zaćma popromienna
Zaćma popromienna (ang. radiation-induced cataract) to zmętnienie soczewki oka powstające w wyniku ekspozycji na promieniowanie jonizujące. Jest jednym z uznanych, odległych skutków ubocznych radioterapii stosowanej w okolicy głowy i szyi, zwłaszcza w leczeniu nowotworów oczodołu, zatok przynosowych, podstawy czaszki oraz mózgu.
Mechanizm powstawania zaćmy popromiennej wiąże się z uszkodzeniem komórek nabłonka soczewki przez wolne rodniki powstające w wyniku działania promieniowania. Dochodzi do zaburzenia proliferacji i różnicowania komórek nabłonka, co prowadzi do nieprawidłowego formowania włókien soczewki i w konsekwencji do utraty jej przejrzystości.
Czynnikami ryzyka rozwoju zaćmy popromiennej są: dawka promieniowania (próg dawki szacuje się na 0,5-2 Gy), wiek pacjenta (większa wrażliwość u dzieci), jednoczesna chemioterapia oraz predyspozycje genetyczne. Okres latencji między ekspozycją na promieniowanie a rozwojem zaćmy może wynosić od kilku miesięcy do wielu lat.
Leczenie zaćmy popromiennej nie różni się od postępowania w przypadku innych typów zaćmy i polega na chirurgicznym usunięciu zmętniałej soczewki oraz wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. U pacjentów po radioterapii należy jednak zwrócić szczególną uwagę na potencjalnie większe ryzyko powikłań śród- i pooperacyjnych, związanych z uszkodzeniem tkanek oka przez promieniowanie.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Retinoblastoma – Zapobieganie i profilaktyka
Retinoblastoma jest najczęstszym pierwotnym nowotworem wewnątrzgałkowym u dzieci, stanowiącym około 3% wszystkich nowotworów wieku dziecięcego, rozwijającym się z niedojrzałych komórek siatkówki. Etiologia choroby jest genetyczna, związana z mutacją w genie RB1, co wyklucza całkowite zapobieganie wystąpieniu nowotworu. Profilaktyka obejmuje trzy poziomy: poradnictwo genetyczne i badania prenatalne u rodzin z historią retinoblastoma, regularne badania okulistyczne (oftalmoskopia pośrednia, OCT) i obrazowe (MRI) u dzieci z grup ryzyka, wykonywane co 2-4 miesiące przez minimum 28 miesięcy, oraz działania zapobiegające progresji choroby i powikłaniom, takie jak ograniczenie ekspozycji na promieniowanie i czynniki uszkadzające DNA. Wysokie ryzyko wtórnych nowotworów wymaga szczególnej uwagi, a preferowane jest MRI zamiast TK w diagnostyce obrazowej.
badanie genetyczne, badanie okulistyczne, badanie prenatalne, biopsja płynna, chemioterapia dotętnicza, chemioterapia dożylna, chemioterapia wysokodawkowa, dno oka, enukleacja, gen RB1, mutacja genetyczna, mutacja linii zarodkowej, naczyniówka, nowotwór wewnątrzgałkowy, nowotwór wtórny, OCT, oftalmoskopia pośrednia, poradnictwo genetyczne, retinoblastoma, rezonans magnetyczny, siatkówka, tomografia komputerowa, zaćma popromienna