tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa (TK) to nieinwazyjna technika diagnostyczna wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie do tworzenia szczegółowych obrazów przekrojowych ciała pacjenta. Metoda polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich z różnych kątów, które następnie są przetwarzane przez komputer w celu uzyskania trójwymiarowego obrazu narządów wewnętrznych.
W badaniu TK stosuje się wiązkę promieniowania przechodzącą przez ciało pacjenta, a detektory mierzą stopień jej osłabienia przez tkanki o różnej gęstości. Nowoczesne tomografy wielorzędowe umożliwiają szybkie skanowanie dużych obszarów ciała z wysoką rozdzielczością przestrzenną, co pozwala na wykrywanie nawet niewielkich zmian patologicznych.
Tomografia komputerowa znajduje zastosowanie w diagnostyce chorób nowotworowych, urazów, patologii naczyniowych, schorzeń neurologicznych oraz chorób płuc. Często stosuje się środki kontrastowe podawane dożylnie, doustnie lub doodbytniczo w celu lepszej wizualizacji naczyń krwionośnych i tkanek. Należy pamiętać, że badanie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, co wymaga właściwej oceny stosunku korzyści do ryzyka.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Diagnostyka i diagnoza
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz osłonek nerwów obwodowych, zbudowany z komórek Schwanna, fibroblastów, komórek podobnych do perineurium, komórek tucznych oraz aksonów zmielinizowanych i niezmielinizowanych. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, obrazowym (MRI jako metoda z wyboru, CT oraz PET/CT z 18F-FDG w różnicowaniu zmian łagodnych i złośliwych) oraz histopatologicznym potwierdzeniu biopsją. W badaniu MRI charakterystyczny jest tzw. „objaw tarczy” – hiperintensywne centrum guza w obrazach T2-zależnych, sugerujące łagodny charakter zmiany. W kontekście nerwiakowłókniakowatości typu 1 (NF1) istotne są kryteria diagnostyczne obejmujące m.in. obecność ≥6 plam café-au-lait o średnicy >5 mm u dzieci przed dojrzewaniem lub >15 mm po, piegów w okolicach pach/pachwin, nerwiakowłókniaków, guzków Lischa, dysplazji kości klinowej oraz mutacji w genie NF1 na chromosomie 17. Badania genetyczne (sekwencjonowanie DNA, MLPA) mają kluczowe znaczenie w potwierdzeniu diagnozy, zwłaszcza w przypadkach niepełnych objawów klinicznych, z wykrywalnością mutacji do 95%.
amniocenteza, badania genetyczne, badania przesiewowe, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, białko zasadowe mieliny, biopsja kosmówki, diagnostyka preimplantacyjna, dysplazja kości klinowej, glejak nerwu wzrokowego, guzki Lischa, hamartoma tęczówki, komórki Schwanna, mielinizacja, MPNST, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neurofilamenty, osłonki nerwów obwodowych, PET-CT, plamy café-au-lait, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie DNA, sekwencjonowanie genu, tomografia komputerowa, zespół Legiusa, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Meningioma – Epidemiologia
Oponiaki stanowią najczęstsze pierwotne guzy mózgu, odpowiadając za 33,8-37,6% wszystkich pierwotnych guzów mózgu i CUN w USA, z częstością występowania około 97,5 na 100 000 osób i roczną zachorowalnością na objawowe postaci około 2/100 000. Zachorowalność jest wyższa u kobiet (8,36/100 000) niż u mężczyzn (3,61/100 000), a mediana wieku diagnozy wynosi 66 lat, z najwyższą częstością w 7. i 8. dekadzie życia (do 18,86/100 000 u osób ≥85 lat). Oponiaki łagodne stanowią około 94% przypadków, atypowe 4%, a złośliwe 1-3%, z 5-letnim przeżyciem odpowiednio 70,1-87%, 74,5% i 54,6%. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące (dawki terapeutyczne 30-49,9 Gy znacząco zwiększają ryzyko), predyspozycje genetyczne (mutacje NF2), wpływ hormonów (zwłaszcza długotrwałe stosowanie silnych progestagenów) oraz podwyższony BMI. Oponiaki mogą być bezobjawowe i wykrywane przypadkowo w 0,9-1% badań MRI, a ich wykrywalność wzrosła dzięki nowoczesnym technikom obrazowania i obowiązkowi rejestracji łagodnych guzów w USA od 2002 roku.
badanie asocjacyjne całego genomu, badanie histopatologiczne, centralny układ nerwowy, guz mózgu, guz wewnątrzczaszkowy, indeks masy ciała, neurofibromatoza typu 2, octan cyproteronu, octan medroksyprogesteronu, oponiak, oponiak rdzenia kręgowego, oponiak wewnątrzczaszkowy, promieniowanie jonizujące, receptor hormonalny, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, współczynnik zachorowalności - Leksykon chorób i schorzeń
Krwiak podtwardówkowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Krwiak podtwardówkowy (SDH) charakteryzuje się zróżnicowanym rokowaniem zależnym od wielu czynników klinicznych i obrazowych. Ostry SDH wiąże się z wysoką śmiertelnością, sięgającą 50-90% u pacjentów z wynikiem Glasgow Coma Scale (GCS) ≤8, przy ogólnej śmiertelności około 60% i funkcjonalnym powrocie do zdrowia u 38% chorych. Wiek powyżej 61 lat zwiększa śmiertelność do 73%, a u pacjentów powyżej 80 lat nawet do 88%. Obecność niereaktywnych źrenic (obustronnie 97%, jednostronnie 81%) oraz współistniejące zmiany wewnątrzczaszkowe (krwiak śródmózgowy 91%, krwotok podpajęczynówkowy 87%, stłuczenie mózgu 75%) znacząco pogarszają rokowanie. Po chirurgicznym usunięciu ostrego SDH u osób ≥60 lat śmiertelność wynosi 40% przy wypisie i 49% w długoterminowej obserwacji, a odsetek złych wyników w skali Glasgow Outcome Scale (GOS) sięga 79-81%. Przewlekły SDH, choć wcześniej uważany za łagodny, wykazuje roczną śmiertelność 14,3-15,3% i skumulowane ryzyko nawrotu około 15% w pierwszym roku po zdarzeniu. Współistniejące choroby i cechy pacjenta istotnie wpływają na ryzyko nawrotu i śmiertelność.
azot mocznikowy we krwi, bezpośredni doustny antykoagulant, biomarkery prognostyczne, Glasgow Outcome Scale, krwiak podtwardówkowy, krwiak śródmózgowy, krwotok podpajęczynówkowy, lek przeciwzakrzepowy, lipoproteiny wysokiej gęstości, model uczenia maszynowego, nawrót krwiaka podtwardówkowego, ostry krwiak podtwardówkowy, peptyd natriuretyczny typu B, przemieszczenie linii środkowej, przesunięcie linii środkowej, przewlekły krwiak podtwardówkowy, reakcja źrenic, rezonans magnetyczny, skala Glasgow, stan neurologiczny, stłuczenie mózgu, stosunek neutrofilów do limfocytów, tomografia komputerowa, zanik mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele nerek – Leczenie
Torbiele nerek to wypełnione płynem struktury, które najczęściej są bezobjawowe i wykrywane przypadkowo podczas badań obrazowych. Proste torbiele zwykle nie wymagają leczenia, a ich monitorowanie odbywa się za pomocą USG lub tomografii komputerowej co 6-12 miesięcy. Objawowe torbiele, powodujące ból, krwiomocz, zakażenie lub zaburzenia przepływu moczu i krwi, mogą wymagać interwencji. Skleroterapia, polegająca na aspiracji płynu i wypełnieniu torbieli roztworem alkoholowym, jest skuteczną, małoinwazyjną metodą leczenia ambulatoryjnego. W przypadku dużych, nawracających lub złożonych torbieli, szczególnie klasy Bosniak III i IV, wskazane jest leczenie chirurgiczne, najczęściej laparoskopowa dekortykacja, cechująca się 90-96,6% skutecznością i niskim ryzykiem nawrotów. W rzadkich przypadkach stosuje się otwartą operację lub nefrektomię.
autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie obrazowe, bloker kanału wapniowego, bloker receptora angiotensyny, dializa, inhibitor konwertazy angiotensyny, klasyfikacja Bosniak, krwiomocz, laparoskop, laparoskopowa dekortykacja torbieli, miąższ nerki, nadciśnienie tętnicze, nefrektomia, niewydolność nerek, przeszczep nerki, rak nerki, skleroterapia, stres oksydacyjny, tolvaptan, tomografia komputerowa, torbiel nerki, USG, wielotorbielowatość nerek, zakażenie torbieli, znieczulenie miejscowe - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus syncytialny dróg oddechowych – Diagnostyka i diagnoza
Wirus syncytialny dróg oddechowych (RSV) jest kluczowym patogenem wywołującym ciężkie zakażenia dolnych dróg oddechowych, szczególnie u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia, osób powyżej 75 roku życia oraz pacjentów z obniżoną odpornością i przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Diagnostyka RSV opiera się na wykrywaniu wirusa, antygenów lub specyficznych sekwencji kwasów nukleinowych w wydzielinie dróg oddechowych. Najwyższą czułość i swoistość wykazują testy molekularne, zwłaszcza rRT-PCR, które umożliwiają ilościowe oznaczanie wirusa i wykrywają zakażenie z dwukrotnie wyższą skutecznością niż testy antygenowe. Testy antygenowe, takie jak EIA (90-95% swoistości, 50-90% czułości) i DFA, są szybkie i użyteczne u małych dzieci, ale ich czułość spada u dorosłych z powodu niższego miana wirusa. Hodowla wirusa, choć precyzyjna, jest zbyt czasochłonna (4 dni do 2 tygodni) i niezalecana do wstępnej diagnostyki. Badania serologiczne nie są przydatne w diagnostyce ostrego zakażenia, ale mogą zwiększyć wykrywalność RSV o 42,9% u dorosłych, zwłaszcza w połączeniu z testami molekularnymi.
amplifikacja kwasów nukleinowych, antygen wirusowy, badanie epidemiologiczne, badanie molekularne, badanie serologiczne, hodowla komórkowa, kwasy nukleinowe, niedodma, niewydolność oddechowa, odwrotna transkryptaza, PCR w czasie rzeczywistym, posocznica, powikłanie płucne, reakcja łańcuchowa polimerazy, rtg klatki piersiowej, seroprewalencja, sztuczna inteligencja, test immunoenzymatyczny, test immunofluorescencyjny, test w miejscu opieki, test wykrywania antygenów, tomografia komputerowa, wirus syncytialny dróg oddechowych, wymaz z nosogardzieli, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie oskrzelików - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba serca wrodzona – Diagnostyka i diagnoza
Choroba serca wrodzona (CHD) dotyczy około 1% żywych urodzeń i jest główną przyczyną zgonów niemowląt z wadami wrodzonymi. Diagnostyka może być prowadzona prenatalnie (18-22 tydzień ciąży) za pomocą echokardiografii płodowej, rutynowego USG oraz testów genetycznych, co umożliwia wczesne planowanie opieki i interwencji. Po urodzeniu stosuje się badanie fizykalne, pulsoksymetrię (standardowe badanie przesiewowe u noworodków), echokardiogram, EKG oraz RTG klatki piersiowej. W przypadku złożonych wad lub niejednoznacznych wyników stosuje się zaawansowane metody diagnostyczne, takie jak cewnikowanie serca, rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (CT), przezprzełykowe echo (TEE), badania wysiłkowe i elektrofizjologiczne. Wczesna diagnoza, zwłaszcza krytycznych wad serca (CCHD), które stanowią 25% CHD, znacząco poprawia rokowanie i zmniejsza śmiertelność, m.in. dzięki obowiązkowej pulsoksymetrii, która redukuje zgony o 33%.
badanie elektrofizjologiczne, badanie fizykalne, ból w klatce piersiowej, cewnikowanie serca, choroba serca wrodzona, druk 3D, echokardiografia 3D, echokardiografia płodowa, echokardiografia przezprzełykowa, echokardiogram, elektrokardiogram, kardiologia dziecięca, kołatanie serca, krytyczna wada wrodzona serca, niestabilność hemodynamiczna, niewydolność serca, omdlenie, przełożenie wielkich pni tętniczych, pulsoksymetria, rekonstrukcja 3D, rezonans magnetyczny serca, rtg klatki piersiowej, sinica, test genetyczny, tomografia komputerowa, zaburzenie rytmu serca, zawroty głowy, zespół hipoplazji lewego serca, złożona wada serca - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zollingera-ellisona – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Zollingera-Ellisona (ZES) to rzadkie schorzenie neuroendokrynne, charakteryzujące się obecnością gastrinomas, najczęściej zlokalizowanych w trzustce lub dwunastnicy, które prowadzą do nadprodukcji gastryny i wtórnej hipersekrecji kwasu żołądkowego. Klinicznie manifestuje się ciężką chorobą wrzodową, bólami brzucha oraz biegunką. Podstawą leczenia farmakologicznego są inhibitory pompy protonowej (IPP) stosowane w dawkach wyższych niż standardowe, np. omeprazol 60 mg/d, ezomeprazol 120 mg/d, lanzoprazol 45 mg/d, rabeprazol 60 mg/d lub pantoprazol 80 mg/d, z możliwością podawania dożylnego w ostrych stanach. W przypadkach opornych lub przerzutowych stosuje się analogi somatostatyny, takie jak oktreotyd, które mogą obniżać poziom gastryny i hamować wzrost guza. Leczenie chirurgiczne, obejmujące resekcję guza i ewentualne usunięcie węzłów chłonnych, pozostaje jedyną metodą potencjalnie prowadzącą do wyleczenia, choć odsetek wyleczeń wynosi jedynie 20-25%. Po zabiegu konieczne jest dalsze stosowanie IPP oraz regularna kontrola poziomu gastryny i badań obrazowych w celu wykrycia nawrotów.
ablacja prądem, analog somatostatyny, choroba wrzodowa, czarny stolec, embolizacja, ezomeprazol, gastrektomia, gastrinoma, inhibitor pompy protonowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, lanzoprazol, nadprodukcja kwasu żołądkowego, nowotwór neuroendokrynny, oktreotyd, omeprazol, pantoprazol, podstawowe wydzielanie kwasu, przerzut do wątroby, rabeprazol, resekcja trzustki, równowaga elektrolitowa, scyntygrafia receptorów somatostatynowych, test sekretynowy, tomografia komputerowa, usunięcie guza, wrzód trawienny, wydzielanie kwasu żołądkowego, zespół Zollingera-Ellisona, zgaga, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Tasiemczyca – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Tasiemczyca to pasożytnicze zakażenie przewodu pokarmowego wywołane przez tasiemce, które rozwijają się po spożyciu niedogotowanego mięsa lub ryb zawierających larwy lub jaja. Wyróżnia się postać jelitową, z obecnością dorosłych tasiemców w jelicie cienkim, oraz tkankową (cysticerkozę), gdy larwy tworzą cysty w tkankach, w tym w mózgu. Diagnostyka opiera się na badaniu kału (identyfikacja proglottyd lub jaj), testach serologicznych (ELISA, Western blot) oraz badaniach obrazowych (TK, MRI, USG) w przypadku postaci tkankowej. Leczenie jelitowej tasiemczycy obejmuje leki przeciwpasożytnicze: prazikwantel (skuteczność do 100%), albendazol, niklosamid i nitazoksanid, zwykle w pojedynczej dawce. Neurocysticerkoza wymaga dłuższej terapii albendazolem, stosowania kortykosteroidów i leków przeciwdrgawkowych, a efekty monitoruje się obrazowo w ciągu 3-6 miesięcy. Szczególną ostrożność zachowuje się u kobiet w ciąży (prazikwantel kategoria B), karmiących oraz dzieci poniżej 4 roku życia.
albendazol, badanie kału, badanie obrazowe, bruzdogłowiec szeroki, cysticerkoza, diagnostyka różnicowa, echinokokoza, kortykosteroid, leczenie chirurgiczne, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpasożytniczy, neurocysticerkoza, niedobór witaminy B12, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, niedrożność jelit, niklosamid, nitazoksanid, opieka pielęgniarska, prazikwantel, rezonans magnetyczny, tasiemczyca jelitowa, tasiemiec, test ELISA, tomografia komputerowa, Western blot, wodogłowie, zakażenie pasożytnicze przewodu pokarmowego, zastawka komorowa, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nerki – Diagnostyka i diagnoza
Rak nerkowokomórkowy (RCC) stanowi około 90% nowotworów nerki i jest jednym z 10 najczęstszych nowotworów w USA. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach obrazowych, zwłaszcza trójfazowej tomografii komputerowej (CT) z kontrastem, gdzie wzrost gęstości o ≥15 HU w litej części guza wskazuje na żywotność nowotworu. Badania laboratoryjne, takie jak urynaliza (obecność krwi w moczu u ~40% pacjentów z naciekiem układu zbiorczego), morfologia krwi (anemia jako częsty objaw) oraz biochemia (podwyższona kreatynina) dostarczają informacji o funkcji nerek i stanie ogólnym pacjenta. Rezonans magnetyczny (MRI) jest pomocny w ocenie zajęcia naczyń żylnych i przerzutów do OUN, a ultrasonografia różnicuje guzy lite od torbieli. Biopsja igłowa lub chirurgiczna nie jest rutynowo wymagana, jeśli obrazowanie jest diagnostycznie jednoznaczne, jednak może być konieczna w niejasnych przypadkach.
anemia, angiomiolipoma, badanie biochemiczne krwi, badanie fizykalne, badanie genomowe, badanie histopatologiczne, badanie moczu, badanie PET-CT, biopsja chirurgiczna, biopsja igłowa rdzeniowa, ctDNA, cytologia moczu, jednostki Hounsfielda, klasyfikacja Bosniak, krwiomocz, morfologia krwi, onkocytoma, płynna biopsja, rak brodawkowaty, rak jasnokomórkowy, rak nerkowokomórkowy, rak urotelialny, rezonans magnetyczny, rtg klatki piersiowej, scyntygrafia kości, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wywiad zdrowotny, zespół von Hippel-Lindau, zróżnicowanie histologiczne, żyła główna dolna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jajnika – Objawy
Rak jajnika, często określany jako „cichy zabójca”, charakteryzuje się trudnościami w wczesnej diagnostyce ze względu na niespecyficzne i subtelne objawy, które mogą być mylnie przypisywane innym schorzeniom, takim jak zespół jelita drażliwego czy problemy gastrologiczne. Około 80% przypadków diagnozowanych jest w zaawansowanym stadium, co znacząco pogarsza rokowanie. Kluczowe symptomy obejmują utrzymujące się wzdęcie brzucha, szybkie uczucie sytości, częstsze oddawanie moczu oraz ból brzucha lub miednicy promieniujący do ud. Wczesne stadium (I) cechuje się łagodnymi dolegliwościami, a 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi około 93%, natomiast w stadium IV, z przerzutami do odległych narządów, wskaźnik ten spada do około 31%. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, markerze CA-125 oraz obrazowaniu (USG, TK, MRI), jednak brak jest skutecznego testu przesiewowego.
badanie cytologiczne, badanie miednicy, biopsja, ból miednicy, duszność, dyspareunia, jajowód, jama otrzewnowa, krwawienie z pochwy, marker CA-125, niedrożność jelit, niewyjaśniona utrata wagi, nowotwór układu rozrodczego, płyn w opłucnej, przerzut nowotworowy, rak jajnika, rak nabłonkowy jajnika, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, wodobrzusze, wysięk opłucnowy, wzdęcie brzucha, zaawansowane stadium choroby, zaburzenia miesiączkowania, zapalenie żołądka, zespół jelita drażliwego, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół klippela-trenaunaya – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Klippela-Trenaunaya (KTS) to rzadkie wrodzone zaburzenie naczyniowe charakteryzujące się triadą objawów: naczyniakami płaskimi typu „port wine”, malformacjami żylnymi (żylakami) oraz przerostem kości i tkanek miękkich, najczęściej kończyn. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, ultrasonografii Dopplerowskiej, rezonansie magnetycznym (MRI/MRA) oraz tomografii komputerowej (CT), które pozwalają na ocenę rozległości zmian naczyniowych i kostnych. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. zespół Parkesa-Webera, CLOVES oraz inne zaburzenia z grupy PROS. Badania genetyczne, w tym sekwencjonowanie NGS, umożliwiają identyfikację mutacji aktywujących w genie PIK3CA, które są najczęstszą przyczyną KTS, choć diagnoza pozostaje przede wszystkim kliniczna. Wczesne rozpoznanie, także prenatalne (od 15-20 tygodnia ciąży), jest kluczowe dla planowania leczenia i monitorowania powikłań, zwłaszcza zakrzepowo-zatorowych.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, badanie dopplerowskie, badanie koagulologiczne, diagnostyka prenatalna, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiomocz, limfoscyntygrafia, malformacja naczyń włosowatych, malformacja żylna, mutacja PIK3CA, naczyniak płaski, nieprawidłowość żylna, niewydolność żylna, obrzęk limfatyczny, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przetoka tętniczo-żylna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie NGS, tomografia komputerowa, ultrasonografia dopplerowska, wenografia kontrastowa, zespół Klippela-Trenaunaya, zespół Parkesa-Webera, zespół Proteusza, zespół Sturge’a-Webera, żyła brzeżna Servelle’a - Leksykon chorób i schorzeń
Zerwanie łąkotki – Diagnostyka i diagnoza
Zerwanie łąkotki stanowi jedno z najczęstszych uszkodzeń stawu kolanowego, wymagające precyzyjnej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz badania obrazowe. Kluczowe testy kliniczne to m.in. test McMurraya (czułość ~80%), Apleya (~65%), Thessaly (~73%) oraz test Egesa (~70%), które w połączeniu zwiększają dokładność rozpoznania. Bolesność uciskowa wzdłuż szpary stawowej wykazuje czułość 60-80%. W diagnostyce obrazowej złotym standardem jest rezonans magnetyczny (MRI) z czułością 93% i swoistością 88%, umożliwiający ocenę lokalizacji, wzoru uszkodzenia oraz unaczynienia łąkotki, co ma kluczowe znaczenie dla rokowania. RTG i tomografia komputerowa pełnią rolę uzupełniającą, głównie w wykluczaniu innych patologii. Artroskopia diagnostyczna pozostaje metodą o najwyższej dokładności, bliskiej 100%, szczególnie w uszkodzeniach III stopnia.
artroskop, artroskopia diagnostyczna, badanie fizykalne, badanie obrazowe, blokowanie stawu, bolesność uciskowa, choroba zwyrodnieniowa stawu, częściowa meniscektomia, mechanizm urazu, niestabilność kolana, obrzęk kolana, przeszczep łąkotki, rezonans magnetyczny, szycie łąkotki, test Apleya, test McMurraya, tomografia komputerowa, uraz kolana, uszkodzenie chrząstki stawowej, uszkodzenie częściowe, uszkodzenie degeneracyjne, uszkodzenie łąkotki, uszkodzenie podłużne, uszkodzenie poziome, uszkodzenie typu rączka od wiadra, uszkodzenie więzadła, więzadło krzyżowe przednie, wywiad medyczny, zapalenie błony maziowej, zdjęcie RTG, zerwanie łąkotki - Leksykon substancji czynnych
Gefitinib – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
W terapii miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z zastosowaniem gefitynibu kluczowe jest potwierdzenie obecności mutacji EGFR w tkance nowotworowej lub w krążącym DNA nowotworu (ctDNA) z osocza, przy użyciu wysoce czułych i wiarygodnych testów. U około 1,3% pacjentów leczonych gefitynibem obserwowano rozwój śródmiąższowej choroby płuc (ChŚP), która może mieć nagły początek i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP obejmują m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejącą chorobę serca. Ryzyko ChŚP jest szczególnie wysokie w pierwszych 4 tygodniach terapii (OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W trakcie leczenia należy monitorować czynność wątroby ze względu na ryzyko hepatotoksyczności, w tym zapalenia wątroby i niewydolności, zwłaszcza u pacjentów z marskością wątroby, co może prowadzić do zwiększenia stężenia gefitynibu w osoczu.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, antagonista receptora H2, bilirubina, choroba śródmiąższowa płuc, CYP2D6, CYP3A4, glejak pnia mózgu, inhibitor pompy protonowej, krążący DNA nowotworowy, krwawienie do OUN, marskość wątroby, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, warfaryna, winorelbina, wrzodziejące zapalenie rogówki, zapalenie rogówki, zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nadmiaru eozynofili – Diagnostyka i diagnoza
Zespół nadmiaru eozynofili (HES) definiuje się jako utrzymującą się hipereozynofilię powyżej 1,5 x 10^9/L we krwi obwodowej, potwierdzoną w co najmniej dwóch badaniach w odstępie minimum miesiąca, z towarzyszącym uszkodzeniem narządów przypisywanym działaniu eozynofili oraz wykluczeniem innych przyczyn eozynofilii. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz szeroki panel badań laboratoryjnych i obrazowych, w tym morfologię krwi, badania biochemiczne, badania kału, EKG, echokardiografię, TK oraz biopsje tkanek. Kluczowe jest także wykonanie badań molekularnych, takich jak PCR w kierunku genu fuzyjnego FIP1L1-PDGFRA, badania cytogenetyczne i immunofenotypowe, które pozwalają na identyfikację podtypów HES (mieloproliferacyjny, limfocytarny, rodzinny, idiopatyczny). Wariant mieloproliferacyjny (M-HES) charakteryzuje się podwyższonym poziomem witaminy B12 i tryptazy oraz obecnością fuzji FIP1L1-PDGFRA, co ma istotne znaczenie terapeutyczne, gdyż leczenie imatynibem jest wysoce skuteczne.
badanie cytogenetyczne, badanie czynnościowe płuc, badanie echokardiograficzne, biopsja szpiku kostnego, dysfagia, eozynofil we krwi, eozynofilowe zapalenie naczyń z ziarniniakowatością, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen fuzyjny FIP1L1-PDGFRA, hipereozynofilia, immunoglobulina E, interleukina-5, kardiomiopatia restrykcyjna, limfocytarny HES, mastocytoza układowa, powiększenie wątroby i śledziony, powiększenie węzłów chłonnych, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny serca, szpik kostny, tomografia komputerowa, zespół nadmiaru eozynofili - Leksykon chorób i schorzeń
Rozstrzenie oskrzeli – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rozstrzenie oskrzeli to przewlekła, nieodwracalna choroba dróg oddechowych charakteryzująca się poszerzeniem oskrzeli, przewlekłym odkrztuszaniem plwociny i nawracającymi infekcjami. Rokowanie jest zmienne i zależy od wielu czynników, w tym przewlekłego zakażenia Pseudomonas aeruginosa, liczby zaostrzeń (≥3 rocznie), obniżonej funkcji płuc (FEV1, FVC), współchorobowości (≥4 choroby współistniejące, HR=1,35; 95% CI [0,41, 4,41]), wieku pacjenta oraz obecności Aspergillusa w plwocinie. W badaniach obrazowych TK istotne dla rokowania są stopień rozstrzeni, liczba zajętych płatów i segmentów z zatokami śluzowymi, obecność traction bronchiectasis oraz średnica tętnicy płucnej (PA diameter), które są niezależnymi predyktorami śmiertelności (p=0,003). Śmiertelność w obserwowanym okresie wynosi około 16%, a bezpośrednia śmierć z powodu rozstrzeni oskrzeli jest rzadka.
antybiotyk dożylny, Aspergillus, choroba przewlekła, FEV1, funkcja płuc, FVC, idiopatyczne włóknienie płuc, infekcja dróg oddechowych, makrolid, mukowiscydoza, niewydolność serca, oddział intensywnej terapii, odkrztuszanie plwociny, ośrodek specjalistyczny, palenie tytoniu, POChP, przeszczepienie płuc, Pseudomonas aeruginosa, rozstrzenia oskrzeli, rozstrzenia oskrzeli z pociągania, rozstrzenie oskrzeli, tomografia komputerowa, współchorobowość, zaburzenia odporności, zaostrzenie choroby - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak – Epidemiologia
Mięsaki, rzadkie nowotwory złośliwe pochodzenia mezenchymalnego, stanowią ponad 20% litych nowotworów u dzieci i mniej niż 1% u dorosłych, z dominacją mięsaków tkanek miękkich (około 90%) i około 10% nowotworów kości. W USA prognozuje się na 2025 rok 13 520 nowych przypadków mięsaków tkanek miękkich oraz 5 420 zgonów, przy zachorowalności 3,5/100 000 rocznie (dane SEER 2018-2022). Mięsaki częściej diagnozuje się u mężczyzn, a około 50% mięsaków kości i 20% mięsaków tkanek miękkich dotyczy osób poniżej 35. roku życia. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, infekcję HIV (mięsak Kaposiego), predyspozycje genetyczne, a także czynniki zawodowe, takie jak praca ogrodnika (OR 4,1) czy kowala (OR 2,14). Po leczeniu istotny jest długoterminowy nadzór, szczególnie w pierwszych latach, z zaleceniem obserwacji trwającej co najmniej 10 lat, uwzględniającej badania fizykalne, obrazowanie płuc (RTG lub TK) oraz MRI w celu wykrywania nawrotów miejscowych i przerzutów, które najczęściej dotyczą płuc (mediana czasu do przerzutów 11 miesięcy). Nadzór MRI wykazuje wysoką skuteczność w wykrywaniu nawrotów miejscowych (53%), jednak jego rutynowe stosowanie powinno być indywidualizowane.
badanie kliniczno-kontrolne, biomarker, chemioterapia, choroba przerzutowa, ctDNA, epidemiologia molekularna, kostniakomięsak, mięsak Ewinga, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak tkanek miękkich, MRI, naczyniakomięsak, nawrót choroby, nawrót miejscowy, nowotwór złośliwy kości, obrazowanie klatki piersiowej, promieniowanie jonizujące, przerzut do płuc, przerzut pozapłucny, radioterapia, tkanka mezenchymalna, tomografia komputerowa, tumorogeneza - Leksykon chorób i schorzeń
Martwica kostna (osteonekroza) – Diagnostyka i diagnoza
Martwica kostna (osteonekroza) to patologiczne obumarcie tkanki kostnej spowodowane niedokrwieniem, najczęściej dotykające staw biodrowy, ale także kolana, barki, kostki, nadgarstki czy żuchwę. Choroba występuje głównie u osób w wieku 20-50 lat i bez leczenia prowadzi do zniszczenia stawu w ciągu 5 lat. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skuteczności terapii i zapobiegania trwałemu uszkodzeniu. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz obrazowaniu, gdzie MRI stanowi złoty standard z czułością >90% i swoistością do 100%, umożliwiając wykrycie zmian martwiczych przed pojawieniem się objawów i zmian w RTG. RTG jest pierwszym badaniem, ale w początkowych stadiach może być prawidłowe; typowe zmiany to sklerotyzacja, objaw półksiężyca i zapadnięcie powierzchni stawowej. CT i scyntygrafia mają ograniczone zastosowanie, a biopsja kostna i perfuzyjne MRI są stosowane w wybranych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie rentgenowskie, całkowita wymiana stawu, dekompresja rdzenia, hemoglobinopatie, klasyfikacja ARCO, kortykosteroidy, martwica aseptyczna, martwica awaskularna, martwica kostna, martwica wieloogniskowa, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, objaw półksiężyca, obrzęk szpiku kostnego, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, stan nadkrzepliwości, stymulacja elektryczna, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, zmiany zwyrodnieniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak – Diagnostyka i diagnoza
Mięsaki to rzadkie, złośliwe nowotwory tkanek łącznych, stanowiące około 1% wszystkich nowotworów u dorosłych i 15% u dzieci, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie około 16 000 przypadków (4000 mięsaków kości i 13 000 tkanek miękkich). Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na heterogeniczność i niespecyficzne objawy, takie jak bezbolesny guz powiększający się powyżej 5 cm, głęboko położony względem powięzi, czasem z towarzyszącym bólem. Kluczowe jest wykonanie badań obrazowych przed biopsją, z preferencją MRI dla kończyn, CT dla jamy brzusznej i klatki piersiowej, RTG przy podejrzeniu mięsaków kości oraz PET/CT do oceny aktywności metabolicznej i przerzutów. Biopsja gruboigłowa jest metodą z wyboru, wykonywaną w ośrodkach specjalistycznych, z wykorzystaniem technik obrazowych do precyzyjnego pobrania materiału. Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne pozwalają na określenie typu i stopnia złośliwości (grade 1-3), co ma istotne znaczenie prognostyczne.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, biopsja chirurgiczna, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, chirurgia onkologiczna, czas protrombinowy, czynnik ryzyka, FISH, INR, klasyfikacja TNM, krzepnięcie krwi, mięsak, mięsak tkanki miękkiej, morfologia krwi, neurofibromatoza, obrzęk, przerzut nowotworowy, radioterapia, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie nowej generacji, siatkówczak, stopień złośliwości nowotworu, tkanka łączna, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, zespół Li-Fraumeni, zespół Wernera - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół wątrobowo-płucny – Diagnostyka i diagnoza
Zespół wątrobowo-płucny (ZWP) to powikłanie zaawansowanej choroby wątroby, charakteryzujące się triadą: chorobą wątroby i/lub nadciśnieniem wrotnym, wewnątrzpłucnym rozszerzeniem naczyń (IPVD) oraz hipoksemią. Diagnostyka opiera się na kryteriach gazometrycznych: PaO2 <80 mmHg lub gradient pęcherzykowo-tętniczy tlenu (A-aO2) ≥15 mmHg (≥20 mmHg u pacjentów >64 lat) podczas oddychania powietrzem atmosferycznym. Pulsoksymetria z saturacją <96% stanowi badanie przesiewowe, jednak jej czułość jest ograniczona. Ortodioksja (spadek PaO2 o ≥5% w pozycji pionowej) ma specyficzność 100% dla ZWP. Echokardiografia kontrastowa z agitated saline jest złotym standardem w wykrywaniu rozszerzenia naczyń płucnych, a scyntygrafia perfuzyjna z 99mTc-MAA pozwala na ilościową ocenę przecieku (frakcja przecieku mózgowego ≥6% jest istotna). Tomografia komputerowa i angiografia płucna mogą wspomagać diagnostykę, ale są mniej powszechne ze względu na inwazyjność i koszty. Ciężkość ZWP klasyfikuje się na podstawie PaO2: łagodny/umiarkowany ≥60 mmHg, ciężki 50-60 mmHg, bardzo ciężki <50 mmHg, co ma znaczenie prognostyczne i wpływa na kwalifikację do przeszczepu wątroby.
angiografia płucna, choroba śródmiąższowa płuc, ciśnienie parcjalne tlenu, dziedziczna telangiektazja krwotoczna, echokardiografia kontrastowa, frakcja przecieku, hipoksemia, malformacja tętniczo-żylna, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, przeciek wewnątrzsercowy, przewlekła choroba wątroby, przezprzełykowe badanie echokardiograficzne, scyntygrafia perfuzyjna płuc, test funkcji płuc, tlenoterapia, tomografia komputerowa, zaburzenia wymiany gazowej, zespół Oslera-Webera-Rendu, zespół wątrobowo-płucny, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Diagnostyka i diagnoza
Guzy gruczołów ślinowych to heterogenna grupa nowotworów o zróżnicowanej histologii i nieprzewidywalnym przebiegu biologicznym, co wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej badanie kliniczne, obrazowe oraz histopatologiczne. Diagnostyka rozpoczyna się od badania fizykalnego i wywiadu, a następnie wykorzystuje techniki obrazowe takie jak USG, CT, MRI (w tym zaawansowane metody jak DWI) oraz PET-CT, które pozwalają ocenić lokalizację, rozległość i potencjalne przerzuty. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (FNAB) jest podstawową metodą potwierdzającą diagnozę, klasyfikowaną według Systemu Mediolańskiego (MSRSGC) z sześcioma kategoriami diagnostycznymi. Jednak FNAB ma ograniczenia, zwłaszcza w rozróżnianiu typów złośliwych i wykazuje do 33% fałszywie ujemnych wyników w raku gruczołowo-torbielowatym. Biopsja nacinająca oraz badania immunohistochemiczne i molekularne stanowią uzupełnienie diagnostyki, szczególnie w trudnych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie obrazowe, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja nacinająca, dysfagia, fuzja genu, gruczolak wielopostaciowy, guz gruczołu ślinowego, mutacja CTNNB1, obrazowanie dyfuzyjne, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie molekularne, radiomika, rak gruczołowo-torbielowaty, rak wydzielniczy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie guza, ślinianka przyuszna, stopień histologiczny, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny - Leksykon chorób i schorzeń
Ból na górze stopy – Diagnostyka i diagnoza
Ból na górze stopy może mieć różnorodne etiologie, w tym zapalenie ścięgien prostowników, złamania przeciążeniowe, zapalenie stawów śródstopia, uraz Lisfranc, neuropatię obwodową, dnę moczanową czy zespół cieśni zatoki stępu. Diagnostyka powinna obejmować szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z próbami funkcjonalnymi oraz odpowiednie badania obrazowe, takie jak RTG, MRI, USG, scyntygrafia kości czy tomografia komputerowa. MRI oceniane jest na 9 w skali American College of Radiology jako badanie o wysokiej czułości, szczególnie przy wykrywaniu wczesnych złamań przeciążeniowych, podczas gdy scyntygrafia kości ma ocenę 2. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić także badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, OB, poziom kwasu moczowego oraz HbA1C, zwłaszcza przy podejrzeniu chorób systemowych jak dna moczanowa czy neuropatia cukrzycowa.
badanie elektrodiagnostyczne, badanie fizykalne, badanie palpacyjne, dna moczanowa, elektromiografia, hemoglobina glikowana, koalicja stępowa, kość śródstopia, morfologia krwi, neuroma Mortona, neuropatia cukrzycowa, objaw Muldera, odczyn Biernackiego, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, test Tinela, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie kości i szpiku, zapalenie ścięgien prostowników, zapalenie stawów, zdjęcie rentgenowskie, złamanie przeciążeniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Osteoporoza – Diagnostyka i diagnoza
Osteoporoza to układowa choroba szkieletu charakteryzująca się zaburzeniem równowagi między resorpcją a tworzeniem kości, prowadząca do obniżenia wytrzymałości kości i zwiększonej podatności na złamania. Diagnostyka opiera się głównie na pomiarze gęstości mineralnej kości (BMD) metodą dwuenergetycznej absorpcjometrii rentgenowskiej (DXA), z oceną wyników za pomocą wskaźnika T-score. Kryteria WHO definiują osteoporozę jako T-score ≤ -2,5 SD, a zaawansowaną osteoporozę jako T-score ≤ -2,5 SD z obecnością złamania niskoenergetycznego. Badanie DXA rekomendowane jest u kobiet po 65. roku życia, mężczyzn po 70. roku życia oraz u osób z czynnikami ryzyka, a także do monitorowania terapii. Dodatkowo stosuje się narzędzia takie jak FRAX do oceny 10-letniego ryzyka złamań, uwzględniające zarówno BMD, jak i inne czynniki ryzyka (np. wiek, przebyte złamania, niska masa ciała, palenie tytoniu, stosowanie glikokortykosteroidów). Wskazaniem do leczenia farmakologicznego są T-score ≤ -2,5 lub 10-letnie ryzyko złamań głównych ≥ 20% bądź ryzyko złamania biodra ≥ 3%.
25-hydroksywitamina D, dwuenergetyczna absorpcjometria rentgenowska, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, hipogonadyzm, ilościowa tomografia komputerowa, niska masa ciała, osteopenia, parathormon, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, T-score, tomografia komputerowa, wczesna menopauza, Z-score, złamanie biodra, złamanie kręgu, złamanie niskoenergetyczne, złamanie osteoporotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Diagnostyka i diagnoza
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) to nowotwór mieloproliferacyjny charakteryzujący się niekontrolowaną proliferacją granulocytów we krwi i szpiku kostnym. Diagnostyka opiera się na morfologii krwi obwodowej z rozmazem, gdzie typowo obserwuje się leukocytozę, anemię, zmiany w liczbie płytek oraz obecność blastów i bazofilii. Kluczowe jest badanie szpiku kostnego (aspiracja i biopsja) pozwalające na ocenę morfologii, odsetka blastów oraz fazy choroby. Potwierdzenie diagnozy wymaga wykrycia chromosomu Philadelphia (Ph) lub genu fuzyjnego BCR::ABL1, obecnych u około 90-95% pacjentów, za pomocą cytogenetyki (analiza kariotypu z co najmniej 20 metafaz), FISH lub ilościowej reakcji PCR (qPCR), która jest najbardziej czułą metodą wykrywania i monitorowania ekspresji BCR::ABL1. Przed terapią należy określić typ transkryptu BCR::ABL1 dla właściwego monitorowania choroby minimalnej resztkowej. Badania obrazowe (USG, RTG, CT) są pomocnicze w ocenie powiększenia narządów.
anemia, aspiracja szpiku kostnego, białe krwinki, biopsja szpiku kostnego, blasty, całkowita odpowiedź hematologiczna, choroba minimalna resztkowa, chromosom Philadelphia, czerwone krwinki, faza akceleracji, faza przewlekła, FISH, głęboka odpowiedź molekularna, hematopatolog, hemoglobina, inhibitory kinazy tyrozynowej, kariotyp, leukocytoza, morfologia krwi obwodowej, mutacja T315I, niedokrwistość, nowotwór mieloproliferacyjny, odpowiedź cytogenetyczna, PCR, płytki krwi, proliferacja granulocytów, przełom blastyczny, przewlekła białaczka szpikowa, qPCR, sekwencjonowanie nowej generacji, tomografia komputerowa, translokacja chromosomowa, USG jamy brzusznej - Leksykon chorób i schorzeń
Wrzód żołądka – Diagnostyka i diagnoza
Wrzód żołądka (ulcus ventriculi) to przerwanie ciągłości błony śluzowej sięgające warstwy mięśniowej, którego diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach dodatkowych. Kluczowe jest wykrycie zakażenia Helicobacter pylori, najczęstszej przyczyny wrzodów, za pomocą testu oddechowego mocznikowego (czułość 95-97%, swoistość do 100%) lub testu antygenowego z kału. Złotym standardem diagnostycznym pozostaje esofagogastroduodenoskopia (EGD), umożliwiająca bezpośrednią wizualizację wrzodu, pobranie co najmniej 6 wycinków do badania histopatologicznego (4 z brzegu i 2 z dna wrzodu) oraz wykonanie szybkiego testu ureazowego (CLO) na obecność H. pylori. Endoskopia jest szczególnie wskazana u pacjentów powyżej 55 roku życia, przy obecności objawów alarmowych lub braku poprawy po leczeniu empirycznym. Kontrolne badanie endoskopowe po 6-8 tygodniach pozwala potwierdzić zagojenie wrzodu i wykluczyć proces nowotworowy, który dotyczy 5-10% wrzodów żołądka.
błona śluzowa żołądka, choroba refluksowa przełyku, dysfagia, esofagogastroduodenoskopia, gastroskopia, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, kamica żółciowa, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niesteroidowy lek przeciwzapalny, odynofagia, próby wątrobowe, przeciwciało IgG, przeciwciało monoklonalne, rak żołądka, szybki test ureazowy, test antygenowy kału, test oddechowy mocznikowy, test serologiczny, tkliwość nadbrzusza, tomografia komputerowa, wrzód żołądka, zapalenie trzustki, zapalenie żołądka, zespół Zollingera-Ellisona - Leksykon chorób i schorzeń
Zespolenie tętnicy podkolanowej – Epidemiologia
Zespół tętnicy podkolanowej (PAES) to rzadka, naczyniowa patologia charakteryzująca się uciskiem tętnicy podkolanowej przez nieprawidłowe lub przerostowe struktury mięśniowo-powięziowe, prowadząc do ograniczenia przepływu krwi. Częstość występowania PAES w populacji amerykańskiej szacuje się na 0,17%-3,5%, z przewagą u młodych, aktywnych fizycznie mężczyzn (ok. 85%), głównie w trzeciej dekadzie życia (średni wiek rozpoznania 32 lata). PAES może mieć charakter anatomiczny (częściej u mężczyzn >40 r.ż.) lub funkcjonalny (częściej u wytrenowanych kobiet 20-29 lat). Objawy często są niespecyficzne, co prowadzi do opóźnień diagnostycznych (mediana 12 miesięcy), a schorzenie bywa mylone z innymi zespołami, np. kompartmentowym wysiłkowym. W diagnostyce kluczowe są badania obrazowe, zwłaszcza dynamiczne: CT, MRI, angiografia z manewrami prowokacyjnymi oraz ultrasonografia. PAES stanowi około 0,17%-3,5% przypadków niedokrwienia kończyn dolnych o etiologii niemiażdżycowej, a w 30-67% przypadków może mieć charakter obustronny.
angiografia cewnikowa, angiografia CT, angiografia rezonansu magnetycznego, arteriografia, chromanie przestankowe, diagnostyka różnicowa, dół podkolanowy, endarterektomia, krytyczne niedokrwienie kończyn, mięsień brzuchaty łydki, niedrożność przeszczepu, ograniczenie przepływu krwi, okluzja tętnicza, rezonans magnetyczny, stenoza tętnicy, tętniak, tomografia komputerowa, ucisk tętnicy, uraz tętnicy podkolanowej, zakrzepica tętnicza, zakrzepica tętniczo-żylna, zespolenie tętnicy podkolanowej - Leksykon chorób i schorzeń
Krwiak wewnątrzczaszkowy – Diagnostyka i diagnoza
Krwiak wewnątrzczaszkowy stanowi nagromadzenie skrzepłej krwi w obrębie czaszki, lokalizujące się w tkance mózgowej lub przestrzeni między mózgiem a czaszką, co wymaga pilnej diagnostyki i leczenia w celu zapobieżenia trwałemu uszkodzeniu mózgu. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na tomografii komputerowej (CT), która wykazuje 98% czułość w wykrywaniu krwawienia podpajęczynówkowego w ciągu 12 godzin od wystąpienia objawów, a w ciągu pierwszych 6 godzin czułość wzrasta do 99-100%. CT pozwala na ocenę lokalizacji, wielkości krwiaka, efektu masy, przesunięcia linii środkowej oraz obecności wodogłowia. Rezonans magnetyczny (MRI) jest szczególnie przydatny w diagnostyce przewlekłych krwiaków podtwardówkowych oraz w identyfikacji podstawowych przyczyn krwotoku, zwłaszcza przy podejrzeniu zmian masowych. Angiografia (CTA, MRA, DSA) umożliwia ocenę naczyń mózgowych i identyfikację przyczyn naczyniowych krwawienia, co jest kluczowe w przypadku krwawienia podpajęczynówkowego. Nakłucie lędźwiowe pozostaje istotne w diagnostyce krwawienia podpajęczynówkowego przy ujemnym CT, zwłaszcza gdy badanie jest wykonane po upływie 6 godzin od wystąpienia objawów.
angiografia mózgowa, ból głowy, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, drogi oddechowe, efekt masy, krwawienie dokomorowe, krwawienie podpajęczynówkowe, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwiak nadtwardówkowy, krwiak podtwardówkowy, krwiak śródmózgowy, krwiak wewnątrzczaszkowy, krwotok śródczaszkowy, krwotok śródmózgowy, ksantochromia, malformacja jamista, nadciśnienie, nakłucie lędźwiowe, obrzęk naczyniopochodny, płyn mózgowo-rdzeniowy, rezonans magnetyczny, śpiączka, stan neurologiczny, tętniak, tętnica oponowa środkowa, tkanka mózgowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia przezczaszkowa, uraz głowy, wgłobienie mózgu, wodogłowie, zespół wgłobienia mózgu, zewnętrzny drenaż komorowy, złamanie czaszki - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie w nasieniu – Objawy
Krwawienie w nasieniu (hematospermia) to obecność krwi w ejakulacie, najczęściej występująca u mężczyzn w wieku 30-40 lat. Kolor nasienia może przybierać odcienie różowe, czerwone, brązowe lub czerwonawo-brązowe, zależnie od czasu krwawienia. Etiologia jest często nieznana (15-70% przypadków), jednak najczęstsze przyczyny to pęknięcie naczyń krwionośnych podczas ejakulacji, urazy po zabiegach urologicznych (np. biopsja prostaty, wazektomia), infekcje i stany zapalne (odpowiedzialne za około 40% przypadków), zapalenie i przerost prostaty, infekcje przenoszone drogą płciową, a rzadziej nowotwory układu moczowo-płciowego. Objawy towarzyszące mogą obejmować ból podczas ejakulacji lub mikcji, krwiomocz, gorączkę, obrzęk moszny czy tkliwość pachwinową. Krwawienie może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni, a w przypadku utrzymania się powyżej 3-4 tygodni lub nawracania wymaga dalszej diagnostyki.
antygen PSA, badanie fizykalne, badanie per rectum, biopsja prostaty, choroby przenoszone drogą płciową, choroby weneryczne, cystoskopia, ejakulat, finasteryd, hematospermia, hemofilia, krwawienie w nasieniu, krwiomocz, łagodny rozrost prostaty, nadciśnienie tętnicze, pęcherzyki nasienne, prostata, rak prostaty, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, układ moczowo-płciowy, zaburzenia krzepnięcia, zapalenie cewki moczowej, zapalenie prostaty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gefitinib Synthon
Decyzja o zastosowaniu gefitynibu w leczeniu miejscowo zaawansowanego lub rozsianego niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) powinna być poprzedzona badaniem mutacji EGFR w tkance nowotworowej lub, w przypadku braku dostępu do materiału, w krążącym DNA (ctDNA) z osocza. Badania muszą być wykonane za pomocą czułych i klinicznie zweryfikowanych testów, aby uniknąć fałszywych wyników. U około 1,3% pacjentów leczonych gefitynibem obserwowano śródmiąższową chorobę płuc (ChŚP), która może mieć gwałtowny przebieg i prowadzić do zgonu. Czynniki ryzyka ChŚP to m.in. palenie tytoniu, zły stan ogólny (PS ≥ 2), zmniejszenie prawidłowego miąższu płucnego (≤ 50%), wiek ≥ 55 lat oraz współistniejąca choroba serca. Ryzyko ChŚP jest szczególnie wysokie w pierwszych 4 tygodniach terapii (skorygowany OR 3,8; 95% CI 1,9–7,7). W przypadku nasilenia duszności, kaszlu lub gorączki należy natychmiast przerwać leczenie i wdrożyć diagnostykę oraz terapię.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, antagonista receptora H2, choroba śródmiąższowa płuc, czas protrombinowy, dziedziczna nietolerancja galaktozy, glejak pnia mózgu, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, krążące DNA nowotworu, krwawienie do OUN, marskość wątroby, mutacja EGFR, neutropenia, niedrobnokomórkowy rak płuca, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, śródmiąższowa choroba płuc, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie rogówki, zapalenie rogówki, zapalenie wątroby, złośliwy glejak - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory mózgu u dzieci – Diagnostyka i diagnoza
Nowotwory mózgu u dzieci stanowią około 25% wszystkich nowotworów pediatrycznych, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie 3500-4200 przypadków. Diagnostyka wymaga wielodyscyplinarnego podejścia w wyspecjalizowanych ośrodkach, co przekłada się na 20-40% wyższe wskaźniki przeżycia. Obraz kliniczny jest zróżnicowany i często niespecyficzny, obejmując m.in. bóle głowy (szczególnie poranne), wymioty, zaburzenia równowagi, deficyty neurologiczne oraz objawy wzrokowe. Podstawą diagnostyki jest szczegółowe badanie neurologiczne i okulistyczne, w tym ocena dna oka pod kątem obrzęku tarczy nerwu wzrokowego. MRI z kontrastem (gadolinium) pozostaje złotym standardem obrazowania, uzupełnionym o techniki takie jak fMRI, DWI, MRS i perfuzja MR, zgodnie z wytycznymi RAPNO. Tomografia komputerowa jest stosowana głównie w sytuacjach nagłych, ze względu na ekspozycję na promieniowanie jonizujące. Biopsja stereotaktyczna lub otwarta pozostaje kluczowa dla potwierdzenia histopatologicznego i molekularnego rozpoznania, niezbędnego do planowania leczenia.
angiografia, badanie cytogenetyczne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie neurologiczne, białaczka, biologia molekularna, biopsja, biopsja endoskopowa, biopsja płynna, biopsja stereotaktyczna, ból głowy, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, glejak nerwu wzrokowego, glejak pnia mózgu, guz podwyściółkowy olbrzymiokomórkowy, marker nowotworowy, medulloblastoma, metylacja DNA, nakłucie lędźwiowe, napad padaczkowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór mózgu u dzieci, obrazowanie dyfuzyjne, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rdzeniak, rezonans magnetyczny, SEGA, spektroskopia MR, tomografia komputerowa, zespół wielodyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina pępkowa – Diagnostyka i diagnoza
Przepuklina pępkowa (hernia umbilicalis) charakteryzuje się uwypukleniem tkanki przez osłabienie ściany jamy brzusznej w okolicy pępka, najczęściej zawierając jelito lub tkankę tłuszczową. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym, które pozwala ocenić wielkość wrót przepukliny, zawartość worka przepuklinowego oraz możliwość odprowadzenia przepukliny. Wskazane jest wykonanie prób zwiększających ciśnienie wewnątrzbrzuszne (np. próba Valsalvy) w celu uwidocznienia przepukliny. W przypadkach niejednoznacznych lub podejrzenia powikłań stosuje się badania obrazowe: ultrasonografię (USG) – umożliwiającą ocenę wielkości wrót, zawartości przepukliny oraz wykrycie towarzyszących nieprawidłowości, tomografię komputerową (TK) – szczególnie przy podejrzeniu uwięźnięcia, zadzierzgnięcia lub planowaniu leczenia chirurgicznego, oraz rezonans magnetyczny (MRI) – o wysokiej czułości (92%) i specyficzności (95%) w diagnostyce przepuklin ściany brzucha, stosowany w wybranych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie palpacyjne, badanie ultrasonograficzne, ciśnienie wewnątrzbrzuszne, leukocytoza, marskość wątroby, niedrożność jelit, próba Valsalvy, przepuklina nadpępkowa, przepuklina odprowadzalna, przepuklina okołopępkowa, przepuklina pępkowa, przepuklina pooperacyjna, przepuklina Spigela, rezonans magnetyczny, rozstęp mięśni prostych brzucha, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uwięźnięcie przepukliny, uwypuklenie, wodobrzusze, zadzierzgnięcie przepukliny - Leksykon chorób i schorzeń
Miksyfibrosarkom – Diagnostyka i diagnoza
Miksyfibrosarkom (MFS) to częsty mięsak tkanek miękkich u dorosłych, zwłaszcza osób starszych, z predylekcją do kończyn i wysokim ryzykiem nawrotów miejscowych. Diagnostyka MFS jest wyzwaniem ze względu na brak specyficznych markerów immunohistochemicznych oraz histologiczną heterogenność guza. Kluczową rolę odgrywa rezonans magnetyczny (MRI), który umożliwia ocenę zaawansowania i zasięgu guza, wykazując charakterystyczny objaw ogona (tail sign) oraz zmiany o niskiej/pośredniej intensywności sygnału w T1 i wysokiej w T2. Diagnostyka histopatologiczna wymaga biopsji gruboigłowej lub otwartej, barwień immunohistochemicznych (pozytywność dla wimentyny, czasem aktyny mięśni gładkich i CD34) oraz badań molekularnych w celu wykluczenia innych mięsaków, np. tłuszczakomięsaka śluzowatego z translokacją t(12;16)(q13;p11). MFS charakteryzuje się złożonym kariotypem bez specyficznych aberracji chromosomowych, a rozpoznanie opiera się na cechach cytomorfologicznych, takich jak podścielisko śluzowate, atypia jądrowa, pseudolipoblasty i charakterystyczne naczynia krwionośne o zakrzywionym przebiegu.
badanie ultrasonograficzne, biopsja gruboigłowa, marker immunohistochemiczny, mięsak tkanki miękkiej, miksyfibrosarkom, mutacja TP53, nawrót miejscowy, nerwiak osłonkowy, nerwiakowłókniak, objaw ogona, obraz T2-zależny, PET-CT, przerzut do płuc, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, tłuszczakomięsak śluzowaty, tomografia komputerowa, translokacja t(12;16), wimentyna, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory nosa i zatok przynosowych – Diagnostyka i diagnoza
Nowotwory nosa i zatok przynosowych stanowią 3-5% wszystkich nowotworów głowy i szyi w USA, często diagnozowane są w zaawansowanym stadium ze względu na niespecyficzne objawy. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz kluczowej endoskopii nosa (nazoendoskopii), umożliwiającej ocenę błony śluzowej i lokalizację zmian. Biopsja, wykonywana endoskopowo, cienkoigłowo lub chirurgicznie, jest niezbędna do potwierdzenia rozpoznania i określenia typu histologicznego (np. rak płaskonabłonkowy, gruczolakorak, czerniak) oraz stopnia złośliwości. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), pozwalają na ocenę rozległości guza, naciekania tkanek miękkich i struktur kostnych, a PET-CT służy do wykrywania przerzutów i monitorowania leczenia. System TNM AJCC jest stosowany do oceny zaawansowania, uwzględniając wielkość guza (T), obecność przerzutów w węzłach chłonnych (N) oraz przerzuty odległe (M).
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja ekscyzyjna, biopsja endoskopowa, biopsja incyzyjna, biopsja otwarta, czerniak, czerniak błony śluzowej, endoskopia nosa, gruczolakorak, konsultacja okulistyczna, nazoendoskopia, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosa i zatok przynosowych, otolaryngolog, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, system TNM, tomografia komputerowa, węzły chłonne szyi, wirus brodawczaka ludzkiego, wywiad medyczny, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie ręki lub nadgarstka – Etiologia i przyczyny
Złamania ręki i nadgarstka, najczęściej dotyczące dalszej nasady kości promieniowej (Colles’a), powstają głównie w wyniku upadków na wyciągniętą rękę (FOOSH), urazów wysokoenergetycznych (wypadki komunikacyjne, upadki z wysokości) oraz aktywności sportowych o podwyższonym ryzyku. U osób starszych, zwłaszcza kobiet po 60. roku życia, istotnym czynnikiem ryzyka jest osteoporoza i obniżona gęstość mineralna kości, co powoduje, że nawet niskoenergetyczne urazy mogą prowadzić do złamań. Złamania mogą mieć charakter prosty, wieloodłamowy, śródstawowy lub otwarty, a ich klasyfikacja opiera się na lokalizacji anatomicznej, stopniu złożoności i mechanizmie urazu. Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne oraz obrazowanie radiologiczne (RTG, TK, MRI), które pozwalają ocenić stabilność złamania i ewentualne uszkodzenia tkanek miękkich. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie unieruchomienie są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, takim jak zespół ciasnoty powięziowej, infekcje, malunion czy nonunion.
FOOSH, kortykosteroidy, kość nadgarstka, kość przedramienia, kość śródręcza, malunion, mechanizm urazu, menopauza, nonunion, ORIF, osteopenia, osteoporoza, przeszczep kostny, repozycja zamknięta, rezonans magnetyczny, sport kontaktowy, tomografia komputerowa, uszkodzenie naczynia krwionośnego, uszkodzenie nerwu, zespół ciasnoty przedziałów, złamanie kości łódeczkowatej, złamanie kości łokciowej, złamanie kości promieniowej, złamanie Monteggia, złamanie nadgarstka, złamanie otwarte, złamanie patologiczne, złamanie przedramienia, złamanie ręki, złamanie spiralne, złamanie śródstawowe, złamanie wieloodłamowe, złamanie zielonej gałązki - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Midazolam hameln 2 mg/ml
Midazolam hameln to krótko działający benzodiazepinowy lek nasenny dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań/infuzji o stężeniach 1 mg/ml, 2 mg/ml oraz 5 mg/ml, stosowany zarówno u dorosłych, jak i pacjentów pediatrycznych. W populacji dorosłych znajduje zastosowanie w sedacji z zachowaniem świadomości podczas zabiegów diagnostycznych i terapeutycznych, premedykacji oraz indukcji znieczulenia ogólnego, a także jako składnik sedacji w znieczuleniu złożonym. Ponadto jest wykorzystywany w intensywnej terapii (OIOM) u pacjentów w stanach krytycznych, w tym wentylowanych mechanicznie. U dzieci stosowany jest w podobnych wskazaniach, z naciskiem na premedykację przed znieczuleniem ogólnym oraz sedację podczas procedur diagnostycznych i terapeutycznych. Preparat charakteryzuje się pH 2,9-3,7, jest dostępny w różnych objętościach ampułek/fiolkach, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki (np. 1 mg/ml w ampułkach 2 ml do 50 ml, 2 mg/ml w ampułkach 5 ml do 50 ml, 5 mg/ml w ampułkach 1 ml do 18 ml). Zawartość sodu jest poniżej 1 mmol (23 mg) na 1 ml, co czyni go odpowiednim dla pacjentów na diecie niskosodowej.
bronchoskopia, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, depresja oddechowa, intensywna terapia, koronarografia, lek nasenny, lęk przedoperacyjny, niewydolność oddechowa, oddział intensywnej opieki medycznej, ośrodek oddechowy, podanie domięśniowe, premedykacja, procedura radiologiczna, respirator, resuscytacja, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sedacja pacjenta, sedacja z zachowaniem świadomości, stan drgawkowy, stan krytyczny, stan padaczkowy, tomografia komputerowa, uraz głowy, wentylacja mechaniczna, zabieg endoskopowy, zabieg stomatologiczny, zabieg urologiczny, zabiegi diagnostyczne, zaburzenie czynności wątroby, znieczulenie miejscowe, znieczulenie ogólne, znieczulenie złożone - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Meprelon
Meprelon (metyloprednizolon) powinien być stosowany wyłącznie przy bezwzględnych wskazaniach, z zachowaniem szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z aktywnymi zakażeniami wirusowymi (np. półpasiec, Herpes), przewlekłym zapaleniem wątroby z HBsAg+, zakażeniami grzybiczymi, bakteryjnymi, gruźlicą (tylko w skojarzeniu z lekami przeciwgruźliczymi), a także u osób z chorobami wrzodowymi, ciężką osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, jaskrą czy schorzeniami rogówki. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko perforacji jelit w przebiegu ciężkich wrzodziejących zapaleń jelita grubego, zapalenia uchyłków oraz po operacjach jelit, gdzie objawy zapalenia otrzewnej mogą być maskowane przez glikokortykosteroidy. W trakcie terapii zgłaszano przypadki rozedmy pęcherzykowej jelit, wymagającej diagnostyki obrazowej (np. TK) i intensywnego leczenia. U pacjentów z cukrzycą może wystąpić zwiększone zapotrzebowanie na insulinę lub leki przeciwcukrzycowe, a u osób z nadciśnieniem tętniczym konieczna jest regularna kontrola ciśnienia krwi.
brak laktazy, centralna chorioretinopatia surowicza, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, cukrzyca, echokardiogram, glikokortykosteroid, gruźlica, guz chromochłonny nadnerczy, HBsAg, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, kreatynina, lek przeciwgruźliczy, martwicze zapalenie jelit, metyloprednizolon, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność serca, nowotwór układu krwiotwórczego, ospa wietrzna, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, perforacja jelit, poliomyelitis, półpasiec, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, robak obły, rozedma pęcherzykowa jelit, sepsa, tomografia komputerowa, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, wirus herpes, wirus opryszczki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zapalenie otrzewnej, zapalenie rogówki, zapalenie uchyłków jelita, zarażenie pasożytnicze, zespół rozpadu guza, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Joheksol – Wskazania do stosowania
Joheksol, niejonowy, monomeryczny, trójjodowy środek kontrastowy rozpuszczalny w wodzie, stosowany jest w diagnostyce obrazowej w różnych stężeniach: 518 mg/ml (240 mg I/ml), 647 mg/ml (300 mg I/ml) oraz 755 mg/ml (350 mg I/ml). Preparat Omnipaque charakteryzuje się różną osmolalnością (od 0,51 do 0,78 Osm/kg H₂O w 37°C) oraz lepkością (od 3,3 do 10,6 mPa × s w 37°C), które rosną wraz ze stężeniem jodu. Izotoniczność roztworu 140 mg I/ml względem krwi i płynów tkankowych jest istotna klinicznie, wpływając na wybór preparatu do konkretnego badania. Niższe stężenia (518 mg/ml) są preferowane u pacjentów z chorobami układu krążenia, niewydolnością nerek oraz u dzieci ze względu na minimalizację obciążenia hemodynamicznego, natomiast wyższe stężenia (755 mg/ml) zapewniają lepszą jakość obrazowania w procedurach wymagających wysokiego kontrastu, takich jak kardioangiografia czy arteriografia obwodowa, choć wiążą się z większym ryzykiem działań niepożądanych.
arteriografia, artrografia, badanie radiologiczne, choroba układu krążenia, diagnostyka obrazowa, endoskopowa pankreatografia, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, izotoniczność krwi, kamica nerkowa, kardioangiografia, mielografia, naczynia wieńcowe, niejonowy środek kontrastujący, niewydolność nerek, obciążenie hemodynamiczne, osmolalność i lepkość, płyn tkankowy, podanie podpajęczynówkowe, radiologia interwencyjna, reakcja nadwrażliwości, sialografia, środek kontrastowy radiologiczny, tomografia komputerowa, urografia, zakrzepica żył głębokich, zwężenie dróg moczowych - Leksykon chorób i schorzeń
Mastoiditis – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie wyrostka sutkowatego (mastoiditis) jest najczęstszym powikłaniem ostrego zapalenia ucha środkowego, charakteryzującym się zapaleniem komórek powietrznych kości skroniowej. Patogeneza opiera się na rozprzestrzenianiu zakażenia z jamy ucha środkowego do wyrostka sutkowatego przez aditus ad antrum, prowadząc do faz przekrwienia, wysięku, martwicy kości, zlewania się komórek i szerzenia procesu zapalnego. Wyróżnia się trzy typy mastoiditis: początkowe, ostre zlewające się oraz podostre, z różnym stopniem destrukcji kostnej i zaawansowania. Dominującymi patogenami są Streptococcus pneumoniae (w tym szczepy wielolekooporne, MDRSP, z opornością na penicylinę 40-50% i ceftriakson około 25%), paciorkowce grupy A, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes oraz Haemophilus influenzae, który jest bardziej agresywny i częściej powoduje powikłania oponowe. Czynniki ryzyka obejmują wiek <2 lat, immunosupresję, nawracające zapalenia ucha środkowego, niepełną pneumatyzację wyrostka oraz wcześniejsze leczenie antybiotykami, co zwiększa ryzyko MDRSP. Genetyczna predyspozycja, m.in. nadekspresja genów CAPN14, GALNT14, BPIFA3, BPIFA1, BMP5, GALNT13, NELL1 i TGFB3, również wpływa na podatność na nawracające zapalenia.
błona bębenkowa, Haemophilus influenzae, mastoidektomia, mastoiditis, myringotomia, ostre zapalenie ucha środkowego, perlak, porażenie nerwu twarzowego, przewlekłe ropne zapalenie ucha środkowego, ropień Bezolda, ropień podokostnowy, ropień wewnątrzczaszkowy, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, tomografia komputerowa, trąbka słuchowa, tympanoplastyka, zakrzepica zatoki esowatej, zapalenie błędnika, zapalenie opon mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zeza – Diagnostyka i diagnoza
Zez (strabismus) to zaburzenie polegające na nieprawidłowym ustawieniu oczu względem siebie, które może manifestować się jako ezotropia, egzotropia, hipertropia lub hipotropia. Najczęściej ujawnia się w pierwszych 3 latach życia, a utrzymujący się po 3 miesiącu życia wymaga pilnej konsultacji okulistycznej. Wczesna diagnostyka jest kluczowa, gdyż zez może być objawem poważnych patologii wewnątrzgałkowych (np. siatkówczak) lub wewnątrzczaszkowych (np. guzy mózgu). Nieleczony zez u dzieci poniżej 7-8 roku życia może prowadzić do trwałej amblyopii. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, testy zasłonowe (np. Alternate Cover Test, Simultaneous Prism and Cover Test), test Hirschberga (ocena kąta zeza w zakresie 18-45°), test Krimsky’ego (pomiar kąta w dioptriach pryzmatycznych), test Brücknera, ocenę ostrości wzroku oraz funkcji obuocznego widzenia. W razie podejrzenia patologii towarzyszących wskazane są badania obrazowe (MRI, CT) oraz ultrasonografia oka.
amblyopia, badanie dna oka, ćwiczenia ortoptyczne, diplopia, egzotropia, ezotropia, fiksacja wzroku, heteroforia, hipertropia, hipotropia, odruch czerwony, rezonans magnetyczny, siatkówczak, stereopsja, test Brücknera, tomografia komputerowa, ultrasonografia oka, widzenie obuoczne, zez, zez okresowy, zez porażenny, zez rozbieżny, zez zbieżny - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tłuszczakowaty – Diagnostyka i diagnoza
Mięsak tłuszczakowaty (liposarcoma) stanowi około 20% mięsaków tkanek miękkich u dorosłych i wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej badanie kliniczne, obrazowanie (MRI, CT, PET) oraz ocenę histopatologiczną i molekularną. MRI jest badaniem z wyboru, umożliwiającym ocenę charakterystyki guza, jego relacji anatomicznych oraz obecności komponentu nietłuszczowego, co koreluje z agresywnością nowotworu. CT jest niezbędne do wykrywania przerzutów, zwłaszcza do płuc. Biopsja gruboigłowa pod kontrolą obrazowania stanowi podstawę do potwierdzenia diagnozy i określenia podtypu histologicznego, natomiast badania molekularne (IHC, FISH, RT-PCR) pozwalają na identyfikację charakterystycznych zmian genetycznych, takich jak amplifikacja MDM2 i CDK4 w WD-LS/DDLS czy translokacje t(12;16)(q13;p11) w śluzowatym mięsaku tłuszczakowatym (MLS). Nowoczesne metody, jak test NanoString, umożliwiają szybką i precyzyjną diagnostykę z 97,8% zgodnością ze standardami, skracając czas oczekiwania do 36 godzin.
badanie fizykalne, badanie genetyczne, badanie kliniczne, badanie molekularne, badanie obrazowe, badanie palpacyjne, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, biopsja otwarta, biopsja wycinająca, dermatofibrosarcoma protuberans, dobrze zróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, immunohistochemia, komórka tłuszczowa, lipoblast, mięsak tkanek miękkich, mięsak tłuszczakowaty, nerwiakowłókniak, obraz T1-zależny, obraz T2-zależny, ocena histopatologiczna, odróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, pleomorficzny mięsak tłuszczakowaty, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, RT-PCR, śluzowaty mięsak tłuszczakowaty, stopień złośliwości histologicznej, system TNM, tomografia komputerowa, translokacja t(12;16), ultrasonografia - Leksykon chorób i schorzeń
Naciągnięcie mięśnia – Epidemiologia
Naciągnięcia mięśniowe stanowią ponad 30% wszystkich urazów sportowych, z częstością 1,8-2,2/1000 godzin aktywności, przy czym w piłce nożnej odpowiadają za 31% urazów i 27% absencji zawodników. Najczęściej dotykają kończyny dolne, zwłaszcza mięśnie kulszowo-goleniowe (37%), przywodziciele (23%), czworogłowe uda (19%) i mięśnie łydki (13%). Urazy powstają głównie w fazie ekscentrycznej skurczu, w 96% przypadków bezkontaktowo, a ich ryzyko wzrasta z wiekiem i historią wcześniejszych urazów. Klasyfikacja urazów obejmuje stopnie I-III, a nowoczesne systemy, jak Konsensus Monachijski, uwzględniają etiologię (bezpośrednie i pośrednie). Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz obrazowaniu USG i MRI, które pozwalają na precyzyjną ocenę uszkodzeń mięśniowych.
badanie epidemiologiczne, mięsień czworogłowy uda, mięsień kulszowo-goleniowy, mięsień łydki, mięsień płaszczkowaty, mięsień prosty uda, ośrodkowy układ nerwowy, przeciążenie treningowe, rehabilitacja pourazowa, rezonans magnetyczny, skurcz ekscentryczny, stłuczenie mięśnia, tendinopatia ścięgna Achillesa, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uraz mięśniowy, uszkodzenie tkanki mięśniowej, zapalenie okostnej - Leksykon chorób i schorzeń
Niedoczynność przysadki – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Niedoczynność przysadki (hipopituitaryzm) to rzadkie zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się niedoborem jednego lub więcej hormonów przysadkowych, takich jak GH, FSH, LH, TSH czy ACTH. Etiologia jest zróżnicowana i obejmuje guzy przysadki, urazy, infekcje, zespół Sheehana, zaburzenia autoimmunologiczne oraz genetyczne. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomów hormonów przysadkowych i narządów docelowych, testach dynamicznych oraz badaniach obrazowych (MRI, CT). Leczenie polega na terapii przyczynowej oraz indywidualnie dobranej terapii zastępczej hormonami, m.in. hydrokortyzonem (15-20 mg/dobę), lewotyroksyną (dawki od 25 do 100 μg/dobę), testosteronem, estrogenami, somatropiną oraz desmopresyną. Szczególną uwagę zwraca się na dostosowanie dawek glikokortykosteroidów w sytuacjach stresowych, aby zapobiec przełomowi nadnerczowemu.
choroba sercowo-naczyniowa, desmopresyna, edukacja pacjenta, endokrynolog, glikokortykosteroidy, guz przysadki, hipoglikemia, hormon adrenokortykotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, hormon wzrostu, lewotyroksyna, makrogruczolak, mikrogruczolak, moczówka prosta, neurochirurg, niedoczynność przysadki, niedostateczne leczenie, przełom nadnerczowy, przysadka mózgowa, radioterapia przysadki, rezonans magnetyczny, terapia zastępcza hormonalna, tomografia komputerowa, udar przysadki, wtórna niedoczynność tarczycy, zaburzenie depresyjne, zapalenie przysadki, zespół Sheehana - Leksykon chorób i schorzeń
Przemijający atak niedokrwienny – Objawy
Przemijający atak niedokrwienny (TIA) to krótkotrwały epizod neurologiczny spowodowany przejściowym zaburzeniem perfuzji mózgowej, trwający zwykle od 2 do 30 minut, rzadko do 24 godzin, bez trwałego uszkodzenia tkanki nerwowej. Objawy TIA są identyczne jak w udarze niedokrwiennym i obejmują jednostronne osłabienie, drętwienie, zaburzenia mowy, widzenia (np. amaurosis fugax), zawroty głowy i zaburzenia równowagi, z nagłym początkiem i szybkim ustępowaniem. Etiologia TIA obejmuje zakrzepy, zatory, miażdżycę naczyń oraz hemodynamiczne spadki perfuzji. Diagnostyka powinna obejmować MRI z dyfuzją, USG tętnic szyjnych, EKG, echokardiografię oraz badania laboratoryjne w celu identyfikacji przyczyn i czynników ryzyka. TIA jest stanem nagłym, gdyż ryzyko udaru mózgu wynosi 5-10% w ciągu 48 godzin, do 20% w ciągu 90 dni, a 24-29% w ciągu 5 lat od epizodu.
afazja, amaurosis fugax, angiografia, angiografia klasyczna, ataksja, blaszka miażdżycowa, diplopia, dysfagia, echokardiografia, elektrokardiografia, endarterektomia tętnicy szyjnej, holter EKG, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, miażdżyca naczyń, migotanie przedsionków, niedokrwienie, przemijający atak niedokrwienny, rezonans magnetyczny, ślepota jednooczna, splątanie, statyna, tętnica szyjna, tkanka nerwowa, tomografia komputerowa, udar mózgu, udar niedokrwienny, ultrasonografia tętnic szyjnych, zaburzenia artykulacji, zaburzenia równowagi, zaburzenie dopływu krwi, zakrzep, zator, zatorowość kardiogenna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak płuca – Patofizjologia i mechanizm
Rak płuca pozostaje główną przyczyną zgonów nowotworowych na świecie, charakteryzując się wysoką śmiertelnością, głównie z powodu późnej diagnozy. Patogeneza opiera się na akumulacji mutacji genetycznych i epigenetycznych, w tym mutacjach w genach supresorowych (TP53, RB, p16) oraz proto-onkogenach (MYC, RAS, HER), a także rearanżacjach genu ALK. W niedrobnokomórkowym raku płuca (NSCLC) często obserwuje się mutacje napędzające w receptorowych kinazach tyrozynowych (EGFR, BRAF, MET, KRAS, PIK3CA) oraz rearanżacje ALK, ROS1, NTRK i RET, co stanowi podstawę terapii celowanych inhibitorami EGFR i innych kinaz. W drobnokomórkowym raku płuca (SCLC) dominują mutacje inaktywujące geny supresorowe p53 i RB. Palenie tytoniu jest głównym czynnikiem ryzyka, odpowiadającym za około 90% przypadków w USA, a dym tytoniowy zawiera liczne kancerogeny indukujące uszkodzenia DNA i mutacje genetyczne. Rokowanie jest ogólnie złe, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia na poziomie 20,5%, jednak wczesne wykrycie znacząco poprawia przeżywalność (do 64% przy wykryciu przed rozprzestrzenieniem).
addukt DNA, badanie przesiewowe raka płuca, choroba sercowo-naczyniowa, choroba śródmiąższowa płuc, cykl komórkowy, czynnik rakotwórczy, drobnokomórkowy rak płuca, gen supresorowy nowotworu, gruczolakorak, guzek płucny, inhibitor EGFR, karcynogeneza, mutacja genetyczna, mutacja napędzająca, nadrozpoznawanie, narażenie zawodowe, niedrobnokomórkowy rak płuca, niestabilność genomowa, niskodawkowa tomografia komputerowa, onkogen, proto-onkogen, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rak płuca, receptorowa kinaza tyrozynowa, śmiertelność z powodu raka płuca, substancja rakotwórcza, sztuczna inteligencja, tomografia komputerowa, wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, wynik fałszywie dodatni, zmiana epigenetyczna, zwłóknienie płuc