limfopenia
Limfopenia (znana również jako limfocytopenia) to stan charakteryzujący się zmniejszoną liczbą limfocytów we krwi obwodowej poniżej wartości referencyjnych. U dorosłych limfopenię definiuje się jako liczbę limfocytów poniżej 1000/μl, u dzieci wartości referencyjne są wyższe i zależą od wieku.
Limfopenia może być wynikiem wielu czynników, w tym zakażeń (np. HIV, gruźlica, wirusowe zapalenie wątroby), chorób autoimmunologicznych (np. toczeń rumieniowaty układowy), niektórych nowotworów (szczególnie chłoniaków), niedożywienia, leków immunosupresyjnych, kortykosteroidów, chemioterapii czy radioterapii. Czasami występuje również jako zjawisko fizjologiczne podczas ostrego stresu.
Diagnostyka limfopenii obejmuje morfologię krwi z rozmazem, badania obrazowe (USG, tomografia komputerowa) w poszukiwaniu powiększonych węzłów chłonnych, szpiku kostnego lub śledziony oraz badania dodatkowe zależne od podejrzewanej przyczyny. Leczenie limfopenii skupia się przede wszystkim na terapii choroby podstawowej.
Konsekwencje kliniczne limfopenii zależą od jej nasilenia i przyczyny. Długotrwała limfopenia prowadzi do zwiększonego ryzyka zakażeń oportunistycznych, zwłaszcza wirusowych, grzybiczych i pasożytniczych. U pacjentów z ciężką limfopenią (limfocyty <500/μl) konieczne jest wdrożenie profilaktyki przeciwinfekcyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Lenalidomide Fresenius Kabi 25 mg
Przedawkowanie lenalidomidu, choć rzadko opisywane, stanowi poważne zagrożenie kliniczne, głównie z powodu toksyczności hematologicznej. Dane z badań klinicznych wskazują, że dawki wielokrotne do 150 mg oraz pojedyncze do 400 mg mogą wywoływać mielosupresję manifestującą się neutropenią, trombocytopenią oraz anemią. Objawy te zwiększają ryzyko infekcji, krwawień oraz prowadzą do zmęczenia i duszności. Inne możliwe zaburzenia hematologiczne to pancytopenia, limfopenia i leukopenia, które również mogą wystąpić przy dawkach przekraczających standardowe dawkowanie terapeutyczne.
anemia, antidotum, bezwzględna liczba neutrofilów, czerwone krwinki, czynnik wzrostu kolonii granulocytów, funkcja nerek, funkcja wątroby, G-CSF, hemoglobina, koncentrat krwinek czerwonych, lenalidomid, leukopenia, limfopenia, mielosupresja, morfologia krwi, neutrofile, neutropenia, pancytopenia, parametry hematologiczne, płytki krwi, profilaktyka antybiotykowa, przedawkowanie lenalidomidu, przetoczenie płytek krwi, ryzyko krwawienia, toksyczność hematologiczna, trombocytopenia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zypsila 40 mg
Lek Zypsila, zawierający zyprazydon w postaci wodorosiarczanu, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które zostały udokumentowane w badaniach klinicznych obejmujących około 6500 dorosłych pacjentów. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. Szczególną uwagę należy zwrócić na wpływ leku na układ sercowo-naczyniowy, gdzie stwierdzono wydłużenie odstępu QT w EKG, umiarkowane i zależne od dawki, z 12,3% zapisów EKG wykazujących wydłużenie QT o 30-60 ms oraz 1,6% z wydłużeniem powyżej 60 ms. Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują złośliwy zespół neuroleptyczny, zespół serotoninowy, torsade de pointes, reakcje anafilaktyczne oraz żylne choroby zakrzepowo-zatorowe. W badaniach długoterminowych obserwowano również przejściowe zwiększenie stężenia prolaktyny, z rzadkimi objawami klinicznymi hiperprolaktynemii, takimi jak ginekomastia czy mlekotok.
akatyzja, choroba zakrzepowo-zatorowa, dysfagia, dyskineza, dyskineza późna, dystonia, dyzuria, działanie niepożądane, eozynofilia, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipokalcemia, limfopenia, mlekotok, napad toniczno-kloniczny, niedociśnienie ortostatyczne, obrzęk naczynioruchowy, odstęp QT, parkinsonizm, priapizm, prolaktyna, reakcja anafilaktyczna, schizofrenia, szczękościsk, tachykardia, torsade de pointes, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie pozapiramidowe, zespół DRESS, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, zyprazydon wodorosiarczan - Leksykon substancji czynnych
Prednizolon – Działania niepożądane
Prednizolon, jako glikokortykosteroid, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie zależy od dawki i czasu terapii. Najczęściej obserwuje się zmiany dermatologiczne, takie jak rozstępy, zanik skóry, trądzik steroidowy oraz zapalenie skóry okołoustne, szczególnie przy miejscowym stosowaniu preparatów (Alpicort, Alpicort E), gdzie dochodzi do ścieńczenia skóry, teleangiektazji i hirsutyzmu. Prednizolon wywołuje reakcje alergiczne od wysypek polekowych po ciężkie anafilaksje z arytmiami, skurczem oskrzeli, zapaścią krążeniową i zatrzymaniem pracy serca. Immunosupresja indukowana lekiem zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, reaktywacji infekcji wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, a także maskuje objawy zakażeń, utrudniając diagnostykę. Długotrwałe stosowanie prednizolonu może prowadzić do zespołu Cushinga, zahamowania czynności nadnerczy, zaburzeń metabolicznych (m.in. zatrzymanie sodu, hipokaliemia, cukrzyca, hiperlipidemia) oraz poważnych powikłań sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie, miażdżyca i zakrzepica.
amenorrhoea, arytmia, bradykardia, depresja, działanie immunosupresyjne, eozynopenia, glikokortykosteroid, halucynacja, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, jałowa martwica kości, jaskra, lęk, leukocytoza, limfopenia, mania, miażdżyca, miopatia, myśl samobójcza, nadciśnienie tętnicze, obniżenie tolerancji glukozy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizolon, psychoza, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozstęp skórny, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, strongyloidoza, teleangiektazja, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, wybroczynę, wydalanie potasu, zaćma, zakrzepica, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie skóry, zapalenie skóry okołoustne, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fumaran Dimetylu Adamed 240 mg
Fumaran dimetylu, dostępny w kapsułkach dojelitowych o dawkach 120 mg i 240 mg, posiada bezwzględne przeciwwskazania obejmujące nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze oraz podejrzenie lub rozpoznanie postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). Ze względu na ryzyko reaktywacji wirusa JC i potencjalnie śmiertelne powikłania, obecność PML stanowi absolutne przeciwwskazanie do terapii. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest dokładne zebranie wywiadu alergicznego oraz ocena neurologiczna i obrazowa w celu wykluczenia PML.
choroba demielinizacyjna, choroba Leśniowskiego-Crohna, działania niepożądane przewodu pokarmowego, fumaran dimetylu, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, interakcje lekowe, kapsułki dojelitowe, lek immunosupresyjny, limfopenia, nadwrażliwość na substancję czynną, parametry hematologiczne, parametry wątrobowe, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, wirus JC, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenia funkcji wątroby, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Ehrlichioza i anaplazmoza – Epidemiologia
Ehrlichioza i anaplazmoza to istotne choroby odkleszczowe w USA, z rosnącą zapadalnością i znaczącym obciążeniem klinicznym. Wskaźniki zapadalności na E. chaffeensis wzrosły z 0,80 do 3,2 przypadków na milion osobolat (lata 2000-2012), z wskaźnikiem hospitalizacji do 57% i śmiertelnością do 4% u dzieci poniżej 5 lat. Anaplazmoza (HGA) wykazuje wzrost zgłoszonych przypadków z 537 w 2004 do 4151 w 2016 roku, z 36% hospitalizowanych i 3% powikłań zagrażających życiu. Choroby te są sezonowe, z największą aktywnością kleszczy od kwietnia do września (ehrlichioza) i szczytem zachorowań w czerwcu-lipcu (anaplazmoza). Diagnostyka opiera się na PCR krwi, który jest bardziej czuły niż testy serologiczne, a leczenie powinno być wdrożone empirycznie przed potwierdzeniem laboratoryjnym. Szczególnie narażone są osoby z obniżoną odpornością, u których przebieg może być ciężki lub śmiertelny.
Amblyomma americanum, aminotransferazy wątrobowe, Anaplasma phagocytophilum, białe krwinki, borelioza z Lyme, choroba odkleszczowa, diagnostyka różnicowa, Ehrlichia chaffeensis, Ehrlichia ewingii, ehrlichioza i anaplazmoza, Ixodes pacificus, Ixodes ricinus, Ixodes scapularis, kleszcz czarnogłowy, kleszcz samotnej gwiazdy, lek immunosupresyjny, leukopenia, limfopenia, splenektomia, test PCR, test serologiczny, transfuzja krwi, trombocytopenia, wektor stawonogowy, wskaźnik śmiertelności przypadków, zakażenie HIV - Leksykon leków
Działania niepożądane – Absenor 500 mg
Walproinian sodu zawarty w leku Absenor wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu, obejmujących układy hematologiczny, neurologiczny, endokrynologiczny, pokarmowy, wątrobowy, skórny, moczowy oraz rozrodczy. Najczęstsze hematologiczne działania to niedokrwistość, trombocytopenia i leukopenia, które ustępują po odstawieniu leku, podczas gdy poważniejsze powikłania, takie jak pancytopenia czy niewydolność szpiku, występują rzadziej. Hiperamonemia pojawia się bardzo często, a przyrost masy ciała i hiponatremia są częste. Neurologicznie dominują drżenia (≥1/10), zaburzenia pozapiramidowe, senność i drgawki (≥1/100 do <1/10), a poważniejsze objawy jak śpiączka i encefalopatia występują niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100). W zakresie działań niepożądanych wątroby obserwuje się często (≥1/100 do <1/10) ciężkie uszkodzenie wątroby, szczególnie u dzieci, co może prowadzić do zgonu. Reakcje skórne, takie jak toksyczna nekroliza naskórka i zespół Stevensa-Johnsona, są rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000), natomiast zaburzenia psychiczne, w tym agresja i pobudzenie, występują często, zwłaszcza u dzieci i młodzieży.
agranulocytoza, aplazja czysto czerwonokrwinkowa, ataksja, bezpłodność męska, biegunka, bolesne miesiączkowanie, brak miesiączki, czynnik krzepnięcia, drgawki, drżenie, encefalopatia, głuchota, hiperamonemia, hiperandrogenizm, hiponatremia, kanalikowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, krwawienie, letarg, leukopenia, limfopenia, makrocytoza, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedokrwistość makrocytyczna, nietrzymanie moczu, niewydolność nerek, niewydolność szpiku kostnego, nudności, obrzęk naczynioruchowy, oczopląs, omam, otępienie, pancytopenia, parestezja, parkinsonizm, podwójne widzenie, policystyczne jajniki, przyrost masy ciała, rabdomioliza, reakcja polekowa z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, spastyczność, śpiączka, splątanie, stupor, szumy uszne, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczna nekroliza naskórka, trombocytopenia, uszkodzenie trzustki, uszkodzenie wątroby, walproinian sodu, wymioty, zaburzenie pozapiramidowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zespół Fanconiego, zespół mielodysplastyczny, zespół niewłaściwego wydzielania wazopresyny, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dimethyl fumarate Reddy
Leczenie fumaranem dimetylu wymaga regularnego monitorowania parametrów nerkowych (stężenie kreatyniny, azotu mocznikowego, badanie ogólne moczu) przed rozpoczęciem terapii, po 3 i 6 miesiącach oraz następnie co 6-12 miesięcy. Konieczne jest także systematyczne oznaczanie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz bilirubiny całkowitej, ze względu na ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby (wzrost enzymów ≥3-krotnie i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN). Monitorowanie liczby limfocytów jest kluczowe, gdyż limfopenia (<0,5 × 10⁹/l) stanowi przeciwwskazanie do rozpoczęcia leczenia, a utrzymująca się przez ponad 6 miesięcy ciężka limfopenia wymaga przerwania terapii z powodu ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). W przypadku umiarkowanej limfopenii (≥0,5 do <0,8 × 10⁹/l) należy ponownie ocenić stosunek korzyści do ryzyka.
aminotransferazy, białkomocz, bilirubina całkowita, ciężka limfopenia, cukromocz, enzymy wątrobowe, fosfataza zasadowa, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, kwas acetylosalicylowy, leczenie immunomodulacyjne, leczenie immunosupresyjne, limfocytopenia, limfopenia, morfologia krwi, nagłe zaczerwienienie skóry, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, pokrzywka, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec oczny, półpasiec rozsiany, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, wirus Johna Cunninghama, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowych, zespół Fanconiego, złamania przeciążeniowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fingolimod Richter 0,5 mg
Przedkliniczne badania fingolimodu na różnych gatunkach zwierząt wykazały istotne efekty farmakologiczne i toksykologiczne, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa klinicznego leku. W układzie limfatycznym obserwowano limfopenię i zanik tkanki limfoidalnej, natomiast w płucach stwierdzono hipertrofię mięśni gładkich i przyrost masy. W sercu odnotowano ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia tętniczego oraz zmiany okołonaczyniowe i zwyrodnienie mięśnia sercowego. Waskulopatia występowała jedynie u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg mc., co odpowiada około 4-krotności ekspozycji AUC u ludzi po dawce 0,5 mg/dobę. Badania rakotwórczości wykazały brak działania kancerogennego u szczurów do dawki 2,5 mg/kg mc. (50-krotność AUC u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków przy dawkach ≥0,25 mg/kg mc. (6-krotność AUC u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego w testach genotoksyczności.
chłoniak złośliwy, dojrzewanie płciowe, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, efekt chronotropowy, ekspozycja układowa, fingolimod, genotoksyczność, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, odpowiedź immunologiczna, odpowiedź neurobehawioralna, przenikanie do mleka, przenikanie przez łożysko, przerost tkanki mięśniowej gładkiej, przetrwały pień tętniczy, rakotwórczość, śmiertelność zarodka, teratogenność, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zaburzenia neurobehawioralne, zwyrodnienie mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Rotawirus – Diagnostyka i diagnoza
Rotawirus stanowi główną etiologię ostrego zapalenia żołądka i jelit u dzieci poniżej 5 roku życia, powodując rocznie około 25 milionów wizyt klinicznych, 2 miliony hospitalizacji oraz 180 000-450 000 zgonów globalnie. Diagnostyka rotawirusowej infekcji opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym i wywiadzie, jednak potwierdzenie wymaga analizy próbek kału. Dostępne metody laboratoryjne obejmują testy immunoenzymatyczne (ELISA) o czułości i swoistości 90-95%, szybkie testy immunochromatograficzne (ICT) dające wynik w 10-15 minut, testy aglutynacji lateksowej oraz RT-PCR, uważany za złoty standard diagnostyczny ze względu na bardzo wysoką czułość i swoistość. Próbki kału powinny być pobierane jak najszybciej po wystąpieniu objawów i przechowywane w odpowiednich warunkach (schłodzone do 72 godzin lub zamrożone do 30 dni). Wynik pozytywny potwierdza obecność rotawirusa, ale nie wyklucza koinfekcji innymi patogenami, natomiast wynik negatywny nie eliminuje infekcji z powodu możliwości fałszywie ujemnych rezultatów.
adenowirus jelitowy, antygen rotawirusa, astrowirus, badanie fizykalne, bakteryjne zapalenie żołądka i jelit, czułość i specyficzność, Escherichia coli, hematokryt, hemoglobina, infekcja rotawirusowa, izolacja wirusa, limfopenia, mikroskopia elektronowa, norowirus, odwodnienie, ostre zapalenie żołądka i jelit, patogen jelitowy, qRT-PCR, RT-PCR, Salmonella, szczepienie przeciwko rotawirusowi, test aglutynacji lateksowej, test ELISA, test immunochromatograficzny, uszkodzenie wątroby - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 5 mg
Profil działań niepożądanych prednizonu (substancji czynnej leku Medoxa) jest silnie zależny od dawki oraz czasu trwania terapii, co utrudnia precyzyjne określenie częstości ich występowania. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w farmakoterapii obserwuje się szerokie spektrum powikłań. Prednizon wpływa na układ immunologiczny, powodując maskowanie objawów zakażeń oraz ryzyko reaktywacji infekcji wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, w tym zagrażającej życiu strongyloidozy. W hematologii obserwuje się leukocytozę, limfopenię i eozynopenię. Długotrwałe stosowanie prednizonu może prowadzić do niedoczynności kory nadnerczy, zespołu Cushinga (twarz księżycowata, otyłość tułowia, hiperwolemia), zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej (zatrzymanie sodu, zwiększone wydalanie potasu), cukrzycy, hipercholesterolemii i hipertriglicerydemii oraz znacznego przyrostu masy ciała.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipercholesterolemia, hiperwolemia, hirsutyzm, jaskra, krwawienie z żołądka, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażeń, miopatia, niedoczynność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza posteroidowa, policytemia, prednizon, reakcja anafilaktyczna, rzekomy guz mózgu, strongyloidoza, teleangiektazje, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, zaćma, zapalenie trzustki, zespół Cushinga, zmętnienie podtorebkowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Aristo 0,5 mg
Fingolimod, stosowany w dawce 0,5 mg w terapii stwardnienia rozsianego, wykazuje profil bezpieczeństwa oparty na badaniach klinicznych FREEDOMS i FREEDOMS II oraz danych po wprowadzeniu do obrotu. Najczęstsze działania niepożądane (≥10%) to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Zakażenia występują z częstością 65,1%, z przewagą infekcji dolnych dróg oddechowych i zakażeń herpeswirusami, w tym przypadków śmiertelnych. Obrzęk plamki żółtej dotyczy 0,5% pacjentów, szczególnie w pierwszych 3-4 miesiącach terapii, z podwyższonym ryzykiem u osób z zapaleniem błony naczyniowej oka (17%) i cukrzycą. Początkowe podanie leku wiąże się z przemijającą bradykardią (redukcja HR o 12-13 uderzeń/min) oraz zaburzeniami przewodzenia przedsionkowo-komorowego (blok I stopnia u 4,7%, blok II stopnia <0,2%).
aminotransferaza alaninowa, asystolia, atypowa mykobakteria, blok przedsionkowo-komorowy, bradyarytmia, bradykardia, chłoniak nieziarniczy, chłoniak skórny z limfocytów T, działanie niepożądane, enzym wątrobowy, fingolimod, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, nadciśnienie tętnicze, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wirus opryszczki pospolitej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie drobnoustrojem oportunistycznym, zakażenie herpeswirusem, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Temozolomide Fair-Med 250 mg
Temozolomid, stosowany w terapii glejaków, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze to nudności (43%), wymioty (36%), zaparcia, jadłowstręt, bóle głowy, zmęczenie oraz drgawki. Szczególnie istotne są hematologiczne toksyczności 3. i 4. stopnia, takie jak neutropenia, trombocytopenia, limfopenia, leukopenia oraz gorączka neutropeniczna, które wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi. Neurologiczne działania niepożądane obejmują drgawki, niedowład połowiczy, afazję, ataksję i zaburzenia poznawcze, a w rzadkich przypadkach stan padaczkowy i zaburzenia pozapiramidowe. Działania ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, zapalenie jamy ustnej i dyspepsja, oraz reakcje skórne, w tym wysypka, łysienie i poważne zespoły jak Stevens-Johnson czy martwica toksyczno-rozpływna naskórka, również są często obserwowane.
afazja, białaczka szpikowa, biegunka, ból głowy, cholestaza, drgawki, glejak, gorączka neutropeniczna, hiperbilirubinemia, jadłowstręt, krwotok mózgowy, leukopenia, limfopenia, łysienie, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mielosupresja, moczówka prosta, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niedowład połowiczy, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, pneumocystoza, śródmiąższowe zapalenie płuc, temozolomid, trombocytopenia, uszkodzenie wątroby, wybroczyny, wymioty, wysypka, zaburzenie endokrynologiczne, zakażenie oportunistyczne, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy ustnej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wątroby, zaparcie, zator tętnicy płucnej, zespół DRESS, zespół mielodysplastyczny, zespół Stevensa-Johnsona, zmęczenie, zwłóknienie płuc - Leksykon substancji czynnych
Talidomid – Działania niepożądane
Talidomid, stosowany w terapii skojarzonej ze schematami zawierającymi melfalan i prednizon lub deksametazon, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które występują u większości pacjentów. Najczęstsze objawy to neutropenia, leukopenia, anemia, limfopenia, trombocytopenia, zaparcia, senność, parestezje, neuropatia obwodowa, zawroty głowy, drżenie oraz obrzęki obwodowe. W schemacie z deksametazonem dodatkowo często obserwuje się zmęczenie, przemijające napady niedokrwienne, omdlenia, niedociśnienie tętnicze, zaburzenia nastroju i widzenia, nudności oraz dyspepsję. Szczególną uwagę należy zwrócić na poważne powikłania, takie jak zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej, neuropatia obwodowa (często nieodwracalna), ostre reakcje skórne (w tym zespół Stevensa-Johnsona, martwica rozpływna naskórka, DRESS), omdlenia, bradykardię oraz ciężkie zakażenia, w tym posocznicę i reaktywację zakażeń wirusowych (np. półpasiec, zapalenie wątroby typu B).
anemia, bradykardia, ciężkie zakażenie, dyspepsja, incydent naczyniowo-mózgowy, leukopenia, limfopenia, martwica rozpływna naskórka, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, obrzęk obwodowy, ostra białaczka szpikowa, parestezja, perforacja uchyłka, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, przemijający napad niedokrwienny, szpiczak mnogi, terapia talidomidem, Thalidomide Accord, trombocytopenia, wstrząs septyczny, wysypka polekowa z eozynofilią, zaburzenie czucia, zakrzepica żył głębokich, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie wątroby typu B, zator tętnicy płucnej, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dimethyl fumarate Teva 240 mg
Fumaran dimetylu, klasyfikowany jako lek immunosupresyjny (ATC: L04AX07), wykazuje złożony mechanizm działania, głównie poprzez aktywację ścieżki Nrf2, co prowadzi do zwiększenia ekspresji genów ochrony antyoksydacyjnej, takich jak NQO1. W badaniach przedklinicznych i klinicznych potwierdzono jego właściwości przeciwzapalne i immunomodulacyjne, w tym hamowanie aktywacji komórek układu odpornościowego oraz modulację profilu cytokin (zmniejszenie TH1 i TH17, wzrost TH2). W badaniach fazy III (DEFINE, CONFIRM, ENDORSE) u pacjentów z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (RRMS) fumaran dimetylu powodował około 30% spadek liczby limfocytów w ciągu pierwszego roku leczenia (z wartości wyjściowej), stabilizując się następnie na poziomie plateau. Monitorowanie powrotu liczby limfocytów do dolnej granicy normy (0,9 × 10⁹/L) wykazało, że odsetek pacjentów osiągających tę wartość po 12 i 24 tygodniach wynosił odpowiednio 43-81% w zależności od stopnia limfopenii. Skuteczność leku potwierdzono w dwóch randomizowanych badaniach kontrolowanych placebo (DEFINE, CONFIRM) u pacjentów z EDSS 0-5, wykazując istotne statystycznie zmniejszenie rocznego wskaźnika rzutów (ARR) oraz liczby nowych zmian w MRI (T2 i Gd+), a także redukcję progresji niepełnosprawności.
bezwzględna liczba limfocytów, chinon 1, cytokina prozapalna, czynnik jądrowy Nrf2, dehydrogenaza NAD(P)H, działanie immunomodulacyjne, działanie przeciwzapalne, fumaran dimetylu, fumaran monometylu, interferon beta, limfocyt Th2, limfopenia, obrazy T1-zależne, obrazy T2-zależne, octan glatirameru, progresja niepełnosprawności, rezonans magnetyczny, roczny wskaźnik rzutów, RRMS, rzutowo-remisyjna postać stwardnienia rozsianego, skala EDSS, stwardnienie rozsiane, wzmocnienie gadolinowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – INZOLFI 0,25 mg
Fingolimod w dawce 0,25 mg (INZOLFI) stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają ścisłego monitorowania. Najczęstsze objawy to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%) oraz grypa (11,4%). Terapia zwiększa podatność na zakażenia, w tym oportunistyczne, takie jak zakażenia herpeswirusami, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych czy PML wywołane wirusem JC, które mogą być śmiertelne. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zakażeń HPV i rozwój nowotworów zależnych od HPV, co uzasadnia rozważenie szczepienia przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe, w tym cytologię szyjki macicy. Ponadto, terapia wiąże się z ryzykiem bradykardii (spadek HR o 12-13 uderzeń/min przy dawce 0,5 mg) i bloków przedsionkowo-komorowych, zwłaszcza w pierwszych 6 godzinach po podaniu pierwszej dawki, co wymaga monitorowania kardiologicznego. Wzrost ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego obserwowany jest od około miesiąca terapii.
aminotransferaza alaninowa, atypowe mykobakterie, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, bradykardia, chłoniak, chłoniak nieziarniczy, chłoniak skórny z limfocytów T, chłoniak z komórek T, cukrzyca, depresja, drgawki, enzymy wątrobowe, fingolimod, kryptokoki, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lęk, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, migrena, nadciśnienie, natężona objętość wydechowa, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, pełny blok przedsionkowo-komorowy, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny i krwotoczny, wirus JC, wirus opryszczki pospolitej, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zakażenie HPV, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Alvogen 0,5 mg
Fingolimod Alvogen w dawce 0,5 mg, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa, wymagającym ścisłego monitorowania pacjentów. Najczęstsze działania niepożądane obejmują ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunkę (12,6%), kaszel (12,3%) oraz infekcje, w tym zakażenia dolnych dróg oddechowych i herpeswirusami. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zakażeń oportunistycznych, takich jak PML wywołane przez wirusa JC, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych oraz atypowe mykobakteriozy. Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, głównie w ciągu pierwszych 3-4 miesięcy terapii, z wyższym ryzykiem u osób z zapaleniem błony naczyniowej oka i cukrzycą. Początkowo obserwuje się spowolnienie czynności serca, ze średnim spadkiem częstości akcji serca o 12-13 uderzeń/min w ciągu 6 godzin od rozpoczęcia leczenia, a także blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia u 4,7% pacjentów.
aminotransferaza alaninowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia, ból głowy, bradykardia, chłoniak, czerniak złośliwy, enzymy wątrobowe, herpeswirus, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, łupież pstry, łysienie, małopłytkowość, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, natężona objętość wydechowa, obrzęk obwodowy, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, wyprysk, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zawroty głowy, zdolność dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii - Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór odporności pierwotny – Objawy
Niedobór odporności pierwotny (PID) to heterogenna grupa ponad 450 genetycznie uwarunkowanych schorzeń charakteryzujących się wrodzonym defektem układu immunologicznego, prowadzącym do nawracających, ciężkich i przewlekłych infekcji, często oportunistycznych. Typowe objawy obejmują nawracające zapalenia płuc, zatok, ucha środkowego, przewlekłe pleśniawki, ropnie oraz głębokie zakażenia, które są trudne do leczenia i często wymagają dożylnej antybiotykoterapii. Diagnostyka powinna być rozważana przy wystąpieniu co najmniej dwóch z następujących: ≥4 zakażeń ucha rocznie, ≥2 poważnych zakażeń zatok, ≥2 zapaleń płuc rocznie, przewlekła pleśniawka, głębokie ropnie, konieczność dożylnego leczenia antybiotykami, opóźniony wzrost lub wywiad rodzinny z PID. Obraz kliniczny może obejmować także powiększenie śledziony, wątroby, limfadenopatię, choroby autoimmunologiczne, zaburzenia hematologiczne oraz zwiększone ryzyko nowotworów, zwłaszcza układu krwiotwórczego. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, gdyż średni czas do diagnozy wynosi ponad 4 lata, a w przypadku niedoborów przeciwciał nawet 12 lat, co znacząco pogarsza rokowanie i jakość życia pacjentów.
agammaglobulinemia sprzężona z chromosomem X, antybiotykoterapia, bakteria otoczkowa, Candida albicans, choroba autoimmunologiczna, choroba zapalna jelit, ciężki złożony niedobór odporności, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, gronkowiec, Haemophilus influenzae, hepatomegalia, infekcja skórna, limfadenopatia, limfopenia, małopłytkowość, niedobór odporności pierwotny, niedokrwistość, pleśniawka jamy ustnej, Pneumocystis jirovecii, posocznica, pospolity zmienny niedobór odporności, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła biegunka, przewlekła choroba ziarniniakowa, ropień narządu wewnętrznego, splenomegalia, Streptococcus pneumoniae, układ immunologiczny, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zapalenie naczyń, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bendamustyna medac
Bendamustyna chlorowodorek, stosowana jako lek przeciwnowotworowy, wymaga ścisłego monitorowania hematologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem parametrów takich jak liczba leukocytów (> 4 000/μl), płytek krwi (> 100 000/μl), neutrofili oraz stężenia hemoglobiny, wykonywanych co najmniej raz w tygodniu. Terapia może prowadzić do mielosupresji, przedłużającej się limfopenii (< 600/μl) oraz znacznego obniżenia liczby limfocytów T CD4+ (< 200/μl), co zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych, w tym PJP, VZV, CMV oraz PML, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu rytuksymabu. U pacjentów z liczbą CD4+ < 200/μl zaleca się profilaktykę PJP oraz ścisłe monitorowanie objawów infekcji, a w przypadku ich wystąpienia rozważenie przerwania leczenia. Ponadto, u nosicieli HBV konieczne jest badanie przesiewowe przed terapią, konsultacje specjalistyczne oraz monitorowanie w trakcie i po zakończeniu leczenia ze względu na ryzyko reaktywacji zakażenia, które może prowadzić do ostrej niewydolności wątroby lub zgonu.
bendamustyna chlorowodorek, działanie teratogenne i mutagenne, hemoglobina, leukocyty, limfocyty T CD4+, limfopenia, mielosupresja, neutrofile, nieczerniakowy rak skóry, niewydolność serca, ostra niewydolność nerek, ostra niewydolność wątroby, osutka polekowa z eozynofilią, płytki krwi, Pneumocystis jiroveci, podanie pozanaczyniowe, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, reakcja skórna, reaktywacja zakażenia, stężenie potasu, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wirus cytomegalii, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wynaczynienie, zaburzenie pracy serca, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie bakteryjne, zakażenie HBV, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc, zawał mięśnia sercowego, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Asikreba 37,5 mg
Terapia sunitynibem (Asikreba) w dawkach 12,5 mg, 25 mg, 37,5 mg oraz 50 mg wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Do najcięższych powikłań należą niewydolność nerek i serca, zator tętnicy płucnej, perforacja przewodu pokarmowego oraz różnorodne krwotoki (m.in. z układu oddechowego, przewodu pokarmowego, guza nowotworowego, układu moczowego i mózgu). W badaniach klinicznych u pacjentów z rakiem nerkowokomórkowym (RCC), nowotworami podścieliskowymi przewodu pokarmowego (GIST) oraz nowotworami neuroendokrynnymi trzustki (pNET) najczęściej obserwowano zaburzenia metaboliczne (zmniejszenie apetytu), neurologiczne (zaburzenia smaku), sercowo-naczyniowe (nadciśnienie tętnicze), ogólne (uczucie zmęczenia), żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, niestrawność, wymioty) oraz skórne (przebarwienia, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa). Często występują również zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość, a także niedoczynność tarczycy wymagająca monitorowania i leczenia.
dysgeuzja, krwotok, krwotok do jamy otrzewnowej, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie powięzi, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wielonarządowa, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk naczynioruchowy, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, posocznica, rak nerkowokomórkowy, ropień, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, sunitynib, wstrząs, zakażenie grzybicze, zakażenie wirusowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie tarczycy, zator tętnicy płucnej, zespół ręka-stopa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dimethyl fumarate Teva 120 mg
Fumaran dimetylu, należący do grupy leków immunosupresyjnych (kod ATC: L04AX07), jest stosowany w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci stwardnienia rozsianego (RRMS). Mechanizm działania opiera się na aktywacji ścieżki Nrf2, co prowadzi do zwiększenia ekspresji genów antyoksydacyjnych oraz wykazuje właściwości przeciwzapalne i immunomodulacyjne, m.in. hamowanie aktywacji komórek układu odpornościowego i redukcję produkcji cytokin prozapalnych (TH1, TH17) przy jednoczesnym wzroście komórek przeciwzapalnych (TH2). W badaniach klinicznych (DEFINE, CONFIRM, ENDORSE) wykazano, że fumaran dimetylu w dawkach 120 mg i 240 mg dwukrotnie dziennie powoduje istotne zmniejszenie rocznego wskaźnika rzutów (ARR) o 44-53% oraz redukcję liczby nowych zmian w obrazach MRI (T2, Gd+, T1). Po roku leczenia obserwowano około 30% spadek liczby limfocytów, z powrotem do dolnej granicy normy (DGN, 0,9 × 10⁹/L) u 62-90% pacjentów w zależności od stopnia limfopenii po odstawieniu leku.
badanie przedkliniczne, bezwzględna liczba limfocytów, cytokina prozapalna, czynnik jądrowy Nrf2, dehydrogenaza NAD(P)H, dolna granica normy, fumaran dimetylu, leczenie fumaranem dimetylu, lek immunosupresyjny, limfopenia, octan glatirameru, progresja niepełnosprawności, przerwanie leczenia, rezonans magnetyczny mózgu, roczny wskaźnik rzutów, rzutowo-remisyjna postać stwardnienia rozsianego, silnie aktywna choroba, skala EDSS, stwardnienie rozsiane, zmiana Gd+, zmiana hipointensywna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Teriflunomide Glenmark 14 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa teriflunomidu wykazały, że po wielokrotnym podaniu doustnym u myszy (do 3 miesięcy), szczurów (do 6 miesięcy) i psów (do 12 miesięcy) głównymi narządami docelowymi toksyczności były szpik kostny, narządy limfatyczne, jama ustna, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustka. Obserwowano utleniające działanie na erytrocyty, niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię, limfopenię oraz zakażenia wtórne, co wiązało się z hamowaniem podziału komórek. Zwierzęta wykazywały większą wrażliwość na farmakologiczne i toksyczne działanie teriflunomidu niż ludzie, a efekty toksyczne pojawiały się przy dawkach odpowiadających lub niższych niż terapeutyczne u ludzi. W testach genotoksyczności teriflunomid nie wykazał mutagenności ani klastogenności in vivo, a działanie klastogenne in vitro było pośrednim efektem hamowania dehydrogenazy dihydroorotanowej. Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) był mutagenny in vitro, ale nie in vivo. Badania rakotwórczości na szczurach i myszach nie wykazały potencjału rakotwórczego leku.
4-trifluorometyloanilina, anemia, badanie rakotwórczości, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, erytrocyt, immunoglobulina IgG, immunoglobulina IgM, leukopenia, limfocyt B, limfopenia, narząd limfatyczny, narząd rozrodczy, płytka krwi, przewód pokarmowy, szpik kostny, teriflunomid, trzustka, zakażenie wtórne - Leksykon substancji czynnych
Metyloprednizolon – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Metyloprednizolon, silny glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony badaniami przedklinicznymi na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, króliki, psy) i drogach podania (dożylna, dootrzewnowa, podskórna, domięśniowa, doustna). Ostra toksyczność po podaniu doustnym jest niska (LD50 > 4 g/kg u szczurów). Długotrwałe podawanie dawek 3 i 10 mg/kg masy ciała wiązało się z typowymi dla glikokortykosteroidów efektami, takimi jak policytemia, limfopenia, zanik grasicy i kory nadnerczy, osłabienie odporności, zanik mięśni szkieletowych oraz zmniejszona aktywność szpiku kostnego. Metyloprednizolonu aceponian stosowany miejscowo wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla glikokortykosteroidów, bez dodatkowych efektów nawet przy aplikacji na dużych powierzchniach skóry i pod okluzją. Badania miejscowej tolerancji i drażniącego działania dostawowego nie wykazały istotnych nieprawidłowości.
aberracja chromosomowa, badanie genotoksyczności, błona maziowa, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, działanie teratogenne, efekt letalny, glikokortykosteroid, gromadzenie glikogenu, lidokainy chlorowodorek, limfopenia, metyloprednizolon, metyloprednizolon aceponian, mutacja genetyczna, osłabienie odporności, płyn stawowy, podanie dostawowe, podanie wielokrotne, policytemia, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, Salmonella typhimurium, śmiertelność płodów, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, wada wrodzona, właściwości uczulające, zanik grasicy, zanik kory nadnerczy, zanik mięśni szkieletowych, zniekształcenie szkieletu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 20 mg
Produkt leczniczy Medoxa zawiera prednizon w dawkach od 1 mg do 50 mg w formie tabletek. Działania niepożądane są ściśle zależne od dawki i czasu leczenia – terapia substytucyjna niesie niskie ryzyko, natomiast długotrwałe lub wysokodawkowe stosowanie prednizonu znacząco zwiększa spektrum i nasilenie działań niepożądanych. Prednizon może powodować immunosupresję, maskowanie infekcji oraz zwiększoną podatność na zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze, w tym aktywację węgorczycy. Wśród poważnych reakcji immunologicznych wymienia się reakcje alergiczne i anafilaktyczne z zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli i zapaścią krążeniową. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zespołu Cushinga, niedoczynności kory nadnerczy, zaburzeń metabolicznych (retencja sodu, hipokaliemia, cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także zaburzeń hematologicznych (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia).
aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, bradykardia, brak miesiączki, drgawki, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hiperwolemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, kruchość naczyń, krwawienie z żołądka, leukocytoza, limfopenia, maskowanie infekcji, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja glukozy, obrzęk, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizon, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazje, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, wrzód jelita, wrzód żołądka, wybroczyny, wydalanie potasu, zaburzenie odporności, zaćma, zakażenie wirusowe, zakrzepica, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie oka, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Meprelon 1000 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne metyloprednizolonu wykazały relatywnie niski potencjał toksyczny w toksyczności ostrej, z LD50 po podaniu dożylnym wynoszącym do 650 mg/kg u szczurów oraz 770 mg/kg u myszy. W badaniach przewlekłych obserwowano zmiany farmakodynamiczne, takie jak policytemia, limfopenia, zanik grasicy i kory nadnerczy oraz zwiększone gromadzenie glikogenu w wątrobie. Długotrwałe podawanie dużych dawek (3 i 10 mg/kg/dobę) wiązało się z osłabieniem odporności, zmniejszeniem aktywności szpiku kostnego, zanikiem mięśni szkieletowych oraz zmianami w układzie rozrodczym (np. zmniejszenie masy jąder i gruczołu krokowego u psów, zmiany masy jąder i jajników u szczurów). Dodatkowo obserwowano objawy ogólnoustrojowe, takie jak polidypsja, biegunka i pogorszenie stanu ogólnego.
dawka letalna, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, glikokortykosteroid, limfopenia, metyloprednizolon, osłabienie odporności, policytemia, potencjał karcynogenny, potencjał mutagenny, rozszczep podniebienia, rozwój płodu, szpik kostny, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, układ immunologiczny, układ krwiotwórczy, zahamowanie szpiku kostnego, zanik grasicy, zanik mięśni szkieletowych, zmiany hematologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (mis-c) – Diagnostyka i diagnoza
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (MIS-C) jest poważnym, opóźnionym powikłaniem po zakażeniu SARS-CoV-2, manifestującym się nasilonym stanem zapalnym obejmującym co najmniej dwa układy narządowe, m.in. sercowo-naczyniowy, oddechowy, nerwowy i żołądkowo-jelitowy. Kryteria diagnostyczne CDC obejmują gorączkę ≥38,0°C trwającą ≥24 godziny, CRP ≥3,0 mg/dl (30 mg/l), ciężki stan kliniczny wymagający hospitalizacji oraz potwierdzenie zakażenia SARS-CoV-2 (RT-PCR, test antygenowy lub serologia). Typowe objawy to uporczywa gorączka, objawy żołądkowo-jelitowe, zmiany skórno-śluzówkowe, zaburzenia hemodynamiczne i neurologiczne. Diagnostyka laboratoryjna wykazuje limfopenię, trombocytopenię, podwyższone markery zapalne (CRP, IL-6, prokalcytonina), a także wskaźniki uszkodzenia narządów (troponina, BNP, enzymy wątrobowe, parametry nerkowe). Echokardiografia i EKG są kluczowe w ocenie funkcji serca, wykazując często dysfunkcję lewej komory (frakcja wyrzutowa <55%), tętniaki tętnic wieńcowych czy wysięk osierdziowy.
białko C-reaktywne, Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom, choroba Kawasakiego, dehydrogenaza mleczanowa, echokardiografia, elektrokardiogram, limfopenia, marker stanu zapalnego, MIS-C, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, niedokrwistość, objaw neurologiczny, objaw żołądkowo-jelitowy, peptyd natriuretyczny typu B, sepsa bakteryjna, Światowa Organizacja Zdrowia, test serologiczny, tętniak tętnicy wieńcowej, tomografia komputerowa, trombocytopenia, wskaźnik koagulacji, wskaźnik śmiertelności, wstrząs kardiogenny, wysięk osierdziowy, zakażenie SARS-CoV-2, zapalenie mięśnia sercowego, zespół aktywacji makrofagów, zespół wstrząsu toksycznego, zespół zapalny wielonarządowy u dzieci - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Teriflunomide Zentiva 14 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa teriflunomidu wykazały toksyczność po podaniu wielokrotnym u myszy (do 3 miesięcy), szczurów (do 6 miesięcy) i psów (do 12 miesięcy), z głównymi narządami docelowymi obejmującymi szpik kostny (niedokrwistość, leukopenia, limfopenia), narządy limfatyczne, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustkę. Zaobserwowano utleniające działanie na erytrocyty oraz zmniejszenie liczby płytek krwi. Zwierzęta laboratoryjne wykazywały większą wrażliwość na farmakologiczne i toksyczne efekty teriflunomidu niż ludzie, z toksycznością pojawiającą się przy dawkach odpowiadających stężeniom terapeutycznym u ludzi lub niższych. Badania genotoksyczności nie potwierdziły działania mutagennego in vivo, mimo wykrycia klastogenności in vitro, co wiązano z hamowaniem dehydrogenazy dihydroorotanowej (DHO-DH). Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenność i klastogenność in vitro, ale nie in vivo. Długoterminowe badania rakotwórczości na szczurach i myszach nie wykazały potencjału kancerogennego teriflunomidu.
czerwona krwinka, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, działanie toksyczne, działanie utleniające, leukopenia, limfocyt B, limfocyt T, limfopenia, narząd limfatyczny, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, płytki krwi, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, szpik kostny, teriflunomid, układ immunologiczny, układ rozrodczy, zakażenie wtórne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Efigalo 0,5 mg
Badania przedkliniczne fingolimodu przeprowadzone na myszach, szczurach, psach i małpach wykazały istotne efekty na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (przyrost masy, hipertrofia mięśni gładkich), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg, odpowiadających 4-krotności ekspozycji AUC u ludzi przy dawce 0,5 mg/dobę). W badaniach rakotwórczości nie stwierdzono działania u szczurów przy dawkach do 2,5 mg/kg (50-krotność AUC u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków przy dawkach ≥0,25 mg/kg (6-krotność AUC). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego. W zakresie rozrodczości nie wpływał na płodność szczurów nawet przy dawce 10 mg/kg (150-krotność AUC), jednak wykazano działanie teratogenne u szczurów przy dawkach ≥0,1 mg/kg (ekspozycja porównywalna do ludzkiej dawki terapeutycznej), z wadami wrodzonymi takimi jak przetrwały pień tętniczy i wada przegrody komorowej. U królików obserwowano zwiększoną śmiertelność zarodków przy dawkach ≥1,5 mg/kg oraz opóźnienia wzrostu przy 5 mg/kg, przy ekspozycji porównywalnej do ludzkiej.
chłoniak złośliwy, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, efekt chronotropowy, fingolimod, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, naczynie krwionośne, odpowiedź immunologiczna, opóźnione dojrzewanie płciowe, potencjał rakotwórczy, przenikanie przez łożysko, przerost tkanki mięśniowej gładkiej, przetrwały pień tętniczy, reakcja wzdrygnięcia, śmiertelność zarodka i płodu, toksyczność zarodkowo-płodowa, układ limfatyczny, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zanik tkanki limfoidalnej, zwyrodnienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Predasol 20 mg
Prednizolon, jako glikokortykosteroid, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle zależne od dawki oraz czasu trwania terapii. Wśród najważniejszych działań ubocznych wymienia się maskowanie objawów infekcji oraz ryzyko ich reaktywacji, w tym aktywację strongyloidozy i zakażeń oportunistycznych. Długotrwałe stosowanie prednizolonu może prowadzić do zahamowania czynności nadnerczy oraz rozwoju zespołu Cushinga, objawiającego się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością tułowia i hiperwolemią. Zaburzenia metaboliczne obejmują zatrzymanie sodu z obrzękami, zwiększone wydalanie potasu (z ryzykiem arytmii), hiperglikemię, cukrzycę, hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz policytemię. Prednizolon może także indukować zaburzenia psychiczne (depresja, psychoza, mania, myśli samobójcze), neurologiczne (rzekomy guz mózgu, zwiększona skłonność do drgawek) oraz okulistyczne (zaćma tylna podtorebkowa, jaskra, nieostre widzenie).
bradykardia, eozynopenia, glikokortykosteroid, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hiperwolemia, hirsutyzm, impotencja, jałowa martwica kości, jaskra, krwawienie z przewodu pokarmowego, łamliwość naczyń włosowatych, leczenie substytucyjne, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, obniżenie tolerancji glukozy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka utajona, patogen oportunistyczny, policytemia, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazja, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka i jelit, wybroczyna, wydalanie potasu, wysypka polekowa, zaćma, zaćma tylna podtorebkowa, zahamowanie czynności nadnerczy, zakrzepica, zanik mięśni, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie oka, zapalenie ścięgien, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 30 mg
Lek Medoxa zawierający prednizon w dawkach od 1 mg do 50 mg wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są silnie zależne od dawki oraz czasu trwania terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w farmakoterapii mogą wystąpić liczne powikłania, w tym maskowanie objawów zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych i oportunistycznych), co może prowadzić do ich nasilenia lub reaktywacji, np. węgorczycy. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz policytemię. Prednizon może wywoływać reakcje alergiczne, w tym ciężkie anafilaksje, oraz osłabiać odpowiedź immunologiczną. Endokrynologicznie może indukować niedoczynność kory nadnerczy i zespół Cushinga, a także zaburzenia metaboliczne takie jak retencja sodu z obrzękami, hipokaliemia, hiperglikemia, cukrzyca, hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia. W sferze psychicznej obserwuje się zaburzenia nastroju, psychozy, manię, omamy, niepokój i myśli samobójcze.
aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, bradykardia, brak miesiączki, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hiperwolemia, hirsutyzm, jaskra, krwawienie z żołądka, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażeń, miopatia, napad drgawkowy, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, policytemia, prednizon, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazja, terapia substytucyjna, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zakażenie grzybicze, zakrzepica, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – LutaPol 0,925 – 37 GBq/fiolkę
Lutet (177Lu) zawarty w produkcie LutaPol jest prekursorem radiofarmaceutycznym wykorzystywanym do znakowania innych leków przed podaniem pacjentowi. Działania niepożądane zależą od konkretnego produktu leczniczego znakowanego 177Lu, jednak najczęściej obserwuje się zaburzenia hematologiczne, takie jak niedokrwistość, małopłytkowość, leukopenia i limfopenia, występujące bardzo często (≥1/10). Neutropenia występuje często (≥1/100 do <1/10), a pancytopenia ma nieznaną częstość. Terapia wiąże się z ryzykiem mielosupresji, zespołu mielodysplastycznego (często ≥1/100 do <1/10) oraz ostrej białaczki (≥1/1000 do <1/100). Wskazane jest regularne monitorowanie morfologii krwi, szczególnie przy terapii wielokrotnej. Dodatkowo, u pacjentów z dużą masą nowotworu istnieje ryzyko zespołu rozpadu guza, wymagającego odpowiedniego nawodnienia i kontroli parametrów biochemicznych.
antygen błony stercza, choroba nowotworowa, guz neuroendokrynny, leukopenia, limfopenia, lutet 177Lu, małopłytkowość, mielosupresja, morfologia krwi, neutropenia, niedokrwistość, ostra białaczka, pancytopenia, parametry biochemiczne, promieniowanie jonizujące, przełom rakowiakowy, radiofarmaceutyk, radioligand, radionuklid, rak gruczołu krokowego, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 20 mg
Prednizon (Esotkaleno) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle związane z dawkowaniem oraz czasem trwania terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w farmakoterapii immunosupresyjnej profil bezpieczeństwa jest znacznie bardziej złożony. Kluczowe działania niepożądane obejmują immunosupresję z maskowaniem i aktywacją utajonych zakażeń (w tym węgorczycy), zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia), reakcje alergiczne, w tym anafilaksję, oraz zaburzenia endokrynologiczne takie jak niedoczynność kory nadnerczy i zespół Cushinga. Ponadto prednizon wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową (zatrzymanie sodu, hipokaliemia), metabolizm glukozy (zmniejszona tolerancja, ryzyko cukrzycy) i lipidów (hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), co może prowadzić do powikłań kardiologicznych i naczyniowych, w tym bradykardii, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy i zakrzepicy.
amenorrhea, aseptyczna martwica kości, bradykardia, chwiejność emocjonalna, cukrzyca, depresja, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, krwawienie żołądkowe, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażenia, miopatia, myśli samobójcze, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja glukozy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka utajona, policytemia, prednizon, psychoza, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, utajone zakażenie, węgorczyca, wrzód żołądka, wybroczyny, wydalanie potasu, wysypka polekowa, zaburzenie gojenia rany, zaćma, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Stada 80 mg
Dazatynib, stosowany w leczeniu białaczek z chromosomem Philadelphia (Ph+), wykazuje szeroki profil działań niepożądanych na podstawie danych klinicznych obejmujących 2900 pacjentów. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to mielosupresja (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), zatrzymanie płynów (wysięk opłucnowy u 28% po 60 miesiącach, obrzęki obwodowe), bóle mięśniowo-szkieletowe oraz objawy ogólne jak zmęczenie i gorączka. U 19% pacjentów doszło do przerwania terapii z powodu działań niepożądanych. Wysięk opłucnowy, będący jednym z najczęstszych powikłań, pojawiał się medianowo po 114 tygodniach i był zwykle odwracalny po odstawieniu leku i zastosowaniu diuretyków lub kortykosteroidów. Ponadto, zgłaszano przypadki tętniczego nadciśnienia płucnego, wydłużenia odstępu QTc (>500 ms u 1% pacjentów) oraz reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
białaczka z chromosomem Philadelphia, ból mięśniowo-szkieletowy, choroba śródmiąższowa płuc, dazatynib, drgawki, dysfagia, działanie niepożądane, gorączka neutropeniczna, granulocytopenia, hipofosfatemia, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, krwawienie śródczaszkowe, krwotok z przewodu pokarmowego, leukoklastyczne zapalenie naczyń, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk obwodowy, ostry zespół zaburzeń oddychania, posocznica, rabdomioliza, reaktywacja WZW typu B, tętnicze nadciśnienie płucne, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał serca, zespół erytrodystezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nerczycowy, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Teriflunomid – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania teriflunomidu, stosowanego w terapii stwardnienia rozsianego, wykazały toksyczność głównie w tkankach o wysokim wskaźniku proliferacji, takich jak szpik kostny, narządy limfatyczne, jama ustna, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustka. Objawy toksyczności obejmowały niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię, limfopenię, zakażenia wtórne oraz zmiany błon śluzowych i strukturalne. W badaniach na zwierzętach wielokrotnie podawano teriflunomid przez okres od 3 do 12 miesięcy, przy czym toksyczne efekty obserwowano przy ekspozycji na dawki równoważne lub niższe niż terapeutyczne u ludzi. Działanie to jest związane z mechanizmem hamowania podziału komórek. Badania genotoksyczności nie wykazały mutagenności ani rakotwórczości teriflunomidu in vivo, mimo że metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenne i klastogenne działanie in vitro. Wpływ na reprodukcję obejmował embriotoksyczność i teratogenność u szczurów i królików przy dawkach terapeutycznych, jednak nie stwierdzono wpływu na płodność samców szczurów mimo zmniejszenia liczby plemników. Przenikanie teriflunomidu przez nasienie oceniono jako minimalne, z osoczem kobiety zawierającym stężenie około 100 razy niższe niż po dawce 14 mg u ludzi.
czerwone krwinki, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie utleniające, hamowanie podziałów komórkowych, hamowanie podziału komórek, leukopenia, limfocyty B, limfocyty T, limfopenia, narządy limfatyczne, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, płytki krwi, potencjał genotoksyczny, stwardnienie rozsiane, substancja czynna, szpik kostny, toksyczność po wielokrotnym podaniu, toksyczny wpływ, układ immunologiczny, zakażenia wtórne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 25 mg
Prednizon w preparacie Esotkaleno wykazuje profil bezpieczeństwa silnie zależny od dawki i czasu trwania terapii. Przy dawkach substytucyjnych ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast dawki farmakologiczne, zwłaszcza w terapii długoterminowej, zwiększają częstość i nasilenie powikłań. Kluczowe działania niepożądane obejmują immunosupresję z maskowaniem objawów infekcji oraz ryzykiem reaktywacji zakażeń wirusowych, grzybiczych, bakteryjnych, pasożytniczych (w tym strongyloidozy) i oportunistycznych. W zakresie hematologicznym obserwuje się umiarkowaną leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię. Endokrynologicznie mogą wystąpić niedoczynność kory nadnerczy (zwłaszcza po nagłym odstawieniu) oraz jatrogenny zespół Cushinga z charakterystycznymi objawami: twarzą księżycowatą, otyłością centralną i hiperwolemią. Prednizon wpływa również na gospodarkę wodno-elektrolitową, powodując zatrzymanie sodu (obrzęki), zwiększone wydalanie potasu (ryzyko zaburzeń rytmu serca), zaburzenia metabolizmu węglowodanów (zmniejszona tolerancja glukozy, cukrzyca posteroidowa) i lipidów (hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także zwiększenie masy ciała.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, choroba wrzodowa, cukrzyca posteroidowa, eozynopenia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, jaskra, kandydoza, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia posteroidowa, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza posteroidowa, owrzodzenie rogówki, policytemia, reakcja nadwrażliwości, rozstęp skórny, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, węgorczyca, zaburzenie gospodarki lipidowej, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie wirusowe, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga jatrogenny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Bonaxon 0,5 mg
Fingolimod (Bonaxon) stosowany w terapii stwardnienia rozsianego wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, z których najczęstsze (≥10%) to ból głowy (24,5%), zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Lek powoduje limfopenię i leukopenię, co zwiększa ryzyko zakażeń, w tym oportunistycznych (np. PML, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, zakażenia herpeswirusami). Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, szczególnie u osób z wywiadem zapalenia błony naczyniowej oka (17%) oraz u chorych z cukrzycą. Po podaniu pierwszej dawki obserwuje się przemijającą bradykardię (spadek HR o 12-13 uderzeń/min) i blok przedsionkowo-komorowy I stopnia (4,7%), a także wzrost ciśnienia tętniczego o około 3 mmHg skurczowego i 1 mmHg rozkurczowego. W trakcie terapii notuje się także podwyższenie aktywności ALT ≥3x GGN u 8,0% pacjentów i ≥5x GGN u 1,8%, z powrotem do normy po odstawieniu leku.
aminotransferaza alaninowa, asystolia, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, bradykardia, chłoniak, chłoniak skórny z limfocytów T, chłoniak z komórek B, drgawki, dysplazja, enzymy wątrobowe, fingolimod, herpeswirusy, inwersja załamka T, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, migrena, nadciśnienie tętnicze, natężona objętość wydechowa, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zarostowa choroba tętnic obwodowych, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aregalu 14 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa teriflunomidu, substancji czynnej Aregalu, wykazały toksyczność wielokrotnego dawkowania w modelach zwierzęcych (myszy, szczury, psy) obejmującą głównie szpik kostny, narządy limfoidalne, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustkę. Efekty hematologiczne obejmowały niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię i limfopenię, co wiązało się z immunosupresją i zwiększonym ryzykiem zakażeń wtórnych. Mechanizm toksyczności wynika z hamowania podziałów komórkowych. Genotoksyczność nie została potwierdzona in vivo, mimo że in vitro zaobserwowano efekt klastogenny, interpretowany jako pośredni skutek działania na enzym DHO-DH. Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenność in vitro, lecz nie potwierdzono jej in vivo. Badania rakotwórczości na szczurach i myszach nie wykazały działania kancerogennego.
aktywność lokomotoryczna, czerwone krwinki, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, funkcje poznawcze, komórki B, leukopenia, limfocyty T, limfopenia, męskie narządy rozrodcze, narządy limfoidalne, narządy rozrodcze, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, odpowiedź przeciwciał, plemniki, płytki krwi, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przewód pokarmowy, rozwój neurologiczny, szpik kostny, toksyczność dawkowania, trifluorometyloanilina, trombocytopenia, zakażenie wtórne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ramsaya hunta – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Ramsaya Hunta (RHS) jest powikłaniem reaktywacji wirusa varicella-zoster (VZV) w zwoju kolanka nerwu twarzowego (VII nerw czaszkowy), prowadzącym do zapalenia i obrzęku nerwu, co skutkuje uszkodzeniem mechanicznym w kanale kostnym Fallopiusza oraz zwyrodnieniem wallerowskim. Patogeneza obejmuje pierwotne zakażenie ospą wietrzną, latencję wirusa w zwojach nerwowych oraz jego reaktywację pod wpływem immunosupresji, stresu, starzenia się lub chorób współistniejących. RHS charakteryzuje się jednostronnym porażeniem nerwu twarzowego, często z zajęciem nerwów VIII, IX, V i VI, co prowadzi do objawów takich jak zaburzenia smaku, zmniejszone łzawienie, utrata słuchu, zawroty głowy oraz dysfagia. Rokowanie jest gorsze niż w porażeniu Bella, z około 70% pacjentów odzyskujących funkcję nerwu twarzowego, a powikłania obejmują synkinezę, nerwoból popółpaścowy oraz uszkodzenia rogówki z ryzykiem trwałej utraty wzroku.
Alphaherpesvirinae, dysfagia, główny układ zgodności tkankowej, herpeswirus, immunosupresja, interferon alfa, lagoftalmus, limfopenia, nerw błędny, nerw językowo-gardłowy, nerw odwodzący, nerw przedsionkowo-ślimakowy, nerw trójdzielny, nerw twarzowy, nerwoból popółpaścowy, oczopląs, ospa wietrzna, otarcie rogówki, owrzodzenie rogówki, półpasiec uszny, porażenie Bella, skala House-Brackmanna, synkineza, szumy uszne, utrata słuchu, wirus DNA, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wirus varicella zoster, zaburzenia mowy, zaburzenia smaku, zakażenie HIV, zakażenie pierwotne, zapalenie nerwu, zawroty głowy, zespół Ramsaya Hunta, zwój kolanka, zwój korzeni grzbietowych, zwyrodnienie Wallera - Leksykon leków
Działania niepożądane – Etadron 25 mg
Eksemestan w dawce 25 mg/dobę jest generalnie dobrze tolerowany przez pacjentki z rakiem piersi, z odsetkiem przerwania terapii z powodu działań niepożądanych wynoszącym 7,4% w leczeniu uzupełniającym w raku wczesnym oraz 2,8% w raku zaawansowanym. Najczęstsze działania niepożądane obejmują uderzenia gorąca (22% w raku wczesnym, 14% w zaawansowanym), bóle stawów (18%), zmęczenie (16%) oraz nudności (12%). Eksemestan wpływa na układ krwiotwórczy, powodując bardzo często leukopenię i często trombocytopenię, a u około 20% pacjentek z zaawansowanym rakiem piersi obserwuje się zmniejszenie liczby limfocytów, bez istotnego wzrostu zakażeń wirusowych. Ponadto, lek może wywoływać jadłowstręt, zaburzenia snu (bezsenność u 12,9%), depresję, bóle głowy (13,6%) i zawroty głowy (10%), a także zmiany metaboliczne, takie jak hipercholesterolemia (3,7%) i obniżenie HDL o 7-9% oraz apolipoproteiny A1 o 5-6%.
apolipoproteina A1, bezsenność, biegunka, bilirubina, ból brzucha, ból głowy, ból kostno-mięśniowy, ból stawów, cholestaza, cholesterol HDL, choroba wrzodowa żołądka, depresja, dyspepsja, eksemestan, enzymy wątrobowe, fosfataza zasadowa, hipercholesterolemia, leukopenia, limfopenia, łysienie, nadciśnienie tętnicze, nadmierna potliwość, nadwrażliwość, niedokrwienie serca, niewydolność serca, nudności, obrzęk obwodowy, osteoporoza, osutka krostkowa, parestezja, pokrzywka, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, rak piersi, świąd, tamoksyfen, trombocytopenia, uderzenia gorąca, wymioty, wysypka, zapalenie wątroby, zaparcie, zawał serca, zawroty głowy, zespół cieśni nadgarstka, złamanie kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fumaran Dimetylu Adamed
Podczas terapii produktem Fumaran Dimetylu Adamed kluczowe jest regularne monitorowanie parametrów laboratoryjnych, obejmujące ocenę funkcji nerek (kreatynina, azot mocznikowy, ogólne badanie moczu) przed rozpoczęciem leczenia, po 3 i 6 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy. Należy także kontrolować funkcję wątroby poprzez oznaczanie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz stężenia bilirubiny całkowitej, zwracając uwagę na wzrost enzymów ≥3-krotnie powyżej GGN i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Monitorowanie hematologiczne powinno obejmować pełną morfologię krwi z liczbą limfocytów przed terapią oraz co 3 miesiące po jej rozpoczęciu, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka limfopenii, która stanowi istotne powikłanie i może predysponować do postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML).
aminotransferazy, badanie moczu, badanie MRI, bilirubina całkowita, ciężka limfopenia, enzymy wątrobowe, fumaran dimetylu, funkcja nerek, kreatynina, liczba limfocytów, limfopenia, morfologia krwi, parametry nerkowe, PML, polekowe uszkodzenie wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rezonans magnetyczny