Działania niepożądane
Endoxan 1000 mg

Działania niepożądane leku Endoxan (cyklofosfamid)

Produkt leczniczy Endoxan (cyklofosfamid) w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań (1g) charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą wystąpić podczas terapii. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych zagrożeń wynikających ze stosowania tego cytostatyku, z uwzględnieniem częstości występowania poszczególnych objawów.<sup data-drug="Endoxan" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane. Częstość występowania działań niepożądanych jest sklasyfikowana w następujący sposób: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 – <1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 – <1/100), rzadko (≥ 1/10 000 – <1/1, 000), bardzo rzadko (1

Zaburzenia układu krwiotwórczego

Mielotoksyczność należy do najczęstszych i najpoważniejszych działań niepożądanych cyklofosfamidu. Bardzo często obserwuje się zahamowanie czynności szpiku kostnego, prowadzące do leukopenii, neutropenii (z towarzyszącą gorączką neutropeniczną), trombocytopenii oraz niedokrwistości. W rzadkich przypadkach może wystąpić zespół hemolityczno-mocznicowy lub zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, a także agranulocytoza, limfopenia i zmniejszenie stężenia hemoglobiny. Zaburzenia te mogą prowadzić do poważnych powikłań infekcyjnych i krwotocznych, zagrażających życiu pacjenta.²

Zaburzenia układu moczowego

Cyklofosfamid wywiera istotne działanie toksyczne na układ moczowy. Bardzo często występuje zapalenie pęcherza moczowego oraz krwinkomocz. Częstym powikłaniem jest krwotoczne zapalenie pęcherza, które może prowadzić do istotnej utraty krwi. Do rzadszych, ale poważnych działań niepożądanych należą: krwawienie z cewki moczowej, obrzęk ściany pęcherza moczowego, zwłóknienie i stwardnienie pęcherza moczowego, niewydolność nerek, martwica kanalików nerkowych oraz zaburzenia czynności kanalików nerkowych. Ponadto mogą wystąpić: krwotoczne zapalenie moczowodów, wrzodziejące zapalenie pęcherza, zwężenie pęcherza oraz nerkopochodna moczówka prosta.³

Zaburzenia układu pokarmowego

Bardzo często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty. Często pojawia się również biegunka, zapalenie jamy ustnej oraz zaparcia. Do rzadszych, ale poważnych powikłań należą: ból brzucha, puchlina brzuszna, owrzodzenia, krwotoczne zapalenie okrężnicy oraz ostre zapalenie trzustki. U pacjentów mogą także wystąpić: uczucie dyskomfortu w brzuchu, zapalenie ślinianek przyusznych, krwotoki z żołądka i jelit, zapalenie okrężnicy, zapalenie jelit i zapalenie kątnicy.⁴

Zaburzenia kardiologiczne

Terapia cyklofosfamidem może prowadzić do poważnych powikłań kardiologicznych. Rzadko występują: kardiomiopatia, niewydolność serca, tachykardia, niemiarowość (zarówno komorowa, jak i nadkomorowa), migotanie przedsionków, migotanie komór, dusznica bolesna, zawał mięśnia sercowego, zatrzymanie akcji serca, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, częstoskurcz komorowy, wstrząs kardiogenny, wysięk z osierdzia oraz krwawienie do mięśnia sercowego. Z częstością nieznaną mogą wystąpić: niewydolność lewej komory, rzadkoskurcz, palpitacje, wydłużenie odcinka QT w elektrokardiogramie oraz zmniejszenie frakcji wyrzutowej.⁵

Ryzyko nowotworów wtórnych

Długotrwałe stosowanie cyklofosfamidu wiąże się z istotnym ryzykiem rozwoju nowotworów wtórnych. Często obserwuje się nowotwory pęcherza moczowego, rzadziej zmiany mielodysplastyczne, nowotwory dróg moczowych, ostrą białaczkę, zespół rozpadu guza. Z częstością nieznaną raportowano wystąpienie: chłoniaków, mięsaków, raka nerkokomórkowego, raka miedniczki nerkowej oraz raka tarczycy. Ze względu na działanie mutagenne i kancerogenne cyklofosfamidu, pacjenci powinni być objęci długotrwałą obserwacją pod kątem rozwoju nowotworów wtórnych.⁶

Wpływ na płodność i rozrodczość

Cyklofosfamid wywiera istotny wpływ na płodność u obu płci. U mężczyzn często występują zaburzenia spermatogenezy, które mogą prowadzić do oligospermii lub azoospermii. U kobiet obserwuje się zaburzenia owulacji, mogące skutkować brakiem miesiączki, skąpymi miesiączkami lub bezpłodnością. Efekty te mogą mieć charakter nieodwracalny, co ma szczególne znaczenie u pacjentów w wieku rozrodczym. Ponadto cyklofosfamid może powodować zmniejszone stężenie żeńskich hormonów płciowych oraz zanik jąder.⁷

Wpływ na ciążę i płód

Cyklofosfamid wykazuje silne działanie teratogenne i embriotoksyczne. W przypadku stosowania leku w okresie ciąży może dojść do śmierci wewnątrzmacicznej płodu, wad wrodzonych, opóźnienia wzrostu płodu oraz innych objawów toksyczności dla płodu. Istnieje również ryzyko działania rakotwórczego u potomstwa oraz porodu przedwczesnego. Z tego względu stosowanie cyklofosfamidu u kobiet w ciąży jest przeciwwskazane, a pacjentki w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i przez co najmniej 12 miesięcy po jego zakończeniu.⁸

Inne istotne działania niepożądane

Wśród innych istotnych działań niepożądanych cyklofosfamidu należy wymienić:

• Zaburzenia wątroby – często zaburzenia czynności wątroby, rzadziej zapalenie wątroby, zespół zamknięcia żył wątrobowych, powiększenie wątroby, żółtaczka⁹
• Zaburzenia skórne – bardzo często łysienie, często wysypka, zapalenie skóry, rzadziej zespół Stevensa-Johnsona, martwica naskórka, polekowe zapalenie skóry¹⁰
• Zaburzenia neurologiczne – często zawroty głowy, rzadziej drgawki, parestezje, zaburzenia smaku, encefalopatia wątrobowa, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii¹¹
• Zaburzenia oddechowe – często skurcz oskrzeli, duszność, kaszel, rzadziej zapalenie płuc śródmiąższowe, zapalenie płuc, przewlekłe śródmiąższowe zwłóknienie płuc¹²
• Zaburzenia ogólnoustrojowe – bardzo często gorączka, często dreszcze, stany astenii, zmęczenie, osłabienie, złe samopoczucie, zapalenie błony śluzowej¹³
• Zaburzenia immunologiczne – bardzo często immunosupresja, rzadko reakcje pseudoanafilaktyczne, reakcje nadwrażliwości, wstrząs anafilaktyczny¹⁴

Tabela działań niepożądanych cyklofosfamidu

Monitorowanie bezpieczeństwa

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania cyklofosfamidu. Pracownicy ochrony zdrowia powinni zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁵

Zalecenia dotyczące postępowania przy działaniach niepożądanych

Ze względu na szerokie spektrum potencjalnie poważnych działań niepożądanych, podczas stosowania cyklofosfamidu konieczne jest systematyczne monitorowanie parametrów hematologicznych, funkcji nerek i wątroby, a także stanu układu sercowo-naczyniowego. Należy zwrócić szczególną uwagę na profilaktykę krwotocznego zapalenia pęcherza moczowego poprzez odpowiednie nawodnienie pacjenta oraz rozważenie podania mesny. Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności zgłaszania wszelkich niepokojących objawów, zwłaszcza krwiomoczu, bólu w okolicy nadłonowej, gorączki, objawów infekcji, krwawień lub innych niepokojących symptomów.¹⁶