Choroba paciorkowcowa grupy b
Diagnostyka i diagnoza
Grupa B paciorkowców (GBS, Streptococcus agalactiae) jest główną przyczyną inwazyjnych zakażeń noworodków, takich jak posocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc. Zalecane jest rutynowe badanie przesiewowe kobiet ciężarnych między 36 0/7 a 37 6/7 tygodniem ciąży, obejmujące pobranie wymazów z pochwy i odbytu, co zwiększa czułość hodowli, będącej złotym standardem diagnostycznym. Alternatywnie stosuje się testy NAAT na próbkach inkubowanych w bulionie wzbogacającym. Profilaktyka antybiotykowa dożylna, najczęściej penicyliną lub ampicyliną, powinna być wdrożona co najmniej 4 godziny przed porodem u kobiet z dodatnim wynikiem badania lub w przypadku czynników ryzyka (np. wcześniejsze zakażenie GBS u dziecka, wykrycie GBS w moczu, gorączka podczas porodu, przedwczesny poród). W przypadku alergii na penicylinę wysokiego ryzyka stosuje się wankomycynę, jeśli izolat GBS jest oporny na klindamycynę.
- Diagnostyka choroby paciorkowcowej grupy b
- Badania przesiewowe w ciąży
- Metody diagnostyczne
- Diagnostyka w przypadku podejrzenia zakażenia u noworodka
- Badania diagnostyczne u dorosłych
- Badania obrazowe
- Procedury diagnostyczne
- Leczenie i profilaktyka
- Profilaktyczna antybiotykoterapia w trakcie porodu
- Wskazania do profilaktyki antybiotykowej bez badania przesiewowego
- Leczenie zakażenia u noworodka
- Badania nad szczepionką
- Wnioski i zalecenia
Diagnostyka choroby paciorkowcowej grupy b
Grupa B paciorkowców (GBS), znana również jako Streptococcus agalactiae, to bakteria będąca najczęstszą przyczyną zakażeń u noworodków. Może wywoływać poważne infekcje, w tym posocznicę, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc lub inne zakażenia ogniskowe. Testy laboratoryjne w kierunku GBS są zalecane w celu przedporodowego badania przesiewowego kobiet ciężarnych, co pozwala na wdrożenie odpowiedniej profilaktyki antybiotykowej podczas porodu i zapobieganie chorobie o wczesnym początku u noworodków. Dodatkowo diagnostyka ma istotne znaczenie u pacjentów z objawami infekcji.1
Badania przesiewowe w ciąży
Powszechne badania przesiewowe w kierunku Streptococcus grupy B są zalecane u wszystkich kobiet ciężarnych pomiędzy 36 0/7 a 37 6/7 tygodniem ciąży, chyba że profilaktyka antybiotykowa podczas porodu jest wskazana z powodu istniejących czynników ryzyka. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) zaleca wykonanie badania przesiewowego w kierunku GBS pomiędzy 36 0/7 a 37 6/7 tygodniem ciąży.12
Badanie przesiewowe w kierunku GBS w ciąży jest proste i bezbolesne. Wykonuje się je poprzez pobranie wymazu z pochwy i odbytu. Wymaz jest następnie wysyłany do laboratorium w celu przeprowadzenia hodowli.34 Badanie to powinno być wykonane nawet w przypadku planowanego cięcia cesarskiego, ponieważ poród może rozpocząć się przed zaplanowanym zabiegiem.56
Pobieranie próbek z pochwy i odbytu istotnie zwiększa wydajność hodowli w porównaniu z pobieraniem wyłącznie z szyjki macicy lub samego odbytu, czy też jednego wymazu z pochwy bez wymazu z odbytu. Badania wykazały, że próbki pobrane samodzielnie przez pacjentki są równie dokładne jak te pobrane przez lekarzy.7
Metody diagnostyczne
Hodowla pozostaje złotym standardem w identyfikacji GBS. NAAT (nucleic acid amplification testing – testy amplifikacji kwasów nukleinowych) ma krótszy czas oczekiwania i może być przydatny w niektórych sytuacjach. Ważne jest, aby NAAT przeprowadzać na próbkach inkubowanych w bulionie wzbogacającym w celu maksymalizacji czułości i swoistości.89
W 2021 roku Amerykańskie Towarzystwo Mikrobiologii (ASM) wydało nowe wytyczne dotyczące wykrywania i identyfikacji GBS w celu zapobiegania chorobom u noworodków. Wytyczne ASM zastępują wytyczne z 2010 roku opublikowane przez CDC.9
Dostępne są również szybkie testy, jednak badania wykazały, że nie są one wystarczająco dokładne, aby zalecać ich rutynowe stosowanie w praktyce klinicznej. Daniels i wsp. stwierdzili, że badanie przesiewowe przy użyciu szybkiego testu nie jest opłacalne ze względu na jego aktualną czułość, swoistość i koszt, a profilaktyka antybiotykowa dożylna kierowana przez badanie przesiewowe z wzbogaconą hodowlą w 35-37 tygodniu ciąży jest prawdopodobnie najbardziej akceptowalną opłacalną strategią.10
Diagnostyka w przypadku podejrzenia zakażenia u noworodka
W przypadku noworodków z podejrzeniem zakażenia GBS, diagnozę potwierdza się poprzez pobranie próbek krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego, które są następnie badane w kierunku obecności bakterii wywołujących zakażenie.1112 Większość noworodków z zakażeniem GBS wykazuje objawy w pierwszych kilku godzinach po urodzeniu.13
Izolacja paciorkowców grupy B z krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego i/lub miejsca lokalnego ropienia jest jedyną metodą diagnozowania inwazyjnego zakażenia GBS. Antygen GBS może być wykryty we krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym i/lub moczu, jednak z czułością około 57%.7
Jeśli u noworodka występują objawy wskazujące na ciężkie zakażenie, lekarz może zlecić badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Choroba jest zwykle diagnozowana wkrótce po urodzeniu, często gdy dziecko jest jeszcze w szpitalu.1214
Badania diagnostyczne u dorosłych
U dorosłych z podejrzeniem zakażenia GBS, diagnoza jest potwierdzana, gdy GBS jest izolowany z normalnie jałowego płynu ustrojowego, takiego jak krew lub płyn mózgowo-rdzeniowy.811
Badania laboratoryjne wykonywane u pacjenta z podejrzeniem zakażenia GBS mogą obejmować: barwienie metodą Grama, izolację GBS z krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego i/lub miejsca lokalnego ropienia, wykrywanie antygenu GBS we krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym i/lub moczu.15
Badania obrazowe
W przypadku podejrzenia zakażenia GBS mogą być wykonane następujące badania obrazowe:16
- Radiografia klatki piersiowej: Może wykazać zapalenie płuc u osób starszych leżących z gorączką, deficytami neurologicznymi lub innymi istotnymi objawami; może być widoczny naciek lub wysięk
- Radiografia dotkniętego regionu u pacjenta z cukrzycą lub osoby starszej lub leżącej z gorączką i istotnymi objawami
- Tomografia komputerowa (TK) dotkniętego regionu: Może ujawnić ropowicę, ropień lub zapalenie kości
- TK głowy u pacjenta, który przeszedł zabieg neurochirurgiczny z gorączką i innymi istotnymi objawami
- Echokardiografia u pacjenta z gorączką o niejasnym pochodzeniu
- Ultrasonografia układu moczowo-płciowego lub miednicy u kobiety po porodzie lub starszego mężczyzny lub kobiety z gorączką i istotnymi objawami
Procedury diagnostyczne
W przypadku podejrzenia zakażenia GBS mogą być wykonane następujące procedury:17
- Nakłucie lędźwiowe przy podejrzeniu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego przez GBS
- Diagnostyczna i terapeutyczna torakocenteza przy podejrzeniu zapalenia płuc wywołanego przez GBS
- Wymiana zastawki przy bakteriemii GBS, zapaleniu wsierdzia i posocznicach związanych z linią
- Diagnostyczna aspiracja i leczenie chirurgiczne zakażenia tkanek miękkich GBS, zapalenia stawów, zapalenia kości, zapalenia krążka międzykręgowego i ropnia nadtwardówkowego
- Diagnostyczna aspiracja/nakłucie pod kontrolą ultrasonografii lub TK przy zakażeniu dróg moczowych lub ropniu miednicy
Leczenie i profilaktyka
Profilaktyczna antybiotykoterapia w trakcie porodu
Jeśli wyniki badań pokazują obecność bakterii GBS, kobiecie ciężarnej podaje się antybiotyki dożylnie podczas porodu, co najmniej cztery godziny przed porodem. Jest to jedna z najskuteczniejszych metod zapobiegania przenoszeniu bakterii na dziecko podczas porodu.318
Antybiotykiem pierwszego wyboru jest penicylina, która ze względu na wąskie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego zmniejsza ryzyko rozwoju oporności na antybiotyki. Akceptowalną alternatywą jest ampicylina.1920
W przypadku kobiet z wysokim ryzykiem anafilaksji po ekspozycji na penicylinę, laboratoryjne zlecenia badań przesiewowych GBS przedporodowych (zarówno na papierze, jak i online w elektronicznej dokumentacji medycznej) powinny wyraźnie wskazywać na obecność alergii na penicylinę.19
Dożylna wankomycyna pozostaje jedyną opcją farmakodynamicznie i mikrobiologicznie zwalidowaną dla śródporodowej profilaktyki antybiotykowej u kobiet zgłaszających alergię na penicylinę wysokiego ryzyka i których izolat GBS nie jest wrażliwy na klindamycynę.21
Wskazania do profilaktyki antybiotykowej bez badania przesiewowego
W niektórych przypadkach lekarz może zalecić antybiotyki podczas porodu bez wcześniejszego testu na GBS. Antybiotyki mogą być podane bez badania w następujących przypadkach:613
- Poprzednie dziecko było zakażone GBS
- Bakterie GBS wykryto w moczu w dowolnym momencie aktualnej ciąży
- Status GBS jest nieznany w momencie rozpoczęcia porodu i występuje gorączka
- Status GBS jest nieznany i poród rozpoczyna się przed 37 tygodniem ciąży
- Status GBS jest nieznany i minęło 18 godzin lub więcej od pęknięcia wód płodowych
- Status GBS dla aktualnej ciąży jest nieznany, ale w poprzedniej ciąży test na GBS był pozytywny
Leczenie zakażenia u noworodka
Jeśli u noworodka rozwinie się zakażenie GBS, leczenie obejmuje dożylne podawanie antybiotyków. Początkowe leczenie podejrzewanej posocznicy noworodkowej obejmuje ampicylinę i aminoglikozyd, zazwyczaj gentamycynę. Zarówno ampicylina, jak i gentamycyna wykazują działanie przeciwko GBS, który jest najczęstszą przyczyną posocznicy noworodkowej.223
Noworodki z objawami zakażenia GBS lub noworodki, u których podejrzewa się zakażenie, powinny być leczone antybiotykami tak szybko, jak to możliwe. Antybiotyki mogą ratować życie, gdy są podawane noworodkom z podejrzeniem zakażenia. Leczenie zostanie przerwane, jeśli nie ma objawów zakażenia po co najmniej 36 godzinach, a wszystkie badania są negatywne.23
Badania nad szczepionką
Chociaż szczepionka przeciwko GBS nie jest jeszcze dostępna, naukowcy pracują nad jej opracowaniem. Taka szczepionka mogłaby pomóc w zapobieganiu zakażeniom GBS w przyszłości.1824
Skuteczne zapobieganie noworodkowej chorobie wywołanej przez GBS zależy od odpowiednich badań przesiewowych, terminowego podawania antybiotyków i koordynacji z pediatrycznymi świadczeniodawcami opieki zdrowotnej.25
Wnioski i zalecenia
Choroba paciorkowcowa grupy B pozostaje istotnym zagrożeniem zdrowotnym, szczególnie dla noworodków, młodych niemowląt, kobiet ciężarnych i osób z określonymi schorzeniami. Rutynowe badania przesiewowe kobiet ciężarnych i odpowiednia profilaktyka antybiotykowa podczas porodu znacząco zmniejszyły częstość występowania wczesnej postaci choroby u noworodków.2526
Wszystkie kobiety ciężarne powinny mieć wykonane badanie przesiewowe w kierunku GBS pomiędzy 36 a 37 6/7 tygodniem ciąży. Jeśli wynik badania jest pozytywny, należy zastosować odpowiednią profilaktykę antybiotykową podczas porodu, chyba że poród odbywa się przez cesarskie cięcie przed rozpoczęciem porodu i przy niepękniętych błonach płodowych.227
Wczesne rozpoznanie i leczenie może zmniejszyć ryzyko niektórych powikłań. Szczególnie ważne jest monitorowanie noworodków urodzonych przez matki z dodatnim wynikiem GBS, które nie otrzymały odpowiedniej profilaktyki antybiotykowej.1228
Warto podkreślić, że różne kraje mają różne podejścia do badań przesiewowych w kierunku GBS. Na przykład w Wielkiej Brytanii rutynowe badania przesiewowe nie są zalecane, a badania przeprowadza się głównie u pacjentów z objawami, takimi jak upławy z pochwy i przedwczesne pęknięcie błon płodowych.2529
Kluczowe jest, aby kobiety ciężarne były świadome znaczenia badań przesiewowych w kierunku GBS i możliwości zapobiegania zakażeniom u noworodków poprzez odpowiednią profilaktykę antybiotykową podczas porodu.3031
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.