Meningioma – Zapobieganie i profilaktyka

Meningioma
Zapobieganie i profilaktyka

Meningioma, będący jednym z najczęstszych łagodnych guzów mózgu, charakteryzuje się wieloma czynnikami ryzyka, w tym wiekiem (najczęściej u osób ≥65 lat), płcią żeńską (dwukrotnie wyższe ryzyko), ekspozycją na promieniowanie jonizujące, rasą (wyższe wskaźniki u osób czarnoskórych w USA), paleniem tytoniu, otyłością oraz stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej i preparatów zawierających progestyny, takich jak Depo-Provera. Szczególną uwagę zwraca się na związek między długotrwałym stosowaniem octanu medroksyprogesteronu (MPA) w dawkach ≥100 mg a zwiększonym ryzykiem meningioma, co potwierdziła Europejska Agencja Leków. Z kolei tamoksyfen wykazuje potencjalne działanie ochronne, zwłaszcza przy dawkach >26320 mg i czasie leczenia >1500 dni, co może mieć znaczenie w terapii meningioma, zwłaszcza u pacjentek z rakiem piersi. Genetyczne predyspozycje, takie jak neurofibromatoza typu 2, również zwiększają ryzyko rozwoju meningioma, często w formie mnogiej lub złośliwej.

Wprowadzenie do profilaktyki meningioma
Czynniki ryzyka rozwoju meningioma

Czynniki genetyczne i rodzinne

Związek z lekami hormonalnymi

Depo-Provera a ryzyko meningioma
Tamoksyfen jako potencjalny czynnik ochronny

Profilaktyka przeciwdrgawkowa w chirurgii meningioma

Skuteczność profilaktyki przeciwdrgawkowej
Indywidualizacja podejścia do profilaktyki przeciwdrgawkowej
Badania kliniczne w profilaktyce przeciwdrgawkowej

Praktyczne zalecenia profilaktyczne

Minimalizacja ekspozycji na promieniowanie
Utrzymanie prawidłowej masy ciała
Rozważne stosowanie leków hormonalnych
Strategie wczesnej prewencji
Świadomość objawów

Konsultacje z personelem medycznym
Ograniczenia obecnej wiedzy

Kolejne rozdziały

Wprowadzenie do profilaktyki meningioma

Meningioma jest jednym z najczęstszych łagodnych pierwotnych guzów mózgu, jednak istnieje niewiele literatury dotyczącej potencjalnych możliwości zapobiegania jego rozwojowi.¹ Obecnie nie ma powszechnie uznanych metod prewencji meningioma, częściowo ze względu na wciąż ograniczoną wiedzę o przyczynach powstawania tych guzów mózgu.²³⁴ Niemniej jednak, identyfikacja czynników ryzyka i opracowanie wczesnych strategii zapobiegawczych może przyczynić się do zmniejszenia występowania meningioma lub złagodzenia jego skutków.

Czynniki ryzyka rozwoju meningioma

Zrozumienie czynników ryzyka jest kluczowe dla opracowania potencjalnych strategii profilaktycznych. Do znanych czynników ryzyka meningioma należą:

Wiek – meningioma występuje najczęściej u dorosłych w wieku 65 lat lub starszych, a ryzyko wzrasta wraz z wiekiem⁵
Płeć – kobiety są około dwukrotnie bardziej narażone na rozwój niezłośliwego meningioma niż mężczyźni, co naukowcy wiążą z ekspozycją na żeńskie hormony płciowe⁵
Ekspozycja na promieniowanie jonizujące – wcześniejsze napromienianie głowy może zwiększać ryzyko rozwoju meningioma¹⁵
Rasa/pochodzenie etniczne – w Stanach Zjednoczonych osoby czarnoskóre mają wyższe wskaźniki występowania meningioma niż inne grupy etniczne⁵
Palenie papierosów i otyłość – badania wskazują na związek tych czynników z rozwojem meningioma¹
Ekspozycja na określone substancje chemiczne z otoczenia¹
Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej i/lub pigułek antykoncepcyjnych – może zwiększać ryzyko, podobnie jak przebyty rak piersi⁵

Czynniki genetyczne i rodzinne

Istnieją również genetyczne czynniki ryzyka meningioma. Jeśli u osoby występuje którykolwiek z poniższych stanów lub ma krewnego pierwszego stopnia (rodzeństwo lub rodzica), u którego wystąpiło meningioma, ryzyko rozwoju meningioma jest zwiększone:

Neurofibromatoza typu 2 – osoby z tym schorzeniem są bardziej narażone na rozwój złośliwego meningioma lub wystąpienie więcej niż jednego meningioma⁵

Związek z lekami hormonalnymi

Badania wykazały związek między stosowaniem niektórych leków hormonalnych a rozwojem meningioma. Szczególną uwagę zwraca się na preparaty zawierające progesteron i jego syntetyczne analogi.

Depo-Provera a ryzyko meningioma

Badania powiązały Depo-Provera – iniekcję antykoncepcyjną zawierającą syntetyczny hormon progestyn – z guzem w oponie mózgowej nazywanym meningioma.⁶ Europejska Agencja Leków powiązała długotrwałe stosowanie Depo-Provera ze zwiększonym ryzykiem meningioma i zaleciła dodanie ostrzeżeń do informacji o przepisywaniu iniekcyjnego octanu medroksyprogesteronu (MPA) oraz formuł doustnych zawierających 100 mg lub więcej MPA.⁶

Według pozwów sądowych dotyczących Depo-Provera, firma Pfizer wiedziała lub powinna była wiedzieć od dziesięcioleci, że Depo-Provera, gdy jest podawana i przepisywana zgodnie z przeznaczeniem, może powodować lub w znacznym stopniu przyczyniać się do rozwoju meningioma.⁶ Dokumenty prawne powodów odnoszą się do badań i wiedzy branżowej ustalającej, że progesteron, jego syntetyczny analog progestyn i stosowanie Depo-Provera przyczyniają się do wzrostu guza meningioma.⁶

Tamoksyfen jako potencjalny czynnik ochronny

Interesujące są doniesienia o potencjalnym działaniu ochronnym tamoksyfenu. Badania epidemiologiczne z 2016 i 2019 roku wykazały, że pacjentki z rakiem piersi leczone tamoksyfenem miały znacznie zmniejszone ryzyko rozwoju meningioma.⁷ Szczególnie leczenie tamoksyfenem trwające dłużej niż 1500 dni lub z łączną dawką wyższą niż 26320 mg znacząco obniżało ryzyko meningioma.⁷

Badacze podkreślają, że immunohistochemiczna analiza zarówno receptora estrogenowego, jak i kinazy białkowej C (PKC) (szczególnie izoenzymów α, δ i ε) może być pomocna w stratyfikacji pacjentów, którzy mogliby odnieść korzyści z tamoksyfenu w leczeniu meningioma.⁷ Logiczne byłoby również testowanie indywidualnych odpowiedzi meningioma na tamoksyfen w hodowlach pierwotnych jednowarstwowych i sferoidalnych przed rozpoczęciem leczenia u każdego pacjenta, ponieważ zróżnicowana dystrybucja izoenzymów PCK może powodować również niepożądane efekty.⁷

Profilaktyka przeciwdrgawkowa w chirurgii meningioma

Profilaktyka przeciwdrgawkowa, szczególnie w kontekście chirurgicznego leczenia meningioma, jest ważnym aspektem opieki nad pacjentem. Dotyczy ona podawania leków przeciwpadaczkowych (AED) w celu zapobiegania napadom padaczkowym po resekcji guza.

Skuteczność profilaktyki przeciwdrgawkowej

Obecnie nie istnieją formalne wskazania dotyczące profilaktyki przeciwdrgawkowej u pacjentów neurochirurgicznych z guzami. Nie wydano również szczegółowych zaleceń dotyczących stosowania leków przeciwpadaczkowych u pacjentów bez napadów padaczkowych z meningioma zakwalifikowanych do operacji.⁸

Aktualne dowody nie dają wystarczającego poparcia dla skuteczności profilaktycznego stosowania leków przeciwpadaczkowych w zapobieganiu napadom padaczkowym po operacji u pacjentów poddawanych resekcji meningioma.⁹¹⁰ Głównym celem profilaktyki przeciwdrgawkowej jest zminimalizowanie ryzyka wczesnych napadów pooperacyjnych, które mogą mieć szkodliwy wpływ na powrót pacjenta do zdrowia i zwiększać ryzyko powikłań.⁹¹⁰

Metaanaliza badań z randomizacją w guzach mózgu sugeruje, że starsze leki przeciwpadaczkowe mogą zapobiegać napadom w pierwszym tygodniu po operacji, ale nie później.¹¹

Indywidualizacja podejścia do profilaktyki przeciwdrgawkowej

Decyzja o rozpoczęciu profilaktyki przeciwdrgawkowej opiera się na kilku czynnikach, w tym na przedoperacyjnej historii napadów padaczkowych u pacjenta, lokalizacji i charakterystyce guza oraz indywidualnych czynnikach ryzyka.⁹¹⁰ Badania wskazują, że stosowanie leków przeciwpadaczkowych w profilaktyce napadów może nie być optymalne dla większości pacjentów.⁹¹⁰

Skuteczność profilaktyki przeciwdrgawkowej po resekcji meningioma pozostaje tematem debaty i różnych perspektyw.¹² Badania podkreślają potrzebę racjonalnego i zindywidualizowanego podejścia przy ocenie czynników ryzyka związanych z pooperacyjnymi napadami padaczkowymi.¹²

Biorąc pod uwagę konieczność oceny indywidualnych cech pacjenta przed zastosowaniem leków przeciwpadaczkowych, postawienia diagnozy radiologicznej i zauważenia możliwych czynników ryzyka związanych z lokalizacją, lekarz prowadzący może zdecydować o możliwości interwencji z użyciem leków przeciwpadaczkowych w celu zapobiegania epizodom napadów.¹² Dlatego kluczowe jest rozważenie optymalnego czasu trwania stosowania leków przeciwpadaczkowych.¹²

Badania kliniczne w profilaktyce przeciwdrgawkowej

Obecnie prowadzone są badania mające na celu określenie skuteczności profilaktyki przeciwdrgawkowej u pacjentów z meningioma, którzy nie doświadczyli wcześniej napadów padaczkowych. Przykładem jest badanie STOP’EM (Surgeons Trial Of Prophylaxis for Epilepsy in seizure naïve patients with Meningioma), które porównuje nowszy, ale dobrze ugruntowany lek przeciwpadaczkowy o nazwie lewetyracetam z placebo (kapsułką, która wygląda tak samo, ale nie zawiera aktywnego leku).¹³

Głównym celem tego badania jest określenie, czy rozpoczęcie stosowania lewetyracetamu na krótko przed operacją (jako środka zapobiegawczego) zmniejsza szansę rozwoju napadu padaczkowego w ciągu pierwszych 12 miesięcy po operacji.¹³ Badanie to może prowadzić do wytycznych dotyczących profilaktyki przeciwdrgawkowej, które będą kształtować krajową i międzynarodową praktykę neurochirurgiczną.¹¹

Literatura wykazuje jednak znaczne braki w badaniach, które analizują korelację między stopniem resekcji, typem guza, występowaniem pooperacyjnych napadów padaczkowych i skutecznością środków profilaktycznych.⁹ Przyszłe badania powinny priorytetowo traktować kompleksowe analizy obejmujące ocenę stopnia resekcji, typu guza i wdrażania środków profilaktycznych.⁹

Praktyczne zalecenia profilaktyczne

Chociaż nie istnieją potwierdzone metody zapobiegania meningioma, można rozważyć pewne ogólne środki ostrożności i strategie profilaktyczne:

Minimalizacja ekspozycji na promieniowanie

Ogólnie zaleca się unikanie wszelkich form zbędnego promieniowania, np. w kontekście terapii medycznej. Ten środek ostrożności jest szczególnie ważny dla dzieci.² Ryzyko meningioma można zmniejszyć poprzez unikanie niepotrzebnych zdjęć rentgenowskich zębów.¹⁴

Utrzymanie prawidłowej masy ciała

Ryzyko meningioma można zmniejszyć poprzez utrzymanie normalnej masy ciała.¹⁴ Ta zalecenie jest zgodne z obserwacją, że otyłość jest jednym z czynników ryzyka rozwoju meningioma.¹

Rozważne stosowanie leków hormonalnych

Osoby stosujące hormonalną terapię zastępczą, pigułki antykoncepcyjne lub preparaty zawierające progestyn, takie jak Depo-Provera, powinny omówić ze swoim lekarzem potencjalne ryzyko związane z tymi lekami, szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania.⁶⁵

Strategie wczesnej prewencji

Wczesne strategie prewencji powinny być przede wszystkim sterowane przez rodzinę, oparte na społeczności i popierane przez zdrowie publiczne. Ukierunkowanie niezdrowych zachowań poprzez organizacje opieki zdrowotnej mogłoby odegrać kluczową rolę w utrzymaniu optymalnego stylu życia, zmniejszając rozwój czynników ryzyka istotnych dla meningioma.¹

Świadomość objawów

Ponieważ zapobieganie jest praktycznie niemożliwe, należy być świadomym możliwych objawów i jak najszybciej skonsultować się z lekarzem w przypadku ich wystąpienia.²

Konsultacje z personelem medycznym

Jeśli obawiasz się ryzyka rozwoju meningioma, powinieneś omówić to ze swoim lekarzem.⁵ Dotyczy to szczególnie osób z genetycznymi predyspozycjami lub narażonych na inne czynniki ryzyka, takie jak wcześniejsza ekspozycja na promieniowanie lub stosowanie leków hormonalnych.

W przypadku osób zaniepokojonych ryzykiem rozwoju meningioma w związku ze stosowaniem Depo-Provera, zaleca się omówienie zagrożeń i korzyści z lekarzem.⁶

Ograniczenia obecnej wiedzy

Należy zaznaczyć, że bezpośredni związek przyczynowy między czynnikami ryzyka a rozwojem meningioma nie może być jednoznacznie ustalony na podstawie obecnych dowodów.¹ Badania nad potencjałem zapobiegania meningioma są wciąż we wczesnej fazie, a większość zaleceń opiera się na ograniczonych danych epidemiologicznych i obserwacyjnych.

Przyszłe badania powinny skupić się na lepszym zrozumieniu mechanizmów powstawania meningioma, identyfikacji biomarkerów ryzyka oraz opracowaniu skutecznych strategii profilaktycznych dla osób z wysokim ryzykiem rozwoju tego guza.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Early Preventive Strategies and CNS Meningioma – Is This Feasible? A Comprehensive Review of the Literature – PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37774783/
Meningiomas are one of the most common benign primary brain tumors; however, there is a paucity of literature on potential preventability. This comprehensive review aimed to explore the existing evidence for the potential risk factors that may contribute to meningioma development and to discuss early prevention strategies. […] Significant risk factors included exposure to ionizing radiation and certain environmental chemicals. Notably, this study also identified that cigarette smoking and obesity are associated with the development of meningiomas. […] Early prevention strategies should primarily be family-driven, community-based, and public health-endorsed strategies. Targeting unhealthy behaviors through healthcare organizations could execute a pivotal role in the maintenance of an optimum lifestyle, reducing the development of risk factors pertinent to meningiomas. […] To our knowledge, this is the first study that offers a perspective on prevention of meningiomas. A causal relationship of risk factors in developing meningiomas cannot be directly established with the current evidence.
#2 Meningioma – USZ
https://www.usz.ch/en/disease/meningioma/
There are currently no known ways of preventing meningiomas, partly because there are still few facts about the causes of these brain tumors. Therefore, no prevention tips can be given that would reduce the risk of brain tumors. […] However, it is generally advisable to avoid any form of superfluous radiation, e.g. in the context of medical therapy. This precautionary measure is particularly important for children. Because prevention is virtually impossible, you should be aware of possible symptoms and have them checked out by a doctor as soon as possible.
#3 Meningioma Causes, Symptoms & Treatment | Baptist Health
https://www.baptisthealth.com/care-services/conditions-treatments/meningioma
There is no known way to prevent meningiomas.
#4 Meningioma | OncoclÃnicas Group Meningioma | OncoclÃnicas Group
https://grupooncoclinicas.com/en/tudo-sobre-o-cancer/tipos-de-cancer/meningioma/
Prevention for Brain Meningioma […] Since the cause of meningioma is not defined, there are no means to prevent it.
#5 Meningioma: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17858-meningioma
The risk factors for meningioma include: […] Your age: Meningioma is most common in adults age 65 or older, and your risk increases with age. […] Your sex: Females are about twice as likely as males to develop noncancerous meningioma. Scientists believe this has to do with exposure to female sex hormones. Use of hormone replacement therapy and/or birth control pills and breast cancer may also increase your risk. […] Radiation exposure: Prior radiation to your head may increase your risk of developing meningioma. […] Race/ethnicity: In the United States, Black people have higher rates of meningioma than other ethnic groups. […] There are also genetic risk factors for meningioma. If you have any of the following conditions or have a first-degree biological relative (sibling or parent) who’s had a meningioma, you’re at an increased risk of developing a meningioma: […] Neurofibromatosis Type 2. People with this condition are more likely to develop cancerous meningioma or more than one meningioma. […] If you’re concerned about your risk of developing a meningioma, be sure to talk to your healthcare provider.
#6 Meningioma: Symptoms, Risk Factors and Treatment Options
https://www.drugwatch.com/drugs/depo-provera/meningioma/
Studies linked Depo-Provera a contraceptive injection containing the synthetic hormone progestin to a tumor in the lining of the brain called a meningioma. […] After a March 2024 study connected Depo-Provera to an increased risk of meningioma, Kristina Schmidt filed the first Depo-Provera lawsuit in October 2024. […] According to Depo-Provera lawsuits, Pfizer knew or should have known for decades that Depo-Provera, when administered and prescribed as intended, can cause or substantially contribute to the development of meningiomas. […] Plaintiffs legal complaints reference research and industry knowledge establishing that progesterone, its man-made analog progestin and Depo-Provera use all contribute to meningioma tumor growth. […] The European Medicines Agency linked prolonged use of Depo-Provera to an increased risk of meningioma and recommended adding warnings to the prescribing information for injectable MPA and oral formulas that contain 100 mg or more of MPA. […] If you are concerned about developing a meningioma from using Depo-Provera, you should discuss the risks and benefits with your doctor.
#7
https://journals.lww.com/eurjcancerprev/fulltext/2021/09000/tamoxifen_prevention_of_meningioma_and_its.10.aspx
Epidemiological studies reported in 2016 and 2019 demonstrated that breast cancer patients under tamoxifen treatment had significantly reduced risks of meningioma development. […] Tamoxifen treatment duration longer than 1500 days or with cumulative dosage higher than 26320 mg have especially lowered risk of meningioma. […] We underline the fact that immunohistochemical analysis of both estrogen receptor and PKC (especially , , and isoenzymes) may guide in patient stratification for selective benefitting from tamoxifen in management of meningiomas. […] Lastly, it would also be logical to test individual responses of meningiomas to tamoxifen in primary monolayer and spheroid cultures before starting treatment in each patient as the differential distribution of PCK isoenzymes may cause also untoward effects.
#8 Seizure prophylaxis in meningiomas: a systematic review and meta-analysis | NeurologÃa (English Edition)
https://www.elsevier.es/en-revista-neurologia-english-edition–495-articulo-seizure-prophylaxis-in-meningiomas-systematic-S2173580822000360
Seizure prophylaxis in meningiomas: a systematic review and meta-analysis […] No formal indication currently exists for seizure prophylaxis in neurosurgical oncology patients. Neither have specific recommendations been made on the use of antiepileptic drugs (AED) in seizure-free patients with meningiomas scheduled for surgery. […] Despite the limitations of this review, the results of the meta-analysis do not support the routine use of seizure prophylaxis in patients with meningioma and no history of seizures. […] The findings of this systematic review do not support the routine use of seizure prophylaxis in patients with meningioma and no history of seizures. Cumulative data from several retrospective series do not support the routine prescription of preventive AEDs, although several methodological issues and biases prevent us from issuing a strong recommendation against this treatment.
#9 Postoperative Seizure Prophylaxis in Meningioma Resection: A Systematic Review and Meta-Analysis
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10670536/
The current evidence does not provide sufficient support for the effectiveness of prophylactic AED medications in preventing postoperative seizures in patients undergoing meningioma resection. […] The primary goal of seizure prophylaxis is to minimize the risk of early postoperative seizures, which can have detrimental effects on patient recovery and increase the risk of complications. […] The decision to initiate seizure prophylaxis is based on several factors, including the patients pre-operative seizure history, tumor location and characteristics, and individual risk factors. […] Our findings indicate that the use of AEDs for seizure prophylaxis may not be optimal for the majority of patients. […] The literature is notably deficient in studies that examine the correlation between resection grade, tumor type, postoperative seizure occurrence, and the effectiveness of prophylactic measures. […] Future investigations should prioritize comprehensive analyses that include the assessment of resection grade, tumor type and the implementation of prophylactic measures.
#10 Postoperative Seizure Prophylaxis in Meningioma Resection: A Systematic Review and Meta-Analysis
https://www.mdpi.com/2075-4418/13/22/3415
Postoperative seizure prophylaxis involves the administration of antiepileptic drugs (AEDs) with the aim of preventing seizures following tumor resection. […] The current evidence does not provide sufficient support for the effectiveness of prophylactic AED medications in preventing postoperative seizures in patients undergoing meningioma resection. […] The primary goal of seizure prophylaxis is to minimize the risk of early postoperative seizures, which can have detrimental effects on patient recovery and increase the risk of complications. […] The decision to initiate seizure prophylaxis is based on several factors, including the patientâs pre-operative seizure history, tumor location and characteristics, and individual risk factors. […] Our findings indicate that the use of AEDs for seizure prophylaxis may not be optimal for the majority of patients.
#11 Surgeons Trial Of Prophylaxis for Epilepsy in seizure naÃ¯ve patients with Meningioma: a randomised controlled trial (STOP’EM)
https://fundingawards.nihr.ac.uk/award/NIHR129748
A meta-analysis of RCTs in brain tumours suggests that older AED may prevent seizures in the first week after surgery but not thereafter. […] Meningioma is commonest brain tumour and the study will lead to guidelines for seizure prophylaxis that will inform national and international neurosurgery practice.
#12 Postoperative Seizure Prophylaxis in Meningioma Resection: A Systematic Review and Meta-Analysis
https://www.mdpi.com/2075-4418/13/22/3415
The effectiveness of antiepileptic prophylaxis following meningioma resection remains a topic of debate and varying perspectives. […] Our study emphasizes the need for a rational and individualized approach when evaluating the risk factors associated with postoperative seizures. […] Taking into consideration the necessity to evaluate individual patientsâ characteristics before the use of AEDs, making a radiological diagnosis, and noticing possible risk factors associated with a location, the responsible physician can decide the possibility to intervene using AEDs and preventing seizure episodes. […] Therefore, it is crucial to consider the optimal duration for AED use.
#13 Surgeons Trial Of Prophylaxis for Epilepsy in seizure naÃ¯ve patients with Meningioma: a randomised controlled trial (STOP’EM)
https://fundingawards.nihr.ac.uk/award/NIHR129748
Context: This is a study aiming to help adults diagnosed with a meningioma brain tumour that needs surgical removal and who have not had a seizure beforehand. […] In patients who have never had a seizure, neurosurgeons donât know whether giving an AED before surgery (known as prophylaxis) will prevent seizures. […] What this study does: This study will compare a newer, but well-established anti-epileptic drug called levetiracetam, to a placebo (a capsule that looks the same but has no active drug in it), and will determine: 1) Whether starting levetiracetam shortly before surgery (as a preventative measure) reduces the chance of developing a seizure in the first 12 months after surgery […] Primary objective: Determine whether 2 weeks prophylactic levetiracetam reduces the risk of developing seizures within 12 months of surgery for newly-diagnosed seizure naÃ¯ve meningioma compared to placebo
#14 Meningioma – Wikipedia
https://en.wikipedia.org/wiki/Meningioma
The risk of meningioma can be reduced by maintaining a normal body weight, and by avoiding unnecessary dental x-rays.