Działania niepożądane – Temozolomide Fair-Med 250 mg

Działania niepożądane
Temozolomide Fair-Med 250 mg

Temozolomid, stosowany w terapii glejaków, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze to nudności (43%), wymioty (36%), zaparcia, jadłowstręt, bóle głowy, zmęczenie oraz drgawki. Szczególnie istotne są hematologiczne toksyczności 3. i 4. stopnia, takie jak neutropenia, trombocytopenia, limfopenia, leukopenia oraz gorączka neutropeniczna, które wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi. Neurologiczne działania niepożądane obejmują drgawki, niedowład połowiczy, afazję, ataksję i zaburzenia poznawcze, a w rzadkich przypadkach stan padaczkowy i zaburzenia pozapiramidowe. Działania ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, zapalenie jamy ustnej i dyspepsja, oraz reakcje skórne, w tym wysypka, łysienie i poważne zespoły jak Stevens-Johnson czy martwica toksyczno-rozpływna naskórka, również są często obserwowane.

Pobierz ChPL PDF Temozolomide Fair-Med – Kapsułki twarde – 250 mg

Wskazania

Substancja czynna

temozolomid

Kategoria leku

Działania niepożądane leku Temozolomide FAIR-MED

Temozolomid jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w leczeniu glejaków. Jak każdy lek, może powodować działania niepożądane, które obserwowano zarówno w trakcie badań klinicznych, jak i po wprowadzeniu leku do obrotu. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych związanych ze stosowaniem temozolomidu, ich częstość występowania oraz potencjalne zagrożenia dla pacjentów.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem temozolomidu należą: nudności, wymioty, zaparcia, jadłowstręt (utrata apetytu), bóle głowy, zmęczenie, drgawki i wysypka. Szczególnie istotne są zaburzenia hematologiczne 3. i 4. stopnia, które raportowano często u pacjentów przyjmujących ten lek.²

U pacjentów z nawracającym lub postępującym glejakiem, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności (43%) i wymioty (36%), miały zwykle nasilenie 1. lub 2. stopnia, co oznacza 0-5 epizodów wymiotów w ciągu 24 godzin. Objawy te najczęściej ustępowały samoistnie lub były łatwe do opanowania przy zastosowaniu standardowego leczenia przeciwwymiotnego. Warto podkreślić, że ciężkie nudności i wymioty występowały jedynie u 4% pacjentów.³

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych temozolomidu są zaburzenia hematologiczne. Często obserwuje się gorączkę neutropeniczną, neutropenię, trombocytopenię, limfopenię, leukopenię oraz niedokrwistość. Niezbyt często mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, takie jak długotrwała pancytopenia, niedokrwistość aplastyczna czy wybroczyny. Zaburzenia te wymagają regularnego monitorowania parametrów morfologii krwi podczas terapii temozolomidem.⁴

Zaburzenia układu nerwowego

Ze względu na to, że temozolomid jest stosowany w leczeniu nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, istotne jest zwrócenie uwagi na neurologiczne działania niepożądane. Bardzo często obserwuje się drgawki, niedowład połowiczy, afazję/dysfazję oraz bóle głowy. Często występującymi działaniami niepożądanymi są także: ataksja, zaburzenia równowagi, zaburzenia zdolności poznawczych, zaburzenia koncentracji, zmniejszenie świadomości, zawroty głowy, zaburzenia czucia, zaburzenia pamięci, neuropatia, parestezje, senność, zaburzenia mowy i smaku oraz drżenia. W rzadszych przypadkach może dojść do poważniejszych komplikacji, takich jak stan padaczkowy, porażenie połowicze czy zaburzenia pozapiramidowe.⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęściej obserwowanych przy stosowaniu temozolomidu. Bardzo często występują biegunka, zaparcia, nudności i wymioty. Często pacjenci doświadczają również zapalenia jamy ustnej, bólu brzucha, dyspepsji oraz zaburzeń połykania. Niezbyt często mogą pojawić się uczucie pełności w brzuchu, nietrzymanie kału, różne zaburzenia żołądkowo-jelitowe, guzki krwawnicze oraz suchość w jamie ustnej.⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne są również częstymi działaniami niepożądanymi temozolomidu. Bardzo często obserwuje się wysypkę i łysienie. Często występują rumień, suchość skóry i świąd. Do poważniejszych, ale niezbyt często występujących reakcji skórnych należą: martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, erytrodermia, złuszczenie skóry, reakcje nadwrażliwości na światło, pokrzywka, osutka, zapalenie skóry, nasilona potliwość oraz zaburzenia pigmentacji. Odnotowano również przypadki polekowej reakcji z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS), chociaż częstość jej występowania nie jest znana.⁷

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Temozolomid może również wpływać na funkcję wątroby. Niezbyt często obserwuje się niewydolność wątroby, uszkodzenie wątroby, zapalenie wątroby, cholestazę i hiperbilirubinemię. Z tego powodu zaleca się regularne monitorowanie parametrów wątrobowych podczas terapii.⁸

Inne istotne działania niepożądane

Podczas stosowania temozolomidu mogą również wystąpić:

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze – często obserwuje się zakażenia, półpasiec, zapalenie gardła oraz kandydozę jamy ustnej; niezbyt często mogą występować zakażenia oportunistyczne, posocznica, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy reaktywacja zakażeń wirusowych.⁹
Nowotwory wtórne – niezbyt często raportowano występowanie zespołu mielodysplastycznego, nowotworów złośliwych wtórnych, w tym białaczki szpikowej.¹⁰
Zaburzenia układu immunologicznego – często występują reakcje alergiczne, niezbyt często reakcje anafilaktyczne.¹¹
Zaburzenia endokrynologiczne – często obserwuje się objawy przypominające zespół Cushinga, niezbyt często moczówkę prostą.¹²

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Bardzo często pacjenci przyjmujący temozolomid doświadczają zmęczenia. Często występuje również gorączka, objawy grypopodobne, astenia, złe samopoczucie, ból oraz różne rodzaje obrzęków. Niezbyt często obserwuje się pogorszenie stanu ogólnego, dreszcze, obrzęk twarzy, przebarwienie języka, pragnienie czy problemy z zębami.¹³

Tabela działań niepożądanych temozolomidu

Klasyfikacja układów i narządów	Bardzo często (≥1/10)	Często (≥1/100 do <1/10)	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Częstość nieznana
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	–	Zakażenia, półpasiec, zapalenie gardła, kandydoza jamy ustnej	Zakażenia oportunistyczne (w tym PCP), posocznica, opryszczkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zakażenie CMV, reaktywacja zakażeń wirusowych (HBV, HSV), zakażenia ran, zapalenie żołądka i jelit	–
Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone	–	–	Zespół mielodysplastyczny, nowotwory złośliwe wtórne (w tym białaczka szpikowa)	–
Zaburzenia krwi i układu chłonnego	–	Gorączka neutropeniczna, neutropenia, trombocytopenia, limfopenia, leukopenia, niedokrwistość	Długotrwała pancytopenia, niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, wybroczyny	–
Zaburzenia układu immunologicznego	–	Reakcje alergiczne	Reakcje anafilaktyczne	–
Zaburzenia endokrynologiczne	–	Objawy przypominające zespół Cushinga	Moczówka prosta	–
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania	Jadłowstręt	Hiperglikemia	Hipokaliemia, zwiększenie aktywności fosfatazy alkalicznej	–
Zaburzenia psychiczne	–	Pobudzenie, amnezja, depresja, lęk, dezorientacja, bezsenność	Zaburzenia zachowania, labilność emocjonalna, omamy, apatia	–
Zaburzenia układu nerwowego	Drgawki, niedowład połowiczy, afazja/dysfazja, ból głowy	Ataksja, zaburzenia równowagi, zaburzenia poznawcze i koncentracji, zmniejszenie świadomości, zawroty głowy, zaburzenia czucia, pamięci, neuropatia, parestezje, senność, zaburzenia mowy i smaku, drżenia	Stan padaczkowy, porażenie połowicze, zaburzenia pozapiramidowe, omamy węchowe, zaburzenia chodzenia, nadwrażliwość na dotyk, zaburzenia koordynacji	–
Zaburzenia oka	–	Zaniewidzenie połowicze, zamglone widzenie, zaburzenia widzenia, ubytki w polu widzenia, diplopia, ból gałki ocznej	Zmniejszenie ostrości wzroku, suchość gałki ocznej	–
Zaburzenia ucha i błędnika	–	Głuchota, zawroty głowy, szumy uszne, ból ucha	Zaburzenia słuchu, nadwrażliwość na dźwięki, zapalenie ucha środkowego	–
Zaburzenia serca	–	–	Kołatanie serca	–
Zaburzenia naczyniowe	–	Krwotok, zator tętnicy płucnej, zakrzepica żył głębokich, nadciśnienie	Krwotok mózgowy, nagłe zaczerwienienie, uderzenia gorąca	–
Zaburzenia układu oddechowego	–	Zapalenie płuc, duszność, zapalenie zatok, zapalenie oskrzeli, kaszel, zakażenie górnych dróg oddechowych	Niewydolność oddechowa, śródmiąższowe zapalenie płuc/zapalenie płuc, zwłóknienie płuc, przekrwienie błony śluzowej nosa	–
Zaburzenia żołądka i jelit	Biegunka, zaparcie, nudności, wymioty	Zapalenie jamy ustnej, ból brzucha, dyspepsja, zaburzenia połykania	Uczucie pełności w brzuchu, nietrzymanie kału, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, guzki krwawicze, suchość w jamie ustnej	–
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	–	–	Niewydolność wątroby, uszkodzenie wątroby, zapalenie wątroby, cholestaza, hiperbilirubinemia	–
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Wysypka, łysienie	Rumień, suchość skóry, świąd	Martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, erytrodermia, złuszczenie skóry, nadwrażliwość na światło, pokrzywka, osutka, zapalenie skóry, potliwość, zaburzenia pigmentacji	Polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS)
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe	–	Miopatia, słabość mięśni, ból stawów, ból pleców, ból kostno-mięśniowy, ból mięśni	–	–
Zaburzenia nerek i dróg moczowych	–	Zwiększenie częstości oddawania moczu, nietrzymanie moczu	Dyzuria	–
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi	–	–	–	Krwawienie z pochwy, menorrhagia, brak miesiączki, zapalenie pochwy, ból piersi, impotencja
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania	Zmęczenie	Gorączka, objawy grypopodobne, astenia, złe samopoczucie, ból, obrzęk, obrzęk obwodowy	Pogorszenie stanu ogólnego, dreszcze, obrzęk twarzy, przebarwienie języka, pragnienie, choroby zębów	–
Badania diagnostyczne	–	Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie masy ciała, zmniejszenie masy ciała	Zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy	–
Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach	–	Uszkodzenia spowodowane promieniowaniem	–	–

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi temozolomidu

Zagrożenia hematologiczne

Zaburzenia hematologiczne stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń podczas terapii temozolomidem. Mielosupresja, objawiająca się jako neutropenia i trombocytopenia, może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zakażenia oportunistyczne czy krwawienia. Szczególnie niebezpieczna jest gorączka neutropeniczna, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Długotrwała pancytopenia i niedokrwistość aplastyczna, choć występują niezbyt często, mogą stanowić zagrożenie życia.¹⁴

Zagrożenia neurologiczne

Drgawki, będące bardzo częstym działaniem niepożądanym temozolomidu, mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do stanu padaczkowego, który jest stanem zagrożenia życia. Ponadto, zaburzenia neurologiczne takie jak niedowład połowiczy, afazja czy zaburzenia poznawcze mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów i utrudniać codzienne funkcjonowanie.¹⁵

Zagrożenia hepatotoksyczne

Niewydolność wątroby i inne zaburzenia funkcji tego narządu mogą rozwinąć się podczas terapii temozolomidem, choć występują niezbyt często. Hepatotoksyczność może objawiać się zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych, które obserwuje się często w badaniach laboratoryjnych. W skrajnych przypadkach może dojść do niewydolności wątroby, która jest stanem zagrażającym życiu.¹⁶

Zagrożenia związane z ciężkimi reakcjami skórnymi

Martwica toksyczno-rozpływna naskórka (TEN) i zespół Stevensa-Johnsona (SJS) to potencjalnie śmiertelne reakcje skórne, które mogą wystąpić podczas leczenia temozolomidem, choć są niezbyt częste. Polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) to kolejne poważne powikłanie, którego częstość występowania jest nieznana. Reakcje te wymagają natychmiastowego przerwania terapii i wdrożenia intensywnego leczenia.¹⁷

Zagrożenia infekcyjne

Pacjenci przyjmujący temozolomid są narażeni na zwiększone ryzyko zakażeń, w tym zakażeń oportunistycznych, takich jak zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis carinii (PCP). Poważnymi powikłaniami są posocznica oraz opryszczkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, które mogą zagrażać życiu. Ponadto, temozolomid może prowadzić do reaktywacji zakażeń wirusowych, takich jak zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B czy wirusem cytomegalii.¹⁸

Zagrożenia naczyniowe

Temozolomid może zwiększać ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, takich jak zator tętnicy płucnej i zakrzepica żył głębokich, które są stanami potencjalnie zagrażającymi życiu. Ponadto, może dochodzić do krwotoków, w tym krwotoku mózgowego, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.¹⁹

Zagrożenia oddechowe

Powikłania płucne, takie jak zapalenie płuc, duszność, a w rzadszych przypadkach niewydolność oddechowa, śródmiąższowe zapalenie płuc czy zwłóknienie płuc, stanowią potencjalne zagrożenie podczas terapii temozolomidem. Niewydolność oddechowa jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu pacjenta.²⁰

Ryzyko nowotworów wtórnych

Niezbyt często, ale istotnym zagrożeniem związanym z długotrwałym stosowaniem temozolomidu jest rozwój nowotworów wtórnych, w tym zespołu mielodysplastycznego i białaczki szpikowej. Jest to poważne powikłanie późne, które może wystąpić nawet po zakończeniu terapii temozolomidem.²¹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.