Choroba paciorkowcowa grupy b
Objawy
Choroba paciorkowcowa grupy B (GBS), wywoływana przez Streptococcus agalactiae, stanowi istotne zagrożenie zwłaszcza dla noworodków, osób starszych oraz pacjentów z immunosupresją. U noworodków wyróżnia się dwie postaci: wczesną (early-onset disease), manifestującą się w ciągu pierwszych 24-48 godzin życia i odpowiadającą za 60-80% przypadków, oraz późną (late-onset disease), rozwijającą się między 7. dniem a 3. miesiącem życia. Wczesna postać charakteryzuje się objawami takimi jak tachypnoe, zaburzenia termoregulacji, letarg, niestabilne ciśnienie krwi, sinica i drgawki, często manifestując się jako sepsa, zapalenie płuc lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Późna postać, z niższą śmiertelnością (1-6%), częściej wiąże się z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych (około 30% przypadków). Czynniki ryzyka obejmują kolonizację matki GBS, przedwczesny poród (<37. tygodnia), gorączkę porodową (>38°C), długi czas od pęknięcia błon płodowych (>18-24 h) oraz wcześniejsze urodzenie dziecka z GBS. Śmiertelność w wczesnej postaci wynosi 3-10%, a u wcześniaków może sięgać 20%.
- Choroba paciorkowcowa grupy b – wprowadzenie
- Objawy choroby paciorkowcowej grupy B u noworodków
- Wczesna postać choroby (early-onset disease)
- Późna postać choroby (late-onset disease)
- Powikłania choroby u noworodków
- Objawy choroby paciorkowcowej grupy B u dorosłych
- Objawy ogólne
- Zakażenie układu moczowego
- Bakteriemia i sepsa
- Zapalenie płuc
- Zakażenia skóry i tkanek miękkich
- Zakażenia kości i stawów
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dorosłych
- Choroba paciorkowcowa grupy B u kobiet w ciąży
- Progresja choroby paciorkowcowej grupy B
- Progresja choroby u noworodków
- Czynniki ryzyka progresji choroby
- Powaga i progresja choroby u dorosłych
- Wyzwania diagnostyczne w chorobie paciorkowcowej grupy B
- Obraz kliniczny choroby paciorkowcowej grupy B
Choroba paciorkowcowa grupy b – wprowadzenie
Choroba paciorkowcowa grupy B (GBS) jest poważną infekcją bakteryjną wywoływaną przez bakterię Streptococcus agalactiae. Bakteria ta może wywoływać różnorodne zakażenia u osób w każdym wieku, jednak szczególnie niebezpieczna jest dla noworodków, osób starszych oraz pacjentów z osłabionym układem odpornościowym. GBS jest naturalnie obecny w przewodzie pokarmowym i drogach moczowo-płciowych u około 25-35% zdrowych dorosłych, w tym u około 10-25% zdrowych kobiet, zazwyczaj nie powodując żadnych objawów ani problemów zdrowotnych.123
Bakterie GBS są najczęstszą przyczyną poważnych zakażeń u noworodków, takich jak sepsa, zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Mimo stosowania odpowiednich metod profilaktycznych, choroba ta pozostaje istotnym problemem klinicznym, szczególnie w przypadku noworodków, gdzie może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu.45
Objawy choroby paciorkowcowej grupy B u noworodków
Choroba paciorkowcowa grupy B u noworodków występuje w dwóch postaciach: wczesnej (early-onset disease) oraz późnej (late-onset disease). Postać wczesna objawia się w pierwszym tygodniu życia, zazwyczaj w ciągu pierwszych 24-48 godzin po urodzeniu. Postać późna rozwija się między pierwszym tygodniem a trzecim miesiącem życia.67
Wczesna postać choroby (early-onset disease)
Wczesna postać choroby paciorkowcowej grupy B stanowi około 60-80% wszystkich przypadków i objawia się zazwyczaj w ciągu pierwszych 24-48 godzin po urodzeniu. Charakteryzuje się szybkim rozwojem objawów, które mogą obejmować:89
- Zaburzenia oddychania, w tym przyspieszone oddychanie (tachypnoe), stękanie podczas oddychania, trudności z oddychaniem1011
- Zaburzenia temperatury ciała (gorączka lub hipotermia)12
- Ospałość, letarg, wiotkość lub obniżone napięcie mięśniowe13
- Trudności z karmieniem lub brak zainteresowania jedzeniem14
- Niestabilne ciśnienie krwi15
- Nieregularne lub nieprawidłowe (przyspieszone lub bardzo wolne) tętno16
- Sinica (niebieskawa barwa skóry)17
- Drażliwość18
- Drgawki19
Wczesna postać GBS najczęściej objawia się jako sepsa, zapalenie płuc lub rzadziej zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Zapalenie płuc i sepsa często występują razem lub sekwencyjnie.2021
Późna postać choroby (late-onset disease)
Późna postać choroby paciorkowcowej grupy B rozwija się między 7. dniem a 3. miesiącem życia dziecka (średnio około 37. dnia). Ma niższy wskaźnik śmiertelności (1-6%) niż wczesna postać. Noworodki z późną postacią choroby mogą początkowo wyglądać na zdrowe, a objawy pojawiają się stopniowo. Do objawów należą:2223
- Gorączka24
- Drażliwość, płaczliwość25
- Trudności z karmieniem26
- Letarg, trudności z wybudzeniem27
- Drgawki28
- Sztywność ciała lub wiotkość29
- Nieutulony płacz30
- Zmiany skórne (blada lub marmurkowata skóra)31
- Napięty lub uwypuklony ciemiączko (miękkie miejsce na czubku głowy)32
W późnej postaci GBS częściej niż we wczesnej postaci występuje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (około 30% przypadków w porównaniu do 5% w postaci wczesnej). Bakteriemia bez ogniska pozostaje najczęstszą manifestacją późnej postaci choroby.3334
Powikłania choroby u noworodków
Choroba paciorkowcowa grupy B może prowadzić do poważnych powikłań u noworodków, które mogą mieć długotrwałe konsekwencje zdrowotne. Do najczęstszych powikłań należą:3536
- Sepsa (zakażenie krwi) – może prowadzić do niewydolności wielonarządowej37
- Zapalenie płuc – może powodować niewydolność oddechową38
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – zakażenie płynu i opony otaczającej mózg i rdzeń kręgowy39
- Uszkodzenie mózgu – w następstwie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych40
- Utrata słuchu lub wzroku41
- Zaburzenia rozwojowe i trudności w uczeniu się42
- Porażenie mózgowe43
- Padaczka44
Śmiertelność w przebiegu wczesnej postaci choroby paciorkowcowej grupy B wynosi około 3-10%, natomiast w późnej postaci 1-6%. Najwyższą śmiertelność (około 20%) obserwuje się u wcześniaków urodzonych przed 37. tygodniem ciąży z wczesną postacią choroby.4546
Objawy choroby paciorkowcowej grupy B u dorosłych
U większości dorosłych nosicielstwo bakterii GBS nie powoduje żadnych objawów. Jednak w niektórych przypadkach, szczególnie u osób z osłabionym układem odpornościowym, chorych na cukrzycę, choroby serca, wątroby lub nerek, a także u osób starszych, bakterie mogą wywołać zakażenie.4748
Objawy ogólne
Objawy zakażenia GBS u dorosłych zależą od miejsca i rodzaju zakażenia. Ogólne objawy mogą obejmować:4950
Zakażenie układu moczowego
Zakażenia układu moczowego są częstą manifestacją choroby paciorkowcowej grupy B u dorosłych. Objawy mogą obejmować:5556
- Silne, uporczywe parcie na mocz57
- Uczucie pieczenia lub ból podczas oddawania moczu58
- Częste oddawanie moczu w małych ilościach59
- Mocz czerwonawy, różowy lub koloru coca-coli (oznaka krwi w moczu)60
- Ból w okolicy miednicy61
Bakteriemia i sepsa
Bakteriemia (zakażenie krwi) i sepsa (uogólnione zakażenie) mogą wystąpić, gdy bakterie GBS przedostaną się do krwiobiegu. Objawy mogą obejmować:6263
- Gorączkę64
- Dreszcze65
- Dezorientację lub obniżony poziom świadomości66
- Ból w klatce piersiowej67
- Duszność68
- Bóle mięśni i stawów69
Zapalenie płuc
Zapalenie płuc wywołane przez GBS występuje stosunkowo rzadko u dorosłych. Objawy są podobne do innych bakteryjnych zapaleń płuc i mogą obejmować:7071
- Gorączkę72
- Dreszcze73
- Kaszel74
- Duszność lub trudności z oddychaniem75
- Ból w klatce piersiowej podczas oddychania lub kaszlu76
Zakażenia skóry i tkanek miękkich
Zakażenia skóry i tkanek miękkich wywołane przez GBS mogą objawiać się jako:7778
- Obrzęk, zaczerwienienie lub zmiana koloru skóry w miejscu zakażenia79
- Ból w okolicy zakażenia80
- Ciepło w miejscu zakażenia81
- Zmiany skórne z ropą lub wyciekiem82
- Gorączka w niektórych przypadkach83
Zakażenia kości i stawów
GBS może powodować zapalenie kości (zapalenie kości i szpiku) oraz zapalenie stawów. Objawy mogą obejmować:8485
- Gorączkę86
- Dreszcze87
- Obrzęk, zaczerwienienie lub zmianę koloru skóry nad miejscem zakażenia88
- Ból w miejscu zakażenia89
- Sztywność lub niemożność użycia kończyny lub stawu90
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dorosłych
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez GBS jest rzadkie u dorosłych i występuje głównie u osób z zaburzeniami anatomicznymi lub po zabiegach neurochirurgicznych. Objawy mogą obejmować:9192
Choroba paciorkowcowa grupy B u kobiet w ciąży
U kobiet w ciąży zakażenie GBS może przebiegać bezobjawowo lub powodować różne problemy zdrowotne. Bakterie GBS mogą prowadzić do zakażeń układu moczowego, łożyska, płynu owodniowego i macicy. Zakażenie GBS w czasie ciąży może zwiększać ryzyko przedwczesnego porodu, poronienia lub urodzenia martwego dziecka.9798
Objawy zakażenia GBS u kobiet w ciąży
Objawy zakażenia GBS u kobiet w ciąży mogą obejmować:99100101102
- Gorączkę103
- Ból brzucha104
- Zwiększone tętno105
- Objawy zakażenia układu moczowego (ból lub pieczenie podczas oddawania moczu, częste oddawanie moczu)106
- Przedwczesne rozpoczęcie porodu107
- Przedwczesne pęknięcie błon płodowych108
- Nieprawidłowe wydzieliny z pochwy109
- Swędzenie i dyskomfort w okolicy pochwy110
- Ból miednicy111
Zakażenie macicy i błon płodowych
GBS może powodować zakażenie macicy (endometritis) i błon płodowych (chorioamnionitis). Objawy mogą obejmować:112113
- Gorączkę (temperatura 38°C lub wyższa)114
- Tkliwość macicy115
- Tachykardię matki i płodu116
- Ropny płyn owodniowy117
- Leukocytozę u matki118
Progresja choroby paciorkowcowej grupy B
Progresja choroby u noworodków
Choroba paciorkowcowa grupy B u noworodków może progresować niezwykle szybko, szczególnie w przypadku wczesnej postaci choroby. Objawy mogą pojawić się w ciągu kilku godzin po urodzeniu i szybko prowadzić do poważnych powikłań, jeśli nie zostaną natychmiast leczone.119120
Przebieg choroby może obejmować następujące etapy:121122
- Wczesne objawy – mogą obejmować subtelne zmiany w zachowaniu, oddychaniu i karmieniu
- Rozwinięte zakażenie – pojawienie się konkretnych objawów zależnych od rodzaju zakażenia (sepsa, zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych)
- Powikłania – jeśli zakażenie nie jest leczone, może prowadzić do niewydolności oddechowej, wstrząsu septycznego, uszkodzenia mózgu lub zgonu
W przypadku wczesnej postaci choroby, większość noworodków (61-95%) zaczyna wykazywać objawy w ciągu pierwszych 24 godzin po urodzeniu (mediana: 1 godzina). Badania sugerują, że choroba GBS zazwyczaj rozpoczyna się jeszcze przed porodem.123124
Czynniki ryzyka progresji choroby
Istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko rozwinięcia się choroby paciorkowcowej grupy B u noworodków:125126127
- Kolonizacja matki bakteriami GBS w końcowym okresie ciąży128
- Przedwczesny poród (przed 37. tygodniem ciąży)129
- Długi okres (18-24 godzin lub dłużej) między pęknięciem błon płodowych a porodem130
- Gorączka u matki podczas porodu (>38°C)131
- Przedwczesne pęknięcie błon płodowych przed rozpoczęciem porodu132
- Zakażenie błon wewnątrz macicy (chorioamnionitis)133
- Wcześniejsze urodzenie dziecka z chorobą paciorkowcową grupy B134
- Monitorowanie wewnątrzmaciczne podczas porodu135
- Oddzielanie lub wymiatanie błon płodowych136
- Obecność GBS w moczu w dowolnym momencie ciąży (oznaka silnej obecności GBS)137
- Pierwszy poród138
Około 60% niemowląt, które rozwijają wczesną postać choroby GBS, nie ma żadnych czynników ryzyka z powyższej listy, poza faktem, że matka jest nosicielką GBS.139
Powaga i progresja choroby u dorosłych
U dorosłych progresja choroby paciorkowcowej grupy B zależy od rodzaju zakażenia i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Osoby z osłabionym układem odpornościowym, chorzy na cukrzycę, choroby serca, wątroby lub nerek, a także osoby starsze są bardziej narażone na ciężki przebieg choroby.140141
Pierwotna bakteriemia GBS bez oczywistego źródła jest częstą manifestacją u dorosłych. Chociaż niektóre badania sugerują, że bakteriemia GBS jest zakażeniem o niskim stopniu nasilenia i łatwo kontrolowanym przy niewielkiej zachorowalności, wyniki innych badań sugerują, że prezentacja kliniczna może być taka sama jak w przypadku klasycznej sepsy z wstrząsem i może wiązać się z wysoką śmiertelnością.142
Średnio około 1 na 20 dorosłych niebędących w ciąży z poważnymi zakażeniami GBS umiera. Ryzyko zgonu jest niższe wśród młodszych dorosłych i osób, które nie mają innych schorzeń, takich jak cukrzyca, choroby serca lub nowotwory.143144
Wyzwania diagnostyczne w chorobie paciorkowcowej grupy B
Diagnoza choroby paciorkowcowej grupy B może być trudna z kilku powodów:145146
- Objawy mogą być niespecyficzne i naśladować inne choroby, szczególnie u noworodków147
- Nosicielstwo GBS u kobiet w ciąży jest zazwyczaj bezobjawowe148
- Objawy mogą rozwijać się bardzo szybko, szczególnie u noworodków z wczesną postacią choroby149
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywołane przez GBS u noworodków nie prezentuje charakterystycznego objawu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych u dorosłych, czyli sztywności karku150
Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla dobrego wyniku leczenia. W przypadku noworodków, rodzice powinni zwracać uwagę na subtelne zmiany w zachowaniu, oddychaniu i karmieniu dziecka, szczególnie w pierwszych dniach życia.151152
Obraz kliniczny choroby paciorkowcowej grupy B
Choroba paciorkowcowa grupy B może manifestować się w różny sposób w zależności od wieku pacjenta i rodzaju zakażenia. U noworodków choroba dzieli się na wczesną i późną postać, z różnymi objawami klinicznymi. U dorosłych zakażenie GBS może przebiegać bezobjawowo lub powodować różne problemy zdrowotne, od zakażeń układu moczowego po ciężką sepsę.153154
Kluczowe jest wczesne rozpoznanie objawów i szybkie wdrożenie leczenia, szczególnie u noworodków, u których choroba może progresować bardzo szybko i prowadzić do poważnych powikłań. Właściwa profilaktyka, w tym badania przesiewowe kobiet w ciąży i odpowiednia antybiotykoterapia okołoporodowa, znacząco zmniejszają ryzyko rozwoju choroby.155156
Badania naukowe i postępy w medycynie przyczyniają się do lepszego zrozumienia choroby paciorkowcowej grupy B i opracowania skuteczniejszych strategii zapobiegania i leczenia tej potencjalnie zagrażającej życiu infekcji.157158
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.