Meningioma
Epidemiologia
Oponiaki stanowią najczęstsze pierwotne guzy mózgu, odpowiadając za 33,8-37,6% wszystkich pierwotnych guzów mózgu i CUN w USA, z częstością występowania około 97,5 na 100 000 osób i roczną zachorowalnością na objawowe postaci około 2/100 000. Zachorowalność jest wyższa u kobiet (8,36/100 000) niż u mężczyzn (3,61/100 000), a mediana wieku diagnozy wynosi 66 lat, z najwyższą częstością w 7. i 8. dekadzie życia (do 18,86/100 000 u osób ≥85 lat). Oponiaki łagodne stanowią około 94% przypadków, atypowe 4%, a złośliwe 1-3%, z 5-letnim przeżyciem odpowiednio 70,1-87%, 74,5% i 54,6%. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące (dawki terapeutyczne 30-49,9 Gy znacząco zwiększają ryzyko), predyspozycje genetyczne (mutacje NF2), wpływ hormonów (zwłaszcza długotrwałe stosowanie silnych progestagenów) oraz podwyższony BMI. Oponiaki mogą być bezobjawowe i wykrywane przypadkowo w 0,9-1% badań MRI, a ich wykrywalność wzrosła dzięki nowoczesnym technikom obrazowania i obowiązkowi rejestracji łagodnych guzów w USA od 2002 roku.
- Epidemiologia oponiaków
- Oponiaki przypadkowe i bezobjawowe
- Czynniki ryzyka
- Promieniowanie jonizujące
- Hormony i czynniki endokrynologiczne
- Czynniki genetyczne
- Inne czynniki ryzyka
- Nadzór i systemy rejestru
- Przeżycie i rokowanie
- Podtypy oponiaków i ich epidemiologia
- Trendy w epidemiologii oponiaków
- Podsumowanie wiedzy epidemiologicznej
Epidemiologia oponiaków
Oponiaki (meningioma) są najczęściej diagnozowanymi pierwotnymi guzami mózgu, stanowiąc od 33,8% do 37,6% wszystkich pierwotnych guzów mózgu i centralnego układu nerwowego (CUN) w Stanach Zjednoczonych123. Oponiaki stanowią również 53,3% wszystkich łagodnych guzów CUN4. Szacuje się, że częstość występowania oponiaków potwierdzonych histopatologicznie wynosi około 97,5 na 100 000 osób w Stanach Zjednoczonych, z ponad 170 000 osób obecnie zdiagnozowanych z tym guzem5.
Zachorowalność i występowanie
Roczna zachorowalność na objawowe oponiaki wynosi około 2 przypadków na 100 000 osób6. Według danych z Central Brain Tumor Registry of the United States (CBTRUS), ogólna zachorowalność na oponiaki wynosi 4,52 na 100 000 osobolat, po standaryzacji względem wieku do populacji USA z 2000 roku7. Dane z CBTRUS wykazują ponad dwukrotnie wyższą zachorowalność wśród kobiet [współczynnik zachorowalności skorygowany o wiek (na 100 000 osobolat) wynosi 8,36 dla kobiet i 3,61 dla mężczyzn]8.
Zachorowalność na oponiaki w Stanach Zjednoczonych jest szacowana na około 7,62 przypadku na 100 000 osób. Częstość występowania łagodnych oponiaków wynosi około 7,18, około 0,32 dla oponiaków o granicznej złośliwości i około 0,12 dla złośliwych oponiaków9. W Europie i Ameryce Północnej wskaźnik zachorowalności wynosi od 4,20 do 8,58 na 100 000 osób10.
Rozkład demograficzny
Oponiaki mogą występować w każdym wieku, ale najczęściej są diagnozowane u pacjentów powyżej 50 roku życia11. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi 66 lat12. Zachorowalność rośnie wraz z wiekiem, osiągając szczyt w siódmej i ósmej dekadzie życia3″>13.
Współczynnik zachorowalności wg grup wiekowych (na 100 000 osób) przedstawia się następująco14:
- Wiek 0-19 lat: 0,12-0,16
- Wiek 20-34 lat: 0,74
- Wiek 35-44 lat: 2,62
- Wiek 45-54 lat: 4,89
- Wiek 55-64 lat: 7,89
- Wiek 65-74 lat: 12,79
- Wiek 75-84 lat: 17,04
- Wiek 85 lat i więcej: 18,86
U pacjentów w wieku 40+ lat, 15-39 lat i 0-14 lat, oponiaki stanowią odpowiednio 43,6%, 15,6% i 1,7% wszystkich guzów CUN15. W dzieciństwie i okresie dojrzewania oponiaki stanowią około 1,5-3% guzów mózgu1617.
Różnice płciowe i etniczne
Oponiaki występują znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn1819. Stosunek zachorowań mężczyzn do kobiet waha się od 1:1,4 do 1:2,820. Według danych CBTRUS, współczynnik zachorowalności wśród kobiet wynosi około 8,36 na 100 000 osób, a wśród mężczyzn 3,61 na 100 000 osób21. W przypadku oponiaków wewnątrzczaszkowych stosunek kobiet do mężczyzn wynosi 2:1, a w przypadku oponiaków rdzenia kręgowego 4:122.
Zarówno łagodne, jak i złośliwe oponiaki częściej występują u kobiet, ze współczynnikami zachorowalności wynoszącymi odpowiednio 2,33 i 1,1223. Interesujące jest, że atypowe i złośliwe oponiaki są nieco częstsze u mężczyzn24.
Oponiaki zwykle dotykają osoby rasy czarnej. Osoby rasy kaukaskiej i Latynosi rzadziej rozwijają oponiaki25. Łagodne i złośliwe oponiaki były również częstsze u osób czarnoskórych w porównaniu z osobami białymi, ze współczynnikami zachorowalności wynoszącymi odpowiednio 1,18 i 1,5226. Częstość występowania oponiaków w Afryce wynosi prawie 30% wszystkich pierwotnych guzów wewnątrzczaszkowych27.
Oponiaki przypadkowe i bezobjawowe
Wiele osób ma oponiaki, ale pozostają bezobjawowe, więc oponiaki są odkrywane podczas autopsji. Od 1 do 2,3% wszystkich autopsji ujawnia oponiaki, które były nieznane osobom za ich życia, ponieważ nigdy nie powodowały żadnych objawów2829. Oponiaki przypadkowe stanowią 0,9% do 1,0% obrazów MRI mózgu w populacji ogólnej30.
W latach 70. XX wieku, guzy powodujące objawy wykrywano u 2 na 100 000 osób, podczas gdy guzy wykrywane bez powodowania objawów występowały u 5,7 na 100 000, co daje całkowitą zachorowalność 7,7/100 000. Wraz z pojawieniem się nowoczesnych zaawansowanych systemów obrazowania, takich jak tomografia komputerowa, wykrywanie bezobjawowych oponiaków potroiło się31.
Ostatnie badanie bazy danych Surveillance, Epidemiology, and End Results wykazało znaczny wzrost wykrywania mniejszych, przypadkowych guzów; między 2004 a 2012 rokiem odsetek oponiaków o średnicy 1 cm, diagnozowanych w danym roku, wzrósł liniowo z 6% do 11%32.
Czynniki ryzyka
Kilka czynników ryzyka zostało zidentyfikowanych jako związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju oponiaka33:
Promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące jest jednym z niewielu ustalonych czynników ryzyka rozwoju guzów mózgu34. Ekspozycja głowy na wysokie dawki promieniowania jonizującego jest ustalonym czynnikiem ryzyka rozwoju oponiaka, a niższe dawki mogą również zwiększać ryzyko, ale rodzaje i dawki są kontrowersyjne lub niedostatecznie zbadane35.
Dane potwierdzające istnienie oponiaków wywołanych promieniowaniem wśród pacjentów, którzy otrzymali radioterapię czaszkową, są przekonujące36. Ryzyko wzrasta wraz z dawką promieniowania; przy dawkach leczniczych od 30 do 49,9 Gy, iloraz szans wynosił 96,3 (CI: 10,3-2899,3)37.
Hormony i czynniki endokrynologiczne
Ponieważ kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na rozwój oponiaków niż mężczyźni, a guzy te zawierają receptory hormonalne, zasugerowano etiologiczną rolę hormonów (zarówno endogennych, jak i egzogennych)38. Oponiaki wykazują wrażliwość na estrogen i progesteron i mogą rosnąć podczas ciąży39.
Niedawne badania pokazują, że długotrwałe stosowanie (powyżej roku) wysokich dawek trzech silnych progestagenów: octanu cyproteronu, octanu chlormadinonu i octanu nomegestrolu, zwiększa ryzyko rozwoju oponiaka40. Przedłużone stosowanie medrogestonu, iniekcje octanu medroksyprogesteronu i promegeston również wiążą się ze zwiększonym ryzykiem oponiaka wewnątrzczaszkowego wymagającego operacji41.
Czynniki genetyczne
Dziedziczna podatność na oponiaka jest sugerowana zarówno przez historię rodzinną, jak i badania genów kandydujących w genach naprawy DNA42. Osoby z pewnymi mutacjami w genie neurofibromatozy typu 2 (NF2) mają bardzo znacznie zwiększone ryzyko rozwoju oponiaka43. Oponiaki są mnogie w 5-40% przypadków, szczególnie gdy są związane z neurofibromatozą typu 244.
Badania asocjacyjne całego genomu zidentyfikowały powszechne dziedziczne warianty w genach MLLT10 i RIC8A jako allele ryzyka oponiaka o niskiej penetracji45.
Inne czynniki ryzyka
Zwiększony indeks masy ciała (BMI) jest silnym czynnikiem ryzyka46. Historia atopowych alergii, egzemy i zwiększonego stężenia IgE są konsekwentnie związane ze zmniejszonym ryzykiem oponiaka, sugerując potencjalną rolę immunonadzoru47.
Kilka badań generujących hipotezy analizowało zawód jako namiastkę ekspozycji na potencjalne ryzyka oponiaka48. W kilku badaniach wykryto podwyższone ryzyko oponiaka związane z zawodową ekspozycją na ołów49.
Nadzór i systemy rejestru
W 2002 roku w Stanach Zjednoczonych uchwalono ustawę [Benign Brain Tumor Cancer Registries Amendment Act (H.R. 5204)] nakazującą rejestrację łagodnych guzów mózgu, takich jak oponiaki5051. Zwiększy to uwagę na tę chorobę w nadchodzących latach, a także prawdopodobnie zwiększy raportowaną częstość występowania choroby52.
Dokładność przyszłych szacunków populacyjnych w Stanach Zjednoczonych poprawi się, gdy te dane staną się dostępne53. Dane z CBTRUS wskazują, że wskaźniki zachorowalności na oponiaki wzrosły z czasem, prawdopodobnie częściowo z powodu zwiększonego obrazowania i uchwalenia ustawodawstwa wymagającego rejestracji łagodnych guzów w stanowych rejestrach nowotworów54.
Modele uczenia statystycznego zostały przeszkolone i zwalidowane na 62 844 pacjentach z bazy danych Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER)55. SEER to autorytatywny populacyjny zbiór danych dotyczących nowotworów z około 28% zasięgiem populacji USA56.
Przeżycie i rokowanie
Wskaźniki śmiertelności i zachorowalności dla oponiaków są trudne do oceny. Niektóre oponiaki są odkrywane przypadkowo, gdy tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny są wykonywane w celu oceny niezwiązanych chorób lub stanów. Dlatego niektórzy pacjenci umierają z oponiakiem, a nie z jego powodu57.
Szacunki 5-letniego przeżycia zwykle wahają się od 73% do 94%58. Analizy oparte na informacjach z National Cancer Database (NCDB) podają niekorygowane 2- i 5-letnie wskaźniki przeżycia dla pacjentów z oponiakiem wynoszące odpowiednio 81% i 69%59.
Dane z Hospital-based National Cancer Data Base oszacowały 5-letnie wskaźniki przeżycia dla łagodnych, atypowych i złośliwych oponiaków w Stanach Zjednoczonych na poziomie odpowiednio 70,1%, 74,5% i 54,6%60.
Oponiaki mogą również nawracać. Po 5 latach u 19,2% osób z łagodnymi guzami i 32,4% osób ze złośliwym oponiakiem wystąpił nawrót objawów61.
| Typ oponiaka | Odsetek wszystkich oponiaków | 5-letnie przeżycie | Częstość nawrotów (5 lat) |
|---|---|---|---|
| Łagodny (WHO stopień I) | ~94% | 70,1-87% | 19,2% |
| Atypowy (WHO stopień II) | ~4% | 74,5% | Zwiększone ryzyko |
| Złośliwy (WHO stopień III) | ~1-3% | 54,6% | 32,4% |
Podtypy oponiaków i ich epidemiologia
Oponiaki bogatolimfoplazmocytarne (LPM) to rzadki podtyp oponiaka o niskim stopniu złośliwości i ogólnie korzystnym rokowaniu. Współczynnik zachorowalności na LPM wynosi mniej niż 1% w oponiakach62. Stosunek mężczyzn do kobiet wynosi około 1 (47:48). Wiek w momencie diagnozy wynosił 9-79 lat, ze średnim wiekiem 45 lat. Większość pacjentów była diagnozowana w wieku 30-50 lat63.
Częstość nawrotów i śmiertelność LPM są bardzo niskie, a pacjenci mogą oczekiwać długoterminowego przeżycia po operacji. 3-letni wskaźnik nawrotów i 5-letni wskaźnik nawrotów wynosiły odpowiednio 5,4% (5/92) i 7,6% (7/92)64.
Oponiaki jasnokomórkowe (CCM) to rzadki podtyp oponiaka, stanowiący około 0,2% wszystkich oponiaków. Współczynnik zachorowalności skorygowany o wiek wynosił 0,032 na 1 000 000 osobolat. Ogólne skumulowane wskaźniki przeżycia po 1, 3 i 5 latach wynosiły odpowiednio 97,6%, 93,2% i 86,9%65.
Trendy w epidemiologii oponiaków
W Stanach Zjednoczonych dane zebrane przez CBTRUS w latach 1985-1994 z sześciu rejestrów populacyjnych nie wykazały wzrostu zachorowalności na oponiaka66. Jednakże dane z duńskiego rejestru nowotworów wykazały wzrost nowych przypadków oponiaka z 0,61 do 2,42 na 100 000 ludności, z przyspieszonym wzrostem w czasie67.
Podobny trend zaobserwowano w Danii, Szwecji, Norwegii i Finlandii w latach 1968-1997, podczas gdy w Japonii wzrost zachorowalności obserwowano przed 1980 rokiem, po którym nastąpiły stabilne wskaźniki68.
Tam, gdzie zaobserwowano tendencję wzrostową, przypisywano ją zwiększonemu wykorzystaniu zaawansowanych technik obrazowania, zwiększonej ekspozycji na potencjalne czynniki ryzyka oraz zróżnicowanej klasyfikacji histologicznej oponiaka w czasie69.
Podsumowanie wiedzy epidemiologicznej
Badanie czynników ryzyka oponiaka pozostaje wyzwaniem i obecnie jest niewiele badań na dużą skalę70. Epidemiologia i etiologia oponiaka skorzystają ze zwiększonego rozmiaru i jakości raportowania chorób do rejestrów nowotworów, ułatwionego w USA przez Benign Brain Tumors Act z 2002 roku71.
Zwiększony nacisk na badania nad guzami mózgu w połączeniu z pojawieniem się nowych narzędzi w genetycznej i molekularnej epidemiologii, obiecują nadzieję na postęp wiedzy na temat przyczyn wewnątrzczaszkowego oponiaka7273.
Aby zapewnić dalszy wgląd w etiologię oponiaka, przyszłe badania będą musiały jednocześnie badać genetyczne i środowiskowe czynniki ryzyka, jednocześnie stratyfikując analizy według płci badanych74.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.