przestrzeń śródnaczyniowa
Przestrzeń śródnaczyniowa (intravascular space) to kompartment w organizmie człowieka obejmujący objętość wewnątrz naczyń krwionośnych – tętnic, żył i naczyń włosowatych. Stanowi ona około 5% masy ciała, z czego około 80% znajduje się w układzie żylnym i naczyniach włosowatych, a 20% w tętnicach.
Przestrzeń ta zawiera krew, składającą się z elementów morfotycznych (erytrocytów, leukocytów, trombocytów) oraz osocza. Osocze zawiera wodę, elektrolity, białka (głównie albuminę), czynniki krzepnięcia, hormony i inne substancje transportowane w krwiobiegu. Utrzymanie prawidłowej objętości przestrzeni śródnaczyniowej jest kluczowe dla zapewnienia odpowiedniego ciśnienia tętniczego i perfuzji narządowej.
W praktyce klinicznej szczególnie istotna jest dynamiczna równowaga między przestrzenią śródnaczyniową a pozostałymi przestrzeniami płynowymi organizmu: śródmiąższową i wewnątrzkomórkową. Zaburzenia tej równowagi mogą prowadzić do stanów patologicznych, takich jak odwodnienie, przewodnienie, obrzęki czy wstrząs. Ocena stanu nawodnienia przestrzeni śródnaczyniowej stanowi ważny element monitorowania pacjentów w stanach krytycznych i podczas terapii płynowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Glucosum 5% Fresenius 50 mg/ml
Roztwór do infuzji Glucosum 5% Fresenius zawiera 50 mg/ml glukozy (50 g w 1000 ml roztworu) o osmolarności 278 mOsmol/l, co zapewnia odpowiednią dystrybucję w organizmie. Po podaniu dożylnym glukoza dystrybuowana jest dwufazowo: początkowo w przestrzeni śródnaczyniowej, a następnie do przestrzeni wewnątrzkomórkowej, gdzie jest transportowana przez GLUT i metabolizowana głównie w procesie glikolizy. W warunkach tlenowych pirogronian powstający w glikolizie ulega dalszemu utlenieniu w mitochondriach do CO₂ i H₂O, generując ATP, natomiast w warunkach beztlenowych przekształcany jest do mleczanu. Produkty metabolizmu glukozy eliminowane są przez płuca (CO₂) oraz nerki, skórę i płuca (H₂O).
cukromocz, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cykl Krebsa, dwutlenek węgla, glikoliza, glukoza do infuzji, glukozuria, hiperglikemia, insulinooporność, łańcuch oddechowy, mleczan, pirogronian, próg nerkowy, przesączanie kłębuszkowe, przestrzeń śródnaczyniowa, przestrzeń wewnątrzkomórkowa, transporter glukozy, wchłanianie zwrotne, zespół pourazowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Nutriflex Plus
Nutriflex Plus to preparat dożylny zawierający 48 g aminokwasów (6,8 g azotu), 150 g glukozy oraz zbilansowane elektrolity (m.in. Na+ 37,2 mmol, K+ 25,0 mmol na 1000 ml), o całkowitej wartości energetycznej 3313 kJ (792 kcal) i osmolarności 1400 mOsm/l. Aminokwasy są szybko dystrybuowane i wykorzystywane do syntezy białek oraz innych związków azotowych, a ich metabolizm prowadzi do powstania mocznika eliminowanego przez nerki. Glukoza stanowi kluczowe źródło energii, metabolizowana głównie przez utlenianie do CO2 i H2O, z możliwością lipogenezy w warunkach nadmiaru energii. Elektrolity są regulowane przez nerki, co zapewnia homeostazę jonową. Podanie dożylne gwarantuje natychmiastową biodostępność i pomija bariery przewodu pokarmowego, co jest istotne w terapii żywieniowej pacjentów wymagających szybkiego uzupełnienia składników odżywczych.
aminokwas egzogenny, biosynteza białka, cykl Krebsa, dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy, erytrocyt, glikoliza, glikozuria, glukoneogeneza, homeostaza, infuzja dożylna, kanalik nerkowy, kwas nukleinowy, łańcuch oddechowy, lipogeneza, osmolarność, przestrzeń śródnaczyniowa, transaminacja, trigliceryd, tyroksyna, wartość energetyczna, żyła obwodowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Glucosum 10% Fresenius 100 mg/ml
Preparat Glucosum 10% Fresenius zawiera glukozę w stężeniu 100 mg/ml (100 g/l) w formie jednowodnej, o osmolarności 557 mOsmol/l. Po dożylnym podaniu glukoza dystrybuuje się początkowo w przestrzeni śródnaczyniowej, a następnie przenika do przestrzeni wewnątrzkomórkowej, gdzie jest metabolizowana głównie przez glikolizę do pirogronianu lub mleczanu. W warunkach tlenowych pirogronian ulega utlenieniu do CO₂ i H₂O, które są eliminowane odpowiednio przez płuca i nerki. W warunkach beztlenowych pirogronian przekształcany jest do mleczanu, co stanowi alternatywny, mniej efektywny energetycznie szlak metaboliczny.
cukromocz, cukrzyca, farmakokinetyka, glikoliza, Glucosum 10% Fresenius, glukoza jednowodna, gospodarka węglowodanowa, kanaliki nerkowe, mleczan, osmolarność roztworu, pirogronian, próg nerkowy glukozy, przesączanie kłębuszkowe, przestrzeń śródnaczyniowa, przestrzeń wewnątrzkomórkowa, roztwór do infuzji, warunki beztlenowe, warunki tlenowe, wchłanianie zwrotne, zespół pourazowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Glucosum 20% Fresenius 200 mg/ml
Preparat Glucosum 20% Fresenius zawiera 200 mg/ml glukozy (20%) w postaci roztworu do infuzji o wysokiej osmolarności 1114 mOsmol/l, co należy uwzględnić przy planowaniu terapii infuzyjnej. Po podaniu dożylnym glukoza ulega dwufazowej dystrybucji – najpierw w przestrzeni śródnaczyniowej, a następnie wewnątrzkomórkowej, gdzie transport jest aktywny i zależny od transporterów GLUT regulowanych przez insulinę. Metabolizm glukozy przebiega głównie przez glikolizę, prowadząc do powstania pirogronianu lub mleczanu; w warunkach tlenowych pirogronian jest utleniany w cyklu Krebsa do CO2 i H2O, które są eliminowane odpowiednio przez płuca i nerki.
cukromocz, cukrzyca, cykl Coriego, cykl Krebsa, glikemia, glikoliza, glikozuria, hiperglikemia, insulinooporność, mleczan, osmolarność, pirogronian, próg nerkowy, przesączanie kłębuszkowe, przestrzeń śródnaczyniowa, przestrzeń wewnątrzkomórkowa, roztwór hipertoniczny, transporter GLUT, wchłanianie zwrotne, zespół pourazowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – 0,9% Sodium Chloride-BRAUN 9 mg/ml
Roztwór 0,9% Sodium Chloride-Braun to izotoniczny roztwór do infuzji o osmolarności teoretycznej 308 mOsm/l, pH w zakresie 4,5-7,0 oraz niskiej kwasowości miareczkowej poniżej 0,3 mmol/l. Zawiera 9 mg/ml chlorku sodu, co odpowiada stężeniom jonów sodu i chlorku na poziomie 154 mmol/l. Sód, jako główny kation przestrzeni zewnątrzkomórkowej, odgrywa kluczową rolę w regulacji objętości tej przestrzeni oraz w utrzymaniu procesów bioelektrycznych. Chlorki, będące głównymi aktywnymi osmotycznie anionami, wpływają na równowagę kwasowo-zasadową poprzez modulację wydalania wodorowęglanów przez nerki, co może prowadzić do zakwaszenia organizmu.
działanie hemodynamiczne, kwasowość miareczkowa, osmolalność surowicy, osmolarność, procesy bioelektryczne, przestrzeń pozakomórkowa, przestrzeń śródmiąższowa, przestrzeń śródnaczyniowa, przestrzeń zewnątrzkomórkowa, równowaga elektrolitowa, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga płynowa, roztwór chlorku sodu, stężenie elektrolitów, stężenie sodu, wodorowęglany - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Voluven 10% 10% + 0,9%
Voluven 10% to syntetyczny koloid z grupy substytutów krwi i frakcji białek osocza (kod ATC: B05AA07), zawierający poli(O-2-hydroksyetylo)skrobię (HES 130/0,4) o średniej masie cząsteczkowej 130 000 Da i stopniu podstawienia 0,38-0,45. Preparat charakteryzuje się stężeniem 10% HES oraz zawartością chlorku sodu 9 g/l, co odpowiada stężeniom Na+ i Cl- na poziomie 154 mmol/l, a jego teoretyczna osmolarność wynosi 308 mOsm/l, klasyfikując go jako roztwór hiperonkotyczny. Współczynnik podstawienia C2/C6 wynosi około 8-12, a pH roztworu mieści się w zakresie 4,0-5,5, z kwasowością poniżej 1,0 mmol NaOH/l. Roztwór do infuzji jest przezroczysty do lekko opalizującego, o barwie od bezbarwnej do lekko żółtej.
4%, chlorek sodu, działanie hiperonkotyczne, efekt hiperwolemiczny, elektrolity, hemodylucja, HES 130/0, hydroksyetyloskrobia, koloid syntetyczny, objętość krwi, objętość osocza, objętość wewnątrznaczyniowa, osmolarność roztworu, przestrzeń śródnaczyniowa, roztwór hiperonkotyczny, skrobia kukurydziana woskowa, substytut krwi, współczynnik C2/C6 - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Glucosum 5% et Natrium chloratum 0,9% (2:1) Fresenius (33,3 mg + 3 mg)/ml
Roztwór do infuzji Glucosum 5% et Natrium chloratum 0,9% (2:1) Fresenius zawiera 33,3 g glukozy jednowodnej oraz 3,0 g chlorku sodu na 1000 ml, co odpowiada 51,3 mmol jonów Na+ i Cl-. Osmolarność roztworu wynosi 290 mOsmol/l, a pH mieści się w zakresie 3,5–6,5. Po podaniu dożylnym glukoza ulega dwufazowej dystrybucji: początkowo w przestrzeni śródnaczyniowej, a następnie w przestrzeni wewnątrzkomórkowej. Metabolizm glukozy przebiega przez glikolizę do pirogronianu lub mleczanu, które w warunkach tlenowych ulegają dalszemu utlenieniu do CO2 i H2O. CO2 jest eliminowany przez płuca, a woda głównie przez nerki. Glukoza jest całkowicie reabsorbowana w kanalikach nerkowych, a cukromocz pojawia się przy stężeniu glukozy we krwi powyżej 180 mg/100 ml (ok. 10 mmol/l), co może mieć miejsce m.in. w cukrzycy lub po nadmiernym spożyciu węglowodanów.
cukromocz, cukrzyca, dwutlenek węgla, glikoliza, glukoza jednowodna, jon chlorkowy, mleczan, osmolarność roztworu, pirogronian, próg nerkowy, przesączanie kłębuszkowe, przestrzeń śródnaczyniowa, przestrzeń wewnątrzkomórkowa, roztwór do infuzji, sok jelitowy, sok żołądkowy, stężenie glukozy we krwi, warunki tlenowe, wchłanianie zwrotne, wydzielina jelitowa, wymiana gazowa, zespół pourazowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mannitol 20% Fresenius 200 mg/ml
Mannitol 20% Fresenius, zawierający 200 mg mannitolu/ml (200 g/l) o osmolarności 1098 mOsmol/l, jest osmotycznym diuretykiem stosowanym do indukcji diurezy osmotycznej. Po dożylnym podaniu mannitol zwiększa ciśnienie osmotyczne osocza, co powoduje przesunięcie płynu z przestrzeni śródkomórkowej do śródnaczyniowej. W nerkach ulega filtracji kłębuszkowej z minimalnym wchłanianiem zwrotnym w kanalikach, co prowadzi do zwiększenia osmolarności przesączu, zahamowania reabsorpcji sodu i chlorków oraz istotnego wzrostu objętości wydalanego moczu. Działanie diuretyczne rozpoczyna się szybko, w ciągu 15-30 minut od podania, co przyspiesza eliminację toksyn i chroni nerki przed uszkodzeniem.
Mannitol wykazuje również efektywne działanie obniżające ciśnienie śródczaszkowe i śródgałkowe poprzez zwiększenie osmolarności osocza i przesunięcie wody z tkanek mózgu oraz gałki ocznej do krwi. Obniżenie ciśnienia śródczaszkowego zaczyna się po 15-30 minutach, osiąga maksimum po 60-90 minutach i utrzymuje się 3-8 godzin, co jest wykorzystywane w leczeniu obrzęku mózgu i stanów z podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym. W przypadku ciśnienia śródgałkowego maksymalny efekt występuje po 30-60 minutach i trwa 4-8 godzin, co czyni mannitol skutecznym w terapii jaskry i innych stanów okulistycznych związanych z nadciśnieniem wewnątrzgałkowym.
ciśnienie śródczaszkowe, ciśnienie śródgałkowe, ciśnienie wewnątrzgałkowe, diureza osmotyczna, działanie diuretyczne, działanie osmotyczne, jony sodu, kanalik nerkowy, kłębuszek nerkowy, mannitol, obrzęk mózgu, osmolarność osocza, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn śródmiąższowy, przesącz kłębuszkowy, przestrzeń śródkomórkowa, przestrzeń śródnaczyniowa, substancja toksyczna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Voluven 10% 10% + 0,9%
Voluven 10% to dożylny roztwór infuzyjny zawierający poli(O-2-hydroksyetylo)skrobię (HES) oraz chlorek sodu, stosowany do szybkiego przywracania objętości płynów śródnaczyniowych. Maksymalny czas podawania nie powinien przekraczać 24 godzin, a dawka dobowa jest ograniczona do 18 ml/kg masy ciała. Infuzję należy rozpocząć powolnym podaniem 10-20 ml z jednoczesną ścisłą obserwacją pacjenta pod kątem reakcji anafilaktycznych, które wymagają natychmiastowego przerwania podawania i wdrożenia leczenia przeciwwstrząsowego. Dawkowanie musi być indywidualizowane na podstawie utraty krwi, parametrów hemodynamicznych oraz efektu hemodylucji, z uwzględnieniem, że objętość osocza wzrasta bardziej niż objętość podanego roztworu.
akcja serca, chlorek sodu, ciśnienie tętnicze, funkcja nerek, hemodylucja, hydroksyetyloskrobia, infuzja, krzepnięcie krwi, leczenie przeciwwstrząsowe, monitoring hemodynamiczny, objętość śródnaczyniowa, ośrodkowe ciśnienie żylne, parametr hemodynamiczny, płyn śródnaczyniowy, podanie dożylne, przestrzeń śródnaczyniowa, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, równowaga wodno-elektrolitowa, roztwór infuzyjny - Leksykon substancji czynnych
Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia – Dawkowanie i sposób podawania
Poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia (HES) jest stosowana w płynach koloidowych do uzupełniania objętości wewnątrznaczyniowej, m.in. w preparatach Volulyte 6%, Voluven 6% oraz Voluven 10%. Podawanie odbywa się wyłącznie dożylnie w formie infuzji, z maksymalnym czasem podawania do 24 godzin. Zaleca się ostrożne rozpoczęcie infuzji, podając początkowo 10-20 ml powoli i monitorując pacjenta pod kątem reakcji anafilaktycznych. W przypadku wystąpienia reakcji anafilaktoidalnej lub anafilaktycznej, zwłaszcza przy Voluven 10%, infuzję należy natychmiast przerwać i wdrożyć odpowiednie leczenie. Dawkowanie zależy od utraconej objętości krwi, parametrów hemodynamicznych oraz stopnia hemodylucji, a maksymalne dawki dobowe wynoszą: 30 ml/kg mc. dla Volulyte 6% i Voluven 6%, oraz 18 ml/kg mc. dla Voluven 10% (ze względu na wyższe stężenie HES 10%).
droga dożylna, efekt rozcieńczenia, hemodylucja, hipowolemia, hydroksyetyloskrobia, infuzja, objętość osocza, objętość wewnątrznaczyniowa, parametry hemodynamiczne, płyn koloidowy, płyn śródnaczyniowy, poli(O-2-hydroksyetylo)skrobia, przestrzeń śródnaczyniowa, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, skład elektrolitowy, Volulyte, Voluven, zaburzenie elektrolitowe