Choroba paciorkowcowa grupy b
Leczenie
Choroba paciorkowcowa grupy B (GBS) wymaga precyzyjnego doboru antybiotykoterapii zależnie od wieku pacjenta, typu infekcji oraz stanu klinicznego. Penicylina G pozostaje lekiem pierwszego wyboru zarówno u dorosłych, jak i noworodków, z dawkowaniem u niemowląt do 7 dnia życia w zakresie 250 000-450 000 j./kg/dobę, a powyżej 7 dnia życia 450 000-500 000 j./kg/dobę. W przypadku alergii na penicylinę stosuje się klindamycynę, erytromycynę, fluorochinolony lub wankomycynę, przy czym klindamycyna wymaga potwierdzenia wrażliwości ze względu na narastającą oporność. Czas trwania terapii jest uzależniony od lokalizacji zakażenia: 10 dni dla bakteriemii i zakażeń skóry, minimum 14 dni dla zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a 3-4 tygodnie lub dłużej dla zapalenia kości, szpiku, wsierdzia i komór mózgu. Leczenie noworodków z podejrzeniem posocznicy obejmuje ampicylinę i aminoglikozyd (najczęściej gentamycynę), a po potwierdzeniu GBS i poprawie klinicznej kontynuuje się monoterapię penicyliną G.
- Leczenie choroby paciorkowcowej grupy b
- Antybiotykoterapia jako podstawa leczenia
- Leczenie zakażeń GBS u noworodków
- Czas trwania antybiotykoterapii w różnych zakażeniach GBS
- Postępowanie w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego GBS
- Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
- Postępowanie w przypadku alergii na penicylinę
- Postępowanie w przypadku nawrotów zakażenia GBS
- Leczenie chirurgiczne w zakażeniach GBS
- Rola konsultacji specjalistycznych
- Leczenie GBS u kobiet w ciąży
- Profilaktyka zakażeń GBS u noworodków
- Wskazania do profilaktyki antybiotykowej śródporodowej
- Antybiotyki stosowane w profilaktyce śródporodowej
- Moment rozpoczęcia profilaktyki antybiotykowej
- Interwencje położnicze a profilaktyka antybiotykowa
- Postępowanie w przypadku przedwczesnego porodu
- Szczególne sytuacje kliniczne w profilaktyce GBS
- Leczenie zakażeń GBS u noworodków i niemowląt
- Antybiotykoterapia empiryczna
- Leczenie potwierdzonego zakażenia GBS
- Specjalistyczna opieka nad noworodkiem z zakażeniem GBS
- Monitorowanie noworodka po leczeniu
- Nowe perspektywy w zapobieganiu i leczeniu GBS
- Podsumowanie zaleceń terapeutycznych
Leczenie choroby paciorkowcowej grupy b
Choroba paciorkowcowa grupy B (GBS) wymaga odpowiedniego leczenia, które zależy od typu infekcji, wieku pacjenta oraz stanu klinicznego. Właściwe zastosowanie antybiotyków jest kluczowe zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu zakażeń GBS12.
Antybiotykoterapia jako podstawa leczenia
Penicylina G pozostaje podstawowym antybiotykiem stosowanym w leczeniu zakażeń GBS, zarówno u dorosłych, jak i u noworodków. W przypadku alergii na penicylinę stosuje się alternatywne antybiotyki, takie jak klindamycyna, erytromycyna, fluorochinolony lub wankomycyna12. Czas trwania terapii zależy od obrazu klinicznego i lokalizacji zakażenia3.
W przypadku dorosłych z potwierdzoną infekcją GBS zwykle stosuje się następujące antybiotyki45:
- Penicylina G – lek pierwszego wyboru w leczeniu inwazyjnych zakażeń GBS
- Ampicylina – akceptowalna alternatywa dla penicyliny G
- Wankomycyna – początkowe leczenie z wyboru u pacjentów z alergią na penicylinę (ze względu na możliwą oporność na klindamycynę)
- Klindamycyna – przed zastosowaniem konieczne jest wykonanie badania wrażliwości ze względu na rosnącą oporność; doustna klindamycyna pozostaje doskonałym lekiem do kontynuacji terapii po zakończeniu leczenia parenteralnego w przypadku zakażeń kości, tkanek miękkich i płuc, jeśli izolat jest wrażliwy
- Cefazolina lub ceftriakson – alternatywa dla penicyliny w leczeniu zakażeń GBS, nieskuteczne w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez GBS
Leczenie zakażeń GBS u noworodków
Leczenie zakażeń GBS u noworodków wymaga szybkiego wdrożenia antybiotykoterapii1. Początkowa terapia w przypadku podejrzenia posocznicy noworodkowej obejmuje ampicylinę i aminoglikozyd, najczęściej gentamycynę. Oba te antybiotyki wykazują aktywność przeciwko GBS, który jest najczęstszą przyczyną posocznicy noworodkowej. Dodatkowo, kombinacja ta ma efekt synergistyczny i jest bardziej skuteczna niż sama ampicylina lub penicylina G w eliminowaniu większości szczepów GBS in vitro i in vivo2.
Po potwierdzeniu GBS jako patogenu wywołującego zakażenie, udokumentowaniu jałowości krwioobiegu i płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) oraz zaobserwowaniu poprawy klinicznej, do ukończenia terapii należy stosować samą penicylinę G. Zalecenia dotyczące optymalnej dawki i czasu trwania leczenia powinny być dyktowane przez ognisko i ciężkość zakażenia3.
Zalecane dawkowanie penicyliny G dla niemowląt do 7 dnia życia wynosi 250 000 do 450 000 jednostek/kg/dobę, a dla niemowląt starszych niż 7 dni – 450 000 do 500 000 jednostek/kg/dobę1.
Czas trwania antybiotykoterapii w różnych zakażeniach GBS
Czas trwania leczenia antybiotykami zależy od rodzaju zakażenia12:
- 10 dni terapii jest ogólnie akceptowalne dla bakteriemii, zapalenia płuc, odmiedniczkowego zapalenia nerek i zakażeń skóry/tkanek miękkich
- Dłuższy czas leczenia jest zalecany w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (minimum 14 dni)
- W przypadku zapalenia kości i szpiku, zapalenia wsierdzia i zapalenia komór mózgu zaleca się minimum 4 tygodnie terapii
- Zakażenia stawów lub zapalenie kości i szpiku leczy się przez 3-4 tygodnie
- Co najmniej 4 tygodnie terapii zaleca się w przypadku zapalenia wsierdzia lub zapalenia komór mózgu
Postępowanie w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego GBS
Niemowlęta z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez GBS powinny przejść ponowną punkcję lędźwiową 1-2 dni po rozpoczęciu terapii w celu udokumentowania jałowości PMR1. Jeśli posiew PMR jest ujemny, leczenie można ukończyć stosując samą penicylinę G przez co najmniej 14 dni. Jeśli jednak posiew PMR pozostaje dodatni, może być wymagany dłuższy kurs leczenia i diagnostyka2.
Badanie neuroobrazowe ze wzmocnieniem kontrastowym może pomóc w wykryciu przypadków nierozwiązanego zapalenia mózgu lub zapalenia komór, a także w identyfikacji rzadkich niemowląt z powikłaniami w postaci ropnia podtwardówkowego lub ropnia wewnątrzczaszkowego. Dodatkowo, obrazowanie może zidentyfikować powikłania naczyniowo-mózgowe, takie jak septyczne zapalenie zakrzepowe żył, które również może wpływać na rokowanie3.
Zaleca się rozważenie ponownej punkcji lędźwiowej po zakończeniu terapii w celu oceny liczby komórek i białka w PMR. Wyniki wskazujące na ponad 30% komórek wielojądrzastych lub stężenie białka powyżej 200 mg/dl są zgodne z zapaleniem mózgu lub zniszczeniem miąższu i mogą wymagać dłuższego czasu terapii. Wszystkie niemowlęta wracające do zdrowia po zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez GBS powinny przejść diagnostyczny test słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu (ABR)4.
Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa (intrapartum antibiotic prophylaxis, IAP) jest wskazana dla wszystkich matek z dodatnim wynikiem badania przesiewowego w kierunku GBS, rutynowo wykonywanego w 35-37 tygodniu ciąży1. Zmienione wytyczne z 2010 roku zalecają również IAP dla kobiet w ciąży, które miały bakteriurię GBS w dowolnym momencie obecnej ciąży lub mają w wywiadzie poprzednie dziecko z inwazyjną chorobą GBS2.
U kobiet w ciąży z nieznanym statusem GBS, IAP jest wskazana, jeśli występuje którykolwiek z następujących czynników ryzyka3:
- Poród przedwczesny przed 37 tygodniem ciąży
- Pęknięcie błon płodowych przez 18 godzin lub dłużej
- Temperatura śródporodowa 100,4°F lub wyższa
- Śródporodowy test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) jest dodatni
Profilaktyka antybiotykiem beta-laktamowym (najlepiej penicyliną) podawanym cztery lub więcej godzin przed porodem jest wysoce skuteczna w zapobieganiu wczesnej chorobie GBS4. Początkowa dawka penicyliny G wynosi 5 milionów jednostek, a następnie kolejne dawki 2,5-3,0 miliona jednostek co 4 godziny aż do porodu. Alternatywnie, pacjentki mogą zamiast tego otrzymać ampicylinę, początkowa dawka 2 g dożylnie, a następnie 1 g dożylnie co 4 godziny aż do porodu5.
Postępowanie w przypadku alergii na penicylinę
Definicja odpowiedniej IAP to podawanie penicyliny, ampicyliny lub cefazoliny co najmniej 4 godziny przed porodem1. Wszystkie inne leki, dawki lub czas trwania są uważane za niewystarczające do celów postępowania neonatologicznego.
Kobiety uczulone na penicylinę, które nie mają w wywiadzie anafilaksji, obrzęku naczynioruchowego, niewydolności oddechowej lub pokrzywki po podaniu penicyliny lub cefalosporyny, powinny otrzymać cefazolinę (początkowo 2 g, a następnie 1 g co 8 godzin aż do porodu)2.
W przypadku kobiet z ciężką alergią na penicylinę (anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy, niewydolność oddechowa lub pokrzywka), należy przeprowadzić badanie wrażliwości, a na podstawie wzorców wrażliwości wyizolowanego organizmu GBS można podać klindamycynę (900 mg co 8 godzin aż do porodu) lub wankomycynę (1 g co 12 godzin aż do porodu)3. Należy jednak pamiętać, że ani IAP z klindamycyną, ani IAP z wankomycyną nie zostały ocenione pod kątem skuteczności w zapobieganiu wczesnej chorobie GBS u noworodków4.
Postępowanie w przypadku nawrotów zakażenia GBS
Wskaźnik nawrotów wczesnej choroby GBS wynosi około 1%1. Chociaż rzadko, nawrót może być spowodowany nieodpowiednią dawką lub czasem trwania terapii, ponownym zakażeniem drugim szczepem lub typem, ogniskami wspierającymi, zakażeniem HIV lub niedoborem odporności humoralnej2.
Niedobór odporności humoralnej może być zbyt wcześnie do definitywnego zdiagnozowania; jednak całkowite poziomy IgG są zwykle znacznie niższe niż oczekiwane dla wieku pacjenta. Ponadto należy przeanalizować badania wrażliwości z pierwszego zakażenia i nawrotu, aby zapewnić wrażliwość in vitro na penicylinę3.
Jeśli przyczyna nawrotu pozostaje nieznana, prawdopodobnym źródłem jest utrzymująca się kolonizacja błon śluzowych przez GBS. Antybiotyki beta-laktamowe, nawet podawane drogą parenteralną, nie eliminują skutecznie kolonizacji GBS. Niektóre badania wykazały korzyść ze stosowania ryfampicyny (20 mg/kg na dobę) w celu eliminacji kolonizacji śluzówki przez GBS, gdy podawana jest doustnie w ciągu ostatnich czterech dni terapii parenteralnej. Jednak nowsze badanie wykazało, że ryfampicyna nie eliminuje skutecznie kolonizacji GBS u niemowląt4.
Leczenie chirurgiczne w zakażeniach GBS
Chociaż terapia antybiotykowa powinna rozwiązać wiele zakażeń GBS, te obejmujące skórę, tkanki miękkie i kości mogą nie zostać wyleczone samymi antybiotykami i mogą wymagać interwencji chirurgicznej1. Konsultacja z chirurgiem i interwencja chirurgiczna są ważne1.
Pacjenci z zakażeniem tkanek miękkich, septycznym zapaleniem stawów, zapaleniem kości i szpiku, zapaleniem krążków międzykręgowych i ropniem nadtwardówkowym spowodowanym przez zakażenie GBS często wymagają operacji w połączeniu z parenteralną antybiotykoterapią w celu uzyskania pozytywnego rezultatu2.
Interwencje chirurgiczne mogą obejmować2:
- Przypadki nagłe chirurgiczne: martwicze zapalenie powięzi, septyczne zapalenie stawów i ropień nadtwardówkowy
- Drenaż ropniaka opłucnej w przypadkach zapalenia płuc
- Wymiana zastawek serca u pacjentów z zapaleniem wsierdzia, bakteriemią lub posocznicą
- Operacja plus antybiotyki parenteralne w przypadku zakażenia tkanek miękkich, septycznego zapalenia stawów, zapalenia kości i szpiku, zapalenia krążków międzykręgowych i ropnia nadtwardówkowego
- Interwencja w celu złagodzenia niedrożności układu moczowo-płciowego u pacjentów z zakażeniami dróg moczowych
- Drenaż ropni miednicy
Rola konsultacji specjalistycznych
W celu uzyskania optymalnych wyników u pacjentów z zakażeniem GBS mogą być wymagane różne konsultacje1. Specjalista chorób zakaźnych może być często pomocny w wyborze antybiotyku i czasu trwania terapii, szczególnie jeśli raport o wrażliwości wykazuje oporność na penicyliny, wankomycynę i cefalosporyny2.
Ogólna zasada wskazuje, że jeśli nie można zastosować ampicyliny, penicyliny, wankomycyny lub ceftriaksonu, zdecydowanie zaleca się konsultację ze specjalistą chorób zakaźnych3.
Leczenie GBS u kobiet w ciąży
Jeśli u kobiety w ciąży występują problemy medyczne z powodu GBS, prawdopodobnie otrzyma antybiotyki doustnie1. Najczęściej podaje się penicylinę, amoksycylinę (Amoxil, Larotid) lub cefaleksynę. Wszystkie są uważane za bezpieczne do stosowania w czasie ciąży2.
W przypadku wykrycia GBS w moczu, kobieta będzie potrzebowała antybiotyków natychmiast po zdiagnozowaniu w celu leczenia zakażenia układu moczowego; otrzyma również antybiotyki przez kroplówkę podczas porodu, aby zapobiec zakażeniu GBS u dziecka1.
Profilaktyka zakażeń GBS u noworodków
Zapobieganie zakażeniom GBS u noworodków opiera się na identyfikacji kobiet będących nosicielkami GBS i wdrożeniu odpowiedniej profilaktyki antybiotykowej podczas porodu1. Wczesne zakażenie GBS może być zapobiegane poprzez profilaktykę antybiotykową śródporodową (IAP). Jednak żadna skuteczna strategia nie została jeszcze zidentyfikowana odnośnie zapobiegania chorobie o późnym początku lub chorobie u dorosłych2.
Wskazania do profilaktyki antybiotykowej śródporodowej
Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa jest wskazana w następujących sytuacjach12:
- Wszystkie kobiety, których posiewy pochwowo-odbytnicze w 36 0/7-37 6/7 tygodniu ciąży są dodatnie w kierunku GBS, powinny otrzymać odpowiednią profilaktykę antybiotykową śródporodową, chyba że wykonywane jest cięcie cesarskie przed rozpoczęciem akcji porodowej w warunkach nienaruszonej błony płodowej
- Kobiety z bakteriurią GBS w dowolnym momencie obecnej ciąży
- Kobiety, które wcześniej urodziły dziecko z inwazyjną chorobą GBS
- Kobiety z nieznanym wynikiem posiewu GBS podczas rozpoczęcia porodu, które mają czynniki ryzyka zakażenia GBS, takie jak:
- Poród przedwczesny przed 37 tygodniem ciąży
- Przedwczesne pęknięcie błon płodowych przez 18 godzin lub dłużej
- Temperatura śródporodowa 38°C lub wyższa
- Dodatni wynik testu amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) podczas porodu
Antybiotyki stosowane w profilaktyce śródporodowej
Dożylna penicylina pozostaje lekiem z wyboru do profilaktyki śródporodowej, a dożylna ampicylina jest akceptowalną alternatywą1. Zalecane schematy dawkowania antybiotyków obejmują1:
- Penicylina G: dawka początkowa 5 milionów jednostek dożylnie, a następnie 2,5-3 miliony jednostek dożylnie co 4 godziny aż do porodu
- Ampicylina: dawka początkowa 2 g dożylnie, a następnie 1 g dożylnie co 4 godziny aż do porodu
- Cefazolina (dla kobiet z alergią na penicylinę, które nie mają wysokiego ryzyka anafilaksji): dawka początkowa 2 g dożylnie, a następnie 1 g dożylnie co 8 godzin aż do porodu
- Klindamycyna (dla kobiet z wysokim ryzykiem anafilaksji po ekspozycji na penicylinę, jeśli izolat GBS jest wrażliwy na klindamycynę): 900 mg dożylnie co 8 godzin aż do porodu
- Wankomycyna (dla kobiet z wysokim ryzykiem anafilaksji po ekspozycji na penicylinę, jeśli izolat GBS nie jest wrażliwy na klindamycynę lub wrażliwość jest nieznana): 1 g dożylnie co 12 godzin aż do porodu
Moment rozpoczęcia profilaktyki antybiotykowej
Profilaktyka antybiotykowa nie jest zalecana przed rozpoczęciem porodu1. IAP powinna być rozpoczęta, gdy zidentyfikowana zostanie aktywna faza porodu2. Za odpowiednią profilaktykę uważa się podanie antybiotyków co najmniej cztery godziny przed porodem3.
Należy dążyć do pokrycia ≥4 godzin IAP przed porodem1. Nowe wytyczne definiują nieadekwatną profilaktykę antybiotykową śródporodową jako brak otrzymania co najmniej czterech godzin dożylnej penicyliny, ampicyliny lub cefazoliny przed porodem2.
Interwencje położnicze a profilaktyka antybiotykowa
Interwencje położnicze, gdy są konieczne, nie powinny być opóźniane wyłącznie w celu zapewnienia 4 godzin podawania antybiotyków przed porodem1. Jeśli planowane jest cięcie cesarskie, kobieta nie będzie potrzebowała dożylnych antybiotyków, ponieważ ryzyko przekazania GBS noworodkowi jest znacznie niższe niż w przypadku porodu pochwowego1.
Dodatni wynik badania na GBS nie wyklucza porodu w wannie lub basenie ani porodu przez wodę, o ile stosowana jest profilaktyka antybiotykowa1.
Postępowanie w przypadku przedwczesnego porodu
Jeśli kobieta wejdzie w przedwczesny poród przed wykonaniem badania przesiewowego w kierunku GBS, należy wykonać posiew lub test NAAT przy przyjęciu do szpitala1. Następnie kobieta będzie leczona antybiotykiem dożylnie do czasu urodzenia dziecka, zatrzymania porodu przez lekarza lub samoistnego zatrzymania porodu2.
Niemowlęta urodzone przed 35 tygodniem ciąży z powodu niewydolności szyjki macicy, przedwczesnego porodu, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, zakażenia wewnątrzmacicznego lub ostrego bądź niewyjaśnionego niepokojącego stanu płodu powinny otrzymać empiryczne antybiotyki ze względu na wysokie ryzyko choroby GBS1.
Szczególne sytuacje kliniczne w profilaktyce GBS
W niektórych sytuacjach klinicznych zalecane jest szczególne postępowanie w zakresie profilaktyki GBS1:
- Zakażenie układu moczowego wywołane przez GBS w czasie ciąży: leczenie doustnymi antybiotykami w momencie rozpoznania oraz profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
- Wcześniejsze urodzenie dziecka z chorobą GBS: profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
- Gorączka podczas porodu: profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
- Pęknięcie błon płodowych trwające ponad 18 godzin: profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
- Poród przed 37 tygodniem ciąży bez przeprowadzonego badania w kierunku GBS: profilaktyka antybiotykowa śródporodowa
Leczenie zakażeń GBS u noworodków i niemowląt
Wczesne rozpoznanie i leczenie zakażeń GBS u noworodków jest kluczowe dla poprawy rokowania1. Jeśli noworodek rozwija objawy infekcji GBS lub podejrzewa się u niego infekcję, powinien być leczony antybiotykami jak najszybciej2.
Antybiotykoterapia empiryczna
Jeśli podejrzewa się wczesne zakażenie GBS, należy wykonać punkcję lędźwiową i analizę płynu mózgowo-rdzeniowego1. Dla niemowląt do siódmego dnia życia zalecana jest ampicylina z aminoglikozydem2.
Bez objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub ciężkiej choroby, dla niemowląt w wieku od 8 do 28 dni zalecana jest ampicylina i ceftazydym (Fortaz), a dla niemowląt w wieku od 29 do 90 dni zalecany jest ceftriakson (Rocephin)3.
Wankomycyna może być dodana do tych terapii, gdy istnieją dowody na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub w celu rozszerzenia spektrum działania u krytycznie chorych pacjentów4.
Leczenie potwierdzonego zakażenia GBS
Po potwierdzeniu zakażenia GBS zalecana jest monoterapia penicyliną G1. Czas trwania odpowiedniej terapii wynosi2:
- 10 dni dla niepowikłanej bakteriemii
- 14 dni dla niepowikłanego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
- Powikłane zakażenia mogą wymagać dłuższego czasu leczenia antybiotykami
W przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanego przez GBS, początkowe leki mogą obejmować ampicylinę i gentamycynę. Po dodatkowej punkcji lędźwiowej wykazującej usunięcie GBS, lekarze mogą zmienić terapię na penicylinę G na kolejne 14 dni leczenia1.
Specjalistyczna opieka nad noworodkiem z zakażeniem GBS
Noworodki chore na GBS mogą wymagać opieki na oddziale intensywnej terapii noworodka (OITN)1. Oprócz antybiotyków dożylnych mogą być potrzebne inne zabiegi i specjalistyczna opieka, w zależności od ciężkości zakażenia i od tego, czy zakażenie powoduje poważne problemy, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie płuc2.
W zależności od stanu dziecka, mogą być potrzebne płyny dożylne, tlen lub inne leki1. W bardzo ciężkich przypadkach może być stosowana terapia zwana pozaustrojowym natlenianiem błonowym (ECMO), która polega na używaniu pompy do cyrkulacji krwi przez sztuczne płuco z powrotem do krwiobiegu dziecka1.
Monitorowanie noworodka po leczeniu
Leczenie będzie kontynuowane, jeśli nie ma oznak zakażenia po co najmniej 36 godzinach i wszystkie testy są negatywne1. Niektóre badania pokazują korzyść ze stosowania ryfampicyny (20 mg/kg na dobę) w celu eliminacji kolonizacji śluzówki przez GBS, gdy podawana jest doustnie w ciągu ostatnich czterech dni terapii parenteralnej1.
Nowe perspektywy w zapobieganiu i leczeniu GBS
Pomimo skutecznej profilaktyki antybiotykowej śródporodowej, zakażenia GBS nadal stanowią istotny problem zdrowotny, szczególnie zakażenia o późnym początku. Prowadzone są badania nad nowymi metodami zapobiegania tym zakażeniom1.
Szczepionka przeciwko GBS
Chociaż nie jest jeszcze dostępna, naukowcy pracują nad szczepionką przeciwko GBS1. Skuteczna szczepionka przeciwko GBS przeznaczona dla kobiet w ciąży oferuje potencjał ochrony niemowląt zarówno przed wczesną, jak i późną chorobą GBS poprzez przezszczepowe przeniesienie przeciwciał matczynych, a także zmniejszenie obciążenia chorobą na całym świecie1.
Rozwój szczepionek przeciwko paciorkowcom grupy B (GBS) do immunizacji matczynej został zidentyfikowany przez Komitet Doradczy ds. Rozwoju Produktów dla Szczepionek (PDVAC) jako priorytet, ze względu na duże obciążenie zdrowia publicznego spowodowane przez GBS w krajach o niskich i średnich dochodach2.
Strategicznym celem dla szczepionek GBS jest opracowanie i licencjonowanie bezpiecznych, skutecznych i przystępnych cenowo szczepionek GBS do immunizacji matczynej podczas ciąży w celu zapobiegania martwym urodzeniom związanym z GBS i inwazyjnej chorobie GBS u noworodków i małych niemowląt, odpowiednich do stosowania w krajach o wysokich, średnich i niskich dochodach1.
Badania skuteczności szczepionek GBS będą wymagać dużej liczby uczestników, dlatego należy rozważyć początkowe licencjonowanie szczepionki w oparciu o immunologiczne korelaty ochrony (CoP), a następnie badania po uzyskaniu licencji w celu oceny skuteczności i oceny zmniejszenia obciążenia chorobą2.
Immunoglobulina dożylna
Immunoglobulina dożylna (IVIG) jest alternatywną strategią leczenia, która została zaproponowana dla zakażenia GBS w pediatrii1. Wykazano, że IVIG jest skuteczna w zmniejszaniu ryzyka zakażenia GBS u noworodków i poprawie wyników u niemowląt z zakażeniem GBS2.
Jednak IVIG jest droga i nie jest powszechnie dostępna, a dane dotyczące jej długoterminowego bezpieczeństwa są ograniczone3.
Podejścia alternatywne i wspomagające
Probiotyki, w tym wyspecjalizowane szczepy Bifidobacterium i Lactobacillus, mogą pomóc przywrócić równowagę bakterii jelitowych i mogą pozwolić lekarzowi na zmniejszenie wymaganej dawki antybiotyków1.
Związki wyizolowane z surowego czosnku mogą mieć właściwości przeciwdrobnoustrojowe przeciwko GBS (jednak nie należy samodzielnie podawać surowego czosnku ani innych form czosnku jako leczenia, ponieważ potrzebne są dalsze badania w celu określenia najbardziej odpowiedniej metody podawania w celu skutecznego zapobiegania przenoszeniu GBS na noworodka)2.
Istotne jest podkreślenie, że domowe środki zaradcze same w sobie są niewystarczające, aby poradzić sobie ze złożonością i ciężkością tego schorzenia1. Jeśli kobieta podejrzewa, że ma zakażenie GBS, lekarz naturopata będzie stosował antybiotyki i kombinację zintegrowanych terapii, w zależności od sytuacji2.
Opieka wspomagająca jest ważna dla stabilizacji stanu niemowlęcia i zarządzania wszelkimi powikłaniami, które mogą się pojawić1.
Podsumowanie zaleceń terapeutycznych
W leczeniu i profilaktyce zakażeń GBS kluczowe znaczenie ma właściwy dobór antybiotyków oraz ich odpowiednie dawkowanie12.
| Sytuacja kliniczna | Zalecane leczenie | Dawkowanie | Czas trwania terapii |
|---|---|---|---|
| Profilaktyka śródporodowa u kobiet z dodatnim wynikiem badania GBS | Penicylina G (lek z wyboru) Ampicylina (alternatywnie) |
Penicylina G: 5 mln j. początkowa dawka, następnie 2,5-3 mln j. co 4h Ampicylina: 2 g początkowa dawka, następnie 1 g co 4h |
Od rozpoczęcia porodu do porodu |
| Profilaktyka śródporodowa u kobiet z alergią na penicylinę (niskie ryzyko anafilaksji) | Cefazolina | 2 g początkowa dawka, następnie 1 g co 8h | Od rozpoczęcia porodu do porodu |
| Profilaktyka śródporodowa u kobiet z alergią na penicylinę (wysokie ryzyko anafilaksji) | Klindamycyna (jeśli GBS wrażliwy) Wankomycyna (jeśli GBS oporny na klindamycynę) |
Klindamycyna: 900 mg co 8h Wankomycyna: 1 g co 12h |
Od rozpoczęcia porodu do porodu |
| Zakażenie GBS u noworodków (leczenie empiryczne) | Ampicylina + aminoglikozyd (najczęściej gentamycyna) | Zależy od wieku i masy ciała | Do potwierdzenia/wykluczenia zakażenia |
| Potwierdzone zakażenie GBS u noworodków bez zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych | Penicylina G | 250 000-450 000 j./kg/dobę (niemowlęta do 7 dni) 450 000-500 000 j./kg/dobę (niemowlęta powyżej 7 dni) |
10 dni |
| Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez GBS | Penicylina G | Jak wyżej | Minimum 14 dni |
| Zakażenie stawów/zapalenie kości i szpiku | Penicylina G | Jak wyżej | 3-4 tygodnie |
| Zapalenie wsierdzia/zapalenie komór mózgu | Penicylina G | Jak wyżej | Minimum 4 tygodnie |
| Bakteriemia GBS u dorosłych | Penicylina G Ampicylina |
Zależy od ciężkości zakażenia | 10 dni |
Kluczowe zalecenia w leczeniu i profilaktyce GBS
Podsumowując, najważniejsze zalecenia dotyczące leczenia i profilaktyki zakażeń GBS obejmują123:
- Penicylina G pozostaje lekiem z wyboru w leczeniu zakażeń GBS zarówno u dorosłych, jak i u niemowląt
- Profilaktyka antybiotykowa śródporodowa znacząco zmniejsza ryzyko wczesnego zakażenia GBS u noworodków
- Optymalny czas podania antybiotyków to co najmniej 4 godziny przed porodem
- W przypadku alergii na penicylinę należy dostosować wybór antybiotyku na podstawie ciężkości reakcji alergicznej i wyników badania wrażliwości
- Zakażenia tkanek miękkich i kości mogą wymagać interwencji chirurgicznej oprócz antybiotykoterapii
- Czas trwania leczenia antybiotykami zależy od lokalizacji i ciężkości zakażenia
- Badania przesiewowe kobiet w ciąży w kierunku GBS w 35-37 tygodniu ciąży są kluczowe dla identyfikacji nosicielek wymagających profilaktyki
- Trwają prace nad szczepionką przeciwko GBS, która może w przyszłości zapobiegać zakażeniom wczesnym i późnym
Skuteczne leczenie i profilaktyka zakażeń GBS wymagają ścisłej współpracy między położnikami, neonatologami i specjalistami chorób zakaźnych, a także przestrzegania aktualnych wytycznych klinicznych12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.