przeszczep komórek macierzystych
Przeszczep komórek macierzystych to procedura medyczna polegająca na wprowadzeniu zdrowych komórek macierzystych do organizmu pacjenta w celu zastąpienia uszkodzonych lub nieprawidłowo funkcjonujących komórek krwiotwórczych. Najczęściej stosowana jest w leczeniu chorób hematologicznych, w tym nowotworów układu krwiotwórczego takich jak białaczki, chłoniaki czy szpiczak mnogi.
Wyróżnia się kilka rodzajów przeszczepów: autologiczny (gdy dawcą jest sam pacjent), allogeniczny (gdy dawcą jest inna osoba, najczęściej zgodna w układzie HLA) oraz syngeniczny (gdy dawcą jest identyczny genetycznie bliźniak). Źródłem komórek macierzystych może być szpik kostny, krew obwodowa po mobilizacji lub krew pępowinowa.
Procedura przeszczepu obejmuje fazę przygotowawczą (kondycjonowanie), podczas której pacjent otrzymuje chemioterapię i/lub radioterapię w celu zniszczenia chorych komórek i stworzenia miejsca dla nowych, następnie właściwy przeszczep (infuzja komórek macierzystych) oraz fazę potransplantacyjną, gdy monitoruje się przyjęcie się przeszczepu i potencjalne powikłania.
Do najważniejszych powikłań po przeszczepie należą: choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD), infekcje oportunistyczne, nieprzyjęcie się przeszczepu oraz nawrót choroby podstawowej. Pacjenci po przeszczepie wymagają długotrwałej, specjalistycznej opieki medycznej i immunosupresji, szczególnie w przypadku przeszczepów allogenicznych.
Postęp w dziedzinie transplantologii komórek macierzystych, w tym rozwój technik przeszczepów haploidentycznych czy przeszczepów od dawców niespokrewnionych, znacząco zwiększył dostępność tej metody leczenia i poprawił rokowanie w wielu ciężkich schorzeniach hematologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Flucofast 150 mg
Flucofast, zawierający flukonazol w kapsułkach o dawkach 50 mg, 100 mg oraz 150 mg, jest wskazany do leczenia szerokiego spektrum zakażeń grzybiczych u dorosłych, dzieci i młodzieży (0-17 lat). Wskazania obejmują m.in. kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, inwazyjne kandydozy, drożdżakowe zakażenia błon śluzowych, przewlekłe zanikowe drożdżakowe zapalenie jamy ustnej, drożdżycę pochwy, grzybice skóry i paznokci. Lek jest również stosowany profilaktycznie u pacjentów z podwyższonym ryzykiem nawrotów, takich jak osoby z HIV, przedłużającą się neutropenią czy po przeszczepieniu komórek macierzystych. Terapia może być rozpoczęta empirycznie przed wynikami badań mikrobiologicznych, z późniejszą korektą dawkowania zgodnie z wynikami i wytycznymi klinicznymi.
Candida, chemioterapia nowotworowa, drożdżakowe zapalenie błon śluzowych, drożdżyca pochwy, flukonazol, grzybica skóry, inwazyjna kandydoza, kokcydioidomikoza, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leczenie pierwszego rzutu, lek przeciwgrzybiczny, łupież pstry, neutropenia, nowotwór hematologiczny, onychomikoza, przeszczep komórek macierzystych, stan immunologiczny, terapia celowana, zaburzenie odporności, zakażenie grzybicze, zanikowe zapalenie jamy ustnej, zapalenie żołędzi - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Grafalon 20 mg/ml
Grafalon 20 mg/ml to koncentrat immunoglobuliny króliczej przeciwko ludzkim limfocytom T, stosowany w leczeniu immunosupresyjnym po przeszczepach narządów oraz w kondycjonowaniu przed przeszczepem komórek macierzystych. Dawkowanie jest uzależnione od masy ciała i wskazania klinicznego: zapobieganie ostremu odrzuceniu przeszczepu wymaga 2-5 mg/kg/dobę (najczęściej 3-4 mg/kg/dobę) przez 5-14 dni, leczenie ostrego odrzucenia opornego na kortykosteroidy stosuje się w dawce 3-5 mg/kg/dobę przez 5-14 dni, a zapobieganie GVHD u dorosłych po SCT wymaga 20 mg/kg/dobę podawanej od -3 do -1 dnia przed SCT. Dzieci i młodzież nie wymagają modyfikacji dawkowania w porównaniu do dorosłych.
allogeniczny przeszczep komórek macierzystych, choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, dostęp żylny, immunoglobulina królicza przeciwko limfocytom T, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwhistaminowy, metyloprednizolon, nadwrażliwość, oporność na kortykosteroidy, ostre odrzucenie przeszczepu, przeszczep komórek macierzystych, przeszczepienie narządu, reakcja anafilaktyczna, żyła główna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Lenalidomide Teva 15 mg
Lenalidomid (Lenalidomide Teva) wykazuje zróżnicowany profil bezpieczeństwa zależny od wskazań klinicznych i schematów terapeutycznych, szczególnie w leczeniu szpiczaka mnogiego (MM), zespołów mielodysplastycznych (MDS) oraz chłoniaków. W terapii podtrzymującej po autologicznym przeszczepie komórek macierzystych (ASCT) u pacjentów z MM najczęstsze ciężkie działania niepożądane to zapalenie płuc (10,6%), zakażenia płuc (9,4%) oraz neutropenia (60,8-79,0%) i trombocytopenia (23,5-72,3%). W skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem dominują zmęczenie (73,7%), neuropatia obwodowa (71,8%) i hipokalcemia (50,0%). W schematach z deksametazonem obserwuje się także niewydolność nerek (6,3%) i zapalenie płuc (9,8%). U pacjentów z MDS i chłoniakami najczęstsze działania niepożądane to neutropenia (do 76,8%), trombocytopenia (46,4%), biegunka (do 34,8%) oraz żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna, stanowiąca istotne ryzyko kliniczne.
alergiczne zapalenie skóry, astenia, biegunka, ból pleców, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, gorączka, gorączka neutropeniczna, hipokalcemia, lenalidomid, Lenalidomide Teva, leukopenia, morfologia krwi, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, niewydolność nerek, nudności, obrzęk obwodowy, odwodnienie, osłabione łaknienie, przeszczep komórek macierzystych, skurcze mięśni, świąd, szpiczak mnogi, trombocytopenia, układ krwiotwórczy, wysypka, zaburzenia snu, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie płuc, zakrzepica żył głębokich, zapalenie jamy nosowo-gardłowej, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie żołądka i jelit, zaparcie, zatorowość płucna, zespół mielodysplastyczny, zmęczenie, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek obejmują nieprawidłowości w liczbie lub funkcji leukocytów, co może skutkować leukopenią lub leukocytozą, wpływając na podatność dziecka na infekcje lub nadmierną odpowiedź immunologiczną. Kluczowe typy zaburzeń to neutropenia (ANC < 1500/μL), limfopenia, monocytocytoza, eozynofilia i bazopenia, z różnorodnymi etiologiami, takimi jak choroby nowotworowe, zespoły dziedziczne, infekcje czy reakcje alergiczne. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym, morfologii krwi z rozmazem, biopsji szpiku oraz badaniach obrazowych. Leczenie jest zindywidualizowane i może obejmować antybiotyki, leki przeciwwirusowe, czynniki wzrostu (G-CSF, GM-CSF), immunoglobuliny dożylne, immunomodulatory oraz w ciężkich przypadkach transplantację szpiku kostnego.
bazofil, bezwzględna liczba neutrofilów, biopsja szpiku kostnego, chłoniak nieziarniczy, ciężka anemia aplastyczna, ciężka wrodzona neutropenia, ciężki złożony niedobór odporności, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, dożylna immunoglobulina, eozynofil, gorączka neutropeniczna, hematolog dziecięcy, lek immunomodulujący, lek przeciwgrzybiczny, leukocyt, leukocytoza, leukopenia, limfocyt, limfopenia, makrofag, monocyt, morfologia z rozmazem, neutrofil, neutropenia, odpowiedź immunologiczna, owrzodzenie jamy ustnej, pielęgniarka hematologiczna, pierwotny niedobór odporności, przeszczep komórek macierzystych, terapia genowa, transfuzja krwi, transplantacja szpiku kostnego, układ odpornościowy, uszkodzenie szpiku kostnego, zaburzenie białych krwinek, zapalenie jelita, zespół Kostmanna - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Objawy
Amyloidoza to złożona, wielonarządowa choroba charakteryzująca się odkładaniem patologicznie sfałdowanych białek amyloidowych w tkankach, prowadząc do ich dysfunkcji. Objawy są niespecyficzne i zależą od typu amyloidozy oraz zajętych narządów, co często opóźnia diagnozę. Wśród najczęstszych manifestacji klinicznych znajdują się zmęczenie, duszność, obrzęki, neuropatia oraz objawy kardiomiopatii amyloidowej, która może prowadzić do niewydolności serca i arytmii. W przypadku amyloidozy AL średni czas przeżycia bez leczenia wynosi mniej niż 8 miesięcy (w ciężkich przypadkach 3-6 miesięcy), natomiast dla amyloidozy ATTR od 2 do 5 lat. Zajęcie nerek manifestuje się białkomoczem, zespołem nerczycowym i może prowadzić do schyłkowej niewydolności nerek wymagającej dializoterapii. Neuropatia obwodowa i autonomiczna są powszechne, z progresją objawów sensorycznych i motorycznych, a także zaburzeń funkcji autonomicznych, co znacząco pogarsza jakość życia pacjentów.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza nerek, amyloidoza serca, arytmia, białko amyloidowe, białkomocz, cholestaza wewnątrzwątrobowa, dializoterapia, duszność, hepatomegalia, hipoalbuminemia, hipotonia ortostatyczna, kardiomiopatia amyloidowa, makroglosja, nadciśnienie wrotne, neuropatia autonomiczna, neuropatia obwodowa, niewydolność nerek, niewydolność serca, plamica, przeszczep komórek macierzystych, schyłkowa niewydolność nerek, splenomegalia, wysięk opłucnowy, zaburzenia przewodzenia, zespół cieśni nadgarstka, zespół nerczycowy, złogi amyloidu - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka limfoblastyczna – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) to nowotwór hematologiczny charakteryzujący się niekontrolowaną proliferacją niedojrzałych limfocytów, prowadzącą do zastąpienia prawidłowych elementów szpiku kostnego. ALL jest najczęstszym nowotworem u dzieci, z wskaźnikiem wyleczenia przekraczającym 90% w tej grupie. Kompleksowa opieka pielęgniarska obejmuje monitorowanie objawów klinicznych takich jak anemia, małopłytkowość i neutropenia, a także zapobieganie infekcjom (np. przy granulocytopenii poniżej 500/mm³), zarządzanie ryzykiem krwawień, kontrolę bólu, wsparcie żywieniowe oraz edukację pacjenta i rodziny. Kluczowe jest także monitorowanie skutków ubocznych chemioterapii, stosowanie profilaktyki antybiotykowej i wsparcie psychologiczne, co wymaga ścisłej współpracy multidyscyplinarnego zespołu terapeutycznego.
anemia, badanie fizykalne, białaczka OUN, chemioterapia, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, edukacja pacjenta, hipertermia, immunoterapia, klinicyści szpitalni i ambulatoryjni, komórka nowotworowa, krwioplucie, lek przeciwgrzybiczny, limfocyt, małopłytkowość, morfologia krwi, nawrót choroby, neutropenia, ostra białaczka limfoblastyczna, profilaktyka antybiotykowa, przeszczep komórek macierzystych, remisja, smolisty stolec, szpik kostny, tachykardia, terapia zajęciowa, transfuzja czerwonych krwinek, wybroczyny, wymiociny, zapalenie błony śluzowej, zapalenie gardła, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie tkanki łącznej, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Mukozitis – Epidemiologia
Mukozitis, będący częstym powikłaniem leczenia przeciwnowotworowego, występuje z różną częstością w zależności od rodzaju terapii: 20-40% u pacjentów z guzami litymi leczonych konwencjonalną chemioterapią, 75-80% u pacjentów poddawanych mieloablacyjnemu przygotowaniu do przeszczepu komórek macierzystych, 85-100% u chorych na nowotwory głowy i szyi leczonych radioterapią, a nawet do 97% przy skojarzeniu chemio- i radioterapii. Ciężkie postacie mukozitis występują u 26,4% pacjentów z nowotworami głowy i szyi, a u pacjentów stosujących inhibitory mTOR odsetek ciężkich przypadków sięga 30,7%. Czynniki ryzyka obejmują rodzaj i dawkę chemioterapii, schemat frakcjonowania radioterapii, wiek, płeć (większe ryzyko u kobiet), stan odżywienia, higienę jamy ustnej oraz czynniki genetyczne. Epidemiologia różni się także geograficznie, z najwyższą liczbą przypadków w USA (596 671) i Japonii (260 358) w 2020 roku. Mukozitis wiąże się z istotnym obciążeniem klinicznym i ekonomicznym, zwiększając ryzyko zakażeń, hospitalizacji (do 32% w radioterapii frakcjonowanej) oraz kosztów leczenia (do 43 000 USD na pacjenta w przypadku wysokodawkowej chemioterapii). Wpływa również negatywnie na jakość życia, powodując ból, dysfagię i problemy żywieniowe.
5-fluorouracyl, alkaloidy Vinca, antracykliny, bakterie Gram-ujemne, błona śluzowa, chemioradioterapia, cyklofosfamid, doksorubicyna, drożdżaki, fludarabina, higiena jamy ustnej, inhibitory mTOR, kandydoza jamy ustnej, komórki macierzyste, leczenie przeciwnowotworowe, metotreksat, mukozitis, nowotwory głowy i szyi, osteoradionekroza, próchnica, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep komórek macierzystych krwiotwórczych, przeszczep szpiku kostnego, radioterapia głowy i szyi, skala WHO, sonda nosowo-żołądkowa, stan odżywienia, sukralfat, trudność w połykaniu, zakażenie - Leksykon substancji czynnych
Immunoglobulina – Wskazania do stosowania
Immunoglobuliny stanowią kluczowy element terapii w różnych stanach klinicznych, od niedoborów odporności po profilaktykę i leczenie zakażeń wirusowych oraz powikłań po przeszczepach. Preparaty niespecyficzne, takie jak Biseko, zawierają około 10 g immunoglobulin na 1000 ml roztworu (IgG 7,0 g, IgA 1,4 g, IgM 0,5 g) i są stosowane m.in. w hipogammaglobulinemii, hipoproteinemii, hipoalbuminemii, hipowolemii oraz hemodylucji. Immunoglobuliny anty-D (GAMMA anty-D 150, Rhophylac 300, 150 µg/ml) zapobiegają immunizacji Rh(D) u kobiet Rh(D)-ujemnych w profilaktyce przed- i poporodowej oraz po ekspozycji na niezgodność grupową krwi. Preparaty specyficzne, takie jak Megalotect CP (100 U/ml przeciwciał przeciw CMV) i UMAN BIG (180 j.m./ml lub 540 j.m./3 ml przeciwciał przeciw WZW B), stosowane są w profilaktyce zakażeń wirusowych u pacjentów immunosupresyjnych oraz w immunoprofilaktyce WZW B, zwłaszcza po przeszczepach i ekspozycji na wirusa.
amniopunkcja diagnostyczna, antagonista puryn, biopsja kosmówki, choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, ciąża pozamaciczna, glikokortykosteroid, hemodylucja, hipoalbuminemia, hipogammaglobulinemia, hipoproteinemia, hipowolemia, immunizacja czynnikiem Rh(D), immunoglobulina, immunoglobulina A, immunoglobulina anty-D, immunoglobulina G, immunoglobulina królicza, immunoglobulina M, immunoprofilaktyka, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor mTOR, krwotok przezłożyskowy, leczenie immunosupresyjne, lek wirusostatyczny, niedobór odporności, nowotwór złośliwy krwi, odpowiedź immunologiczna, odrzucenie przeszczepu, poronienie, przeszczep allogeniczny, przeszczep komórek macierzystych, wirus cytomegalii, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie wirusem cytomegalii, zaśniad groniasty, zespół niedoboru przeciwciał - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Caspofungin Zentiva 50 mg
Kaspofungina, półsyntetyczny lipopeptyd z grupy echinokandyn (kod ATC: J02AX04), działa poprzez selektywne hamowanie syntezy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co prowadzi do ich śmierci. Wykazuje szerokie spektrum aktywności przeciwgrzybiczej in vitro, skutecznie zwalczając gatunki Aspergillus (m.in. A. fumigatus, A. flavus, A. niger) oraz Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. krusei), w tym szczepy oporne na flukonazol, amfoterycynę B i 5-flucytozynę. Wartości MIC kaspofunginy przekraczające 2 mg/l wskazują na oporność, związaną z mutacjami w genach FKS1/FKS2, co koreluje ze złymi wynikami klinicznymi. Oporność na kaspofunginę jest jednak rzadko obserwowana w praktyce klinicznej i może zależeć od gatunku oraz regionu geograficznego.
aktywność przeciwgrzybicza, Aspergillus fumigatus, Candida albicans, CLSI, drożdżyca przełyku, działanie grzybobójcze, EUCAST, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna drożdżyca, inwazyjna kandydoza, kandydemia, kaspofungina, lek przeciwgrzybiczny, neutropenia, neutropenia z gorączką, oporność na flukonazol, przeszczep komórek macierzystych, terapia ratunkowa, wlew dożylny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Voriconazole Fosun Pharma
Worykonazol wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności, wydłużenia odstępu QTc oraz reakcji fototoksycznych i ciężkich reakcji skórnych (SJS, TEN, DRESS). Maksymalny czas terapii dożylnej nie powinien przekraczać 6 miesięcy z uwagi na ryzyko długotrwałych powikłań, takich jak rak kolczystokomórkowy skóry. Monitorowanie czynności wątroby (AspAT, AlAT) jest konieczne na początku leczenia, co najmniej raz w tygodniu w pierwszym miesiącu, a następnie co miesiąc, a także kontrola elektrolitów (K+, Mg2+, Ca2+) w celu zapobiegania zaburzeniom rytmu serca. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wrodzonym lub nabytym wydłużeniem QTc, kardiomiopatią, bradykardią, arytmiami, a także u osób stosujących inne leki wydłużające QTc. W trakcie dożylnego podawania obserwowano reakcje infuzyjne, takie jak uderzenia gorąca i nudności, które mogą wymagać przerwania terapii.
aktywność amylazy, biodostępność doustna, bradykardia zatokowa, enzymy wątrobowe, fotostarzenie skóry, lek przeciwgrzybiczny, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, morfologia krwi, niewydolność nadnerczy, nowotwór układu krwiotwórczego, piorunująca niewydolność wątroby, podwyższona fosfataza zasadowa, przeszczep komórek macierzystych, rak kolczystokomórkowy skóry, reakcja fototoksyczna, tarcza zastoinowa, torsade de pointes, worykonazol, wydłużenie QTc, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia wchłaniania, zapalenie naczyniówki, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie okostnej, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Caspofungin Viatris 70 mg
Kaspofungina, będąca półsyntetycznym lipopeptydem z grupy echinokandyn, działa poprzez hamowanie syntezy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia jej selektywność wobec patogenów grzybiczych bez wpływu na komórki ssaków. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego, potwierdzone in vitro wobec licznych gatunków Aspergillus (m.in. A. fumigatus, A. flavus, A. niger) oraz Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. krusei), w tym szczepów opornych na flukonazol, amfoterycynę B i 5-flucytozynę. Oporność na kaspofunginę, związana z mutacjami w genach FKS1 i FKS2, jest rzadka, ale klinicznie istotna, wiążąc się z gorszymi wynikami leczenia. Metody oceny wrażliwości opierają się na wytycznych CLSI (M38-A2 dla Aspergillus, M27-A3 dla Candida), przy braku ustalonych wartości granicznych EUCAST ze względu na zmienność MIC (minimalnego stężenia hamującego).
3)-D-glukan, beta-(1, drożdżyca przełyku, działanie grzybobójcze, działanie przeciwgrzybicze, echinokandyna, gorączka neutropeniczna, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna drożdżyca, inwazyjna kandydoza, kandydemia, lek przeciwgrzybiczny ogólnoustrojowy, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, neutropenia, przeszczep allogeniczny szpiku kostnego, przeszczep komórek macierzystych, ściana komórkowa, zakażenie grzybicze z przełamania, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Złamania płytek wzrostowych – Leczenie
Złamania płytek wzrostowych stanowią 15-30% wszystkich złamań u dzieci i wymagają szybkiej diagnozy oraz leczenia, aby zapobiec powikłaniom takim jak przedwczesne zatrzymanie wzrostu czy deformacje kątowe kości. Leczenie zależy od typu złamania według klasyfikacji Saltera-Harrisa: typy I i II zwykle leczy się zachowawczo poprzez unieruchomienie gipsem przez 4-6 tygodni, natomiast typy III, IV i V często wymagają interwencji chirurgicznej (ORIF) z wewnętrzną stabilizacją. W przypadku złamań z przemieszczeniem stosuje się repozycję zamkniętą lub otwartą, często z sedacją. Po zabiegu konieczne jest unieruchomienie oraz długoterminowa obserwacja wzrostu kości, trwająca nawet do osiągnięcia dojrzałości szkieletowej, z regularnymi kontrolami radiologicznymi. Farmakoterapia obejmuje głównie leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, jednak ich stosowanie zależy od rodzaju urazu.
deformacja kątowa kości, dysfagia, epifizjodeza, fizjoterapia, ibuprofen, immobilizacja, klasyfikacja Saltera-Harrisa, komórka macierzysta, metoda zachowawcza, mostek kostny, naproksen, nieprawidłowy zrost kości, NLPZ, ORIF, ortotyka, osteotomia, paracetamol, przeszczep komórek macierzystych, repozycja, repozycja zamknięta, sedacja, uraz kostny, zaburzenie wzrostu kości, złamanie płytki wzrostowej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Pozakonazol Altan 300 mg
Pozakonazol Altan w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji (300 mg) jest wskazany do leczenia inwazyjnych zakażeń grzybiczych u dorosłych, w tym aspergilozy, fuzariozy, chromoblastomikozy, mycetoma oraz kokcydioidomikozy, zwłaszcza w przypadkach oporności lub nietolerancji na amfoterycynę B, itrakonazol lub flukonazol. Oporność definiuje się jako progresję zakażenia lub brak poprawy po minimum 7 dniach terapii standardowymi dawkami leków przeciwgrzybiczych. Ponadto, lek stosowany jest profilaktycznie u pacjentów z ostrą białaczką szpikową (AML) lub zespołami mielodysplastycznymi (MDS) poddawanych chemioterapii indukcyjnej oraz u biorców przeszczepu macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT) z wysokim ryzykiem inwazyjnych zakażeń grzybiczych, zwłaszcza w kontekście choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GVHD). Pozakonazol Altan w formie dożylnej nie jest wskazany do leczenia kandydozy jamy ustnej i gardła, gdzie preferowana jest postać doustna.
choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, chromoblastomikoza, fuzarioza, inwazyjna aspergiloza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydoza jamy ustnej, kokcydioidomikoza, koncentrat do infuzji, lek przeciwgrzybiczny, neutropenia, oporność na amfoterycynę B, oporność na itrakonazol, oporność na leczenie przeciwgrzybicze, ostra białaczka szpikowa, profilaktyka przeciwgrzybicza, przeszczep komórek macierzystych, sulfobutylobetadeks sodowy, zaburzenie czynności nerek, zawiesina doustna, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak hodgkina (choroba hodgkina) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Chłoniak Hodgkina to rzadki, monoklonalny nowotwór układu limfoidalnego, charakteryzujący się obecnością komórek Reed-Sternberga i wysokim wskaźnikiem wyleczalności (pełna remisja u 75-90% pacjentów, >90% 10-letnie przeżycie). Choroba najczęściej dotyczy osób w wieku 20-40 lat oraz powyżej 60 roku życia i rozpoczyna się w węzłach chłonnych szyi, klatki piersiowej lub pach. Leczenie opiera się na chemioterapii (schematy ABVD, MOPP, Stanford V), radioterapii, immunoterapii (brentuximab vedotin, nivolumab, pembrolizumab) oraz przeszczepie szpiku kostnego. Kluczowa jest kompleksowa ocena pacjenta, monitorowanie objawów choroby i skutków ubocznych terapii, a także edukacja i wsparcie psychospołeczne. Pielęgniarka onkologiczna odgrywa istotną rolę w zarządzaniu objawami, zapobieganiu infekcjom, wsparciu żywieniowym i koordynacji opieki interdyscyplinarnej.
chemioterapia, choroba Gravesa, choroba Hodgkina, choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, immunoterapia, izolacja odwrotna, kanał limfatyczny, klasyczny chłoniak Hodgkina, komórka Reed-Sternberga, limfadenopatia, morfologia krwi, nawrót choroby, neutropenia, niedoczynność tarczycy, nowotwór monoklonalny, preparat krwiopochodny, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep komórek macierzystych szpiku kostnego, przeszczep szpiku kostnego, radioterapia, remisja, terapia celowana, układ limfoidalny, węzeł chłonny, wtórny nowotwór, zakażenie grzybicze, zapalenie śluzówki - Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa – Leczenie
Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa to przewlekła, dziedziczna hemoglobinopatia wymagająca kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Podstawowe metody leczenia obejmują stosowanie leków modyfikujących przebieg choroby, takich jak hydroksymocznik (zalecany od 9. miesiąca życia), L-glutamina (od 5 lat) oraz kryzanlizumab (od 16 lat). Hydroksymocznik zwiększa produkcję hemoglobiny płodowej (HbF), co zmniejsza polimeryzację hemoglobiny S i ryzyko przełomów naczyniowo-okluzyjnych, redukując hospitalizacje i transfuzje. Transfuzje krwi, zarówno proste, jak i erytrocytafereza, są stosowane w leczeniu ciężkiej niedokrwistości, profilaktyce udarów mózgu oraz ostrego zespołu klatki piersiowej, jednak przewlekłe transfuzje niosą ryzyko przeładowania żelazem, wymagając terapii chelatującej. Przeszczep komórek macierzystych hematopoetycznych (HSCT) pozostaje jedyną metodą potencjalnie leczącą, z 5-letnim przeżyciem wolnym od zdarzeń na poziomie 91% przy zgodnym dawcy rodzinnym, choć ograniczenia stanowią dostępność dawcy i ryzyko powikłań, takich jak choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi.
antybiotykoterapia profilaktyczna, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, CRISPR/Cas9, dysfagia, erytrocytafereza, hemoglobina płodowa, hydroksymocznik, kondycjonowanie mieloablacyjne, L-glutamina, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, ostry zespół klatki piersiowej, poradnictwo genetyczne, przeładowanie żelazem, przełom bólowy, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, stres oksydacyjny, suplementacja kwasu foliowego, terapia chelatująca, terapia genowa, tlenoterapia, transfuzja krwi, waskulopatia zapalna, wektor lentiwirusowy, wielodyscyplinarny zespół specjalistów - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Grafalon 20 mg/ml
Lek Grafalon 20 mg/ml, zawierający immunoglobulinę króliczą przeciwko ludzkim limfocytom T, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub substancje pomocnicze, a także u osób z aktywnymi, niekontrolowanymi infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi lub pasożytniczymi. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z ciężką trombocytopenią (liczba płytek krwi < 50 000/ml), gdyż lek może nasilać ten stan, zwiększając ryzyko krwawień. Ponadto, preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nowotworami złośliwymi, z wyjątkiem sytuacji, gdy przeszczep komórek macierzystych jest integralną częścią terapii przeciwnowotworowej.
choroby układu sercowo-naczyniowego, ciężka trombocytopenia, działanie niepożądane, Grafalon, immunoglobulina królicza przeciwko limfocytom T, immunosupresja, infekcja bakteryjna, lek immunosupresyjny, morfologia krwi, nadwrażliwość, nowotwór złośliwy, płytki krwi, preparat immunosupresyjny, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep narządów miąższowych, reakcja alergiczna, właściwości immunosupresyjne, wywiad alergologiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja wirusem cytomegalii – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Infekcja wirusem cytomegalii (CMV) wykazuje zróżnicowane rokowanie zależne od stanu immunologicznego pacjenta, czasu zakażenia oraz obecności objawów klinicznych. U noworodków z objawową wrodzoną infekcją CMV śmiertelność wynosi około 30%, a istotne wskaźniki prognostyczne obejmują zapalenie siatkówki i naczyniówki (10-15% przypadków, często związane z upośledzeniem umysłowym), małogłowie (około 50% noworodków), zwapnienia wewnątrzczaszkowe oraz podwyższone stężenie białka w płynie mózgowo-rdzeniowym. Dzieci z wrodzonym zakażeniem CMV wymagają stałej kontroli audiologicznej ze względu na ryzyko późnej, nieprzewidywalnej głuchoty. Czas trwania wydalania wirusa z moczem nie koreluje z późniejszymi zaburzeniami neurologicznymi, wzrokowymi czy audiologicznymi ocenianymi w wieku 6 lat.
głuchota, leczenie przeciwwirusowe, małogłowie, napad padaczkowy, niepełnosprawność intelektualna, oddział intensywnej terapii, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep narządu, przeszczep szpiku kostnego, reaktywacja CMV, seropozytywność CMV, stan immunologiczny, utrata słuchu, wirus cytomegalii, wrodzone zakażenie CMV, zapalenie mózgu, zapalenie okrężnicy, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie siatkówki, zapalenie siatkówki i naczyniówki, zapalenie wątroby, zwapnienia wewnątrzczaszkowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Flukonazol Actavis 150 mg
Flukonazol Actavis jest lekiem przeciwgrzybiczym dostępnym w kapsułkach o dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg oraz 200 mg, stosowanym w leczeniu szerokiego spektrum zakażeń grzybiczych u dorosłych i dzieci (0-17 lat). Wskazania obejmują m.in. kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, kokcydioidomykozę, inwazyjne kandydozy, drożdżakowe zakażenia błon śluzowych (gardło, przełyk, jama ustna), drożdżycę pochwy, grzybice skóry i paznokci (onychomikoza). Lek jest również stosowany profilaktycznie u pacjentów z podwyższonym ryzykiem nawrotów, takich jak osoby z HIV, pacjenci z neutropenią po chemioterapii lub po przeszczepieniu komórek macierzystych. Terapia może być rozpoczęta empirycznie przed uzyskaniem wyników badań mikrobiologicznych, jednak po ich otrzymaniu konieczna jest weryfikacja i dostosowanie leczenia zgodnie z aktualnymi wytycznymi i lokalnymi danymi o lekooporności.
chemioterapia, drożdżakowe zakażenie skóry, drożdżakowe zapalenie błon śluzowych, drożdżakowe zapalenie przełyku, drożdżakowe zapalenie żołędzi, drożdżyca pochwy, grzybica paznokci, grzybica podudzi, grzybica stóp, grzybica tułowia, kandydoza inwazyjna, kandyduria, kokcydioidomykoza, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, leczenie podtrzymujące, lek przeciwgrzybiczy, łupież pstry, neutropenia, nietolerancja laktozy, nowotwór krwi, onychomikoza, profilaktyka przeciwgrzybicza, przeszczep komórek macierzystych, terapia miejscowa, zakażenie grzybicze, zanikowe zapalenie jamy ustnej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Thiotepa Fresenius Kabi 15 mg
Thiotepa Fresenius Kabi jest wskazana do stosowania jako element leczenia skojarzonego w terapii wysokodawkowej poprzedzającej przeszczepienie komórek macierzystych układu krwiotwórczego (HPCT) u pacjentów dorosłych oraz pediatrycznych. Lek znajduje zastosowanie zarówno w kondycjonowaniu przed allogenicznym, jak i autologicznym przeszczepem, z możliwością łączenia terapii z napromienianiem całego ciała (TBI) lub bez niego, w zależności od protokołu i stanu klinicznego. Ponadto, Thiotepa jest stosowana w leczeniu guzów litych, takich jak nowotwory mózgu, neuroblastoma, mięsak tkanek miękkich czy chłoniaki oporne na standardowe leczenie, gdzie wymagana jest chemioterapia wysokodawkowa z następowym HPCT. Preparat dostępny jest w formie proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawkach 15 mg i 100 mg, z rekonstytuowanym stężeniem 10 mg/mL, co ułatwia precyzyjne dawkowanie w różnych grupach wiekowych.
chemioterapia wysokodawkowa, choroba hematologiczna, cytostatyk, guz lity, HPCT, immunosupresja, komórka nowotworowa, leczenie kondycjonujące, leczenie skojarzone, mięsak tkanek miękkich, napromienianie całego ciała, neuroblastoma, nowotwór mózgu, onkologia i hematologia, proszek do sporządzania koncentratu, protokół kondycjonujący, przeszczep allogeniczny, przeszczep autologiczny, przeszczep komórek macierzystych, rekonstytucja, roztwór do infuzji, TBI, terapia wysokodawkowa, transplantacja komórek macierzystych, właściwość alkilująca - Leksykon chorób i schorzeń
Epidermolysis bullosa – Etiologia i przyczyny
Epidermolysis bullosa (EB) to grupa genetycznie uwarunkowanych chorób charakteryzujących się nadmierną podatnością skóry i błon śluzowych na pęcherze i nadżerki po minimalnym urazie mechanicznym, wynikającą z defektów białek strukturalnych w obrębie połączenia skórno-naskórkowego (DEJ). EB dziedziczy się autosomalnie dominująco lub recesywnie, a mutacje dotyczą co najmniej 18 genów, m.in. KRT5, KRT14 (EBS), LAMA3, LAMB3, LAMC2, COL17A1 (JEB), COL7A1 (DEB) oraz FERMT1 (Kindler). Klasyfikacja opiera się na poziomie oddzielenia warstw skóry: naskórek (EBS), blaszka jasna (JEB), blaszka gęsta (DEB) oraz wielowarstwowa (Kindler). EB acquisita to odrębna, autoimmunologiczna postać z przeciwciałami przeciwko kolagenowi typu VII. Ciężkość fenotypu koreluje z poziomem niedoboru białka i typem mutacji, co determinuje przebieg kliniczny i rokowanie.
amyloidoza, badanie immunofluorescencyjne, białko rekombinowane, białko strukturalne skóry, błona podstawna, chłoniak, choroba autoimmunologiczna, diagnostyka prenatalna, dziedziczenie autosomalnie dominujące, dziedziczenie autosomalnie recesywne, Epidermolysis bullosa acquisita, Epidermolysis bullosa dystrophica, Epidermolysis bullosa junctionalis, epidermolysis bullosa simplex, gabapentyna, hemidesmosomy, integralność tkanek, keratyna, lek przeciwhistaminowy, mikroskopia elektronowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, połączenie skórno-naskórkowe, poradnictwo genetyczne, posocznica, przeszczep komórek macierzystych, szpiczak mnogi, terapia genowa, terapia komórkowa, tetracyklina, toczeń rumieniowaty układowy, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zapalna choroba jelit, zespół Kindlera - Leksykon chorób i schorzeń
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek – Epidemiologia
Pediatryczne zaburzenia białych krwinek obejmują zarówno leukopenię, jak i leukocytozę, zróżnicowane pod względem etiologii – od genetycznych niedoborów odporności po nowotwory hematologiczne, takie jak ostra białaczka limfoblastyczna (ALL, 75% przypadków białaczek u dzieci), ostra białaczka szpikowa (AML, 20%) oraz rzadka przewlekła białaczka szpikowa (CML, 3%). Epidemiologia wskazuje na regionalne różnice w częstości leukopenii: globalnie 2,8%, z wyższymi wskaźnikami w Azji (3,9%) i Afryce (3,4%) w porównaniu do Europy (1,7%) i Ameryki (1,6%). W diagnostyce kluczowe jest uwzględnienie wieku dziecka, gdyż wartości referencyjne leukocytów i ich skład różnicowy zmieniają się dynamicznie w trakcie rozwoju, co ma istotne znaczenie kliniczne dla uniknięcia błędów diagnostycznych. Wczesna diagnoza, oparta na morfologii krwi (CBC), badaniu szpiku oraz testach molekularnych, jest niezbędna dla poprawy rokowania, zwłaszcza w białaczkach, gdzie liczba leukocytów poniżej 50 000/µL koreluje z lepszym przebiegiem choroby, a wartości powyżej 50 000/µL wiążą się z ryzykiem powikłań, takich jak infiltracja OUN czy zespół lizy guza.
anemia Fanconiego, badanie szpiku kostnego, białe krwinki, białko C-reaktywne, chłoniak nieziarniczy, ciężki złożony niedobór odporności, dożylne immunoglobuliny, leukocytoza, leukopenia, liczba leukocytów, młodzieńcza białaczka mielomonocytowa, morfologia krwi, ostra białaczka, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka szpikowa, pancytopenia, pierwotny niedobór odporności, poważna infekcja bakteryjna, przeszczep komórek macierzystych, przewlekła białaczka szpikowa, splenomegalia, zaburzenie białych krwinek, zespół Downa, zespół Li-Fraumeni, zespół lizy guza - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół stevens-johnsona – Leczenie
Zespół Stevens-Johnsona (SJS) to ciężka reakcja skórna i błon śluzowych, najczęściej indukowana przez leki, wymagająca natychmiastowego odstawienia czynnika wywołującego oraz hospitalizacji, często na oddziale intensywnej terapii lub w centrum leczenia oparzeń. Leczenie opiera się na intensywnej opiece wspierającej, obejmującej monitorowanie hemodynamiczne, uzupełnianie płynów i elektrolitów, kontrolę bólu, profilaktykę przeciwzakrzepową oraz specjalistyczną pielęgnację skóry i błon śluzowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na zajęcie oczu, które wymaga codziennej oceny okulistycznej i stosowania miejscowych środków nawilżających, antyseptycznych i sterydowych (np. maść fluorometolonowa 0,1%). Wczesne zastosowanie błony owodniowej oraz leczenie powikłań przewlekłych (przeszczepy, keratoproteza, PROSE) jest kluczowe dla zachowania funkcji narządu wzroku. Diagnostyka i monitorowanie rokowania powinny uwzględniać skalę SCORTEN, a pacjenci z wynikiem ≥3 wymagają intensywnej terapii.
adalimumab, antybiotyk sulfonamidowy, blizna, błona owodniowa, centrum leczenia oparzeń, cyklosporyna, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, etanercept, gojenie ran, heparyna drobnocząsteczkowa, immunoglobulina dożylna, infliksymab, inhibitor TNF-alfa, konsultacja okulistyczna, kortykosteroid systemowy, krople nawilżające, lek immunomodulujący, limfocyt CD8, N-acetylocysteina, neutropenia, niewydolność oddechowa, pielęgnacja skóry, plazmafereza, płukanka antyseptyczna, prednizolon, profilaktyka przeciwzakrzepowa, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep rogówki, przeszczep skóry, receptor Fas, sepsa, skala SCORTEN, stabilność hemodynamiczna, uzupełnianie elektrolitów, wstrząs hipowolemiczny, zespół Stevens-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak waldenströma – Objawy
Chłoniak Waldenströma (WM) to rzadki, indolentny chłoniak limfoplazmocytowy charakteryzujący się obecnością monoklonalnej immunoglobuliny M (IgM) w surowicy oraz naciekiem limfoplazmocytarnym w szpiku kostnym. Około 25% pacjentów jest bezobjawowych w momencie diagnozy (SWM), a choroba może pozostawać utajona przez wiele lat. Objawy kliniczne obejmują objawy B (gorączka, nocne poty, utrata masy ciała), niedokrwistość, neutropenię, małopłytkowość, zespół nadlepkości krwi (przy stężeniu IgM >40 g/L) manifestujący się bólami głowy, zaburzeniami widzenia i krwawieniami, neuropatię obwodową, limfadenopatię, splenomegalię, hepatomegalię oraz objawy krioglobulinemii i amyloidozy. Wczesna progresja choroby (POD24) wiąże się z gorszym rokowaniem (mediana przeżycia 40 miesięcy vs. 156 miesięcy bez POD24). Transformacja do agresywnego chłoniaka (DLBCL) występuje u 4-6% pacjentów.
amyloidoza, ból neuropatyczny, chłoniak limfoplazmocytowy, chłoniak rozlany z dużych komórek B, chłoniak Waldenströma, choroba zimnych aglutynin, gammapatia monoklonalna, hepatomegalia, immunoglobulina M, inhibitor kinazy tyrozynowej Brutona, krioglobulinemia, limfadenopatia, makroglobulinemia Waldenströma, małopłytkowość, naciek limfoplazmocytarny, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna, objaw Raynauda, plazmafereza, przeszczep komórek macierzystych, splenomegalia, szpik kostny, tlący się chłoniak Waldenströma, zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, zespół Binga-Neela, zespół nadlepkości, zespół nadlepkości krwi, zespół von Willebranda nabyty - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Daruph 63 mg
Produkt Daruph (dazatynib) charakteryzuje się wyższą biodostępnością niż inne preparaty zawierające dazatynib, co wymaga zmniejszenia dawki o 21% w celu uzyskania porównywalnej ekspozycji. Zalecana dawka początkowa w fazie przewlekłej przewlekłej białaczki szpikowej (CML-CP) wynosi 79 mg raz na dobę, natomiast w fazie zaawansowanej (akceleracja, przełom blastyczny) oraz w ostrej białaczce limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL) – 111 mg raz na dobę. U dzieci i młodzieży dawkowanie ustala się na podstawie masy ciała, z dawkami od 32 mg do 79 mg na dobę, przy czym u pacjentów <10 kg zaleca się stosowanie proszku do sporządzania zawiesiny doustnej. Dazatynib podaje się doustnie raz dziennie, a dawkowanie należy regularnie korygować co 3 miesiące lub częściej, uwzględniając zmiany masy ciała. W przypadku braku odpowiedzi terapeutycznej dopuszcza się zwiększenie dawki do 111 mg/dobę (CML-CP) lub 142 mg/dobę (faza zaawansowana, Ph+ ALL). Produkt dostępny jest w tabletkach powlekanych o różnych mocach (16 mg, 40 mg, 55 mg, 63 mg, 79 mg, 111 mg), co umożliwia elastyczne dostosowanie dawki.
achlorhydria, aspiracja szpiku kostnego, AUC, białaczka, biodostępność, biopsja, biorównoważność, całkowita odpowiedź hematologiczna, cytopenia, dazatynib, faza akceleracji, granulocyt obojętnochłonny, inhibitor CYP3A4, klirens nerkowy, kwasowość żołądka, małopłytkowość, neutropenia, nietolerancja leczenia, niewydolność nerek, ostra białaczka limfoblastyczna Ph+, progresja choroby, przełom blastyczny, przeszczep komórek macierzystych, tabletka powlekana, wysięk opłucnowy, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie szpiku kostnego, zawiesina doustna - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mózgu – Zapobieganie i profilaktyka
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) stanowi poważne zagrożenie neurologiczne, a jego profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach oraz unikaniu ukłuć przez kleszcze. Szczepionka TICOVAC, zatwierdzona przez FDA w 2021 roku dla osób od 1 roku życia, podawana jest w schemacie 3 dawek, z dawką przypominającą co około 3 lata w przypadku dalszego narażenia. Profilaktyka obejmuje także stosowanie odzieży ochronnej, repelentów z DEET, impregnowanie odzieży permetryną (0,5%) oraz unikanie obszarów endemicznych w sezonie aktywności kleszczy. Dodatkowo, istotne jest unikanie spożycia niepasteryzowanych produktów mlecznych, które mogą przenosić wirusa KZM drogą pokarmową, co podkreśla konieczność spożywania wyłącznie pasteryzowanego mleka i produktów mlecznych w obszarach ryzyka.
choroba wirusowa, cytomegalowirus, DEET, herpeswirus, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, IR3535, japońskie zapalenie mózgu, kleszczowe zapalenie mózgu, lek przeciwpadaczkowy, letermowir, ludzki herpeswirus 6, monitorowanie EEG, napad padaczkowy, niepasteryzowany produkt mleczny, obszar endemiczny, olejek z eukaliptusa cytrynowego, permetryna, pikarydyna, powikłanie neurologiczne, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało IgG, przeszczep komórek macierzystych, skala Glasgow, środek odstraszający kleszcze, stan padaczkowy, szczepionka MMR, szczepionka żywa atenuowana, Toxoplasma, trimetoprim-sulfametoksazol, wirusowe zapalenie mózgu, wścieklizna - Leksykon chorób i schorzeń
Stwardnienie rozsiane – Leczenie
Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła choroba autoimmunologiczna ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się demielinizacją i degeneracją aksonalną. Podstawą leczenia są leki modyfikujące przebieg choroby (DMTs), które ograniczają aktywność zapalną, zmniejszają częstość rzutów i spowalniają progresję niepełnosprawności. Wczesne rozpoczęcie terapii, zwłaszcza w postaci rzutowo-remisyjnej, jest kluczowe dla poprawy rokowania. Dostępnych jest ponad 20 leków, w tym interferony beta, octan glatirameru, modyfikatory receptora S1P (fingolimod, siponimod, ozanimod, ponesimod) oraz przeciwciała monoklonalne (natalizumab, ocrelizumab, ofatumumab, alemtuzumab). Leczenie rzutów opiera się na glikokortykosteroidach (metyloprednizolon i prednizon), a w ciężkich przypadkach stosuje się plazmaferezę. Terapia objawowa obejmuje farmakoterapię spastyczności, bólu neuropatycznego, zaburzeń układu moczowego, zmęczenia oraz zaburzeń poznawczych i psychicznych, uzupełnioną rehabilitacją fizyczną, zajęciową i logopedyczną.
akupunktura, alemtuzumab, ból neuropatyczny, demielinizacja, DMT, fumaran dimetylu, glikokortykosteroidy, infuzja dożylna, inhibitory BTK, interferon beta, kladrybina, leczenie modyfikujące przebieg choroby, leki doustne, leki przeciwpadaczkowe, mikrobiom jelitowy, MRI, natalizumab, octan glatirameru, ofatumumab, ośrodkowy układ nerwowy, plazmafereza, przeciwciała monoklonalne, przeszczep komórek macierzystych, spastyczność, stwardnienie rozsiane, terapia logopedyczna, terapia wodna, terapia zajęciowa, teriflunomid, toksyna botulinowa, witamina D, zaburzenia poznawcze, zaburzenia psychiczne, zaburzenia układu moczowego, zmiany demielinizacyjne - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciwko pneumokokom – Leczenie
Szczepionki przeciwko pneumokokom stanowią kluczowy element profilaktyki zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae, chroniąc przed inwazyjnymi chorobami takimi jak zapalenie płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica oraz zakażenia ucha środkowego. Dostępne preparaty to szczepionki skoniugowane (PCV13, PCV15, PCV20, PCV21) oraz polisacharydowa PPSV23, zawierające odpowiednio 13, 15, 20, 21 i 23 serotypy pneumokoków. Szczepienia są zalecane dla dzieci poniżej 5 roku życia, dorosłych ≥50 lat oraz osób z grup ryzyka (np. przewlekłe choroby, immunosupresja). Szczepionki skoniugowane indukują silniejszą odpowiedź immunologiczną zależną od limfocytów T i zmniejszają kolonizację nosogardzieli, co sprzyja odporności populacyjnej. Schematy szczepień obejmują 4 dawki PCV15 lub PCV20 u niemowląt (2, 4, 6 i 12-15 miesiąc), a u dorosłych ≥50 lat pojedynczą dawkę PCV15, PCV20 lub PCV21, z ewentualnym uzupełnieniem PPSV23 po roku w przypadku PCV15.
asplenia, chimeryczny receptor antygenowy, implant ślimakowy, iniekcja sterydowa, inwazyjna choroba pneumokokowa, komórka pamięci immunologicznej, limfocyt T, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odporność populacyjna, oporność na antybiotyki, posocznica, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka, rytuksymab, serotyp pneumokoka, Streptococcus pneumoniae, szczepionka polisacharydowa, szczepionka skoniugowana, szpiczak mnogi, terapia CAR-T, terapia immunosupresyjna, toksoid błoniczy, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, zakażenie ucha środkowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie torebki stawowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Linorion 20 mg
Lenalidomid, substancja czynna preparatu Linorion, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które różnią się w zależności od wskazań klinicznych i schematów terapeutycznych. Do najpoważniejszych należą żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna), neutropenia 3. i 4. stopnia (występująca u 74,6% pacjentów z zespołami mielodysplastycznymi), zapalenie płuc (często u pacjentów po przeszczepie ASCT), gorączka neutropeniczna oraz niewydolność nerek, w tym ostra. Zaburzenia hematologiczne są bardzo częste: neutropenia do 83,3%, trombocytopenia do 72,3%, niedokrwistość do 70,7%, leukopenia do 38,8%. Układ pokarmowy jest często dotknięty biegunką (30,8-54,5%), zaparciami (19,6-56,1%), nudnościami (ok. 19,6%) oraz zapaleniem żołądka i jelit (22,5%), a rzadko perforacją przewodu pokarmowego. Wysypka i świąd skóry występują u 18,1-31,7% i do 25,4% pacjentów, a ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczna nekroliza naskórka (TEN) i DRESS, choć rzadkie, mogą zagrażać życiu.
biegunka, chłoniak grudkowy, cholestaza, cytolityczne zapalenie wątroby, drugi nowotwór pierwotny, gorączka neutropeniczna, hipokalcemia, krwiomocz, krwotok wewnątrzczaszkowy, lenalidomid, leukopenia, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, ostra białaczka szpikowa, ostra niewydolność wątroby, perforacja przewodu pokarmowego, przeszczep komórek macierzystych, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, szpiczak mnogi, teratogenność, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne zapalenie wątroby, trombocytopenia, zakrzepica żył głębokich, zapalenie żołądka i jelit, zaparcie, zatorowość płucna, zespół DRESS, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Chemo brain – Epidemiologia
„Chemo brain” to zespół zaburzeń poznawczych związanych z leczeniem przeciwnowotworowym, obejmujący deficyty pamięci, koncentracji, funkcji wykonawczych oraz przetwarzania informacji. Epidemiologicznie, zaburzenia te dotyczą od 16% do 75% pacjentów onkologicznych, z nasileniem objawów w trakcie chemioterapii (do 75%) oraz utrzymywaniem się ich u około 35% pacjentów miesiące lub lata po zakończeniu terapii. Szczególnie narażone są pacjentki z rakiem piersi (10-40%, zwłaszcza przed menopauzą i przy wysokodawkowej chemioterapii), pacjenci z glejakiem (60-85%) oraz osoby po przeszczepieniu komórek macierzystych w nowotworach krwi. Czynniki ryzyka obejmują wiek, płeć, rasę, intensywność leczenia oraz stan psychiczny pacjenta. Diagnostyka opiera się na testach neuropsychologicznych oceniających pamięć, szybkość przetwarzania informacji, funkcje wykonawcze i uwagę, a także na obrazowaniu mózgu (MRI, PET/CT) wykrywającym zmiany strukturalne i metaboliczne.
cisplatyna, cyklofosfamid, doksorubicyna, dysfagia, glejak, immunoterapia, leczenie przeciwnowotworowe, medycyna nuklearna, mgła chemioterapeutyczna, nowotwór jelita grubego, nowotwór krwi, nowotwór mózgu, paklitaksel, PET-CT, przeszczep komórek macierzystych, radioterapia, rak piersi, rezonans magnetyczny, schemat CMF, taksan, tamoksyfen, terapia hormonalna, test neuropsychologiczny, zaburzenia poznawcze - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Caspofungin Fresenius Kabi 70 mg
Kaspofungina, dostępna w dawkach 50 mg i 70 mg jako proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji, jest półsyntetyczną echinokandyną o mechanizmie działania polegającym na hamowaniu syntezy beta-(1,3)-D-glukanu, kluczowego składnika ściany komórkowej grzybów, co zapewnia selektywność wobec patogenów grzybiczych. Wykazuje szerokie spektrum aktywności in vitro przeciwko gatunkom Aspergillus (m.in. A. fumigatus, A. flavus, A. terreus) oraz Candida (m.in. C. albicans, C. glabrata, C. krusei), w tym szczepom opornym na flukonazol, amfoterycynę B i 5-flucytozynę. Oporność na kaspofunginę, związana z mutacjami w genach FKS1 i FKS2, jest rzadka, ale klinicznie istotna, szczególnie u pacjentów z inwazyjną kandydozą i aspergilozą. Badania wrażliwości prowadzi się zgodnie z wytycznymi CLSI (M38-A2 dla Aspergillus, M27-A3 dla Candida) oraz EUCAST, choć brak jest ustalonych wartości granicznych MIC dla kaspofunginy ze względu na zmienność wyników.
3)-D-glukan, 5-flucytozyna, amfoterycyna B, anidulafungina, Aspergillus, Aspergillus fumigatus, beta-(1, Candida, Candida albicans, deoksycholan amfoterycyny B, drożdżyca przełyku, działanie grzybobójcze, echinokandyna, flukonazol, gen Fks1, gorączka neutropeniczna, infekcja ośrodkowego układu nerwowego, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna kandydoza, inwazyjne zakażenie grzybicze, kandydemia, kaspofungina, leczenie empiryczne, lek przeciwgrzybiczny, liposomalny preparat amfoterycyny B, minimalne stężenie hamujące, mykafungina, neutropenia, nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, octan kaspofunginy, oporność nabyta, przeszczep allogeniczny szpiku kostnego, przeszczep komórek macierzystych, terapia ratunkowa, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) to klonalna mieloproliferacyjna choroba hematologiczna charakteryzująca się obecnością chromosomu Philadelphia [t(9;22)] i genu fuzyjnego BCR-ABL, kodującego patologicznie aktywną kinazę tyrozynową p210. CML przebiega w trzech fazach: przewlekłej, akceleracji i blastycznej, z których większość pacjentów diagnozowana jest w fazie przewlekłej, często bezobjawowo lub z niespecyficznymi symptomami takimi jak anemia, poty nocne, powiększenie śledziony czy skłonność do krwawień. Diagnostyka opiera się na morfologii krwi, badaniu szpiku, cytogenetyce i molekularnym wykrywaniu BCR-ABL. Monitorowanie terapii obejmuje regularne badania molekularne co 3-6 miesięcy w celu oceny odpowiedzi na leczenie i wykrycia ewentualnej oporności. Standardem leczenia są inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) takie jak imatynib, dazatynib, nilotynib, bosutynib, ponatynib i asciminib, które znacząco poprawiły rokowanie, umożliwiając długotrwałą remisję u ponad 90% pacjentów. Przeszczep allogeniczny komórek macierzystych pozostaje jedyną potencjalnie leczącą metodą, stosowaną w przypadku oporności na TKI lub w fazie zaawansowanej choroby, jednak wiąże się z wysokim ryzykiem powikłań i śmiertelności (15-20%).
anemia, asciminib, chemioterapia, chromosom Philadelphia, cytometria przepływowa, dazatynib, faza akceleracji CML, faza blastyczna CML, faza przewlekła CML, gen BCR-ABL, granulocyty, imatynib, immunoterapia, inhibitory kinazy tyrozynowej, kariotypowanie, kinaza tyrozynowa, leukopenia, małopłytkowość, morfologia krwi, neutropenia, nilotynib, ostra białaczka, ponatynib, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka limfocytowa, przewlekła białaczka szpikowa, remisja choroby, splenektomia, supresja szpiku kostnego, terapia celowana, translokacja chromosomowa, wybroczyny - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Leczenie
Inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) stanowią podstawę leczenia przewlekłej białaczki szpikowej (PBSz), działając poprzez selektywne blokowanie aktywności białka BCR-ABL, będącego produktem translokacji chromosomu Philadelphia. W terapii pierwszej linii fazy przewlekłej PBSz stosuje się imatynib (pierwsza generacja), dazatynib, nilotynib, bozutynib (druga generacja) oraz ponatynib i asciminib (trzecia generacja). Monitorowanie odpowiedzi molekularnej, w tym poziomu BCR-ABL1, jest kluczowe; wartość powyżej 10% po 3 miesiącach leczenia wskazuje na niepowodzenie terapii. W przypadku oporności lub nietolerancji stosuje się TKI kolejnych generacji, a w szczególnych przypadkach (np. mutacja T315I) preferowany jest ponatynib. Allogeniczny przeszczep komórek macierzystych pozostaje jedyną metodą potencjalnie leczącą PBSz, jednak ze względu na wysoką toksyczność jest zarezerwowany dla pacjentów z oporną lub zaawansowaną chorobą.
asciminib, badanie molekularne, białko BCR-ABL, chemioterapia, chromosom Philadelphia, cytarabina, dazatynib, faza akceleracji, faza blastyczna, fludarabina, głęboka odpowiedź molekularna, hydroksymocznik, idarubicyna, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, interferon alfa-2b, komórka białaczkowa, komórka blastyczna, morfologia krwi, mutacja T315I, nilotynib, odpowiedź molekularna, ostra białaczka, ponatynib, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka szpikowa, remisja szpiku kostnego, remisja wolna od leczenia, splenektomia, terapia celowana, transfuzja krwi, translokacja chromosomowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fluconazole Aurobindo 50 mg
Fluconazole Aurobindo w dawce 50 mg (kapsułki twarde) jest lekiem przeciwgrzybiczym stosowanym u dorosłych w leczeniu szerokiego spektrum zakażeń grzybiczych, w tym kryptokokowego zapalenia opon mózgowych, kokcydioidomikozy, inwazyjnych kandydoz oraz drożdżakowych zakażeń błon śluzowych (gardła, przełyku, moczu), skóry i paznokci. Preparat zawiera flukonazol oraz laktozę (50,56 mg) i jest wskazany szczególnie w przypadkach, gdy leczenie miejscowe jest niewystarczające lub gdy konieczne jest leczenie ogólnoustrojowe. Ponadto, lek jest stosowany profilaktycznie u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotów zakażeń, takich jak osoby z HIV, pacjenci z przedłużającą się neutropenią, nowotworami krwi poddawani chemioterapii oraz po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych.
badanie mikrobiologiczne, chemioterapia, drożdżakowe zapalenie błon śluzowych, drożdżakowe zapalenie żołędzi, drożdżyca pochwy, flukonazol, grzybica podudzi, grzybica stóp, grzybica tułowia, kandydoza inwazyjna, kapsułka żelatynowa, kokcydioidomikoza, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lek przeciwgrzybiczy, łupież pstry, neutropenia, nowotwór krwi, onychomikoza, osłabiona odporność, populacja pediatryczna, przeszczep komórek macierzystych, terapia przeciwgrzybicza, zakażenie, zakażenie drożdżakami, zakażenie drożdżakowe, zakażenie grzybicze, zanikowe zapalenie jamy ustnej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba sierpowatokrwinkowa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba sierpowatokrwinkowa (SCD) jest dziedzicznym zaburzeniem hemoglobiny spowodowanym mutacją w genie β-globiny, prowadzącą do produkcji hemoglobiny S. Diagnostyka opiera się na badaniach przesiewowych noworodków, wykonywanych krótko po urodzeniu, oraz na potwierdzających testach biochemicznych i molekularnych. Kluczowe metody diagnostyczne to pełna morfologia krwi (Hb 6-8 g/dl, retikulocyty 10-20%), rozmaz krwi obwodowej, testy na obecność erytrocytów sierpowatych, elektroforeza hemoglobiny, wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) oraz ogniskowanie izoelektryczne (IEF). Diagnostyka prenatalna obejmuje biopsję kosmówki (8-12 tydzień ciąży) i amniocentezę (16 tydzień), a w przypadku obojga nosicieli możliwe jest zastosowanie przedimplantacyjnej diagnostyki genetycznej (PGD). Interpretacja wyników elektroforezy pozwala rozróżnić homozygotyczną postać (HbSS: 80-90% HbS, 2-20% HbF, 2-4% HbA), nosicielstwo (HbAS: 35-40% HbS, 60-65% HbA) oraz inne warianty, np. HbSβ0 talasemię czy HbSC.
amniocenteza, badanie czynności płuc, badanie przesiewowe noworodków, biopsja kosmówki, cecha sierpowatokrwinkowa, choroba sierpowatokrwinkowa, cichy zawał mózgu, cytometria przepływowa, diagnostyka przedimplantacyjna, elektroforeza hemoglobiny, hemoglobina S, morfologia krwi, mutacja genu beta-globiny, ostry zespół klatki piersiowej, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przezczaszkowy doppler, rezonans magnetyczny mózgu, rozmaz krwi obwodowej, terapia genowa, test immunochromatograficzny, wysokosprawna chromatografia cieczowa - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy zarodkowe – Etiologia i przyczyny
Guzy zarodkowe mózgu, stanowiące około 21% złośliwych nowotworów OUN u dzieci, wywodzą się z embrionalnych komórek pozostających po rozwoju płodowym. Najczęstszym typem jest rdzeniak (64,3% przypadków), z charakterystyczną heterogennością molekularną i histologiczną. Kluczowe zmiany genetyczne obejmują amplifikację klastra mikroRNA C19MC (19q13.42) w 90% guzów ETMR oraz mutacje genu DICER1 w 5% przypadków. W atypowych guzach teratoidno-rabdoidalnych (AT/RT) obserwuje się utratę białka SMARCB1 i delecje chromosomu 22q11.2, co prowadzi do niekontrolowanej ekspresji LIN28B. Guzy te wykazują tendencję do rozsiewu przez płyn mózgowo-rdzeniowy, a ich molekularna klasyfikacja (np. podtypy rdzeniaka: WNT, SHH, Grupa 3 i 4) ma istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne. Czynniki genetyczne predysponujące to m.in. zespoły Turcota, Rubinsteina-Taybiego, Gorlina, Li-Fraumeni oraz anemia Fanconiego, a także mutacje RB1 w szyszniaku zarodkowym.
anemia Fanconiego, chemioterapia dokanałowa, dysfagia, guz zarodkowy, guz zarodkowy z wielowarstwowymi rozetkami, komórka macierzysta, komórka zarodkowa, medulloblastoma, płyn mózgowo-rdzeniowy, profilowanie metylacji DNA, przeszczep komórek macierzystych, radioterapia, rdzeniak, transformacja nowotworowa, wysokodawkowa chemioterapia, zaburzenie apoptozy, zespół Gorlina, zespół Li-Fraumeni, zespół Rubinsteina-Taybiego, zespół Turcota, zmiana DNA - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Myleran
Busulfan, substancja aktywna Myleranu, jest lekiem cytotoksycznym wymagającym stosowania pod ścisłym nadzorem lekarza doświadczonego w terapii cytostatykami. Kluczowe jest systematyczne monitorowanie morfologii krwi w trakcie leczenia, aby zapobiec mielosupresji i aplazji szpiku. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu busulfanu z itrakonazolem lub metronidazolem, zwłaszcza w dużych dawkach stosowanych przed przeszczepem komórek macierzystych, ze względu na ryzyko zwiększonej toksyczności. W przypadku objawów toksyczności pulmonologicznej leczenie należy przerwać, a u pacjentów wymagających znieczulenia ogólnego utrzymywać stężenie tlenu na najniższym bezpiecznym poziomie. Busulfan jest metabolizowany głównie w wątrobie, dlatego u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza ciężkimi, konieczna jest szczególna ostrożność. U chorych z przewlekłą białaczką szpikową wskazane jest zapobieganie hiperurykemii poprzez odpowiednie nawodnienie i stosowanie allopurynolu.
aberracja chromosomalna, allopurynol, aplazja szpiku kostnego, badanie krwi, benzodiazepina, brak laktazy, busulfan, choroba zarostowa żył wątrobowych, cyklofosfamid, czerwienica prawdziwa, dysfunkcja wątroby, dysplazja nabłonka, fenytoina, genotoksyczność, hiperurykemia, immunosupresja, itrakonazol, lek cytotoksyczny, lek przeciwdrgawkowy, metronidazol, mielosupresja, morfologia krwi, nadpłytkowość samoistna, nefropatia moczanowa, nietolerancja galaktozy, oogeneza, ostra białaczka, przeszczep komórek macierzystych, przewlekła białaczka szpikowa, radioterapia, spermatogeneza, stan przedrakowy, toksyczność busulfanu, transformacja blastyczna, zespół zamknięcia żył wątrobowych, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, związek alkilujący - Leksykon chorób i schorzeń
Niski poziom białych krwinek – Objawy
Leukopenia definiowana jest jako liczba białych krwinek poniżej 4000 komórek/μl, z istotnym znaczeniem spadku liczby neutrofili, zwłaszcza gdy bezwzględna liczba neutrofili (ANC) spada poniżej 0,5 x 10⁹/L, co znacząco zwiększa ryzyko infekcji. Stan ten może mieć charakter ostry lub przewlekły i jest często bezobjawowy do momentu rozwoju infekcji. Typowe objawy infekcji u pacjentów z leukopenią to gorączka >38°C, dreszcze, przewlekłe lub nawracające infekcje oraz objawy miejscowe zależne od lokalizacji zakażenia (np. kaszel, ból przy oddawaniu moczu, owrzodzenia jamy ustnej, wysypki skórne). Ciężka neutropenia może charakteryzować się brakiem ropy w miejscu infekcji, co odróżnia ją od zakażeń u osób z prawidłową liczbą leukocytów.
anemia aplastyczna, badanie krwi, bezwzględna liczba neutrofili, białaczka, białaczka włochatokomórkowa, białe krwinki, chłoniak, gorączka, hipersplenizm, infekcja oportunistyczna, kortykosteroidy, leukafereza, leukopenia, morfologia krwi, neutrofile, niedobór kwasu foliowego, niedobór witaminy B12, ostra białaczka szpikowa, owrzodzenie jamy ustnej, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, reumatoidalne zapalenie stawów, szpiczak mnogi, toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie dziąseł, zapalenie gardła, zapalenie zatok, zespół mielodysplastyczny