limfopenia
Limfopenia (znana również jako limfocytopenia) to stan charakteryzujący się zmniejszoną liczbą limfocytów we krwi obwodowej poniżej wartości referencyjnych. U dorosłych limfopenię definiuje się jako liczbę limfocytów poniżej 1000/μl, u dzieci wartości referencyjne są wyższe i zależą od wieku.
Limfopenia może być wynikiem wielu czynników, w tym zakażeń (np. HIV, gruźlica, wirusowe zapalenie wątroby), chorób autoimmunologicznych (np. toczeń rumieniowaty układowy), niektórych nowotworów (szczególnie chłoniaków), niedożywienia, leków immunosupresyjnych, kortykosteroidów, chemioterapii czy radioterapii. Czasami występuje również jako zjawisko fizjologiczne podczas ostrego stresu.
Diagnostyka limfopenii obejmuje morfologię krwi z rozmazem, badania obrazowe (USG, tomografia komputerowa) w poszukiwaniu powiększonych węzłów chłonnych, szpiku kostnego lub śledziony oraz badania dodatkowe zależne od podejrzewanej przyczyny. Leczenie limfopenii skupia się przede wszystkim na terapii choroby podstawowej.
Konsekwencje kliniczne limfopenii zależą od jej nasilenia i przyczyny. Długotrwała limfopenia prowadzi do zwiększonego ryzyka zakażeń oportunistycznych, zwłaszcza wirusowych, grzybiczych i pasożytniczych. U pacjentów z ciężką limfopenią (limfocyty <500/μl) konieczne jest wdrożenie profilaktyki przeciwinfekcyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Temozolomide Glenmark
Podczas stosowania Temozolide Glenmark należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jirovecii (PCP), zwłaszcza u pacjentów poddawanych jednoczesnej radioterapii i terapii steroidowej. Profilaktyka przeciwko PCP jest zalecana przez cały 42-dniowy cykl leczenia (maksymalnie do 49 dni) oraz kontynuowana w przypadku limfopenii do momentu powrotu liczby limfocytów do stopnia ≤ 1. Istotne jest monitorowanie reaktywacji wirusa zapalenia wątroby typu B oraz cytomegalowirusa, a także funkcji wątroby, gdyż odnotowano przypadki niewydolności wątroby, w tym zgonów. Przed rozpoczęciem terapii należy wykonać testy czynnościowe wątroby, które należy powtarzać w trakcie i po zakończeniu cyklu, zwracając uwagę na opóźnione hepatotoksyczne działanie leku. Ponadto, istnieje ryzyko rozwoju zespołu mielodysplastycznego i wtórnych nowotworów złośliwych, w tym białaczki szpikowej.
białaczka szpikowa, działanie teratogenne, glejak wielopostaciowy, glejak złośliwy, hepatotoksyczność, lek przeciwwymiotny, limfopenia, neutropenia, niedokrwistość aplastyczna, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, opryszczkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, pancytopenia, próby wątrobowe, radioterapia, temozolomid, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc Pneumocystis jirovecii, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 10 mg
Preparat Esotkaleno, zawierający prednizon, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od dawki i czasu terapii. W terapii substytucyjnej, stosując dawki fizjologiczne, ryzyko działań niepożądanych jest minimalne, natomiast w farmakoterapii wysokimi dawkami i długotrwałym leczeniu obserwuje się szeroki zakres powikłań obejmujących niemal wszystkie układy. Prednizon wywołuje immunosupresję, zwiększając podatność na zakażenia (bakteryjne, wirusowe, grzybicze, pasożytnicze) oraz maskując ich objawy, co utrudnia diagnostykę. W hematologii obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię. Możliwe są reakcje alergiczne od łagodnych wysypek po ciężkie anafilaksje z zaburzeniami rytmu serca i zapaścią. Długotrwałe stosowanie prowadzi do niedoczynności kory nadnerczy i zespołu Cushinga (m.in. twarz księżycowata, otyłość tułowia, hiperwolemia). Zaburzenia metaboliczne obejmują zatrzymanie sodu, hipokaliemię, zmniejszoną tolerancję glukozy, cukrzycę, hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię. Psychiczne efekty uboczne to depresja, euforia, mania, psychozy, omamy i myśli samobójcze. Neurologicznie mogą wystąpić objawy rzekomego guza mózgu oraz nasilenie padaczki.
aseptyczna martwica kości, ból mięśniowo-stawowy, bradykardia, brak miesiączki, chwiejność emocjonalna, cukrzyca, depresja, drażliwość, działanie immunosupresyjne, eozynopenia, euforia, glikokortykosteroid, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukocytoza, limfopenia, mania, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia, myśl samobójcza, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niepokój, omam, opóźnione gojenie ran, osteoporoza, padaczka, policytemia, psychoza, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, wybroczyna, zaburzenie snu, zaćma, zakrzepica, zanik mięśni, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Eksemestan – Działania niepożądane
Eksemestan, stosowany w dawce 25 mg/dobę u kobiet po menopauzie z rakiem piersi, działa jako inhibitor aromatazy, prowadząc do obniżenia stężenia estrogenów. W badaniach klinicznych wykazano dobrą tolerancję leku, z działaniami niepożądanymi o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego, głównie związanymi z estrogenową supresją. Wskaźnik przerwania terapii z powodu działań niepożądanych wynosił 7,4% u pacjentek z wczesnym rakiem piersi (po leczeniu tamoksyfenem) oraz 2,8% u chorych z zaawansowanym rakiem. Najczęściej zgłaszane objawy u pacjentek z wczesnym rakiem to uderzenia gorąca (22%), bóle stawów (18%) i zmęczenie (16%), natomiast u pacjentek z zaawansowanym rakiem – uderzenia gorąca (14%) i nudności (12%). Działania niepożądane obejmują m.in. leukopenię (częstość od niezbyt często do bardzo często), trombocytopenię (rzadko do często), bezsenność i depresję (bardzo często), bóle głowy (bardzo często), nudności (bardzo często), bóle stawów i mięśniowo-szkieletowe (bardzo często), osteoporozę i złamania (często), a także zmiany skórne i zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
anoreksja, apolipoproteina A1, aromataza, astenia, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból stawów, cholesterol HDL, depresja, dyspepsja, eksemestan, estrogeny, hipercholesterolemia, jadłowstręt, leukopenia, limfopenia, łysienie, nadciśnienie tętnicze, nadmierna potliwość, nadwrażliwość, niedokrwienie serca, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niestrawność, niewydolność serca, nudności, obrzęk obwodowy, osteoporoza, osutka krostkowa, parestezja, pokrzywka, powikłania zakrzepowo-zatorowe, rak piersi, senność, świąd, tamoksyfen, trombocytopenia, uderzenia gorąca, układ chłonny, wrzód żołądka, wymioty, wysypka, zaawansowany rak piersi, zapalenie wątroby, zaparcia, zastoinowe zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, zespół cieśni nadgarstka, złamania kości, zmęczenie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Meprelon 4 mg
Meprelon, zawierający metyloprednizolon, jest glikokortykosteroidem stosowanym zarówno w terapii substytucyjnej, jak i w leczeniu różnych schorzeń. Działania niepożądane obejmują zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, poliglobulia, trombocytopenia lub trombocytoza), immunosupresję z ryzykiem maskowania i aktywacji zakażeń oraz reakcje alergiczne. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń endokrynologicznych, takich jak niedoczynność kory nadnerczy, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zaburzenia wydzielania hormonów płciowych. Metyloprednizolon wpływa również na metabolizm, wywołując m.in. zatrzymanie sodu, hipokaliemię, cukrzycę posteroidową, hiperlipidemię oraz nasilony katabolizm białek.
centralna retinopatia surowicza, cukrzyca posteroidowa, eozynopenia, glikokortykosteroid, guz chromochłonny, hiperlipidemia, hirsutyzm, immunosupresja, jałowa martwica kości, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, leukocytoza, limfopenia, lipomatoza, maskowanie zakażeń, metyloprednizolon, miastenia, mięsak Kaposiego, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, ostra miopatia, poliglobulia, przełom miasteniczny, rozedma pęcherzykowa jelit, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, trombocytopenia, trombocytoza, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, wrzód żołądka, wybroczyna, zaćma, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dimethyl fumarate Teva
Fumaran dimetylu wymaga ścisłego nadzoru medycznego ze względu na ryzyko działań niepożądanych, w tym limfopenii, uszkodzenia wątroby oraz zaburzeń czynności nerek. Monitorowanie obejmuje ocenę czynności nerek (kreatynina, azot mocznikowy, badanie ogólne moczu) przed leczeniem, po 3 i 6 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy. Wątroba powinna być kontrolowana poprzez oznaczenie aminotransferaz (AlAT, AspAT) i bilirubiny całkowitej, zwłaszcza przy wzroście enzymów ≥3-krotnie i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Limfocyty należy monitorować co 3 miesiące, zwracając szczególną uwagę na limfopenię poniżej 0,5 × 10⁹/L, która stanowi wskazanie do przerwania terapii ze względu na ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). Umiarkowana limfopenia (0,5–0,8 × 10⁹/L) wymaga ponownej oceny stosunku korzyści do ryzyka po 6 miesiącach. Zaleca się także wykonanie badania MRI przed leczeniem i w trakcie terapii, szczególnie u pacjentów z podwyższonym ryzykiem PML.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, białkomocz, cukromocz, czynność nerek, czynność wątroby, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, kreatynina i azot mocznikowy, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, nagłe zaczerwienienie skóry, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, półpasiec oczny, półpasiec rozsiany, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, wirus Johna Cunninghama, zapalenie opon mózgowych i mózgu, zapalenie opon mózgowych i rdzenia, zespół Fanconiego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fingolimod Zentiva 0,5 mg
Fingolimod Zentiva w dawce 0,5 mg, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze (≥10%) to ból głowy (24,5%), podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (15,2%), biegunka (12,6%), kaszel (12,3%), grypa (11,4%), zapalenie zatok (10,9%) oraz ból pleców (10,0%). Leczenie może powodować immunosupresję, co zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym wirusów (VZV, JC, HSV), grzybów (kryptokoki) i bakterii (atypowe mykobakterie), a także nowotworów, zwłaszcza chłoniaków. Obrzęk plamki występuje u 0,5% pacjentów, szczególnie u osób z wcześniejszym zapaleniem błony naczyniowej oka lub cukrzycą. Po podaniu pierwszej dawki obserwuje się przemijające spowolnienie akcji serca o 12-13 uderzeń/min oraz blok przedsionkowo-komorowy I stopnia u 4,7% pacjentów. Wzrost aktywności ALT ≥3× GGN występuje u 8,0%, a ≥5× GGN u 1,8% leczonych.
aminotransferaza alaninowa, autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, blok przedsionkowo-komorowy, bradyarytmia, czerniak złośliwy, działanie niepożądane, enzym wątrobowy, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, mięsak Kaposiego, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, ostre rozsiane zapalenie mózgu, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie oportunistyczne, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół hemofagocytarny, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Temozolomide Fair-Med 5 mg
Temozolomid, stosowany głównie w terapii glejaków, wykazuje charakterystyczny profil działań niepożądanych, z dominującymi zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego (nudności 43%, wymioty 36%, zwykle stopień 1-2), a także istotnymi powikłaniami hematologicznymi stopnia 3 i 4, takimi jak neutropenia (8-17%) i trombocytopenia (14-19%). Mielosupresja pojawia się najczęściej w pierwszych cyklach terapii, z nadirem między 21. a 28. dniem, i zwykle ustępuje w ciągu 1-2 tygodni bez kumulacji. Kobiety wykazują wyższą częstość ciężkich powikłań hematologicznych, w tym neutropenii 4. stopnia (ANC <0,5 x 10^9/l) u 12% kobiet vs 5% mężczyzn oraz trombocytopenii (<20 x 10^9/l) u 9% kobiet vs 3% mężczyzn w pierwszym cyklu. Profil tolerancji u dzieci (3-18 lat) jest zbliżony do dorosłych, jednak brak danych dla dzieci poniżej 3 lat.
afazja, białaczka szpikowa, cholestaza, dysfagia, glejak, glejak wielopostaciowy, gorączka neutropeniczna, hiperbilirubinemia, hiperglikemia, hipokaliemia, krwotok mózgowy, lek cytostatyczny, leukopenia, limfopenia, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mielosupresja, moczówka prosta, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, pneumocystozowe zapalenie płuc, posocznica, rumień wielopostaciowy, temozolomid, trombocytopenia, zakażenie cytomegalowirusem, zakrzepica żył głębokich, zaniewidzenie połowicze, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zespół Cushinga, zespół DRESS, zespół mielodysplastyczny, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fingolimod Symphar 0,5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa fingolimodu przeprowadzone na myszach, szczurach, psach i małpach wykazały istotne działania na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (przyrost masy, hipertrofia mięśni gładkich), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg mc., co odpowiada około 4-krotności ekspozycji AUC u ludzi po dawce 0,5 mg/dobę). Dwuletnie badania rakotwórczości wykazały brak działania rakotwórczego u szczurów do dawki 2,5 mg/kg mc. (50-krotność ekspozycji AUC u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków złośliwych przy dawkach ≥0,25 mg/kg mc. (6-krotność ekspozycji AUC u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego w testach genotoksyczności.
bodziec akustyczny, chłoniak złośliwy, dawka terapeutyczna, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, efekt chronotropowy, ekspozycja terapeutyczna, ekspozycja układowa, fingolimod, genotoksyczność, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, przetrwały pień tętniczy, śmiertelność zarodkowa, stężenie osoczowe, tkanka limfoidalna, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zaburzenia neurobehawioralne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (mis-c) – Etiologia i przyczyny
Zespół zapalny wielonarządowy u dzieci (MIS-C) to rzadkie, ale poważne powikłanie poinfekcyjne związane z zakażeniem SARS-CoV-2, charakteryzujące się nadmierną, opóźnioną odpowiedzią immunologiczną prowadzącą do uogólnionego stanu zapalnego obejmującego serce, płuca, nerki, mózg, skórę, oczy i układ pokarmowy. Klinicznie MIS-C manifestuje się uporczywą gorączką, hipotensją, wstrząsem oraz objawami zapalenia wielonarządowego, często z limfopenią T CD4+ i CD8+ oraz podwyższonymi stężeniami cytokin prozapalnych (IL-1, IL-6, IL-8, IL-10, IL-17, IL-18, IFN, TNF). Diagnostycznie istotne jest odróżnienie MIS-C od choroby Kawasakiego i zespołu wstrząsu toksycznego, m.in. na podstawie wieku pacjentów (2-21 lat), profilu cytokinowego oraz związku czasowego z infekcją SARS-CoV-2, która poprzedza rozwój MIS-C o 2-6 tygodni. Epidemiologicznie około 87% dzieci z MIS-C ma dodatnie przeciwciała przeciw SARS-CoV-2, a ryzyko rozwoju zespołu po zakażeniu wynosi około 1 na 3000-4000 przypadków. W patogenezie podejrzewa się m.in. nadmierną aktywację limfocytów T przez superantygen w białku spike wirusa oraz powstawanie autoprzeciwciał przeciw antygenom sercowo-naczyniowym i śródbłonkowym, co prowadzi do uszkodzenia tkanek i zapalenia naczyń (waskulopatii). Czynniki genetyczne, w tym specyficzne typy HLA, oraz pochodzenie etniczne (afrokaraibskie, latynoskie, południowoazjatyckie) zwiększają podatność na MIS-C.
autoprzeciwciało, burza cytokinowa, choroba Kawasakiego, czynnik martwicy nowotworów, dysfunkcja mikronaczyniowa, gorączka, hipotensja, interleukina-1, kardiologia dziecięca, kardiomiocyt, kompleks immunologiczny, limfocyt T, limfocyt T CD4+, limfopenia, ludzki antygen leukocytarny, niewydolność wielonarządowa, obrzęk kończyn, pediatryczny wieloukładowy zespół zapalny, reumatologia, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, szczepionka mRNA, test PCR, test serologiczny, tętniak tętnicy wieńcowej, uszkodzenie śródbłonka, wariant Omikron, waskulopatia, wstrząs, wymaz z nosogardła, wysypka, zakażenie COVID-19, zakażenie SARS-CoV-2, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie spojówek, zespół wstrząsu toksycznego, zespół zapalny wielonarządowy u dzieci - Leksykon leków
Działania niepożądane – Corhydron 25 25 mg
Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu wymaga stopniowego odstawiania, aby uniknąć ostrej niewydolności kory nadnerczy, która stanowi poważne zagrożenie życia. Działania niepożądane leku zostały sklasyfikowane według systemu MedDRA i obejmują szeroki zakres objawów, takich jak zaburzenia immunologiczne (np. reakcje anafilaktyczne), endokrynologiczne (np. zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, wtórne zahamowanie osi przysadkowo-nadnerczowej), metaboliczne (ujemny bilans azotowy), psychiczne (omamy, psychozy, euforia), neurologiczne (napady drgawek, zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe), okulistyczne (jaskra wtórna, zaćma podtorebkowa), kardiologiczne (arytmie związane z hipokaliemią, nagłe zatrzymanie krążenia), naczyniowe (zakrzepy, zatory tłuszczowe), żołądkowo-jelitowe (wrzód żołądka, perforacja jelit), skórne (rozstępy, hirsutyzm, reakcje nadwrażliwości), mięśniowo-szkieletowe (osteoporoza, miopatia posteroidowa) oraz ogólne (retencja sodu i płynów, hipokaliemia). Częstość występowania większości działań niepożądanych jest nieznana, co podkreśla konieczność monitorowania pacjentów pod kątem tych powikłań.
alkaloza hipokaliemiczna, hipercholesterolemia, hipokaliemia, hirsutyzm, hydrokortyzon, jałowa martwica głowy kości udowej, jaskra wtórna, kardiomiopatia przerostowa, leukocytoza, limfopenia, martwicze zapalenie naczyń, miażdżyca naczyń, miopatia posteroidowa, obrzęk naczynioruchowy, oś przysadkowo-nadnerczowa, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostra niewydolność nadnerczy, parestezja, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, rzekomy guz mózgu, tarcza zastoinowa, trombocytopenia, ujemny bilans azotowy, wytrzeszcz, zaćma podtorebkowa, zakrzep z zatorem, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie spojówek, zastoinowa niewydolność krążenia, zator tłuszczowy, zespół Cushinga, zespół z odstawienia, zwiększenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego, zwiększone ciśnienie śródgałkowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sorafenib Teva 200 mg
Sorafenib Teva w dawce 200 mg (tabletki powlekane) jest lekiem o szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą mieć różne nasilenie i częstość występowania. Do najpoważniejszych powikłań należą zawał serca, perforacja przewodu pokarmowego, zapalenie wątroby indukowane lekiem, krwawienia oraz nadciśnienie tętnicze, w tym przełom nadciśnieniowy, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Najczęściej obserwuje się biegunkę, zmęczenie, łysienie, zakażenia oraz zespół ręka-stopa (erytrodyzestezję dłoniowo-podeszwową) i wysypki, które mogą znacząco obniżać komfort życia pacjentów. Działania niepożądane sklasyfikowano według układów i narządów oraz częstości występowania zgodnie z klasyfikacją MedDRA, co ułatwia ocenę ryzyka i korzyści terapii sorafenibem.
ciśnienie tętnicze, czynność wątroby, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, hipofosfatemia, hipoglikemia, hipokalcemia, hipokaliemia, hiponatremia, jadłowstręt, klasyfikacja MedDRA, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, parametr hematologiczny, perforacja przewodu pokarmowego, przełom nadciśnieniowy, reakcja anafilaktyczna, sorafenib tozylan, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie wątroby, zawał serca, zespół ręka-stopa, zespół rozpadu guza - Leksykon chorób i schorzeń
Covid-19 – Patofizjologia i mechanizm
COVID-19, wywołane przez wirusa SARS-CoV-2, to złożona choroba o szerokim spektrum klinicznym, od bezobjawowych infekcji po ciężkie zapalenie płuc, ARDS i niewydolność wielonarządową. Wirus RNA o genomie ~30 kb wykorzystuje białko S do wiązania się z receptorem ACE2 na komórkach gospodarza, głównie pneumocytach typu II w płucach, co prowadzi do uszkodzenia nabłonka pęcherzykowego i zaburzeń surfaktantu. SARS-CoV-2 wnika do komórek przez proteolityczne cięcie białka S przez TMPRSS2 lub katepsynę L, a następnie replikuje się w cytoplazmie, tworząc kompleks replikacyjno-transkrypcyjny. Patogeneza obejmuje dysregulację układu odpornościowego, w tym burzę cytokinową z podwyższonymi poziomami IL-2, IL-6, IL-7, GM-CSF, TNF i innych mediatorów, co prowadzi do limfopenii, aktywacji makrofagów i neutrofili oraz immunozakrzepicy z DIC. Wysoka ekspresja ACE2 w różnych narządach tłumaczy wielonarządowe objawy, w tym uszkodzenia serca (12% hospitalizowanych), neurologiczne, przewodu pokarmowego (17,6% z objawami, uszkodzenie wątroby u 15-53%) i nerek (ostre uszkodzenie u 30%).
ARDS, białko kolca, burza cytokinowa, czynnik martwicy nowotworów, domena wiążąca receptor, immunozakrzepica, inflamasom NLRP3, katepsyna L, limfopenia, long COVID, mikroangiopatia, niewydolność wielonarządowa, obwodowy układ nerwowy, ośrodkowy układ nerwowy, PAMP, pneumocyt typu II, reaktywna forma tlenu, receptor rozpoznający wzorce, rozlane uszkodzenie pęcherzyków płucnych, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, SARS-CoV-2, stres oksydacyjny, surfaktant, szlak JAK-STAT, zespół przewlekłego zmęczenia, zespół uwalniania cytokin, zewnątrzkomórkowa pułapka neutrofilowa - Leksykon substancji czynnych
Fumaran dimetylu – Właściwości farmakodynamiczne
Fumaran dimetylu (DMF) wykazuje wielokierunkowe działanie terapeutyczne w stwardnieniu rozsianym (RRMS), głównie poprzez aktywację ścieżki Nrf2, co prowadzi do zwiększenia ekspresji genów antyoksydacyjnych (np. dehydrogenaza NAD(P)H, NQO1) oraz silne właściwości immunomodulacyjne i przeciwzapalne. W badaniach klinicznych (DEFINE, CONFIRM, ENDORSE) DMF w dawce 240 mg dwa razy dziennie znacząco redukował roczny wskaźnik rzutów (ARR) do 0,172 i 0,224 w porównaniu do placebo (0,364 i 0,401), a także zmniejszał odsetek nawrotów i progresję niepełnosprawności mierzoną w skali EDSS. DMF powodował spadek liczby limfocytów o około 30% w pierwszym roku terapii, z osiągnięciem plateau, a powrót do dolnej granicy normy (ALC ≥ 0,9 × 10⁹/L) po przerwaniu leczenia był zależny od stopnia limfopenii, z 81% pacjentów z łagodną limfopenią osiągających normę w 12 tygodniu i 90% w 24 tygodniu. W badaniach MRI obserwowano istotne zmniejszenie liczby nowych lub powiększających się zmian T2-zależnych oraz zmian Gd+ i T1-hipointensywnych w porównaniu do placebo i octanu glatirameru.
bezwzględna liczba limfocytów, cytokiny prozapalne, czynnik jądrowy Nrf2, dehydrogenaza NAD(P)H, działanie immunomodulacyjne, fenotyp limfocytów, fumaran dimetylu, interferon beta, limfopenia, obrazy T1-zależne, obrazy T2-zależne, octan glatirameru, progresja niepełnosprawności, rezonans magnetyczny mózgu, roczny wskaźnik rzutów, rozszerzona skala niewydolności ruchowej, rzutowo-remisyjna postać stwardnienia rozsianego, skala EDSS, stwardnienie rozsiane, układ odpornościowy, zmiana Gd+ - Leksykon substancji czynnych
Fumaran dimetylu – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Leczenie fumaranem dimetylu wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek, wątroby oraz układu immunologicznego ze względu na ryzyko nefrotoksyczności, hepatotoksyczności oraz limfopenii. Zaleca się ocenę parametrów nerkowych (kreatynina, azot mocznikowy, badanie ogólne moczu) przed terapią, po 3 i 6 miesiącach oraz następnie co 6-12 miesięcy, ze szczególną uwagą na wczesne objawy zespołu Fanconiego. Monitorowanie funkcji wątroby obejmuje oznaczanie aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz bilirubiny całkowitej, zwracając uwagę na wzrost aktywności enzymów ≥3-krotnie i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Limfopenia, definiowana jako liczba limfocytów <0,5 × 10⁹/L, stanowi przeciwwskazanie do rozpoczęcia terapii, a jej długotrwałe utrzymywanie się wymaga przerwania leczenia ze względu na ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). Regularne badania morfologii krwi z oznaczeniem limfocytów co 3 miesiące są obligatoryjne, a w przypadku podejrzenia PML konieczne jest natychmiastowe wykonanie MRI oraz PCR na DNA wirusa JCV w PMR.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, azot mocznikowy, białkomocz, bilirubina całkowita, cukromocz, DNA wirusa JCV, enzymy wątrobowe, fosfataza zasadowa, fosfaturia, fumaran dimetylu, funkcja nerek, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, leczenie immunosupresyjne, limfocytopenia, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, morfologia krwi, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, półpasiec oczny, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, stężenie kreatyniny, stwardnienie rozsiane, układ immunologiczny, wirus Johna Cunninghama, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zapalenie opon mózgowych, zespół Fanconiego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Succus Echinaceae Phytopharm 2,425 g/2,5 ml
Preparat Succus Echinaceae Phytopharm, zawierający sok ze świeżego ziela jeżówki purpurowej (Echinacea purpurea L.), wykazuje silne właściwości immunomodulujące, co stanowi podstawę licznych przeciwwskazań klinicznych. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i autoagresyjnymi, takimi jak gruźlica, sarkoidoza, kolagenozy (w tym toczeń rumieniowaty układowy), stwardnienie rozsiane, zakażenie HIV oraz inne schorzenia o podobnym podłożu. Ponadto, preparat nie powinien być stosowany u pacjentów onkologicznych poddawanych terapii cytostatykami ze względu na ryzyko interakcji i zakłócenia działania leków przeciwnowotworowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także stosowanie u osób po przeszczepach szpiku kostnego i narządów, gdzie istnieje ryzyko niekorzystnej stymulacji układu odpornościowego oraz interakcji z lekami immunosupresyjnymi.
agranulocytoza, alergia pokarmowa, astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry, białaczka, choroba autoimmunologiczna, choroba demielinizacyjna, choroba Hashimoto, choroba tkanki łącznej, choroba układowa, choroba układu krwiotwórczego, granulocyt obojętnochłonny, gruźlica, jeżówka purpurowa, kolagenoza, lek immunosupresyjny, lek przeciwnowotworowy, limfopenia, neutropenia, nowotwór układu krwiotwórczego, pokrzywka, reakcja krzyżowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzina astrowatych, sarkoidoza, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, transplantacja szpiku kostnego, właściwości immunomodulujące, zakażenie HIV - Leksykon leków
Działania niepożądane – Lenalidomide Gedeon Richter 20 mg
Lenalidomid stosowany w leczeniu szpiczaka mnogiego, zespołów mielodysplastycznych oraz chłoniaków wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z dominującą hematotoksycznością. Najczęściej obserwowane są neutropenia (do 79,0%), trombocytopenia (do 72,3%), anemia oraz gorączka neutropeniczna, które mogą osiągać stopień 3-4 ciężkości, wymagając ścisłego monitorowania morfologii krwi i ewentualnej modyfikacji dawkowania. W badaniach klinicznych odnotowano także wysoką częstość zakażeń, w tym zapalenia płuc (do 10,6%) i zakażeń górnych dróg oddechowych, a także objawy ze strony układu pokarmowego (biegunka do 54,5%, zaparcia do 56,1%) oraz układu nerwowego (neuropatia obwodowa do 71,8%, skurcze mięśni do 33,4%). W terapii skojarzonej z bortezomibem i deksametazonem oraz rytuksymabem obserwuje się dodatkowo ryzyko niedociśnienia tętniczego, odwodnienia i gorączki neutropenicznej.
alergiczne zapalenie skóry, astenia, autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych, biegunka, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, duszność, gorączka neutropeniczna, hipokalcemia, hipokaliemia, leukopenia, limfopenia, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, niewydolność nerek, nudności, odwodnienie, parestezja, posocznica, skurcz mięśnia, świąd, szpiczak mnogi, trombocytopenia, wysypka, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie neutropeniczne, zakażenie płuc, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zapalenie żołądka i jelit, zaparcie, zatorowość płucna, zespół mielodysplastyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 30 mg
Prednizon zawarty w leku Esotkaleno wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle zależne od dawki oraz czasu terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w farmakoterapii, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek, obserwuje się liczne powikłania. Do najważniejszych należą immunosupresja z maskowaniem objawów zakażeń, ryzyko reaktywacji infekcji (w tym węgorczycy), zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia), reakcje alergiczne, wtórna niedoczynność kory nadnerczy oraz zespół Cushinga z charakterystyczną twarzą księżycowatą i otyłością tułowia. Ponadto prednizon wpływa na gospodarkę elektrolitową (zatrzymanie sodu, hipokaliemia), metabolizm węglowodanów i lipidów (hiperglikemia, cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także powoduje wzrost masy ciała i apetytu.
amenorrhea, aseptyczna martwica kości, bradykardia, drgawki, eozynopenia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, impotencja, jaskra, kortykosteroid, leukocytoza, limfopenia, miażdżyca, miopatia steroidowa, morfologia krwi, nadciśnienie śródczaszkowe, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, policytemia, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazje, terapia substytucyjna, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, wrzód żołądka, wysypka polekowa, zaćma, zakrzepica, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Predasol 25 mg
Predasol (prednizolon) stosowany parenteralnie wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle związane z dawką oraz czasem terapii. Do najważniejszych powikłań należą immunosupresja prowadząca do zwiększonego ryzyka infekcji, w tym reaktywacji zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych oraz oportunistycznych, a także pobudzenie strongyloidozy u pacjentów z utajonym zakażeniem. Długotrwałe stosowanie prednizolonu powoduje zahamowanie czynności kory nadnerczy i rozwój zespołu Cushinga jatrogennnego, objawiającego się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością centralną oraz retencją płynów. Zaburzenia gospodarki elektrolitowej manifestują się zatrzymaniem sodu i hipokaliemią, co zwiększa ryzyko arytmii serca. Ponadto obserwuje się zaburzenia metaboliczne, takie jak nietolerancja glukozy, cukrzyca posteroidowa oraz dyslipidemia (hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia).
arytmia, bradykardia, brak miesiączki, choroba wrzodowa żołądka, cukrzyca posteroidowa, eozynopenia, halucynacje, hipercholesterolemia, hipernatremia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, impotencja, infekcje oportunistyczne, jałowa martwica kości, jaskra, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażeń, miopatia posteroidowa, myśli samobójcze, nadciśnienie tętnicze, napad padaczkowy, niewydolność kory nadnerczy, obniżenie odporności, opóźnione gojenie ran, ośrodkowy układ nerwowy, osteoporoza, otyłość centralna, owrzodzenie rogówki, policytemia, powikłania zakrzepowo-zatorowe, reakcja anafilaktyczna, retencja płynów, rozstępy, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, strongyloidoza, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, uogólniona twardzina układowa, zaburzenia rytmu serca, zaćma, zanik mięśni, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgien, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fenoxa 0,5 mg
Profil bezpieczeństwa fingolimodu został szczegółowo oceniony w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym na myszach, szczurach, psach i małpach. Wykazano wpływ leku na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (hipertrofia mięśni gładkich w połączeniu oskrzelowo-pęcherzykowym), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg mc., co odpowiada około 4-krotności ekspozycji u ludzi po dawce terapeutycznej 0,5 mg/dobę). Badania rakotwórczości wykazały brak działania u szczurów przy dawkach do 2,5 mg/kg mc. (~50x ekspozycji u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano zwiększoną częstość chłoniaków złośliwych przy dawkach ≥0,25 mg/kg mc. (~6x ekspozycji u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego w testach genotoksyczności.
chłoniak złośliwy, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, efekt chronotropowy ujemny, fingolimod, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, odpowiedź neurobehawioralna, osłabiona odpowiedź immunologiczna, przenikanie przez łożysko, przerost tkanki mięśniowej gładkiej, przetrwały pień tętniczy, śmiertelność zarodka, toksyczność, układ limfatyczny, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zaburzenie neurobehawioralne, zanik tkanki limfoidalnej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Linorion 10 mg
Lenalidomid, substancja czynna leku Linorion, wykazuje zróżnicowany profil bezpieczeństwa zależny od wskazania terapeutycznego i schematu leczenia. W leczeniu nowo rozpoznanego szpiczaka mnogiego po ASCT, najczęstsze ciężkie działania niepożądane obejmują zapalenie płuc (10,6% w badaniu IFM 2005-02, 9,4% w CALGB 100104) oraz neutropenię (60,8-79,0%), trombocytopenię (23,5-72,3%) i leukopenię (22,8-31,7%). U pacjentów nienadających się do przeszczepu, stosujących lenalidomid z bortezomibem i deksametazonem, często obserwowano niedociśnienie tętnicze (6,5%), zakażenia płuc (5,7%) oraz odwodnienie (5,0%), a najczęstsze działania niepożądane to zmęczenie (73,7%), neuropatia obwodowa (71,8%) i hipokalcemia (50,0%). W leczeniu zespołów mielodysplastycznych dominowały neutropenia (76,8%), trombocytopenia (46,4%) oraz gorączka neutropeniczna i żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Wskazane jest ścisłe monitorowanie morfologii krwi, profilaktyka przeciwzakrzepowa i przeciwinfekcyjna oraz dostosowanie dawkowania w przypadku działań niepożądanych stopnia 3-4.
autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych, chłoniak grudkowy, gorączka neutropeniczna, hipokaliemia, leukopenia, limfopenia, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność nerek, pancytopenia, parestezja, szpiczak mnogi, trombocytopenia, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie neutropeniczne, zakażenie płuc, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zatorowość płucna, zespół mielodysplastyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Stada 20 mg
Dazatynib jest stosowany w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (ALL Ph+), zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Mediana czasu leczenia wynosiła odpowiednio 6,2 miesiąca u dorosłych i 26,3 miesiąca u dzieci i młodzieży. Profil bezpieczeństwa obejmuje przede wszystkim mielosupresję (niedokrwistość, neutropenię, małopłytkowość), zatrzymanie płynów (wysięk opłucnowy u 28% pacjentów po 60 miesiącach, obrzęki powierzchowne 14%, nadciśnienie płucne 5%), zaburzenia przewodu pokarmowego, krwawienia oraz zmiany skórne. Wysięk opłucnowy, często narastający z czasem, był odwracalny po odstawieniu leku i stosowaniu diuretyków lub kortykosteroidów, jednak u 19% pacjentów działania niepożądane prowadziły do przerwania terapii. U 5% pacjentów konieczne było trwałe zakończenie leczenia z powodu ciężkiego zahamowania czynności szpiku kostnego (stopień 3. lub 4.).
arytmia komorowa, chemioterapia, choroba śródmiąższowa płuc, dazatynib, działanie niepożądane, gorączka neutropeniczna, granulocytopenia, hipofosfatemia, hipokalcemia, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, krwotok z przewodu pokarmowego, limfopenia, małopłytkowość, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedokrwistość, nowotwór hematologiczny, obrzęk płuc, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, ostra niewydolność wątroby, ostry zespół wieńcowy, ostry zespół zaburzeń oddychania, piorunujące zapalenie wątroby, posocznica, reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby typu B, serce płucne, tętnicze nadciśnienie płucne, wodobrzusze, wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego, wybroczynę, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie mięśnia serca, zapalenie osierdzia, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zatrzymanie płynów, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Bortezomib Adamed 1 mg
Bortezomib Adamed w dawce 1,3 mg/m², stosowany głównie w terapii szpiczaka mnogiego oraz chłoniaka z komórek płaszcza (MCL) w skojarzeniu z VcR-CAP, charakteryzuje się dobrze udokumentowanym profilem bezpieczeństwa opartym na danych od 5476 pacjentów. Do bardzo częstych działań niepożądanych należą zaburzenia hematologiczne (trombocytopenia, neutropenia, niedokrwistość, limfopenia), neuropatia obwodowa (czuciowa i ruchowa), oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, zaparcia). Rzadziej obserwuje się poważne powikłania, takie jak zespół rozpadu guza, niewydolność serca, zespół tylnej odwracalnej encefalopatii, ciężkie reakcje skórne (w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka) oraz posocznicę. Profilaktyka przeciwwirusowa, monitorowanie hematologiczne i neurologiczne oraz odpowiednia suplementacja elektrolitów są kluczowe dla minimalizacji ryzyka i poprawy tolerancji terapii.
anemia, chłoniak z komórek płaszcza, dyzestezja, hipokalcemia, hipokaliemia, hiponatremia, koagulopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, migotanie przedsionków, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neuralgia, neuropatia autonomiczna, neuropatia czuciowa, neuropatia obwodowa, neuropatia ruchowa, neutropenia, niedrożność jelit, odoskrzelowe zapalenie płuc, pancytopenia, półpasiec, rumień wielopostaciowy, sepsa, szpiczak mnogi, tamponada serca, toksyczna nekroliza naskórka, wstrząs septyczny, zaburzenia hematologiczne, zapalenie jamy ustnej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zawał serca, zespół rozpadu guza, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, zespół Stevensa-Johnsona, zespół tylnej odwracalnej encefalopatii - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dipromal 200 mg
Walproinian magnezu, substancja czynna leku Dipromal, jest związany z licznymi działaniami niepożądanymi obejmującymi różne układy i narządy. Najczęściej występują zaburzenia przewodu pokarmowego u około 20% pacjentów, w tym ból, nudności i wymioty (bardzo często ≥1/10). Szczególnie istotnym zagrożeniem jest ciężkie uszkodzenie wątroby, które może prowadzić do zgonu, zwłaszcza u dzieci poniżej 3. roku życia oraz przy stosowaniu dużych dawek lub w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwpadaczkowymi. Objawy wskazujące na toksyczność wątrobową to m.in. nawrót napadów, osłabienie, utrata apetytu, nudności, bóle w nadbrzuszu, obrzęki, zaburzenia świadomości i ruchowe. Rzadko obserwuje się także zapalenie trzustki i encefalopatię, czasem z podwyższonym stężeniem amoniaku we krwi. Profil bezpieczeństwa u dzieci jest podobny do dorosłych, jednak ryzyko ciężkich działań niepożądanych, takich jak uszkodzenie wątroby i zapalenie trzustki, jest wyższe.
ataksja, ból głowy, diplopia, drżenie, encefalopatia, hiperamonemia, hiperandrogenizm, hiperinsulinemia, lek przeciwpadaczkowy, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, nadpobudliwość psychomotoryczna, neutropenia, niedokrwistość, osteopenia, osteoporoza, pancytopenia, parestezja, reakcja alergiczna, rumień wielopostaciowy, splątanie, stężenie amoniaku, stupor, szumy uszne, testy czynnościowe wątroby, toczeń rumieniowaty, upośledzenie słuchu, uszkodzenie trzustki, uszkodzenie wątroby, walproinian magnezu, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenia przewodu pokarmowego, zaburzenia psychiczne, zaburzenia szpiku kostnego, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zespół Fanconiego, zespół Lyella, zespół parkinsonowski, zespół policystycznych jajników, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Cyklofosfamid – Działania niepożądane
Cyklofosfamid, lek cytostatyczny z grupy alkilujących, jest szeroko stosowany w onkologii i immunosupresji, jednak jego profil działań niepożądanych jest rozległy i dotyczy wielu układów. Najczęstsze działania niepożądane obejmują bardzo częste łysienie, zapalenie pęcherza moczowego i mikrohematurię, a także mielosupresję manifestującą się leukopenią i neutropenią, co znacząco zwiększa ryzyko infekcji i gorączki neutropenicznej. Toksyczność układu moczowego może prowadzić do krwotocznego zapalenia pęcherza, makrohematurii oraz przewlekłych zmian, takich jak włóknienie pęcherza i ryzyko raka pęcherza moczowego. Kardiotoksyczność, szczególnie przy dawkach powyżej 150 mg/kg lub 1,5 g/m², może objawiać się niewydolnością serca, kardiomiopatią i arytmiami. Ponadto, cyklofosfamid wykazuje gonadotoksyczność, prowadzącą do osłabienia spermatogenezy, zaburzeń owulacji, a nawet trwałej niepłodności u obu płci.
agranulocytoza, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, arytmia komorowa, arytmia nadkomorowa, azoospermia, chłoniak nieziarniczy, choroba zakrzepowo-zatorowa, choroba zarostowa żył płucnych, cyklofosfamid, dławica piersiowa, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, gorączka neutropeniczna, kardiomiopatia, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotoczne zapalenie jelit, krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego, leukopenia, limfopenia, łysienie, makrohematuria, małopłytkowość, martwica kanalików nerkowych, mielosupresja, migotanie komór, mikrohematuria, niedokrwistość, niepłodność, niewydolność jajników, niewydolność serca, obrzęk płuc, oligospermia, osłabienie spermatogenezy, ostra białaczka, ostre zapalenie trzustki, posocznica, rak pęcherza moczowego, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wodobrzusze, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs septyczny, wysięk opłucnowy, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia owulacji, zahamowanie szpiku kostnego, zakrzepica żył, zapalenie błon śluzowych, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie jelita grubego, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherza moczowego, zarostowe zapalenie oskrzelików, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół mielodysplastyczny, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół Stevensa-Johnsona, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, zwłóknienie płuc - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Framasnoa 14 mg
Dane przedkliniczne teriflunomidu, substancji czynnej leku Framasnoa, obejmują wielomiesięczne badania toksyczności na myszach, szczurach i psach, wskazując na główne narządy docelowe toksyczności: szpik kostny (zaburzenia hematopoezy), narządy limfatyczne (upośledzenie funkcji immunologicznych), przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustkę. Obserwowano niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię i limfopenię, co wiązano z hamowaniem proliferacji komórek. Zwierzęta laboratoryjne wykazywały większą wrażliwość na teriflunomid niż ludzie, a toksyczność pojawiała się przy dawkach odpowiadających lub niższych niż terapeutyczne u ludzi. Badania genotoksyczności nie wykazały mutagenności in vivo, a działanie klastogenne in vitro tłumaczono farmakologicznym hamowaniem DHO-DH. Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenność in vitro, lecz nie in vivo. Długoterminowe badania rakotwórczości nie potwierdziły potencjału onkogennego teriflunomidu.
antykoncepcja, działanie embriotoksyczne, działanie farmakologiczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, funkcja immunologiczna, hematopoeza, krwinka czerwona, leukopenia, limfocyt B, limfocyt T, limfopenia, narząd limfatyczny, narząd rozrodczy, nasienie, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, odpowiedź przeciwciał, parametry hematologiczne, płytka krwi, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, przewód pokarmowy, szpik kostny, teriflunomid, trzustka, układ immunologiczny, zakażenie wtórne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers) – Objawy
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywołany przez koronawirusa MERS-CoV charakteryzuje się szerokim spektrum klinicznym, od bezobjawowego przebiegu do ciężkiej, zagrażającej życiu choroby. Typowe objawy obejmują gorączkę, kaszel i duszność, a także często występujące objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (26%), nudności i wymioty (21%) oraz bóle brzucha (17%). Okres inkubacji wynosi zwykle 5-6 dni (zakres 2-14 dni). Ciężki przebieg choroby cechuje szybka progresja do zapalenia płuc, ARDS, niewydolności wielonarządowej i wstrząsu septycznego, z medianą czasu do przyjęcia na OIT około 5 dni i medianą czasu do zgonu około 12 dni. Ryzyko ciężkiego przebiegu i śmiertelności (około 35%) jest wyższe u osób starszych oraz z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego i płuc.
aminotransferazy, ARDS, atypowe zapalenie płuc, bakteryjne zapalenie płuc, biegunka, ból mięśni, dehydrogenaza mleczanowa, dializoterapia, duszność, hipoksemia, koronawirus MERS-CoV, legionella, leukopenia, limfopenia, martwica komórek nabłonka, mialgia, mycoplasma pneumoniae, niewydolność oddechowa, nieżyt nosa, objawy żołądkowo-jelitowe, okres inkubacji, ostra niewydolność nerek, tlenoterapia, trombocytopenia, uszkodzenie pęcherzyków płucnych, wentylacja mechaniczna, wstrząs septyczny, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Dimethyl fumarate Teva 240 mg
Fumaran dimetylu, stosowany w dawkach 120 mg i 240 mg w postaci kapsułek dojelitowych (Dimethyl fumarate Teva), posiada bezwzględne przeciwwskazania obejmujące nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze oraz podejrzenie lub rozpoznanie postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). Reakcje nadwrażliwości mogą mieć charakter od łagodnych objawów skórnych do zagrażających życiu reakcji anafilaktycznych, co wymaga szczegółowego wywiadu alergologicznego przed rozpoczęciem terapii. PML, wywoływana przez reaktywację wirusa JC w warunkach immunosupresji, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania leku, a pojawienie się objawów neurologicznych takich jak zaburzenia widzenia, osłabienie kończyn czy deficyty poznawcze wymaga natychmiastowego przerwania leczenia i diagnostyki różnicowej.
badanie serologiczne, choroba autoimmunologiczna, choroba nowotworowa, choroba sercowo-naczyniowa, ciężkie zakażenie, ciśnienie tętnicze, fumaran dimetylu, kapsułka dojelitowa twarda, lek immunosupresyjny, liczba limfocytów, limfopenia, morfologia krwi z rozmazem, nadwrażliwość na fumaran dimetylu, objawy neurologiczne, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, stwardnienie rozsiane, wirus JC, wywiad alergologiczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie skóry, zakażenie oportunistyczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Imatinib Sandoz 400 mg
Imatinib Sandoz, zawierający imatynib w dawkach 100 mg i 400 mg, wykazuje złożony profil bezpieczeństwa, istotny w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz nowotworów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST). W badaniach klinicznych odsetek przerwania terapii z powodu działań niepożądanych wynosił od 2,4% u pacjentów z nowo rozpoznaną CML do 5% w fazie przełomu blastycznego oraz 4% u chorych na GIST. Najczęstsze działania niepożądane (≥10%) obejmowały nudności, wymioty, biegunkę, ból brzucha, zmęczenie, bóle i kurcze mięśni oraz wysypkę. Mielosupresja była częstsza u pacjentów z CML, natomiast u chorych na GIST obserwowano zwiększone ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, w tym krwawienia stopnia 3. lub 4. wg CTC u 5% pacjentów, co może prowadzić do poważnych powikłań, włącznie ze zgonem.
dysfagia, eozynofilia, faza akceleracji choroby, gorączka neutropeniczna, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperurykemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, hiponatremia, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, jaskra, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek moczopędny, leukoklastyczne zapalenie naczyń, limfopenia, liszaj płaski, małopłytkowość, martwica wątroby, mezylan, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność wątroby, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, objaw Raynauda, obrzęk mózgu, obrzęk płuc, obrzęk powierzchowny, osutka polekowa z eozynofilią, pancytopenia, Ph+ ALL, przełom blastyczny, przewlekła białaczka szpikowa, pseudoporfiria, rabdomioliza, rogowacenie liszajowate, rumień wielopostaciowy, śródmiąższowa choroba płuc, tamponada serca, tarcza zastoinowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytoza, wodobrzusze, wysięk opłucnowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zastoinowa niewydolność serca, zespół ręka-stopa, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Sweeta - Leksykon leków
Działania niepożądane – Everolimus Synthon 5 mg
Profil bezpieczeństwa ewerolimusu opiera się na danych z 11 badań klinicznych, obejmujących 2879 pacjentów, w tym 5 randomizowanych, podwójnie zaślepionych badań fazy III oraz 5 badań otwartych faz I i II. Najczęstsze działania niepożądane o częstości ≥1/10 to m.in. zapalenie jamy ustnej, wysypka, zmęczenie, biegunka, zakażenia, mdłości, niedokrwistość, hiperglikemia, zapalenie płuc, obrzęk obwodowy oraz hipercholesterolemia. Działania niepożądane stopnia 3-4 (częstość ≥1/100 do <1/10) obejmują m.in. zapalenie jamy ustnej, niedokrwistość, hiperglikemię, zakażenia, małopłytkowość, neutropenię, duszność, białkomocz, limfopenię, krwotoki, hipofosfatemię, nadciśnienie, wzrost aktywności ALT i AST oraz cukrzycę. Nasilenie działań oceniano według CTCAE wersji 3.0 i 4.03.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, aspergiloza, białkomocz, choroba śródmiąższowa płuc, dysfagia, ewerolimus, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertriglicerydemia, hipofosfatemia, immunosupresja, kandydoza, krwioplucie, limfopenia, małopłytkowość, nadciśnienie, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, pneumocystoza, posocznica, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zakażenie oportunistyczne, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy ustnej, zapalenie płuc, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół ręka-stopa - Leksykon chorób i schorzeń
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek obejmują nieprawidłowości w liczbie lub funkcji leukocytów, co może skutkować leukopenią lub leukocytozą, wpływając na podatność dziecka na infekcje lub nadmierną odpowiedź immunologiczną. Kluczowe typy zaburzeń to neutropenia (ANC < 1500/μL), limfopenia, monocytocytoza, eozynofilia i bazopenia, z różnorodnymi etiologiami, takimi jak choroby nowotworowe, zespoły dziedziczne, infekcje czy reakcje alergiczne. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym, morfologii krwi z rozmazem, biopsji szpiku oraz badaniach obrazowych. Leczenie jest zindywidualizowane i może obejmować antybiotyki, leki przeciwwirusowe, czynniki wzrostu (G-CSF, GM-CSF), immunoglobuliny dożylne, immunomodulatory oraz w ciężkich przypadkach transplantację szpiku kostnego.
bazofil, bezwzględna liczba neutrofilów, biopsja szpiku kostnego, chłoniak nieziarniczy, ciężka anemia aplastyczna, ciężka wrodzona neutropenia, ciężki złożony niedobór odporności, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, dożylna immunoglobulina, eozynofil, gorączka neutropeniczna, hematolog dziecięcy, lek immunomodulujący, lek przeciwgrzybiczny, leukocyt, leukocytoza, leukopenia, limfocyt, limfopenia, makrofag, monocyt, morfologia z rozmazem, neutrofil, neutropenia, odpowiedź immunologiczna, owrzodzenie jamy ustnej, pielęgniarka hematologiczna, pierwotny niedobór odporności, przeszczep komórek macierzystych, terapia genowa, transfuzja krwi, transplantacja szpiku kostnego, układ odpornościowy, uszkodzenie szpiku kostnego, zaburzenie białych krwinek, zapalenie jelita, zespół Kostmanna - Leksykon substancji czynnych
Bendamustyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Chlorowodorek bendamustyny może powodować mielosupresję, wymagającą cotygodniowego monitorowania liczby leukocytów, neutrofili, płytek krwi oraz stężenia hemoglobiny. Kolejny cykl leczenia można rozpocząć przy leukocytach >4000/μl i płytkach >100 000/μl. U pacjentów obserwowano ciężkie zakażenia bakteryjne i oportunistyczne, w tym PJP, VZV i CMV, a także przypadki postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML), szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu rytuksymabu lub obinutuzumabu. Bendamustyna wywołuje przedłużoną limfopenię (<600/μl) i obniżenie limfocytów T CD4+ (<200/μl) utrzymujące się 7-9 miesięcy po terapii, co zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych. W przypadku limfocytopenii CD4+ <200/μl zaleca się profilaktykę przeciw PJP oraz ścisłą obserwację objawów ze strony układu oddechowego.
bendamustyna, hemoglobina, leukocyty, limfocyty T CD4+, limfopenia, mielosupresja, neutrofile, nieczerniakowy rak skóry, niewydolność nerek, niewydolność serca, osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi, płytki krwi, Pneumocystis jiroveci, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja anafilaktyczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, reaktywacja wirusa, szpik kostny, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wirus cytomegalii, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wynaczynienie, zakażenia oportunistyczne, zapalenie płuc, zawał serca, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Endoxan 1000 mg
Endoxan (cyklofosfamid) w dawce 1g, stosowany jako cytostatyk, wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi o różnej częstości występowania. Najczęstsze i najpoważniejsze to mielotoksyczność manifestująca się leukopenią, neutropenią (w tym gorączką neutropeniczną), trombocytopenią oraz niedokrwistością, co zwiększa ryzyko infekcji i krwotoków. Cyklofosfamid wykazuje również toksyczność układu moczowego, prowadząc bardzo często do zapalenia pęcherza moczowego i krwinkomoczu, a rzadziej do krwotocznego zapalenia pęcherza, niewydolności nerek i martwicy kanalików nerkowych. Ze strony przewodu pokarmowego często obserwuje się nudności, wymioty, biegunkę i zapalenie jamy ustnej, a rzadziej ostre zapalenie trzustki i krwotoczne zapalenie okrężnicy. Rzadkie, ale poważne powikłania kardiologiczne obejmują kardiomiopatię, niewydolność serca, arytmie, zapalenie mięśnia sercowego i zawał mięśnia sercowego. Długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko nowotworów wtórnych, zwłaszcza pęcherza moczowego, a także białaczek i zmian mielodysplastycznych.
agranulocytoza, azoospermia, brak miesiączki, cyklofosfamid, drgawki, dusznica bolesna, embriotoksyczność, encefalopatia wątrobowa, gorączka neutropeniczna, immunosupresja, kardiomiopatia, krwinkomocz, krwotoczne zapalenie okrężnicy, krwotoczne zapalenie pęcherza, leukopenia, limfopenia, łysienie, martwica kanalików nerkowych, martwica naskórka, mielotoksyczność, migotanie komór, migotanie przedsionków, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność serca, nowotwór wtórny, nudność, oligospermia, ostra białaczka, ostre zapalenie trzustki, parestezja, skurcz oskrzeli, spermatogeneza, tachykardia, teratogenność, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, wstrząs kardiogenny, zaburzenia owulacji, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie jamy ustnej, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie płuc śródmiąższowe, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, zespół zamknięcia żył wątrobowych - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fumaran Dimetylu Adamed
Fumaran dimetylu, stosowany jako lek modyfikujący przebieg stwardnienia rozsianego, wymaga ścisłego monitorowania parametrów laboratoryjnych, w tym funkcji nerek (kreatynina, azot mocznikowy, badanie ogólne moczu) przed rozpoczęciem terapii, po 3 i 6 miesiącach oraz następnie co 6-12 miesięcy. Należy także kontrolować enzymy wątrobowe (AlAT, AspAT) i bilirubinę całkowitą, zwłaszcza przy wzroście powyżej 3-krotnej górnej granicy normy (GGN) dla enzymów i 2-krotnej dla bilirubiny. Kluczowym aspektem bezpieczeństwa jest monitorowanie morfologii krwi z oznaczeniem liczby limfocytów co 3 miesiące, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka limfopenii (<0,5 × 10⁹/L), która zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML). W przypadku ciężkiej i długotrwałej limfopenii (>6 miesięcy) zaleca się przerwanie terapii. Przed terapią konieczne jest wykonanie badania MRI, a w trakcie leczenia należy rozważyć kolejne badania u pacjentów z podwyższonym ryzykiem PML.
aminotransferazy, bilirubina całkowita, ciężka limfopenia, enzymy wątrobowe, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, kwas acetylosalicylowy, leczenie immunosupresyjne, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, półpasiec oczny, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, wirus JC, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zakażenie oportunistyczne, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Fanconiego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers) – Patofizjologia i mechanizm
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywoływany przez koronawirusa MERS-CoV charakteryzuje się wysoką śmiertelnością około 35%. Wirus ten, będący betakoronawirusem o genomie RNA dodatniej polarności (~30 tys. nukleotydów), wykorzystuje białko kolca (S) do wiązania z receptorem DPP4 (CD26) na powierzchni komórek gospodarza, co determinuje tropizm tkankowy, głównie do nieorzęsionych komórek nabłonka dolnych dróg oddechowych. MERS-CoV wykazuje unikalną zdolność do infekcji makrofagów, komórek dendrytycznych oraz limfocytów T, co prowadzi do modulacji odpowiedzi immunologicznej, indukcji apoptozy limfocytów T i opóźnionej odpowiedzi prozapalnej. Geny wirusa, takie jak ORF4a, ORF4b, ORF5 i ORF8b, pełnią funkcje antagonistów interferonu typu I, co osłabia odpowiedź przeciwwirusową i sprzyja ciężkiemu przebiegowi choroby, zwłaszcza u pacjentów z chorobami współistniejącymi (przewlekła choroba płuc, cukrzyca, niewydolność nerek). W modelach zwierzęcych, miano wirusa w płucach osiąga szczyt 2 dni po zakażeniu, a liczba neutrofili we krwi obwodowej koreluje z ciężkością choroby, co może mieć zastosowanie prognostyczne u ludzi.
betakoronawirus, białko kolca, cytokina prozapalna, cytotoksyczność, dipeptydylopeptydaza 4, domena wiążąca receptor, endocytoza, geny stymulowane interferonem, interferon typu I, koronawirus MERS-CoV, krtań, limfopenia, neutrofilia, niewydolność wielonarządowa, otwarta ramka odczytu, popłuczyny oskrzelowo-pęcherzykowe, proteaza furynowa, przeciwciało neutralizujące, przewlekła choroba płuc, rozlane uszkodzenie pęcherzyków płucnych, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, sygnalizacja interferonu, tropizm tkankowy, wirus odzwierzęcy, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zespół oddechowy Bliskiego Wschodu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib G.L. Pharma 50 mg
Sunitynib G.L. Pharma, dostępny w kapsułkach o dawkach 12,5 mg, 25 mg i 50 mg, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które wymagają ścisłego monitorowania klinicznego. Najcięższe powikłania obejmują niewydolność nerek i serca, zator tętnicy płucnej, perforację przewodu pokarmowego oraz różnorodne krwotoki (z układu oddechowego, przewodu pokarmowego, guza, układu moczowego i mózgowe), które mogą prowadzić do zgonu. Często obserwuje się także niedoczynność tarczycy, neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. Wśród objawów o mniejszym nasileniu, ale częstych (≥10%), wymienia się zmniejszenie apetytu, nadciśnienie tętnicze, uczucie zmęczenia, zaburzenia smaku oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności, zapalenie jamy ustnej, niestrawność i wymioty. Charakterystyczne są również zmiany skórne, w tym przebarwienia i erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa.
dysgeuzja, jadłowstręt, krwotok, krwotok mózgowy, krwotok otrzewnowy, leukopenia, limfopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie powięzi, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wielonarządowa, obrzęk naczynioruchowy, odma opłucnowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, sepsa, sunitynib, wstrząs, zakażenie grzybicze, zapalenie jamy ustnej, zapalenie tarczycy, zator tętnicy płucnej, zespół ręka-stopa - Leksykon leków
Przedawkowanie – Jodek sodu, Na 131 I Polatom do terapii 37 MBq- 5500 MBq
Przedawkowanie radiofarmaceutyku Jodek sodu Na131I POLATOM, dostępnego w kapsułkach o aktywności od 37 MBq do 5500 MBq, niesie ryzyko poważnych powikłań wynikających z nadmiernej ekspozycji na promieniowanie jonizujące emitowane przez izotop jodu-131 (okres półtrwania 8,02 dnia, promieniowanie gamma o energiach 365 keV, 637 keV, 284 keV oraz beta o maksymalnej energii 606 keV). Objawy przedawkowania obejmują ostre zapalenie tarczycy (przy dawkach >7400 MBq), radiotoksyczność ślinianek, hematologiczne skutki mielosupresji (limfopenia, neutropenia, małopłytkowość przy dawkach >5500 MBq), nudności, wymioty, uszkodzenie funkcji gonad (przy dawkach >10000 MBq), a także ryzyko wtórnych nowotworów i zespołu popromiennego przy bardzo wysokich dawkach. Nefrotoksyczność może wystąpić w wyniku uszkodzenia nerek podczas wydalania radiojodu.
białaczka, diureza, efekt stochastyczny promieniowania, funkcja tarczycy, izotop jodu 131, jod promieniotwórczy, jodek sodu Na131I, kserostomia, limfopenia, małopłytkowość, mielosupresja, nadchloran potasu, nefrotoksyczność, neutropenia, ośrodek wymiotny, promieniowanie beta, promieniowanie gamma, promieniowanie jonizujące, radiojod, zapalenie tarczycy, zespół popromienny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fumaran Dimetylu Adamed 240 mg
Fumaran dimetylu, stosowany w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci stwardnienia rozsianego (RRMS), charakteryzuje się specyficznym profilem bezpieczeństwa. Najczęstsze działania niepożądane obejmują nagłe zaczerwienienia skóry (34% pacjentów) oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (14%), nudności (12%), ból w nadbrzuszu (10%) i ból brzucha (9%), które pojawiają się głównie w pierwszym miesiącu terapii. Ciężkie reakcje skórne i poważne zaburzenia żołądkowo-jelitowe występują rzadziej (poniżej 1%), jednak 3-4% pacjentów przerwało terapię z powodu tych działań niepożądanych. W badaniach klinicznych (n=2513, ekspozycja do 12 lat) obserwowano także podwyższenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (ALT ≥3× GGN u 6%, AST ≥3× GGN u 2%), głównie w pierwszych 6 miesiącach leczenia, z koniecznością przerwania terapii w mniej niż 1% przypadków. Ponadto, fumaran dimetylu powoduje zmniejszenie liczby limfocytów o około 30%, z limfopenią występującą u 41% pacjentów, w tym ciężką limfopenią (<0,5 × 10⁹/L) u 2%, co wiąże się z ryzykiem poważnych infekcji, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML).
25-dihydroksywitamina D, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, bezwzględna liczba limfocytów, bilirubina całkowita, ból nadbrzusza, ciała ketonowe w moczu, fumaran dimetylu, granulocyty kwasochłonne, limfocyty, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, parathormon, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, RRMS, rzutowo-remisyjna postać stwardnienia rozsianego, stwardnienie rozsiane, transaminazy wątrobowe, uderzenia gorąca, układ pokarmowy, wirus Johna Cunninghama, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie skóry, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fumaran Dimetylu Adamed 120 mg
Fumaran dimetylu jest stosowany w leczeniu rzutowo-remisyjnego stwardnienia rozsianego (RRMS) i charakteryzuje się profilem działań niepożądanych, które wymagają uważnej obserwacji klinicznej. Najczęstsze działania niepożądane to nagłe zaczerwienienia skóry (34% vs 4% placebo) oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (14%), nudności (12%), bóle w nadbrzuszu (10%) i ból brzucha (9%), pojawiające się głównie w pierwszym miesiącu terapii. Ciężkie reakcje skórne występują rzadko (<1%), a przerwanie leczenia z powodu zaczerwienienia skóry i zaburzeń żołądkowo-jelitowych dotyczy odpowiednio 3% i 4% pacjentów. Ponadto obserwuje się podwyższenie aktywności transaminaz wątrobowych (ALT ≥3× GGN u 6%, AST ≥3× GGN u 2%) głównie w ciągu pierwszych 6 miesięcy terapii, z rzadkimi przypadkami polekowego uszkodzenia wątroby. W badaniach klinicznych odnotowano także częste występowanie limfopenii (41% pacjentów z liczbą limfocytów <0,91 × 10⁹/L), w tym ciężką limfopenię (<0,5 × 10⁹/L) u 6% pacjentów, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zakażeń oportunistycznych, w tym postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML).
25-dihydroksywitamina D, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, anafilaksja, ciała ketonowe, fumaran dimetylu, granulocyty kwasochłonne, hipoksja, ketonuria, leukopenia, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, niedociśnienie tętnicze, nieżyt nosa, obrzęk naczyniowo-ruchowy, parathormon, podwyższone transaminazy wątrobowe, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rumień uogólniony, stwardnienie rozsiane rzutowo-remisyjne, trombocytopenia, uderzenia gorąca, wirus JC, zaburzenia układu pokarmowego, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie skóry, zakażenia oportunistyczne, zapalenie żołądka, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Teriflunomide Teva 14 mg
Badania przedkliniczne teriflunomidu wykazały toksyczność po wielokrotnym podaniu doustnym u myszy (do 3 miesięcy), szczurów (do 6 miesięcy) i psów (do 12 miesięcy), z głównymi narządami docelowymi: szpikiem kostnym, narządami limfatycznymi, przewodem pokarmowym, narządami rozrodczymi oraz trzustką. Obserwowano niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię, limfopenię oraz wtórne zakażenia, co wiązano z hamowaniem podziału komórek i wpływem na układ immunologiczny. Zwierzęta laboratoryjne wykazywały większą wrażliwość na teriflunomid niż ludzie, z toksycznością pojawiającą się przy dawkach równoważnych lub niższych od terapeutycznych stosowanych u ludzi. Potencjał genotoksyczny był ograniczony – brak mutagenności in vitro i klastogenności in vivo, mimo że w in vitro zaobserwowano klastogenność związaną z hamowaniem enzymu DHO-DH. Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenność in vitro, ale nie in vivo. Badania kancerogenności na szczurach i myszach nie potwierdziły działania rakotwórczego.
4-trifluorometyloanilina, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, działanie utleniające, leukopenia, limfocyty B, limfopenia, narządy limfatyczne, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, płytki krwi, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, przeciwciała IgM i IgG, szpik kostny, teriflunomid, toksyczność po podaniu wielokrotnym, układ immunologiczny, zakażenie wtórne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 2,5 mg
Prednizon (substancja czynna leku Medoxa) stosowany w dawkach od 1 mg do 50 mg wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle zależne od dawki oraz czasu trwania terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest stosunkowo niskie, natomiast w farmakoterapii profil działań niepożądanych jest znacznie szerszy i obejmuje m.in. immunosupresję z maskowaniem i nasileniem zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych), zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia), reakcje alergiczne i anafilaktyczne, zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga, niedoczynność kory nadnerczy), zaburzenia gospodarki elektrolitowej (retencja sodu, hipokaliemia), zaburzenia metaboliczne (cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także szerokie spektrum zaburzeń psychicznych (depresja, psychozy, mania, myśli samobójcze). Dodatkowo prednizon może indukować zmiany w układzie nerwowym (rzekomy guz mózgu, zaostrzenie padaczki), narządzie wzroku (zaćma, jaskra, nieostre widzenie), układzie sercowo-naczyniowym (bradykardia, nadciśnienie, miażdżyca, zakrzepica), przewodzie pokarmowym (wrzody, krwawienia, zapalenie trzustki), skórze (rozstępy, trądzik steroidowy, teleangiektazje) oraz układzie mięśniowo-szkieletowym (atrofia mięśni, osteoporoza, aseptyczna martwica kości). U pacjentów z twardziną układową istnieje ryzyko twardzinowego przełomu nerkowego, szczególnie w uogólnionej postaci choroby.
aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, bradykardia, depresja, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów zakażenia, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizon, reakcja alergiczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, substancja czynna, teleangiektazja, terapia substytucyjna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, wrzód żołądka, wybroczyny, zaburzenie wydzielania hormonów płciowych, zaćma, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga, zespół odstawienny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Zentiva 140 mg
Dazatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL), charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które występują bardzo często (≥1/10) i obejmują mielosupresję (niedokrwistość, neutropenię, małopłytkowość), wysięk w jamie opłucnej, duszność, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), wysypkę skórną, bóle kostno-mięśniowe oraz obrzęki obwodowe. W badaniach klinicznych z udziałem 2712 dorosłych pacjentów mediana czasu leczenia wynosiła 19,2 miesiąca, a w grupie z nowo rozpoznaną CML w fazie przewlekłej około 60 miesięcy. U dzieci i młodzieży z CML-CP profil bezpieczeństwa był podobny, jednak bez występowania wysięku osierdziowego, opłucnowego, obrzęku płuc czy nadciśnienia płucnego, a przerwanie terapii z powodu działań niepożądanych było znacznie rzadsze (1,5% vs 19% u dorosłych). Mielosupresja wymaga regularnego monitorowania morfologii krwi i może wymagać modyfikacji dawkowania, natomiast powikłania płucne, takie jak wysięk opłucnowy, mogą wymagać czasowego przerwania leczenia.
Do poważnych i potencjalnie zagrażających życiu działań niepożądanych należą zawał serca (czasem zakończony zgonem), posocznica/sepsa, krwawienia z przewodu pokarmowego z ryzykiem śmiertelnego zakończenia, ostry zespół zaburzeń oddychania oraz wstrząs anafilaktyczny. Dazatynib zwiększa ryzyko krwotoków i zaburzeń rytmu serca, a także może powodować wysięk osierdziowy i nadciśnienie tętnicze płucne u dorosłych. Profil bezpieczeństwa różni się w zależności od fazy choroby – pacjenci z zaawansowaną CML lub Ph+ ALL doświadczają więcej działań niepożądanych i mają krótszy czas leczenia (mediana 6,2 miesiąca) niż pacjenci z CML w fazie przewlekłej. W trakcie terapii konieczne jest monitorowanie parametrów hematologicznych, funkcji układu oddechowego oraz układu sercowo-naczyniowego, a w przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych wskazane jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniej interwencji medycznej.
agranulocytowe zapalenie okrężnicy, aplazja układu czerwonokrwinkowego, ARDS, arytmia komorowa, bóle kostno-mięśniowe, chromosom Philadelphia, duszność, erytrodystezja dłoniowo-podeszwowa, hipercholesterolemia, hiperurykemia, hipoalbuminemia, inhibitor kinazy tyrozynowej, krwawienie w OUN, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukoklastyczne zapalenie naczyń, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze płucne, neuropatia obwodowa, neutropenia, neutropenia z gorączką, niedokrwistość, obrzęk obwodowy, obrzęk płuc, ostra białaczka limfoblastyczna, Ph+ ALL, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, reaktywacja wzw B, skurcz oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, TIA, udar naczyniowy mózgu, wodobrzusze, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zakrzepica płucna, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie okrężnicy, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona