Przepuklina przeponowa
Epidemiologia
Przepuklina przeponowa (hiatal hernia) charakteryzuje się rosnącą częstością występowania wraz z wiekiem, sięgającą 55-60% u osób powyżej 50. roku życia, z wyraźnym wzrostem do 16,6% w dziewiątej dekadzie życia według badania Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis. Przepukliny typu I (ślizgowe) stanowią 90-95% przypadków, natomiast typy II-IV (okołoprzełykowe) około 5-10%. Czynniki ryzyka obejmują wiek, płeć żeńską (związane z ciążą), otyłość, przewlekłe zaparcia, POChP, kifozę, wcześniejsze operacje jamy brzusznej oraz predyspozycje genetyczne. Diagnostyka opiera się na metodach radiograficznych, endoskopowych i manometrycznych, z wysoką wiarygodnością tomografii komputerowej (κ=0,86 dla obecności i κ=0,97 dla typu przepukliny). Przepuklina przeponowa jest silnie powiązana z chorobą refluksową przełyku (GERD), przełykiem Barretta oraz zwiększonym ryzykiem gruczolakoraka przełyku i migotania przedsionków.
Epidemiologia przepukliny przeponowej
Częstość występowania przepukliny przeponowej (hiatal hernia) zwiększa się z wiekiem. Szacuje się, że dotyczy ona około 55-60% osób powyżej 50. roku życia, przy czym tylko około 9% pacjentów wykazuje objawy kliniczne, zależne od typu przepukliny i funkcji dolnego zwieracza przełyku (LES)12. Istnieją jednak znaczne rozbieżności w szacunkach dotyczących rozpowszechnienia tej patologii, z danymi wahającymi się od 10% do 80% populacji dorosłych w Ameryce Północnej3.
W badaniach opartych na endoskopii częstość występowania przepukliny przeponowej ocenia się na około 28,9-29,8% dla wszystkich wskazań do badania, przy czym odsetek ten wzrasta do 48,6-48,7% wśród pacjentów kierowanych na endoskopię z powodu objawów związanych z chorobą refluksową przełyku (GERD)45. W badaniu opartym na tomografii komputerowej przeprowadzonym w ramach Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis, częstość występowania przepukliny przeponowej określono na 9,9%6.
Wpływ wieku na częstość występowania
Częstość występowania przepukliny przeponowej wyraźnie rośnie wraz z wiekiem. Według danych z badania Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis przeprowadzonego na 3200 uczestnikach, częstość występowania przepukliny przeponowej zwiększa się z 2,4% w szóstej dekadzie życia do 7,0%, 14,0% i 16,6% odpowiednio w siódmej, ósmej i dziewiątej dekadzie życia7. Inne źródła podają, że przepuklina przeponowa dotyka około 10% osób poniżej 40. roku życia i 70% osób powyżej 70. roku życia8. W niektórych opracowaniach sugeruje się, że wskaźnik ten wzrasta do 70% wśród osób w wieku 70 lat i więcej910.
Osłabienie mięśni i utrata elastyczności tkanek związane z procesem starzenia są uważane za czynniki predysponujące do rozwoju przepukliny przeponowej. Z powodu zmniejszonej elastyczności tkanek, wpust żołądka może nie powracać do swojej normalnej pozycji poniżej rozworu przeponowego po przełknięciu. Utrata napięcia mięśni wokół otworu przeponowego może również przyczyniać się do jego zwiększonej podatności na rozwój przepukliny82.
Rozkład płci
Przepuklina przeponowa występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn181112, choć niektóre badania nie wykazują znaczącej różnicy między płciami4513. Zwiększona częstość występowania u kobiet może być przypisywana podwyższonemu ciśnieniu wewnątrzbrzusznemu podczas ciąży18. W niektórych badaniach odnotowano, że częstość występowania przepukliny przeponowej wynosi 12,7% u kobiet w porównaniu do 7,0% u mężczyzn (niepoprawiony wskaźnik częstości PR = 1,8 (95% CI 1,5-2,3))6.
Typy przepukliny przeponowej i ich rozpowszechnienie
Przepukliny przeponowe są klasyfikowane na kilka typów:
- Typ I (przepuklina ślizgowa) – stanowi 90-95% wszystkich przypadków1141215
- Typ II (przepuklina okołoprzełykowa) – stanowi około 5% przypadków115
- Typy III i IV (przepukliny mieszane oraz bardziej złożone) – często grupowane razem z typem II jako przepukliny okołoprzełykowe (paraesophageal hernias, PEH)16
W badaniu przeprowadzonym na podstawie tomografii komputerowej wśród 316 zidentyfikowanych przepuklin przeponowych, 223 (71%) były typu I, a 93 (29%) typu III6. Większość przepuklin typu II-IV (okołoprzełykowych) stanowi typ III, przy czym typ II jest najrzadszy17.
Geograficzne zróżnicowanie występowania
Przepukliny przeponowe występują najczęściej w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, natomiast są rzadko spotykane w społecznościach wiejskich Afryki181415. Ta różnica geograficzna może być związana z odmiennymi nawykami żywieniowymi i stylem życia.
Burkitt i współpracownicy sugerują, że zachodnia dieta uboga w błonnik prowadzi do przewlekłych zaparć i związanego z nimi napinania się podczas wypróżnień, co mogłoby wyjaśniać wyższą częstość występowania tego schorzenia w krajach zachodnich8. Niektórzy badacze proponują, że niewystarczająca ilość błonnika w diecie oraz przyjmowanie wysokiej pozycji siedzącej podczas defekacji mogą zwiększać ryzyko rozwoju przepukliny przeponowej14.
Czynniki ryzyka
Do głównych czynników ryzyka rozwoju przepukliny przeponowej należą:
- Wiek – zwiększona częstość występowania u osób starszych8618
- Płeć żeńska – związana z ciążą i zwiększonym ciśnieniem wewnątrzbrzusznym18
- Otyłość i podwyższony wskaźnik masy ciała (BMI)7318, choć niektóre badania nie wykazują takiej zależności4513
- Przewlekłe zaparcia i napinanie się podczas defekacji82
- Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)2
- Kifoza (patologiczne wygięcie kręgosłupa)19
- Utrata wzrostu związana z wiekiem7
- Wcześniejsze operacje jamy brzusznej2
- Urazy220
- Predyspozycje genetyczne2
Badania przesiewowe i diagnostyka
Przepuklina przeponowa może być diagnozowana radiograficznie, endoskopowo lub manometrycznie, przy czym każda z tych metod ma swoje ograniczenia, szczególnie w przypadku przepuklin mniejszych niż 2 cm2122. W przyszłości manometria wysokiej rozdzielczości może stanowić obiecującą metodę dokładnej oceny związku między przepukliną przeponową a GERD2122.
W badaniu przeprowadzonym na podstawie tomografii komputerowej stwierdzono doskonałą zgodność między obserwatorami dotyczącą obecności (κ=0,86) i typu przepukliny przeponowej (κ=0,97)6, co wskazuje na wysoką wiarygodność tej metody diagnostycznej.
Związek z innymi schorzeniami
Przepuklina przeponowa jest ściśle związana z chorobą refluksową przełyku (GERD). Pacjenci z przepukliną przeponową znacznie częściej prezentują objawy GERD niż osoby bez przepukliny, a pacjenci z objawową GERD częściej mają przepuklinę przeponową w porównaniu do osób bez objawów232122.
Przepuklina przeponowa jest również związana z podwyższonym ryzykiem rozwoju przełyku Barretta i gruczolakoraka przełyku. Częstość występowania przepukliny przeponowej zwiększa się wraz z długością przełyku Barretta, a wielkość przepukliny jest większa u osób z przełykiem Barretta w porównaniu do osób bez tego schorzenia2425. Rozwój i progresja do przełyku Barretta z dysplazją wysokiego stopnia lub gruczolakorakiem jest znacząco i niezależnie związana z wielkością przepukliny przeponowej2425. Obecność przepukliny przeponowej ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko rozwoju gruczolakoraka przełyku i wpustu żołądka2425.
W dużym badaniu populacyjnym stwierdzono również związek przepukliny przeponowej ze zwiększoną częstością występowania migotania przedsionków23.
Nawroty przepukliny przeponowej
Nawroty przepukliny przeponowej po operacji naprawczej są istotnym problemem klinicznym. Częstość nawrotów waha się od 2% do 42%, w zależności od rodzaju wykonanego zabiegu i czasu obserwacji17. Według niektórych badań, częstość objawowego nawrotu przepukliny przeponowej po operacji wynosi 20,8%26. W innym badaniu stwierdzono, że radiologiczny wskaźnik nawrotu przepukliny przeponowej wynosił około 16% rok po operacji i 39% pięć lat po operacji26.
Nawrót przepukliny przeponowej jest ściśle związany z wielkością pierwotnego ubytku przepuklinowego. Doniesiono, że jeśli wielkość ubytku przekracza 5 cm, częstość nawrotów znacząco wzrasta do około 16%26.
Leczenie i postępowanie
Obecność przepukliny przeponowej sama w sobie nie jest wskazaniem do leczenia. Terapia powinna być zarezerwowana dla pacjentów z objawami przypisywanymi temu schorzeniu2425. Leczenie przepukliny przeponowej jest podobne do postępowania w GERD2122.
Przepukliny typu I (ślizgowe) nie są zazwyczaj operowane, jeśli są bezobjawowe, ze względu na ich niską ogólną zachorowalność16. Natomiast operacja jest zalecana we wszystkich ostrych objawowych prezentacjach przepuklin okołoprzełykowych (niedrożność lub uwięźnięcie/zadzierzgnięcie)16.
Duże przepukliny okołoprzełykowe predysponują do skrętu żołądka z potencjalną martwicą żołądka wtórną do zaburzeń przepływu krwi w naczyniach żołądkowych16. Z tego powodu niektóre wcześniejsze badania zalecały profilaktyczną naprawę wszystkich przepuklin okołoprzełykowych w celu uniknięcia potencjalnego rozwoju skrętu i/lub niedokrwienia żołądka27. Jednak w ostatnich latach niektóre badania wykazały, że ryzyko powikłań katastrofalnych jest znacznie niższe niż początkowe szacunki27.
Wiek i choroby współistniejące pacjenta dodatkowo komplikują decyzję o przeprowadzeniu operacji27. Badania sugerują, że pacjenci w wieku powyżej 80 lat są znacząco bardziej narażeni na śmiertelność i zachorowalność zarówno po planowej, jak i nagłej operacji naprawczej przepukliny przeponowej w porównaniu do pacjentów w wieku 65-79 lat2829. Wyniki te sugerują, że pacjenci w wieku senioralnym rozważający operację naprawczą przepukliny przeponowej mogliby mieć znacznie lepsze wyniki przy natychmiastowej planowej operacji niż przy odraczaniu zabiegu do osiągnięcia 80. roku życia29.
Najlepszym rozwiązaniem jest dokładna rozmowa między pacjentem a chirurgiem na temat ryzyka i korzyści wynikających z planowej operacji w porównaniu do leczenia zachowawczego30.
Obecnie techniki chirurgiczne planowej naprawy przepukliny okołoprzełykowej mają udokumentowaną niską zachorowalność/śmiertelność pooperacyjną i korzystne długoterminowe wyniki objawowe27. Operacja przepukliny przeponowej ma 90% skuteczność. Większość pacjentów jest w stanie przerwać przyjmowanie leków i cieszyć się życiem wolnym od refluksu po operacji przepukliny przeponowej31.
Badania kliniczne i nadzór
Przepuklina przeponowa jest przedmiotem licznych badań klinicznych. Zidentyfikowano co najmniej 53 badania kliniczne, w tym 4 aktywne, 22 zakończone i 14 rekrutujących pacjentów32. Wskazuje to na znaczące zainteresowanie społeczności medycznej tą patologią i dążenie do poprawy metod jej leczenia.
W ostatnich latach opracowano nowe techniki chirurgiczne, takie jak całkowite podejście z lewej strony (total left-side surgical approach, TLSA) do laparoskopowej naprawy przepukliny przeponowej z fundoplikacją. Ta technika może zapewnić szerokie i przejrzyste pole operacyjne, mniejszy uraz i szybki powrót do zdrowia, a także jest technicznie prostą operacją, co może ją szczególnie predysponować do stosowania u pacjentów otyłych i pacjentów ze znacznymi chorobami współistniejącymi33.
Inna strategia chirurgiczna, polegająca na fiksacji lewej i prawej strony fundoplikacji do więzadła przeponowo-przełykowego, może skutecznie łagodzić objawy pacjentów i zmniejszać częstość nawrotów26.
Warto również zauważyć, że wiele aspektów technicznych operacji przepukliny przeponowej pozostaje kontrowersyjnych, w tym stosowanie siatek czy konieczność dodania fundoplikacji34. Badanie ankietowe przeprowadzone wśród chirurgów trzewnych w Szwajcarii wykazało, że chociaż istnieje zgoda co do kilku podstawowych kroków technicznych (dostęp laparoskopowy, resekcja worka przepuklinowego, zachowanie nerwów błędnych, zachowanie aberracyjnej lewej tętnicy wątrobowej, pojedyncza szycia tylna naprawa rozworu materiałem plecionym, niewchłanialnym, uzupełniająca procedura antyrefluksowa), to nie osiągnięto konsensusu w przypadku kilku ważnych szczegółów chirurgicznych (hiatoplastyka z siatką, rodzaj procedury antyrefluksowej, gastropeksja, postępowanie w przypadku krótkiego przełyku)34.
Perspektywy i wyzwania
Nawrót przepukliny przeponowej stanowi główną przyczynę reoperacji i jest wyzwaniem dla chirurgów26. Według badania obejmującego 307 pacjentów, częstość występowania objawowego nawrotu przepukliny przeponowej po operacji wynosiła 20,8%26. Nawrót przepukliny przeponowej jest ściśle związany z wielkością pierwotnego ubytku przepuklinowego, a jeśli wielkość ubytku przekracza 5 cm, częstość nawrotów znacząco wzrasta26.
Opracowywanie nowych technik chirurgicznych, takich jak trójpunktowa fiksacja fundoplikacji, może skutecznie zmniejszyć wpływ na tkankę wokół pierścienia przepukliny rozworu i zmniejszyć częstość nawrotów35.
Badania nad przepukliną przeponową są również ważne w kontekście jej związku z innymi schorzeniami, takimi jak GERD, przełyk Barretta i gruczolakorak przełyku. Lepsze zrozumienie tych związków może pomóc w opracowaniu skuteczniejszych strategii prewencyjnych i terapeutycznych.
Przepuklina przeponowa, choć często bezobjawowa, pozostaje istotnym problemem klinicznym, szczególnie w kontekście jej związku z GERD i potencjalnymi poważnymi powikłaniami w przypadku przepuklin okołoprzełykowych. Należy również zauważyć, że przepukliny przeponowe nie ustępują samoistnie, a nawet mogą się z czasem pogarszać, co podkreśla znaczenie odpowiedniego nadzoru i leczenia, zwłaszcza w przypadku pacjentów objawowych31.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.