Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers)
Objawy
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywołany przez koronawirusa MERS-CoV charakteryzuje się szerokim spektrum klinicznym, od bezobjawowego przebiegu do ciężkiej, zagrażającej życiu choroby. Typowe objawy obejmują gorączkę, kaszel i duszność, a także często występujące objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (26%), nudności i wymioty (21%) oraz bóle brzucha (17%). Okres inkubacji wynosi zwykle 5-6 dni (zakres 2-14 dni). Ciężki przebieg choroby cechuje szybka progresja do zapalenia płuc, ARDS, niewydolności wielonarządowej i wstrząsu septycznego, z medianą czasu do przyjęcia na OIT około 5 dni i medianą czasu do zgonu około 12 dni. Ryzyko ciężkiego przebiegu i śmiertelności (około 35%) jest wyższe u osób starszych oraz z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego i płuc.
Objawy Zespołu Oddechowego Bliskiego Wschodu (MERS)
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) jest chorobą wywołaną przez koronawirusa MERS-CoV, który po raz pierwszy zidentyfikowano w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku. Spektrum objawów klinicznych zakażenia MERS-CoV jest szerokie i może wahać się od bezobjawowego przebiegu do ciężkiej choroby zagrażającej życiu.12
Typowe objawy
Typowe objawy MERS obejmują:12
- Gorączkę
- Kaszel
- Duszność (trudności w oddychaniu)
Inne częste objawy towarzyszące to:1
- Dreszcze i sztywność mięśniowa
- Bóle głowy
- Bóle mięśni (mialgia)
- Ból gardła
- Nieżyt nosa
- Zawroty głowy
Objawy żołądkowo-jelitowe
U znacznej części pacjentów z MERS występują objawy żołądkowo-jelitowe, które mogą pojawić się nawet przed objawami oddechowymi:12
- Biegunka (występuje u około 26% pacjentów)
- Nudności i wymioty (około 21% przypadków)
- Bóle brzucha (około 17% przypadków)
Objawy żołądkowo-jelitowe są istotnym elementem obrazu klinicznego, który może być niedoceniany przy wstępnej ocenie pacjenta.1
Okres inkubacji
Okres inkubacji MERS (czas od ekspozycji na wirusa do wystąpienia objawów) wynosi zwykle 5-6 dni, jednak może wahać się od 2 do 14 dni.12 Ta informacja jest kluczowa dla nadzoru epidemiologicznego i kwarantanny osób narażonych na kontakt z wirusem.1
Przebieg choroby MERS
Spektrum nasilenia objawów
Zakażenie MERS-CoV może przebiegać w różny sposób, od bezobjawowego lub łagodnego przebiegu, po ciężką chorobę zagrażającą życiu:12
- Przebieg bezobjawowy – u niektórych osób zakażenie wirusem MERS-CoV nie wywołuje żadnych objawów, co zostało stwierdzone głównie u osób testowanych z powodu bliskiego kontaktu z ciężko chorymi przypadkami.
- Przebieg łagodny – objawy przypominające przeziębienie lub łagodną grypę.
- Przebieg umiarkowany – gorączka, kaszel i trudności w oddychaniu, które nie wymagają hospitalizacji.
- Przebieg ciężki – szybko postępujące zapalenie płuc i niewydolność oddechowa wymagająca opieki na oddziale intensywnej terapii.
Progresja choroby
U pacjentów z cięższym przebiegiem choroby można zaobserwować następującą progresję:12
- Początkowe objawy grypopodobne (gorączka, kaszel, bóle mięśni)
- Gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia z rozwojem zapalenia płuc, zwykle w ciągu tygodnia od początku choroby
- Mediana czasu od wystąpienia objawów do przyjęcia na oddział intensywnej terapii wynosi około 5 dni
- Mediana czasu od pojawienia się objawów do zgonu wynosi około 12 dni
U osób z ciężkim przebiegiem choroby szybko rozwijają się powikłania, takie jak zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), niewydolność wielonarządowa i wstrząs septyczny.1
Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu
Ryzyko ciężkiego przebiegu i zgonu wzrasta u następujących grup pacjentów:12
- Osoby w podeszłym wieku
- Pacjenci z osłabionym układem odpornościowym
- Osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak:
- Cukrzyca
- Przewlekła choroba nerek
- Nowotwory
- Przewlekła choroba płuc
- Nadciśnienie tętnicze
- Choroby układu sercowo-naczyniowego
Większość osób, które zmarły z powodu MERS, miała co najmniej jedną współistniejącą chorobę, która osłabiała ich układ odpornościowy.1
Powikłania MERS
Powikłania płucne
Najczęstszym powikłaniem MERS jest zapalenie płuc, które rozwija się u większości hospitalizowanych pacjentów.1 W ciężkich przypadkach może dojść do:12
- Szybko postępującego zapalenia płuc
- Zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS)
- Opornej na leczenie hipoksemii (niskiego poziomu tlenu we krwi)
- Niewydolności oddechowej wymagającej wentylacji mechanicznej
W jedynym dostępnym raporcie z autopsji pacjenta z MERS stwierdzono rozległe zagęszczenia w płucach z uogólnionym przekrwieniem i obrzękiem. Badanie histologiczne wykazało rozlane uszkodzenie pęcherzyków płucnych typu wysiękowego, martwicę komórek nabłonka pęcherzyków płucnych, rozrost pneumocytów typu II, złuszczanie nabłonka oskrzelików, obrzęk pęcherzyków płucnych, włóknikowy wysięk, tworzenie błon szklistych, pogrubienie przegród pęcherzykowych i naciek komórek zapalnych.1
Powikłania pozapłucne
MERS może prowadzić również do powikłań pozapłucnych, takich jak:12
- Ostra niewydolność nerek – występuje często i może wymagać dializoterapii
- Uszkodzenie wątroby – obserwowano podwyższone poziomy aminotransferaz
- Hipotonia (niskie ciśnienie krwi)
- Zapalenie wątroby
- Wstrząs septyczny
- Koagulopatia z zużycia (zaburzenia krzepnięcia)
- Zapalenie osierdzia (w pojedynczych przypadkach)
Analizy laboratoryjne u pacjentów z MERS często wykazują:12
- Leukopenię (zmniejszoną liczbę białych krwinek)
- Limfopenię (zmniejszoną liczbę limfocytów)
- Trombocytopenię (zmniejszoną liczbę płytek krwi)
- Podwyższone stężenie kreatyniny
- Podwyższone stężenie dehydrogenazy mleczanowej
- Podwyższone poziomy aminotransferaz (ALT i AST)
Śmiertelność MERS
MERS charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem śmiertelności w porównaniu do innych chorób wirusowych układu oddechowego. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), około 35% przypadków MERS zgłoszonych na całym świecie zakończyło się zgonem.12
Należy jednak zauważyć, że rzeczywisty wskaźnik śmiertelności może być niższy, ponieważ łagodne przypadki MERS mogą pozostać niewykryte przez istniejące systemy nadzoru epidemiologicznego.12
Czynniki związane z wyższą śmiertelnością obejmują:1
- Podeszły wiek
- Choroby współistniejące
- Rozwój powikłań wielonarządowych
Różnice w objawach w zależności od grupy pacjentów
Osoby z obniżoną odpornością
U pacjentów z upośledzoną odpornością przebieg MERS może być nietypowy:1
- Mogą występować atypowe objawy i znaki
- Choroba może początkowo prezentować się jako gorączka z dreszczami i biegunką, bez wyraźnych objawów oddechowych
- Zapalenie płuc może zostać wykryte dopiero w późniejszym etapie
- Przebieg choroby jest zazwyczaj cięższy
Osoby młode i zdrowe
U osób młodych i bez chorób współistniejących:1
- Częściej występuje łagodny przebieg choroby
- Objawy mogą przypominać przeziębienie lub łagodną grypę
- Niektóre przypadki mogą być bezobjawowe
- Mniejsze ryzyko rozwoju ciężkich powikłań
Osoby w podeszłym wieku
U osób starszych MERS częściej przybiera ciężką postać:1
- Szybsza progresja do zapalenia płuc
- Wyższe ryzyko niewydolności oddechowej
- Większe prawdopodobieństwo rozwoju powikłań wielonarządowych
- Wyższy wskaźnik śmiertelności
Diagnostyka różnicowa MERS
Ze względu na niespecyficzne objawy, szczególnie we wczesnym stadium choroby, MERS może być trudny do odróżnienia od innych infekcji układu oddechowego. Przy diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę:1
- Grypę i inne wirusowe infekcje układu oddechowego
- Bakteryjne zapalenie płuc
- Inne koronawirusowe infekcje (w tym COVID-19)
- Atypowe zapalenie płuc (np. wywołane przez Mycoplasma pneumoniae, Legionella sp.)
MERS należy podejrzewać, gdy ciężka choroba układu oddechowego wystąpi w ciągu 2 tygodni od pobytu w krajach Bliskiego Wschodu lub obszarach ognisk choroby, oraz/lub po bliskim kontakcie z osobami zakażonymi.12
Potwierdzenie rozpoznania wymaga badań laboratoryjnych, w tym testów molekularnych (RT-PCR) wykrywających materiał genetyczny wirusa MERS-CoV.1
Monitorowanie i kontrola objawów MERS
Ze względu na brak swoistego leczenia przyczynowego, postępowanie w przypadku MERS opiera się głównie na leczeniu objawowym i podtrzymującym:12
- Wczesne rozpoznanie i izolacja przypadków podejrzanych
- Hospitalizacja w przypadku umiarkowanych do ciężkich objawów
- Monitorowanie parametrów życiowych i funkcji narządów
- Tlenoterapia w przypadku hipoksemii
- Wentylacja mechaniczna przy ciężkiej niewydolności oddechowej
- Leczenie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe
- Antybiotykoterapia w przypadku wtórnych infekcji bakteryjnych
- Nawadnianie i wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych
- Dializoterapia przy niewydolności nerek
Obecnie nie ma dostępnej szczepionki przeciwko MERS-CoV ani zatwierdzonego swoistego leczenia przeciwwirusowego. W niektórych przypadkach mogą być oferowane eksperymentalne terapie.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.