Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers)
Leczenie
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS), wywołany przez koronawirusa MERS-CoV, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością na poziomie 30-40% i brakiem zatwierdzonego leczenia swoistego. Obecne postępowanie terapeutyczne opiera się na leczeniu podtrzymującym, dostosowanym do ciężkości choroby. W łagodnych przypadkach zalecana jest izolacja domowa, odpoczynek, leki przeciwgorączkowe i nawodnienie. W ciężkich przebiegach konieczna jest hospitalizacja z tlenoterapią, wentylacją mechaniczną, a w najcięższych przypadkach zastosowanie pozaustrojowej oksygenacji membranowej (ECMO). Wsparcie krążeniowe obejmuje dożylne podawanie płynów i leki wazopresyjne, a także monitorowanie funkcji nerek, wątroby i układu nerwowego oraz zapobieganie zakażeniom wtórnym.
Leczenie Zespołu Oddechowego Bliskiego Wschodu (MERS)
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) to ciężka choroba układu oddechowego wywołana przez koronawirusa MERS-CoV, która od momentu jej odkrycia w 2012 roku spowodowała setki zgonów. Mimo upływu lat, do chwili obecnej nie ma zatwierdzonego, swoistego leczenia tej choroby, a wskaźnik śmiertelności wynosi około 30-40%.12 Poniżej przedstawiono obecne podejście terapeutyczne do leczenia MERS oraz potencjalne metody terapii, które są w fazie badań.
Leczenie podtrzymujące
W obliczu braku skutecznego leczenia swoistego, podstawą postępowania terapeutycznego pozostaje leczenie podtrzymujące, którego celem jest łagodzenie objawów i wspomaganie funkcji życiowych organizmu podczas walki z infekcją.34 Zakres interwencji terapeutycznych zależy od ciężkości choroby:
Leczenie w przypadku łagodnego przebiegu choroby
Pacjenci z łagodną postacią choroby mogą być leczeni ambulatoryjnie, z zaleceniem izolacji domowej, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa. Leczenie obejmuje:
Leczenie w przypadku ciężkiego przebiegu choroby
Pacjenci z ciężkim przebiegiem MERS wymagają hospitalizacji i wdrożenia bardziej zaawansowanych środków terapeutycznych:89
- Tlenoterapia i wspomaganie oddychania:
- Wsparcie krążeniowe:
- Zachowanie funkcji:
- Zapobieganie zakażeniom wtórnym3
Potencjalne terapie swoiste
Pomimo braku zatwierdzonego leczenia swoistego, kilka metod terapeutycznych jest obecnie badanych w kontekście leczenia MERS-CoV:
Repozycjonowanie istniejących leków
Badania prowadzone na modelach komórkowych i zwierzęcych sugerują potencjalną skuteczność niektórych leków przeciwwirusowych:1314
- Rybawiryna w kombinacji z interferonem – badania na małpach rezus wykazały poprawę wyników leczenia przy zastosowaniu tej kombinacji.1516 Te leki działają głównie poprzez modulowanie odpowiedzi immunologicznej organizmu na wirusa i promowanie naprawy uszkodzonych tkanek płucnych, a nie przez bezpośrednie działanie przeciwwirusowe.17 Jednakże retrospektywne badania u ludzi wykazały niespójne wyniki.18
- Lopinawir/rytonawir – inhibitory proteazy stosowane w leczeniu HIV. Badania in vitro wykazały, że lopinawir hamuje replikację MERS-CoV przy stężeniach niższych niż te, które występują w organizmie po pojedynczej dawce doustnej lopinawiru/rytonawiru.19 Przeprowadzono badanie MIRACLE (MERS-CoV Infection treated with A Combination of Lopinavir/ritonavir and interferon-β1b) mające na celu ocenę skuteczności tej kombinacji.20
- Kwas mykofenolowy – inhibitor limfocytów T i B, wykazał silną aktywność przeciwko MERS-CoV in vitro.15 W retrospektywnym badaniu kohortowym wszyscy pacjenci leczeni mykofenolatem mofetylu przeżyli, co sugeruje potencjalną skuteczność tego leku.21
- Inne badane leki – chlorochinina, chloropromazyna, nitazoksanid, imatynib, dazatynib, loperamid i inne.1314
Immunoterapia
Metody immunoterapeutyczne stanowią obiecujący kierunek badań nad leczeniem MERS:13
- Osocze ozdrowieńców (CP) i terapia krwią pełną – podejście to obejmuje wykorzystanie osocza lub krwi pełnej pobranej od pacjentów, którzy przeszli zakażenie MERS-CoV. Wstępne doniesienia sugerują relatywne bezpieczeństwo i potencjalną skuteczność w zmniejszaniu śmiertelności.155 Głównym ograniczeniem jest niedobór odpowiednich dawców z wystarczającym poziomem przeciwciał.22
- Przeciwciała monoklonalne (mAbs) – kilka przeciwciał monoklonalnych wykazuje obiecującą aktywność przeciwko MERS-CoV:
- LCA60 – przeciwciało pochodzące z komórek B pacjenta wracającego do zdrowia po zakażeniu MERS22
- MERS-4 i MERS-27 – wykazujące silne działanie neutralizujące poprzez hamowanie domeny wiążącej receptor białka S wirusa MERS-CoV23
- REGN3051 i REGN3048 – skuteczne w leczeniu MERS-CoV w modelach zwierzęcych23
- Przeciwciała skierowane przeciwko receptorowi dipeptydylopeptydazy 4 (DPP4)23
- Dożylne podanie immunoglobulin (IVIG) – do tej pory brak dowodów na skuteczność przeciwko MERS-CoV, a ryzyko niewydolności nerek lub zakrzepicy u pacjentów z MERS jest wysokie, co ogranicza zastosowanie kliniczne.22
Eksperymentalne podejścia terapeutyczne
Trwają badania nad innymi obiecującymi terapiami:2425
- Peptyd antywirusowy HR2P – wykazuje hamujący wpływ na MERS-CoV25
- BanLec – eksperymentalny lek przeciwwirusowy wykazujący skuteczność in vitro25
- Szczepionki – kilka szczepionek przeciwko MERS-CoV jest w fazie badań, zarówno dla ludzi, jak i dla wielbłądów (jako rezerwuaru wirusa)25
Izolacja i środki zapobiegawcze w opiece medycznej
Kluczowym elementem postępowania z pacjentami z MERS jest wdrożenie odpowiednich procedur izolacji i środków zapobiegawczych:2627
- Izolacja pacjentów – pacjenci z podejrzeniem lub potwierdzonym MERS powinni być izolowani, najlepiej w pomieszczeniach z ujemnym ciśnieniem i odpowiednią wentylacją2628
- Środki ochrony dla personelu medycznego – minimalne wymagania obejmują:
- Zarządzanie kontaktami – śledzenie i monitorowanie osób, które miały kontakt z pacjentem z MERS29
Wnioski z badań klinicznych
Pomimo wielu badań, nadal brakuje silnych dowodów na skuteczność którejkolwiek z proponowanych terapii:30
- Pozaustrojowa oksygenacja membranowa (ECMO) – jedno badanie o umiarkowanym ryzyku błędu systematycznego (RoB) wykazało zmniejszoną śmiertelność u pacjentów z ciężkim MERS leczonych ECMO3011
- Kortykosteroidy – dowody niskiej jakości sugerują brak korzyści z ich stosowania3011
- Rybawiryna w połączeniu z interferonem – dowody niskiej jakości nie wykazały korzyści3011
- Terapia makrolidami – jedno badanie z dowodami niskiej jakości sugeruje brak korzyści30
- Nieinwazyjna wentylacja (NIV) – dowody niskiej jakości sugerują brak korzyści30
Wszystkie inne oceniane metody leczenia miały bardzo niską jakość dowodów.30 Pilnie potrzebne są skoordynowane, wieloośrodkowe badania kliniczne oceniające potencjalne terapie, aby ukierunkować decyzje dotyczące leczenia.31
Podsumowanie aktualnego stanu wiedzy
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) pozostaje chorobą o wysokiej śmiertelności, dla której nie istnieje zatwierdzone leczenie swoiste ani szczepionka.2932 Obecne wytyczne WHO zalecają leczenie podtrzymujące dostosowane do stanu klinicznego pacjenta.33
Wyzwaniami w opracowaniu skutecznych terapii pozostają:34
- Sporadyczny charakter zachorowań poza dużymi ogniskami szpitalnymi
- Ograniczona liczba pacjentów dostępnych do badań klinicznych
- Brak prospektywnych, randomizowanych badań
Najbardziej obiecujące kierunki badań obejmują kombinacje leków przeciwwirusowych (takich jak lopinawir/rytonawir z interferonem-β1b), immunoterapię (osocze ozdrowieńców, przeciwciała monoklonalne) oraz potencjalne szczepionki.35 Tymczasem kluczowym elementem kontroli MERS pozostaje wczesna diagnostyka, izolacja przypadków, ścisłe przestrzeganie procedur kontroli zakażeń oraz leczenie podtrzymujące.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.