Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers)
Diagnostyka i diagnoza
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) to ciężka infekcja układu oddechowego wywoływana przez koronawirusa MERS-CoV, zdiagnozowana po raz pierwszy w 2012 roku. Diagnostyka opiera się na wywiadzie epidemiologicznym (pobyt lub kontakt z regionami endemicznego występowania w ciągu ostatnich 14 dni), objawach takich jak gorączka, kaszel i duszność oraz na badaniach laboratoryjnych. Złotym standardem jest real-time RT-PCR, wykrywający co najmniej dwa specyficzne geny wirusa (upE, ORF1a, ORF1b, N) w próbkach z dróg oddechowych, z preferencją dla materiału z dolnych dróg oddechowych (aspirat tchawiczny, plwocina, płyn z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego). Dodatkowo, testy serologiczne i szybkie testy antygenowe mogą wspierać diagnostykę, zwłaszcza w badaniach epidemiologicznych i przesiewowych. Zaleca się pobieranie wielu próbek w różnych odstępach czasu, a także uwzględnienie badań obrazowych (RTG, TK klatki piersiowej) oraz badań laboratoryjnych oceniających funkcję nerek i morfologię krwi.
Diagnostyka Zespołu Oddechowego Bliskiego Wschodu (MERS)
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (MERS) to ciężka choroba układu oddechowego wywoływana przez koronawirusa MERS-CoV, po raz pierwszy zidentyfikowanego w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku. Prawidłowa i szybka diagnostyka MERS jest kluczowa dla skutecznego zarządzania przypadkami i zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusa. Wczesna diagnostyka zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania prawdziwie dodatniego wyniku testu i poprawia potencjalne wyniki zdrowotne.12
Kryteria podejrzenia MERS
MERS należy rozważyć, gdy ciężka choroba układu oddechowego pojawia się w ciągu 2 tygodni po pobycie lub podróży na Bliski Wschód lub obszary objęte wybuchem epidemii, a także po bliskim kontakcie z zakażonymi osobami. Objawy kliniczne i czynniki ryzyka epidemiologicznego są wykorzystywane w Stanach Zjednoczonych do określenia, kto powinien być testowany w kierunku MERS-CoV.12
Kluczowe czynniki diagnostyczne obejmują:
- Pobyt lub podróż na Bliski Wschód (lub kraj, w którym występuje aktywny wybuch epidemii) w ciągu ostatnich 14 dni1
- Wiek powyżej 14 lat1
- Gorączka1
- Kaszel1
- Duszność1
Badania laboratoryjne
Diagnoza MERS wymaga specjalistycznych badań laboratoryjnych. Preferowane testy i typy próbek są kluczowe dla właściwej identyfikacji wirusa.1
Testy molekularne
Podstawowym testem diagnostycznym dla MERS jest reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkryptazą w czasie rzeczywistym (rRT-PCR). Centers for Disease Control and Prevention (CDC) opracowało test rRT-PCR, który jest głównym testem diagnostycznym w Stanach Zjednoczonych. FDA przyznała temu testowi autoryzację do użytku w sytuacjach nadzwyczajnych.1
Diagnoza MERS wymaga pozytywnego wyniku testu molekularnego, który wskazuje na wykrycie materiału genetycznego MERS-CoV w próbce klinicznej pacjenta. Zgodnie z zaleceniami WHO, potwierdzenie przypadku wymaga wykrycia wirusowego RNA za pomocą RT-PCR, nakierowanego na region powyżej genu białka E (upE) oraz wtórnego testu PCR nakierowanego na otwartą ramkę odczytu (ORF) 1a lub 1b.12
Kryteria wykrycia RNA MERS-CoV obejmują:
- Pozytywny wynik dla co najmniej dwóch specyficznych dla MERS-CoV genów (upE, ORF1a, ORF1b, N) metodą RT-PCR w czasie rzeczywistym (zalecane)1
- Lub pozytywny wynik dla pojedynczego celu RT-PCR w czasie rzeczywistym plus sekwencjonowanie innego miejsca (RdRp lub gen N) w genomie MERS-CoV1
W niektórych przypadkach mogą być wymagane dodatkowe badania:
- Sekwencjonowanie genów RdRp i fragmentów genu N może być wykorzystane do potwierdzenia1
- W Japonii opracowano metodę RT-LAMP, która wykrywa region białka nukleokapsydu MERS-CoV w ciągu 30 minut1
Testy serologiczne
Testy serologiczne mogą być wykorzystywane do wykrywania przeciwciał u pacjentów lub kontaktów, gdy bezpośrednie wykrycie (metody molekularne) MERS-CoV jest negatywne w odpowiednich próbkach, a także do badań ludzi i zwierząt.1
Do potwierdzenia zakażenia MERS-CoV może być wymagana serokonwersja z użyciem dwóch próbek surowicy pobranych w odstępie co najmniej 14 dni. Różne testy przesiewowe są używane, takie jak pośredni test immunofluorescencji (IFA), ELISA, western blot, mikromacierze białkowe wykorzystujące cały wirus lub rekombinowane białka spike i nukleokapsydu lub rozpuszczalną podjednostkę S1 białka spike.12
Do potwierdzenia używany jest standardowy test neutralizacji (tj. test neutralizacji redukcji płytek lub test mikroneutralizacji lub przy użyciu pseudocząstek wirusa).1
Rodzaje próbek do badań
Właściwy dobór próbek jest kluczowy dla skutecznej diagnostyki MERS.
Próbki z układu oddechowego
CDC zaleca pobieranie wielu próbek z różnych miejsc w różnym czasie, gdy podejrzewa się zakażenie MERS-CoV. Preferowane są próbki z dolnych dróg oddechowych, ponieważ zawierają najwyższe miano wirusa:12
- Próbki z dolnych dróg oddechowych (preferowane ze względu na wyższe miano wirusa):
- Aspirat tchawiczny1
- Plwocina1
- Płyn z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego (BAL)1
- Próbki z górnych dróg oddechowych:
Zalecane jest pobieranie próbek zarówno z górnych, jak i dolnych dróg oddechowych. Jednak próbki z dolnych dróg oddechowych, takie jak płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, plwocina i aspiraty tchawiczne, zawierają najwyższe miano wirusa i są preferowane.1
Inne próbki
Jeśli pozwalają na to zasoby, należy również pobrać dodatkowe próbki:
- Kał (MERS-CoV może być wykrywany w kale do 16 dni od początku choroby)1
- Mocz (MERS-CoV może być wykrywany w moczu do 13 dni od początku choroby)1
- Surowica krwi (wykrycie MERS-CoV we krwi wiązało się z gorszym wynikiem klinicznym)1
Zaleca się wielokrotne pobieranie próbek, aby zwiększyć pewność, że badana osoba nie ma aktywnego zakażenia.1
Czas pobierania próbek
Próbki z dróg oddechowych powinny być pobierane jak najszybciej po rozpoczęciu objawów, najlepiej w ciągu 7 dni. Jednak jeśli od wystąpienia objawów minął więcej niż tydzień, a pacjent wciąż ma objawy, należy nadal pobierać próbki z układu oddechowego, zwłaszcza z dolnych dróg oddechowych.1
Testowanie w kierunku MERS-CoV powinno odbywać się jak najszybciej po wystąpieniu choroby. Wcześniejsze testowanie zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania prawdziwie dodatniego wyniku testu.1
Badania obrazowe
W ramach diagnostyki MERS wykonuje się również badania obrazowe:
- Rentgen klatki piersiowej – wykonywany w celu sprawdzenia nieprawidłowości w płucach1
- Tomografia komputerowa klatki piersiowej – może być rozważana w diagnostyce1
U wszystkich pacjentów z MERS badania obrazowe wykazują nieprawidłowości, które mogą być subtelne lub rozległe, jednostronne lub obustronne.1
Inne badania diagnostyczne
W ramach diagnostyki MERS wykonuje się również inne badania wspomagające:
- Morfologia krwi (CBC)1
- Panel metaboliczny1
- Pulsoksymetria1
- Posiewy krwi1
- Badania czynności nerek (MERS może powodować ostre uszkodzenie nerek)12
Postępowanie diagnostyczne przy podejrzeniu MERS
Algorytm diagnostyczny
CDC zaleca, aby klinicyści i departamenty zdrowia publicznego rozważyli pełną diagnozę różnicową i zlecili testy specyficzne dla patogenów w oparciu o najbardziej prawdopodobną etiologię objawów klinicznych pacjenta.1
Jeśli istnieje silne podejrzenie, że osoba objęta dochodzeniem (PUI) jest zakażona MERS-CoV, można rozważyć jednoczesne testowanie w kierunku MERS-CoV wraz z innymi możliwymi patogenami po omówieniu z państwowymi i lokalnymi departamentami zdrowia.1
Wykrycie innych patogenów układu oddechowego nie wyklucza możliwości zakażenia MERS-CoV, dlatego wszyscy pacjenci spełniający definicję przypadku powinni być testowani w kierunku MERS-CoV.1
Procedury bezpieczeństwa
Podczas przetwarzania próbek z dróg oddechowych należy nosić środki ochrony indywidualnej poziomu D i rękawice. Procedury generujące aerozole zaleca się wykonywać wewnątrz komory bezpieczeństwa biologicznego klasy II (BSC).1
Podczas pobierania i obchodzenia się z próbkami, które mogą zawierać MERS-CoV, należy przestrzegać środków ostrożności dotyczących bezpieczeństwa biologicznego. Laboratoria kliniczne i mikrobiologiczne powinny stosować standardowe praktyki laboratoryjne, w tym Standardowe Środki Ostrożności, podczas obchodzenia się z potencjalnymi próbkami MERS-CoV.1
Raportowanie przypadków
Natychmiastowe powiadomienia powinny być wysyłane do lokalnych departamentów zdrowia, jeśli istnieje podejrzenie, że pacjent jest zakażony MERS-CoV.1
W przypadku podejrzenia, że pacjent jest zakażony MERS lub zamierzenia przeprowadzenia testu na MERS, należy natychmiast skontaktować się z Oddziałem Kontroli Chorób Zakaźnych w celu uzyskania pomocy w diagnozie i wdrożeniu kontroli zakażeń.1
Laboratoria diagnostyczne
Nie wszystkie laboratoria są zatwierdzone do przeprowadzania badań MERS-CoV. Lekarz może wysłać próbki do laboratorium stanowego departamentu zdrowia lub do Centers for Disease Control and Prevention.1
W Stanach Zjednoczonych wszystkie testy diagnostyczne MERS-CoV są dostępne obecnie w CDC lub w laboratoriach zdrowia publicznego i nie są dostępne poprzez laboratoria kliniczne lub komercyjne.1
Wszystkie podejrzane próbki MERS-CoV powinny być pilnie przekazane do laboratorium referencyjnego w celu potwierdzenia, także w weekendy.1
Interpretacja wyników testów
Interpretacja negatywnego wyniku testu rRT-PCR zależy od wielu czynników, w tym rodzaju próbki i czasu od wystąpienia choroby. Pobranie i przetestowanie wielu próbek może zwiększyć pewność, że osoba objęta dochodzeniem nie ma aktywnego zakażenia.1
Jeśli wynik był negatywny w próbce z górnych dróg oddechowych, należy ponownie wykonać test z dodatkową próbką z dolnych dróg oddechowych.1
Wszystkie próbki domniemanie pozytywne w kierunku MERS-CoV powinny być przekazane do laboratorium referencyjnego w celu potwierdzenia.1
Testy szybkiej diagnostyki
Opracowano również szybkie i wizualne metody wykrywania kwasów nukleinowych, które łączą odwrotną transkrypcję z amplifikacją rekombinazą polimerazy z zamkniętym pionowym paskiem wizualizacji przepływu (RT-RPA-VF). Ten panel testowy został zaprojektowany w celu poprawy dokładności diagnostycznej poprzez podwójne badanie przesiewowe po odniesieniu do wytycznych badań laboratoryjnych dla MERS-CoV.1
RT-RPA-VF ma przewagę nad tradycyjnymi metodami PCR, ponieważ eliminuje potrzebę stosowania precyzyjnych urządzeń do cyklicznej zmiany temperatury. Dodatkowo jest prosta w implementacji i wymaga mniej czasu.1
Opracowano również metodę RT-LAMP (Loop-mediated isothermal amplification) do wykrywania MERS-CoV, która charakteryzuje się wrażliwością i specyficznością równą testom RT-PCR dla upE i ORF1a. Metoda RT-LAMP wymaga tylko jednej temperatury do amplifikacji, a wyniki są zwykle dostępne w mniej niż 1 godzinę przez obserwację wytrąconego pirofosforanu magnezu lub sygnałów fluorescencji gołym okiem.1
Szybkie testy antygenowe
Opracowano również szybki immunochromatograficzny test wykrywania antygenu MERS-CoV, który wykazuje wysoką specyficzność i czułość. Test nie wykazuje reaktywności krzyżowej z szerokim spektrum betakoronawirusów, co jest kluczowe dla wykazania, że test jest wysoce specyficzny dla MERS-CoV.1
Test ma specyficzność wynoszącą 100% i czułość 91,7% przy użyciu próbek klinicznych od wielbłądów, co jest zgodne z wynikami zgłoszonymi we wcześniejszych badaniach.1
| Typ testu | Zalety | Wady | Wskazania |
|---|---|---|---|
| RT-PCR (upE i ORF1a/ORF1b) | Wysoka czułość i specyficzność, złoty standard diagnostyczny | Wymaga zaawansowanego sprzętu, dłuższy czas oczekiwania na wyniki | Potwierdzenie diagnozy MERS |
| RT-RPA-VF | Szybki (< 30 min), nie wymaga zaawansowanego sprzętu | Mniejsza dostępność | Szybkie badania przesiewowe |
| RT-LAMP | Szybki (< 60 min), wizualna ocena wyników | Wymaga walidacji klinicznej | Diagnostyka w ograniczonych warunkach |
| Testy serologiczne | Wykrywa przebyte zakażenie | Nie wykrywa wczesnego stadium zakażenia | Badania epidemiologiczne, potwierdzenie przebytego zakażenia |
| Szybki test antygenowy | Szybki, łatwy w użyciu | Niższa czułość niż RT-PCR | Badania przesiewowe, szczególnie u wielbłądów |
Wnioski
Diagnostyka Zespołu oddechowego bliskiego wschodu (MERS) wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego ocenę kliniczną, badania laboratoryjne i obrazowe. Kluczowymi elementami są:123
- Dokładny wywiad epidemiologiczny uwzględniający podróże do regionów endemicznych
- Pobieranie odpowiednich próbek, z preferencją dla materiału z dolnych dróg oddechowych
- Zastosowanie testów molekularnych (RT-PCR) jako złotego standardu diagnostycznego
- Potwierdzenie zakażenia przez wykrycie co najmniej dwóch różnych regionów genomowych MERS-CoV
- Uzupełnienie diagnostyki o badania obrazowe i inne testy laboratoryjne
Szybka i dokładna diagnostyka MERS jest niezbędna dla wdrożenia odpowiednich środków kontroli zakażeń i zminimalizowania ryzyka transmisji wirusa w placówkach opieki zdrowotnej i społecznościach.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.