zespół von Hippel-Lindau

Zespół von Hippel-Lindau (VHL) to rzadka, dziedziczona autosomalnie dominująco choroba genetyczna, wywołana mutacją w genie VHL znajdującym się na chromosomie 3p25-26. Charakteryzuje się predyspozycją do rozwoju licznych guzów, zarówno łagodnych jak i złośliwych, w różnych narządach.

Kluczowymi manifestacjami klinicznymi zespołu VHL są naczyniaki zarodkowe (hemangioblastoma) ośrodkowego układu nerwowego, szczególnie móżdżku, rdzenia kręgowego i siatkówki, rak jasnokomórkowy nerki, guz chromochłonny nadnerczy, torbiele i nowotwory neuroendokrynne trzustki oraz guzy worka endolimfatycznego. Objawy pojawiają się zwykle między 18. a 30. rokiem życia, chociaż zmiany naczyniowe siatkówki mogą występować już w dzieciństwie.

Diagnostyka zespołu VHL opiera się na badaniach genetycznych (sekwencjonowanie genu VHL), obrazowaniu metodami TK, MRI i USG oraz specjalistycznych badaniach okulistycznych. Kryteria rozpoznania obejmują obecność charakterystycznych zmian nowotworowych przy dodatnim wywiadzie rodzinnym lub wystąpienie dwóch lub więcej typowych zmian (np. hemangioblastoma OUN i raka nerki) u pacjenta bez wywiadu rodzinnego.

Leczenie zespołu VHL wymaga multidyscyplinarnego podejścia i jest ukierunkowane na wczesne wykrywanie i usuwanie zmian nowotworowych. Obejmuje zabiegi neurochirurgiczne, okulistyczne, urologiczne oraz farmakoterapię. W 2021 roku FDA zatwierdziło belzutyfan – inhibitor czynnika indukowanego hipoksją (HIF-2α) jako pierwszą terapię celowaną w leczeniu pacjentów z VHL. Kluczowe znaczenie ma regularny nadzór kliniczny i badania przesiewowe u pacjentów i członków ich rodzin.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Patofizjologia i mechanizm

Feochromocytoma to rzadki nowotwór neuroendokrynny wywodzący się z komórek chromafinowych rdzenia nadnerczy, charakteryzujący się autonomiczną, nadmierną produkcją katecholamin, głównie noradrenaliny i adrenaliny. Zaburzenia syntezy katecholamin wynikają z podwyższonej aktywności enzymów takich jak hydroksylaza tyrozynowa, co prowadzi do różnych wzorców wydzielania (napadowe, ciągłe lub mieszane) i manifestacji klinicznych, w tym nadciśnienia tętniczego i tachyarytmii. Feochromocytoma wykazuje wysoką dziedziczność (do 40%), często związana z mutacjami germinalnymi w genach takich jak RET, VHL, NF1 oraz podjednostkach dehydrogenazy bursztynianowej (SDHB, SDHC, SDHD). Patogeneza obejmuje trzy główne szlaki molekularne: pseudohipoksji (klaster 1), sygnalizacji kinaz (klaster 2) oraz mutacje somatyczne (klaster 3), z kluczową rolą mutacji SDH prowadzących do stabilizacji czynnika HIF i zmian epigenetycznych sprzyjających transformacji nowotworowej.
adrenalina, białko aktywujące GTPazę, cykl Krebsa, czynnik indukowany hipoksją, degradacja proteasomalna, dehydrogenaza bursztynianowa, dekarboksylaza L-aromatycznych aminokwasów, dihydroksyfenyloalanina, fenoksybenzamina, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, hydroksylaza prolilowa, hydroksylaza tyrozynowa, inhibitor kanału wapniowego, insulinooporność, kardiomiopatia katecholaminowa, łańcuch oddechowy, naciek jednojądrzasty, nadprodukcja katecholamin, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nikardypina, noradrenalina, prazosyna, protoonkogen RET, pseudohipoksja, reaktywna forma tlenu, receptor adrenergiczny, siarczan magnezu, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, transformacja nowotworowa, trzustka, ubikwitynacja, zespół von Hippel-Lindau, zwłóknienie śródmiąższowe, β-hydroksylaza dopaminy
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół rakowiczy – Etiologia i przyczyny

Zespół rakowiczy (carcinoid syndrome) jest wynikiem wydzielania przez guzy neuroendokrynne (NET) substancji biologicznie aktywnych, przede wszystkim serotoniny, która w patologii przekształca aż 70% tryptofanu (w warunkach fizjologicznych około 1%). Guzy te lokalizują się najczęściej w przewodzie pokarmowym (70%) i układzie oddechowym (25%). Zespół rozwija się głównie w przypadku przerzutów do wątroby, które umożliwiają omijanie metabolizmu pierwszego przejścia, lub gdy guz pierwotny znajduje się w płucach, jajnikach czy jądrach, co pozwala na bezpośrednie uwalnianie hormonów do krążenia ogólnego. Wśród substancji odpowiedzialnych za objawy zespołu rakowiczego oprócz serotoniny wymienia się histaminę, kalikreinę, prostaglandyny i tachykininy. Objawy kliniczne obejmują biegunkę, zaczerwienienie skóry oraz powikłania takie jak choroba sercowa (carcinoid heart disease) występująca u 20-40% pacjentów, charakteryzująca się zwłóknieniem zastawek serca, głównie po prawej stronie.
analog somatostatyny, choroba sercowa w zespole rakowiczym, gen supresorowy nowotworu, guz neuroendokrynny, guz neuroendokrynny trzustki, histamina, kalikreina, kwas 5-hydroksyindolooctowy, lanreotyd, metabolizm pierwszego przejścia, neurofibromatoza typu 1, oktreotyd, pelagra, perystaltyka, prostaglandyny, przełom rakowiczy, przerzuty do wątroby, przerzuty do węzłów chłonnych, serotonina, stwardnienie guzowate, tryptofan, utrata heterozygotyczności, zespół Cowdena, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół rakowiczy, zespół von Hippel-Lindau, zespół Zollingera-Ellisona
Leksykon chorób i schorzeń
Złośliwy guz mózgu (rak mózgu) – Etiologia i przyczyny

Złośliwe guzy mózgu, obejmujące zarówno guzy pierwotne, jak i wtórne (przerzutowe), charakteryzują się niekontrolowanym rozrostem komórek nowotworowych w tkance mózgowej. Etiologia tych nowotworów jest wieloczynnikowa, obejmując mutacje genetyczne w onkogenach, genach supresorowych (np. TP53, Rb) oraz aberracje chromosomowe, takie jak nieprawidłowości w chromosomie 22 w oponiakach (40-80%). Kluczowe szlaki molekularne w glejakach, zwłaszcza glejaku wielopostaciowym (GBM), to amplifikacja receptorów kinazy tyrozynowej, aktywacja szlaku PI3K/AKT/mTOR oraz inaktywacja p53 i Rb. Dziedziczne zespoły genetyczne (neurofibromatoza typ 1 i 2, stwardnienie guzowate, zespół Li-Fraumeni, von Hippel-Lindau, Turcota, Gorlina) odpowiadają za 5-10% przypadków, zwiększając ryzyko rozwoju specyficznych typów guzów mózgu. Wtórne guzy mózgu u dorosłych najczęściej pochodzą z przerzutów raka piersi, płuc, nerek, jelita grubego oraz czerniaka, natomiast u dzieci dominują guzy pierwotne.
aberracja chromosomowa, angiogeneza, cytomegalowirus, czerniak, czynnik angiogenezy, czynnik wzrostu fibroblastów, glejak, glejak wielopostaciowy, guz pierwotny, guz przerzutowy, guz wtórny, gwiaździak podwyściółkowy olbrzymiokomórkowy, kinaza tyrozynowa, komórka macierzysta, komórka nowotworowa, naczyniak zarodkowy, nerwiak osłonkowy, neurofibromatoza, oponiak, podtyp molekularny, promieniowanie jonizujące, radioterapia głowy, rak jelita grubego, rak mózgu, rak piersi, rak płuc, rdzeniak, schorzenie neurologiczne, stwardnienie guzowate, szlak kinaz aktywowanych mitogenami, tkanka mózgowa, tomografia komputerowa, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus Epsteina-Barr, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Turcota, zespół von Hippel-Lindau, złośliwy guz mózgu
Leksykon chorób i schorzeń
Malformacja tętniczo-żylna – Epidemiologia

Malformacje tętniczo-żylne (AVM) są wrodzonymi nieprawidłowościami naczyniowymi charakteryzującymi się bezpośrednim połączeniem tętnic z żyłami, z pominięciem łożyska włośniczkowego. Epidemiologicznie, zapadalność na malformacje tętniczo-żylne mózgu wynosi około 0,89-1,34 na 100 000 osobolat, z chorobowością szacowaną na 10-18 na 100 000 osób. Roczne ryzyko krwawienia z nieleczonych AVM mózgu wynosi 2-4%, a śmiertelność po krwawieniu oscyluje między 10-15%. Malformacje tętniczo-żylne rdzenia kręgowego mają szacowaną zapadalność 0,3-0,4 na 100 000 osobolat, stanowiąc 3-4% wszystkich wewnątrztwardówkowych zmian masowych, jednak brak jest dokładnych danych dotyczących ryzyka krwawienia i śmiertelności. Malformacje pozaczaszkowe wykazują niższą zapadalność (0,24 na 100 000 osobolat), a ich ryzyko i śmiertelność zależą od lokalizacji. Wśród czynników genetycznych, zespoły takie jak HHT (z częstością AVM mózgu 10,4% u pacjentów z HHT) oraz mutacje w genach RASA1 i KRAS odgrywają kluczową rolę w patogenezie AVM.
angiografia, chorobowość, cięcie cesarskie, drgawki, dziedziczna teleangiektazja krwotoczna, komórka śródbłonka, krwawienie wewnątrzczaszkowe, malformacja tętniczo-żylna, malformacja tętniczo-żylna mózgu, malformacja tętniczo-żylna płucna, malformacja tętniczo-żylna rdzenia kręgowego, malformacja włośniczkowa, malformacja żylna, mutacja KRAS, neowaskularyzacja, ośrodkowy układ nerwowy, pęknięcie AVM, połączenie tętniczo-żylne, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, udar krwotoczny, zapadalność, zespół kliniczny, zespół Oslera-Webera-Rendu, zespół Sturge-Webera, zespół von Hippel-Lindau
Leksykon chorób i schorzeń
Paraganglioma – Epidemiologia

Paraganglioma to rzadki neuroendokrynny nowotwór wywodzący się z pozanadnerczowych komórek chromochłonnych przyzwojów autonomicznego układu nerwowego, zdolnych do wydzielania katecholamin. Roczna zapadalność na paraganglioma i pheochromocytoma wynosi od 0,18 do 8 przypadków na 100 000 osobolat, z przewagą pheochromocytoma (80-85%). Lokalizacja guzów obejmuje głównie jamę brzuszną (85%), klatkę piersiową (12%) oraz obszar głowy i szyi (3%). Średni wiek diagnozy to 47 lat, z różnicami zależnymi od lokalizacji i typu guza. Około 30-40% przypadków ma podłoże dziedziczne, szczególnie związane z mutacjami genów SDHx, MEN2, NF1, VHL i zespołem Carneya-Stratakisa. Mimo że większość paraganglioma ma charakter łagodny, 15-50% może wykazywać złośliwość i przerzuty, z ryzykiem różniącym się w zależności od typu guza (10% dla pheochromocytoma, 20% dla paraganglioma współczulnego, 2-20% dla przywspółczulnego).
badania biochemiczne, dehydrogenaza bursztynianowa, diada Carneya-Stratakisa, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, grzebień nerwowy, katecholaminy, komórki chromochłonne, Lutathera, metanefryny w osoczu, metoksytyramina, mutacja SDHB, mutacja somatyczna, neurofibromatoza typu 1, nowotwór neuroendokrynny, paraganglioma, paraganglioma głowy i szyi, pheochromocytoma, przerzuty, rezonans magnetyczny, terapia MIBG, terapia PRRT, testy genetyczne, zespół kliniczny, zespół von Hippel-Lindau
Leksykon chorób i schorzeń
Rak nerki – Diagnostyka i diagnoza

Rak nerkowokomórkowy (RCC) stanowi około 90% nowotworów nerki i jest jednym z 10 najczęstszych nowotworów w USA. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach obrazowych, zwłaszcza trójfazowej tomografii komputerowej (CT) z kontrastem, gdzie wzrost gęstości o ≥15 HU w litej części guza wskazuje na żywotność nowotworu. Badania laboratoryjne, takie jak urynaliza (obecność krwi w moczu u ~40% pacjentów z naciekiem układu zbiorczego), morfologia krwi (anemia jako częsty objaw) oraz biochemia (podwyższona kreatynina) dostarczają informacji o funkcji nerek i stanie ogólnym pacjenta. Rezonans magnetyczny (MRI) jest pomocny w ocenie zajęcia naczyń żylnych i przerzutów do OUN, a ultrasonografia różnicuje guzy lite od torbieli. Biopsja igłowa lub chirurgiczna nie jest rutynowo wymagana, jeśli obrazowanie jest diagnostycznie jednoznaczne, jednak może być konieczna w niejasnych przypadkach.
anemia, angiomiolipoma, badanie biochemiczne krwi, badanie fizykalne, badanie genomowe, badanie histopatologiczne, badanie moczu, badanie PET-CT, biopsja chirurgiczna, biopsja igłowa rdzeniowa, ctDNA, cytologia moczu, jednostki Hounsfielda, klasyfikacja Bosniak, krwiomocz, morfologia krwi, onkocytoma, płynna biopsja, rak brodawkowaty, rak jasnokomórkowy, rak nerkowokomórkowy, rak urotelialny, rezonans magnetyczny, rtg klatki piersiowej, scyntygrafia kości, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wywiad zdrowotny, zespół von Hippel-Lindau, zróżnicowanie histologiczne, żyła główna dolna
Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Diagnostyka i diagnoza

Feochromocytoma to rzadki neuroendokrynny guz rdzenia nadnerczy, wydzielający katecholaminy (adrenalinę i noradrenalinę), o rocznej zapadalności około 0,8/100 000 osobolat. Diagnostyka opiera się na potwierdzeniu nadmiernego wydzielania katecholamin, głównie poprzez pomiar wolnych metanefryn w osoczu, cechujących się czułością 96-99% i swoistością 85-89%. Wyniki przekraczające 3-4-krotnie górną granicę normy silnie sugerują feochromocytoma. Alternatywnie stosuje się oznaczenie frakcjonowanych metanefryn w dobowej zbiórce moczu (czułość 87,5-97%, swoistość 69-99,7%), gdzie wartości powyżej 2-krotnej normy są diagnostyczne. Dodatkowo, w diagnostyce pomocne są markery takie jak 3-metoksytyramina, chromogranina A oraz test supresji klonidyną. Lokalizacja guza następuje po potwierdzeniu biochemicznym, z wykorzystaniem TK jamy brzusznej (czułość 85-95%) lub MRI (czułość do 100%), a w przypadkach niejednoznacznych lub podejrzenia przerzutów – badań medycyny nuklearnej (scyntygrafia 123I-MIBG, PET z 18F-DOPA). Około 30-40% przypadków ma podłoże genetyczne, co uzasadnia badania genetyczne u pacjentów z młodym wiekiem, guzami mnogimi lub rodzinnym wywiadem, obejmujące m.in. geny RET, VHL, NF1, SDHx, MAX, TMEM127 i FH.
18F-DOPA, 3-metoksytyramina, 68Ga-DOTATATE, badanie histopatologiczne, barwienie immunohistochemiczne, chromogranina A, dobowa zbiórka moczu, feochromocytoma, guz neuroendokrynny, guz obustronny, incydentaloma nadnerczy, katecholamina, komórka chromochłonna, metajodobenzylguanidyna, metanefryna w moczu, nadciśnienie naczyniowo-nerkowe, nadciśnienie tętnicze, paraganglioma, pierwotny hiperaldosteronizm, pozytonowa tomografia emisyjna, przełom nadciśnieniowy, przerzut, rdzeń nadnerczy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia MIBG, sekwencjonowanie nowej generacji, skala GAPP, skala PASS, test supresji klonidyną, tomografia komputerowa, zespół Cushinga, zespół dziedziczny, zespół von Hippel-Lindau
Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzustki – Etiologia i przyczyny

Rak trzustki, głównie gruczolakorak przewodowy (90% przypadków) oraz nowotwory neuroendokrynne (12%), rozwija się w wyniku niekontrolowanych podziałów komórek trzustki, wywołanych mutacjami genetycznymi. Około 5-10% przypadków ma podłoże dziedziczne, związane z mutacjami w genach BRCA1/2, PALB2, CDKN2A, STK11, PRSS1, SPINK1, APC, a także zespołami Lyncha, FAMMM, Peutza-Jeghersa, von Hippel-Lindau i MEN1. Ryzyko jest szczególnie wysokie u osób z co najmniej dwoma krewnymi pierwszego stopnia chorymi na raka trzustki przed 50. rokiem życia. Mutacje nabyte, zwłaszcza w genie KRAS, BRAF i DPC4 (SMAD4), odpowiadają za 90-95% przypadków i mogą być indukowane przez czynniki środowiskowe, takie jak dym tytoniowy, który podwaja ryzyko zachorowania i odpowiada za 20-30% przypadków.
cholecystektomia, czerwone mięso, dysfagia, dziedziczne zapalenie trzustki, gen supresorowy nowotworu, gruczolakorak trzustki, Helicobacter pylori, kamica żółciowa, mutacja BRAF, mutacja BRCA, mutacja genetyczna, mutacja KRAS, narażenie zawodowe, nowotwór neuroendokrynny, onkogen, otyłość brzuszna, palenie tytoniu, przewlekłe zapalenie trzustki, przewody trzustkowe, rodzinna polipowatość gruczolakowata, WZW typu B, zespół FAMMM, zespół Lyncha, zespół MEN1, zespół Peutza-Jeghersa, zespół von Hippel-Lindau