, neuropatie obwodowe oraz guzy ośrodkowego układu nerwowego.
badanie genetyczne, badanie neurofizjologiczne, badanie neurologiczne, badanie przewodnictwa nerwowego, choroba Alzheimera, choroba Huntingtona, choroba neuronu ruchowego, choroba Parkinsona, elektromiografia, kinaza kreatynowa, miastenia gravis, mutacja genetyczna, nakłucie lędźwiowe, neuropatia obwodowa, nieinwazyjna wentylacja, objawy kliniczne, opieka paliatywna, osłabienie mięśniowe, pierwotne stwardnienie boczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, początek opuszkowy, pozytonowa tomografia emisyjna, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, rdzeniowy zanik mięśni, rezonans magnetyczny, riluzol, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, terapia akceptacji i zaangażowania, tomografia komputerowa, uszkodzenie neuronu ruchowego, zanik mięśni - Leksykon chorób i schorzeń
Rozwarstwienie aorty – Diagnostyka i diagnoza
Rozwarstwienie aorty to stan nagły, zagrażający życiu, charakteryzujący się rozerwaniem ściany aorty i powstaniem fałszywego światła, co może prowadzić do niedokrwienia narządów i powikłań takich jak tamponada serca czy pęknięcie aorty. Śmiertelność w nieleczonym rozwarstwieniu sięga 50% w ciągu pierwszych 48 godzin, z przyrostem ryzyka o 1-1,4% na godzinę. Diagnostyka opiera się na wysokim podejrzeniu klinicznym, zwłaszcza u mężczyzn 60-70 lat z nadciśnieniem i nagłym, silnym bólem w klatce piersiowej. W badaniu przedmiotowym istotne są różnice ciśnienia tętniczego między kończynami, osłabienie tętna, szmer rozkurczowy oraz cechy zespołów genetycznych (Marfan, Ehlers-Danlos). W diagnostyce laboratoryjnej kluczową rolę odgrywa D-dimer, którego poziom >1600 ng/ml w ciągu pierwszych 6 godzin ma wysoki dodatni wskaźnik prawdopodobieństwa rozwarstwienia, a negatywny wynik obniża prawdopodobieństwo choroby. Dodatkowo, oznaczenie ciężkiego łańcucha miozyny mięśni gładkich wykazuje 90% czułość i 97% specyficzność w pierwszych 24 godzinach od wystąpienia objawów.
angiografia CT, angiografia rezonansu magnetycznego, aortografia, białko C-reaktywne, D-dimer, echokardiografia przezklatkowa, gazometria, kinaza kreatynowa, krwiak śródścienny, marker sercowy, morfologia krwi, niedokrwienie narządów, niewydolność serca, ostry zespół wieńcowy, prokalcytonina, rentgen klatki piersiowej, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie aorty, rozwarstwienie aorty typu A, rozwarstwienie aorty typu B, środek kontrastowy, tamponada serca, tętnica wieńcowa, tomografia komputerowa, udar mózgu, zapalenie opłucnej, zastawka aortalna, zatorowość płucna, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zespół wieńcowy - Leksykon chorób i schorzeń
Drgawki toniczno-kloniczne (drgawki duże) – Diagnostyka i diagnoza
Drgawki toniczno-kloniczne, dawniej określane jako grand mal, charakteryzują się utratą przytomności, fazą toniczną (sztywność ciała) oraz fazą kloniczną (rytmiczne skurcze mięśni). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz badaniach dodatkowych, takich jak EEG, które wykazuje charakterystyczne zmiany: w fazie tonicznej progresywny wzrost aktywności niskonapięciowej o wysokiej częstotliwości, a następnie uogólnione wyładowania wieloiglicowe o wysokiej amplitudzie; w fazie klonicznej aktywność o wysokiej amplitudzie przerywana falami wolnymi (wzorzec iglica-fala wolna). Czas trwania napadu wynosi typowo 1-3 minuty. Diagnostyka obrazowa obejmuje TK (pierwszy rzut w stanach nagłych) oraz MRI z protokołem dedykowanym padaczce, pozwalające wykryć dysplazje korowe, zanik lub sklerozę hipokampa. Badania laboratoryjne (glukoza, elektrolity, próby wątrobowe, toksykologia) oraz płynu mózgowo-rdzeniowego są niezbędne do wykluczenia innych przyczyn drgawek.
arytmia, aura padaczkowa, badanie neurologiczne, drgawki duże, drgawki toniczno-kloniczne, dystonia, elektroencefalografia, epileptolog, funkcja poznawcza, funkcjonalny rezonans magnetyczny, lek przeciwpadaczkowy, magnetoencefalografia, monitorowanie wideo-EEG, napad drgawkowy, napad padaczkowy, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, status epilepticus, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, tomografia komputerowa, wywiad medyczny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Dravet, zespół wydłużonego QT - Leksykon chorób i schorzeń
Zablokowanie moczowodu – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Złośliwe zablokowanie moczowodu (MUO) charakteryzuje się złym rokowaniem, z medianą przeżycia wynoszącą 6,43–6,8 miesiąca oraz rocznym wskaźnikiem przeżycia 12–29%. Czynniki prognostyczne istotnie wpływające na przeżycie to m.in. kacheksja nowotworowa, stopień wodonercza, liczba zdarzeń rozsiewu nowotworowego (≥3), stężenie albumin ≤3 g/dl przed nefrostomią, linia chemioterapii oraz typ pierwotnego nowotworu. Modele stratyfikacji ryzyka, takie jak system PLaCT, umożliwiają podział pacjentów na grupy o różnym rokowaniu, z medianą przeżycia odpowiednio 406, 221 i 77 dni. W przypadku paliatywnej dywersji moczu mediana przeżycia wynosi około 8,67 miesiąca, jednak z wysokim odsetkiem powikłań wpływających na jakość życia. Kamica moczowodowa, będąca najczęstszą przyczyną łagodnego zablokowania, cechuje się korzystnym rokowaniem przy odpowiednim leczeniu, z odsetkiem sukcesu leczenia nieoperacyjnego (SFR) około 53,8%. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są grubość ściany moczowodu (UWT) z wartością graniczną 3,2 mm, rozmiar kamienia ≤10 mm, typ steinstrasse (typ I) oraz płeć jako niezależny czynnik ryzyka urosepsy. Opracowano nomogram predykcyjny rozwoju urosepsy z wysoką wartością AUC (0,914 i 0,874), co pozwala na wczesną identyfikację pacjentów wysokiego ryzyka i wdrożenie skutecznych interwencji. W przypadku płodowego zablokowania dolnych dróg moczowych (LUTO) rokowanie zależy głównie od obecności małowodzia lub bezwodzia przed 20. tygodniem ciąży, a interwencje prenatalne, takie jak zastawka pęcherzowo-owodniowa, mogą poprawić przeżywalność okołoporodową, choć ryzyko długoterminowej niewydolności nerek pozostaje wysokie.
- Leksykon chorób i schorzeń
Osteofit (kość guzowata) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Osteofity to kostne wyrostki rozwijające się na krawędziach kości, najczęściej w obrębie stawów, powstające w odpowiedzi na długotrwały stres mechaniczny, urazy, stany zapalne lub procesy zwyrodnieniowe, zwłaszcza w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów (osteoartrozy). Najczęściej występują u osób powyżej 60. roku życia i mogą lokalizować się w kręgosłupie, barkach, biodrach, kolanach, stopach oraz dłoniach. Objawy kliniczne zależą od lokalizacji i wielkości osteofitu, a w przypadku ucisku na struktury nerwowe lub miękkie mogą manifestować się bólem, sztywnością, obrzękiem, drętwieniem, osłabieniem mięśniowym oraz ograniczeniem ruchomości. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie oraz obrazowaniu – RTG, TK i MRI, a w wybranych przypadkach na EMG i badaniach laboratoryjnych w celu wykluczenia innych schorzeń. Leczenie zachowawcze obejmuje farmakoterapię (NLPZ, paracetamol, leki rozluźniające mięśnie), fizjoterapię, ćwiczenia wzmacniające i rozciągające, terapię ciepłem i zimnem oraz iniekcje kortykosteroidowe lub znieczulające w przypadku utrzymującego się bólu.
artroskopia, choroba zwyrodnieniowa stawów, chrząstka, elektromiografia, fizjoterapia, foraminotomia, kanał kręgowy, kortykosteroidy, korzeń nerwowy, kręgosłup lędźwiowy, kręgosłup szyjny, laminektomia, lek przeciwbólowy, lek rozluźniający mięśnie, niesteroidowe leki przeciwzapalne, osteoartroza, osteofit, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, rwa kulszowa, tomografia komputerowa, ucisk nerwu, ultradźwięki, zapalenie rozcięgna podeszwowego, zapalenie ścięgien, zapalenie stożka rotatorów, zwężenie kanału kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gardła – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka raka gardła opiera się na wieloetapowym procesie, który rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oceny jamy ustnej, gardła, szyi oraz funkcji nerwów głowy i szyi. Kluczowe znaczenie mają badania endoskopowe, takie jak nazoendoskopia, laryngoskopia (pośrednia i bezpośrednia) oraz panendoskopia, umożliwiające wizualizację zmian nowotworowych. Potwierdzenie rozpoznania następuje poprzez biopsję (incyzyjną, cienkoigłową lub podczas endoskopii) z oceną histopatologiczną, w tym badaniem obecności HPV (test p16, DNA HPV), co ma istotne znaczenie rokownicze i terapeutyczne, zwłaszcza w raku gardła środkowego. Diagnostyka obrazowa obejmuje tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI), pozytonową tomografię emisyjną (PET lub PET-TK), ultrasonografię szyi oraz zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, które pozwalają na ocenę lokalizacji, rozległości guza oraz obecności przerzutów regionalnych i odległych. Badania laboratoryjne, w tym morfologia, funkcje wątroby i nerek oraz elektrolity, służą ocenie ogólnego stanu pacjenta przed terapią.
badania molekularne, badanie fizykalne, biopsja, cfDNA, chirurg głowy i szyi, diagnostyka molekularna, dysfagia, endoskopia, endoskopia fluorescencyjna, krążące komórki nowotworowe, laryngoskopia, markery nowotworowe, mikroRNA, morfologia krwi, nazoendoskopia, obrazowanie dyfuzyjne MRI, otolaryngolog, panendoskopia, PET-MRI, połykanie, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie genomowe, rak gardła, rezonans magnetyczny, system TNM, tomografia komputerowa, USG szyi, węzły chłonne, wirus brodawczaka ludzkiego, złośliwość histologiczna - Leksykon chorób i schorzeń
Mastoiditis – Epidemiologia
Mastoiditis, będące poważnym powikłaniem ostrego zapalenia ucha środkowego (OZUŚ), obecnie występuje rzadko, z częstością 1,2-6,1 przypadków na 100 000 mieszkańców w krajach rozwiniętych. W erze przed antybiotykoterapią aż 20% przypadków OZUŚ komplikowało się mastoiditis, z wysoką śmiertelnością (2/100 000 populacji). Wprowadzenie antybiotyków i szczepień przeciwko pneumokokom (PCV-7, PCV-13) znacząco obniżyło częstość i śmiertelność tego powikłania (do 0,002% i <0,01/100 000 populacji). Najczęściej choroba dotyczy dzieci poniżej 2 roku życia (75% przypadków, mediana wieku 12 miesięcy), z najwyższą zapadalnością w wieku 6-13 miesięcy. Epidemiologia mastoiditis wykazuje zróżnicowanie geograficzne, z wyższą zapadalnością w krajach rozwijających się, gdzie czynniki takie jak HIV, niedożywienie i zanieczyszczenie wody zwiększają ryzyko. Pandemia COVID-19 spowodowała początkowy spadek częstości mastoiditis dzięki środkom niefarmaceutycznym, jednak po ich zniesieniu odnotowano gwałtowny wzrost przypadków, a wskaźniki powikłań wewnątrzczaszkowych sięgały 50-75%.
antybiotykoterapia, diagnoza kliniczna, diagnoza radiologiczna, infekcja dróg oddechowych, mastoidektomia, mastoiditis, oporność bakterii, ostre zapalenie ucha środkowego, powikłanie wewnątrzczaszkowe, ropień podtwardówkowy, szczepienie przeciwko pneumokokom, szpiczak mnogi, tomografia komputerowa, zapalenie wyrostka sutkowatego, zarządzanie antybiotykami - Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego (GIST) to najczęstszy mięsak przewodu pokarmowego o częstości występowania około 1-1,5/100 000 osób rocznie, najczęściej lokalizujący się w żołądku (>50% przypadków) i jelicie cienkim. Podstawowym leczeniem w przypadku guzów ograniczonych do miejsca pierwotnego jest chirurgia z całkowitym usunięciem guza z marginesem zdrowych tkanek, unikając uszkodzenia guza i rozsiewu komórek nowotworowych. W terapii zaawansowanej lub nawrotowej stosuje się inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) – imatynib, sunitynib, regorafenib – z koniecznością monitorowania skuteczności leczenia za pomocą badań obrazowych (TK, MRI, PET) oraz obserwacji działań niepożądanych, takich jak obrzęki, nudności, bóle mięśni, niedoczynność tarczycy czy ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Opieka pielęgniarska obejmuje przygotowanie do diagnostyki (TK, biopsja, endoskopowa ultrasonografia), wsparcie przed- i pooperacyjne, monitorowanie parametrów życiowych, zapobieganie powikłaniom oraz edukację pacjenta w zakresie leczenia i samokontroli objawów.
badania obrazowe, bielactwo, biopsja, endoskopowa ultrasonografia, imatynib, inhibitory kinazy tyrozynowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedoczynność tarczycy, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęki okołooczodołowe, opieka paliatywna, pozytonowa tomografia emisyjna, regorafenib, remisja, rezonans magnetyczny, sunitynib, tomografia komputerowa, zaburzenia wchłaniania, zapalenie błon surowiczych, zapalenie skóry, zespół interdyscyplinarny, zespół poposiłkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Diagnostyka i diagnoza
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) to nowotwór hematopoetyczny charakteryzujący się nadmierną proliferacją granulocytów w szpiku i krwi obwodowej. Diagnostyka opiera się na morfologii krwi obwodowej z rozmazem, biopsji szpiku kostnego oraz badaniach genetycznych, w tym wykrywaniu chromosomu Philadelphia (t(9;22)(q34;q11.2)) i genu fuzyjnego BCR-ABL1. Kluczowe metody to cytogenetyka, FISH oraz ilościowa PCR (qRT-PCR), umożliwiające wykrycie minimalnej choroby resztkowej. Diagnostyka pozwala na określenie fazy choroby (przewlekła, przyspieszona, blastyczna) oraz oceny ryzyka za pomocą wskaźników takich jak Sokal, Hasford czy EUTOS, co jest niezbędne do wyboru odpowiedniej terapii inhibitorami kinazy tyrozynowej (TKI). Monitorowanie odpowiedzi na leczenie obejmuje ocenę hematologiczną, cytogenetyczną i molekularną (MMR: redukcja transkryptu BCR-ABL1 o ≥3 log, ≤0,1% według skali międzynarodowej).
aberracja chromosomowa, aspiracja szpiku, bazofile i eozynofile, biopsja szpiku kostnego, całkowita odpowiedź hematologiczna, chromosom Philadelphia, faza akceleracji CML, faza przewlekła CML, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen fuzyjny BCR-ABL1, inhibitor kinazy tyrozynowej, komórka macierzysta szpiku kostnego, komórki blastyczne, krew obwodowa, leukocyty, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi z rozmazem, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź molekularna, ośrodkowy układ nerwowy, proliferacja granulocytów, przewlekła białaczka szpikowa, qRT-PCR, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, splenomegalia, tomografia komputerowa, translokacja chromosomowa, ultrasonografia jamy brzusznej, wskaźnik EUTOS, wskaźnik Hasforda, wskaźnik Sokala - Leksykon chorób i schorzeń
Tłuszczak – Diagnostyka i diagnoza
Tłuszczak (lipoma) to najczęstszy łagodny guz mezenchymalny zbudowany z dojrzałych adipocytów, występujący u około 1 na 1000 osób. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, które pozwala na rozpoznanie w około 85% przypadków, oraz badaniach obrazowych takich jak USG, MRI i CT. Typowy tłuszczak jest miękki, ruchomy, niebolesny, najczęściej lokalizuje się na tułowiu, ramionach, plecach i szyi, a jego rozmiar i tempo wzrostu są istotne w ocenie. USG wykazuje hipoechogeniczne, dobrze odgraniczone masy z torebką, natomiast MRI, metoda z wyboru, pokazuje jednorodne masy o sygnale zgodnym z tkanką tłuszczową i całkowitą utratą sygnału w sekwencjach z saturacją tłuszczu. W przypadku cech niepokojących (np. rozmiar ≥5 cm, szybki wzrost, bolesność, głębokie umiejscowienie) konieczne jest pogłębienie diagnostyki, w tym biopsja cienko- lub grubo-igłowa oraz badania molekularne (amplifikacja genów MDM2 i CDK4) w celu wykluczenia tłuszczakomięsaka.
adipocyt, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, chromosom pierścieniowy, D-dimery, echokardiografia, gen MDM2, hybrydyzacja in situ, jednostka Hounsfielda, nowotwór mezenchymalny, potworniak, rezonans magnetyczny, tłuszczak, tłuszczak kostniejący, tłuszczak serca, tłuszczak wewnątrzczaszkowy, tłuszczak wewnątrzmięśniowy, tłuszczakomięsak, tomografia komputerowa, torbiel naskórkowa, ultrasonografia - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Diagnostyka i diagnoza
Schwannomatoza to rzadka choroba genetyczna, charakteryzująca się obecnością licznych, wolno rosnących nerwiaków osłonkowych (schwannoma) wzdłuż nerwów rdzeniowych i obwodowych, z częstością występowania 1:40 000 do 1:70 000. Choroba różni się genetycznie i klinicznie od neurofibromatozy typu 1 i 2, a jej diagnostyka opiera się na zaktualizowanych w 2022 roku kryteriach klinicznych i molekularnych, uwzględniających mutacje w genach SMARCB1, LZTR1 oraz NF2. Diagnostyka wymaga potwierdzenia histopatologicznego nerwiaków osłonkowych, wykluczenia obustronnych nerwiaków przedsionkowych typowych dla NF2 oraz zastosowania zaawansowanych badań obrazowych, głównie MRI całego ciała, głowy i kręgosłupa, a także w wybranych przypadkach [18F]FDG-PET. Testy genetyczne, w tym sekwencjonowanie NGS i analiza MLPA, są kluczowe dla identyfikacji mutacji germinalnych i somatycznych, choć ich czułość jest ograniczona przez heterogenność genetyczną choroby.
badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, białko S-100, chromosom 22, komórka Schwanna, mozaicyzm somatyczny, MRI całego ciała, nerwiak osłonkowy, nerwiak osłonkowy przedsionkowy, nerwiak przedsionkowy, neurofibromatoza typu 1, neurofibromatoza typu 2, oponiak, ośrodkowy układ nerwowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, schwannoma, schwannomatoza, sekwencjonowanie następnej generacji, tomografia komputerowa, utrata heterozygotyczności, wariant patogenny, wyściółczak - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak stawowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Mięsak stawowy (synovial sarcoma) to rzadki, wolno rosnący nowotwór tkanek miękkich, którego rokowanie zależy od wielu czynników klinicznych i patologicznych. Pięcioletnie wskaźniki przeżycia całkowitego (OS) wahają się od 50% do 60%, a przeżycie bez przerzutów wynosi 40-60%. Wiek pacjenta jest istotnym czynnikiem prognostycznym – dzieci i młodzi dorośli mają lepsze wyniki (5-letnie OS odpowiednio 89,3±4,6% i 73,0±3,8%), podczas gdy osoby starsze powyżej 50 roku życia wykazują gorsze rokowanie (5-letnie OS 43,0±7,0%). Wielkość guza jest kluczowa: guzy <5 cm wiążą się z 10-letnim przeżyciem na poziomie 88%, natomiast guzy >10 cm mają 10-letnie przeżycie zaledwie 8%. Lokalizacja guza również wpływa na rokowanie – dystalne kończyny (dłonie, stopy) korelują z lepszymi wynikami niż lokalizacje proksymalne lub tułowia. Stopień histologiczny, obecność genów fuzyjnych SYT/SSX2 oraz wskaźniki apoptozy (np. TUNEL-I >0,8%) mają znaczenie prognostyczne, podobnie jak nadekspresja bcl-2.
chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia paliatywna, czas przeżycia wolnego od progresji, czynnik prognostyczny, immunoterapia, liczba mitoz, martwica, mięsak stawowy, nawrót choroby, nowotwór tkanki miękkiej, późny nawrót, przeciwciało monoklonalne, przerzut nowotworowy, przerzut odległy, przeżycie bez przerzutów, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od choroby, rezonans magnetyczny, stopień histologiczny, stopień jądrowy, tomografia komputerowa, wskaźnik przeżycia, zwapnienie - Leksykon chorób i schorzeń
Pierścień naczyniowy – Diagnostyka i diagnoza
Pierścień naczyniowy to rzadka wrodzona wada serca (ok. 1% wad wrodzonych), w której aorta lub jej odgałęzienia tworzą strukturę uciskającą tchawicę i/lub przełyk, prowadząc do objawów oddechowych (np. stridor) i dysfagii. Najczęstsze typy to podwójny łuk aorty oraz prawy łuk aorty z aberrantną lewą tętnicą podobojczykową. Diagnostyka opiera się na wysokim podejrzeniu klinicznym, badaniu fizykalnym, zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej, badaniu kontrastowym przełyku (ezofagogram), echokardiografii, tomografii komputerowej (CT) i rezonansie magnetycznym (MRI). CT jest złotym standardem, umożliwiając dokładną ocenę anatomii i ucisku tchawicy oraz przełyku, a prenatalna diagnostyka echokardiograficzna i MRI pozwala na wczesne rozpoznanie i planowanie leczenia. Bronchoskopia i endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego są stosowane w ocenie ciężkich objawów.
angiografia CT, badanie fizykalne, bronchoskopia, cewnikowanie serca, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka różnicowa, duszność, dysfagia, echokardiografia, echokardiografia płodowa, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, ezofagogram, interwencja chirurgiczna, pierścień naczyniowy, podwójny łuk aorty, prawy łuk aorty, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, rezonans magnetyczny płodu, stridor, tętnica podobojczykowa, tomografia komputerowa, wrodzona wada serca, zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Epidemiologia
Rak jelita grubego (CRC) stanowi istotne wyzwanie zdrowotne globalnie, z 1 926 425 nowymi przypadkami i około 1 milionem zgonów rocznie (dane z 2022 r.). Wskaźniki zapadalności standaryzowane względem wieku (ASR) wynoszą globalnie 19,7/100 000, z wyższą częstością u mężczyzn (23,6) niż u kobiet (16,3). Najwyższe ASR obserwuje się w Europie (30,4), Oceanii (29,8) i Ameryce Północnej (26,2), a najniższe w Afryce (8,4) i regionie wschodniego Morza Śródziemnego (9,1). Wzrost zachorowań prognozuje się na 60% do 2030 roku, z ponad 2,2 mln nowych przypadków. Szczególnie niepokojący jest wzrost raka jelita grubego o wczesnym początku (EOCRC) u osób <50 r.ż., z ASR 2,9/100 000, najwyższym w Ameryce Północnej (6,1). Czynniki ryzyka obejmują dziedziczne zespoły (FAP, zespół Lyncha), choroby zapalne jelit, otyłość, cukrzycę, palenie, spożycie alkoholu i czerwonego mięsa, natomiast aktywność fizyczna, dieta bogata w błonnik, wapń, witaminę D oraz stosowanie NLPZ wykazują efekt ochronny.
antygen karcynoembrionalny, badanie przesiewowe, choroba Leśniowskiego-Crohna, dysplazja wysokiego stopnia, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, gruczolak okrężnicy, kolonoskopia nadzorcza, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nieswoista choroba zapalna jelit, polip gruczolakowy, polip przedrakowy, polipowatość rodzinna gruczolakowa, polipowatość związana z MUTYH, przeszczep nerki, rak jelita grubego, rak jelita grubego o wczesnym początku, rak okrężnicy i odbytnicy, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wskaźnik zapadalności, współczynnik umieralności, zespół Lyncha, zgon nowotworowy