piloerekcja
Piloerekcja, znana również jako „gęsia skórka”, jest fizjologiczną reakcją organizmu polegającą na mimowolnym podniesieniu się włosów na skórze. Zjawisko to jest wynikiem skurczu mięśni przywłosowych (musculi arrectores pilorum) przymocowanych do mieszków włosowych, co powoduje uniesienie włosów i utworzenie charakterystycznych wybrzuszeń na skórze.
Mechanizm piloerekcji jest kontrolowany przez autonomiczny układ nerwowy, konkretnie przez część współczulną. Reakcja ta może być wywołana przez różne bodźce, takie jak zimno, strach, silne emocje czy określone stany chorobowe. Ewolucyjnie piloerekcja stanowiła mechanizm termoregulacyjny i ochronny, tworząc warstwę izolacyjną, jednak u ludzi, ze względu na niewielkie owłosienie ciała, funkcja ta ma ograniczone znaczenie.
W kontekście klinicznym, piloerekcja może być objawem towarzyszącym niektórym stanom patologicznym, takim jak napady padaczkowe, wstrząs, reakcje na niektóre leki czy substancje psychoaktywne. Występowanie piloerekcji w nietypowych okolicznościach lub jej asymetryczne występowanie może wymagać dalszej diagnostyki neurologicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Nalokson – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Nalokson jest antagonistą receptorów opioidowych stosowanym przede wszystkim do odwracania depresji oddechowej wywołanej opioidami. Podawanie naloksonu wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z dużym narażeniem na opioidy lub uzależnionych, ze względu na ryzyko ostrego zespołu odstawiennego, który może objawiać się m.in. nudnościami, wymiotami, tachykardią, nadciśnieniem tętniczym, drżeniem, a u noworodków także drgawkami i nadmiernym płaczem. Nalokson działa krótko, dlatego konieczna jest kilkugodzinna obserwacja pacjenta i ewentualne podanie kolejnych dawek. Nie jest skuteczny w depresji oddechowej wywołanej lekami nieopioidowymi, a odwrócenie działania buprenorfiny może być niepełne, co wymaga zastosowania wentylacji mechanicznej. U pacjentów po zabiegach chirurgicznych nadmierne dawki naloksonu mogą wywołać podniecenie, wzrost ciśnienia tętniczego oraz odwrócenie działania przeciwbólowego opioidów, a szybkie odwrócenie działania opioidów może powodować objawy takie jak nudności, wymioty, pocenie się i tachykardia.
antagonista receptorów opioidowych, antagonista wapnia, bezdech senny, centralnie indukowany bezdech senny, choroba Addisona, częstoskurcz komorowy, delirium tremens, depresja oddechowa, drgawka, działanie diuretyczne, endokrynopatia, hipoksemia związana ze snem, kamica żółciowa, kurczowy ból brzucha, lek beta-adrenolityczny, marskość wątroby, migotanie komór, nadciśnienie tętnicze, niedobór laktazy, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, niedrożność porażenna jelit, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, obrzęk płuc, obrzęk śluzowaty, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostry zespół odstawienny, piloerekcja, psychoza toksyczna, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, rozrost gruczołu krokowego, sedacja, stężenie prolaktyny, tachykardia, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wentylacja mechaniczna, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie związane ze stosowaniem opioidów, zahamowanie oddychania, zapalenie trzustki, zatrzymanie czynności serca, zespół ciasnoty wewnątrzbrzusznej, zespół odstawienia opioidów, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flutamid Egis 250 mg
Przedawkowanie flutamidu, mimo że stanowi poważny problem kliniczny, charakteryzuje się stosunkowo szerokim marginesem bezpieczeństwa. W badaniach klinicznych stosowano dawki do 1500 mg/dobę przez 36 tygodni bez objawów zagrażających życiu, choć obserwowano działania niepożądane takie jak ginekomastia, bolesność sutków oraz wzrost aktywności AspAT, wskazujący na uszkodzenie wątroby. Opisano również przypadek jednorazowego przyjęcia dawki przekraczającej 5 g flutamidu bez objawów zatrucia. Objawy przedawkowania, głównie pochodzące z badań na zwierzętach, obejmują depresję oddechową, ataksję, methemoglobinemię, uspokojenie, wymioty oraz zmniejszenie aktywności ruchowej i łaknienia, co może prowadzić do hipoksji, odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
aktywność AspAT, aminotransferaza asparaginianowa, ataksja, białka osocza, bolesność sutków, ciśnienie tętnicze, depresja oddechowa, dializa, enzymy wątrobowe, flutamid, funkcja wątroby, ginekomastia, hipoksja tkankowa, interwencja medyczna, leczenie podtrzymujące, margines bezpieczeństwa, methemoglobinemia, ośrodkowy układ nerwowy, parametry laboratoryjne, parametry życiowe, piloerekcja, płukanie żołądka, sinica, utleniona hemoglobina, zatrucie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dopaminum hydrochloricum WZF 1% 10 mg/ml
Dopaminum Hydrochloricum WZF w stężeniach 1% (10 mg/ml) i 4% (40 mg/ml) wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z dominującymi zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, nerwowego, oddechowego oraz żołądkowo-jelitowego. Najczęściej obserwowane działania to bóle głowy, skurcze dodatkowe pozazatokowe, tachykardia, bóle dławicowe, kołatanie serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, zwężenie naczyń krwionośnych, duszność, nudności i wymioty. Szczególną uwagę należy zwrócić na rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne komorowe zaburzenia rytmu serca oraz ryzyko martwicy tkanek w wyniku wynaczynienia produktu, które wymaga interwencji z zastosowaniem fentolaminy (5-10 mg rozpuszczonej w 10-15 ml 0,9% roztworu soli fizjologicznej). Ponadto, u pacjentów z chorobą naczyniową istnieje ryzyko zgorzeli oraz podwyższenia ciśnienia tętniczego, a także zaburzeń przewodzenia komorowego, bradykardii i rozszerzenia zespołu QRS w EKG.
azotemia, ból dławicowy, ból głowy, bradykardia, chlorowodorek dopaminy, dopaminum hydrochloricum, duszność, fentolamina, hipotensja, kołatanie serca, komorowe zaburzenia rytmu serca, martwica tkanek, mydriaza, nadciśnienie tętnicze, nudności i wymioty, piloerekcja, poszerzenie zespołu QRS, skurcz pozazatokowy, tachykardia, wynaczynienie leku, zaburzenie przewodzenia komorowego, zgorzel, zwężenie naczyń krwionośnych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Plasmalyte –
Plasmalyte to roztwór do infuzji zawierający elektrolity (sód, potas, magnez, chlorki, octan, glukonian), który może wywoływać liczne działania niepożądane sklasyfikowane według MedDRA. Do najważniejszych należą reakcje nadwrażliwości i anafilaktoidalne objawiające się tachykardią, dusznością, hipotensją, pokrzywką oraz hiperkaliemią (częstość nieznana). W trakcie terapii mogą wystąpić zaburzenia metaboliczne, takie jak hiperwolemia i hiponatremia związana z leczeniem szpitalnym, która wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko poważnych powikłań neurologicznych. Zaburzenia neurologiczne obejmują napady drgawkowe oraz ostrą encefalopatię hiponatremiczną, potencjalnie prowadzącą do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu i zgonu (częstość nieznana). Ponadto, możliwe są zakrzepowe zapalenie żył i zakrzepica żylna, a także reakcje skórne, takie jak pokrzywka, oraz reakcje w miejscu podania infuzji (uczucie pieczenia, ból, zapalenie żył, zakażenie). Plasmalyte może również powodować fałszywie dodatnie wyniki testu Bio-Rad Laboratories’ Platelia Aspergillus EIA.
duszność, encefalopatia hiponatremiczna, fałszywie dodatni wynik testu, hiperkaliemia, hiperwolemia, hiponatremia szpitalna, hipotensja, inwazyjna aspergiloza, kołatanie serca, MedDRA, napad drgawkowy, odczyn zapalny, piloerekcja, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, reakcja infuzyjna, reakcja nadwrażliwości, roztwór elektrolitowy do infuzji, świszczący oddech, tachykardia, test Platelia Aspergillus, wynaczynienie, zakrzepica żylna, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie żył - Leksykon substancji czynnych
Petydyna – Działania niepożądane
Petydyna, dostępna w preparacie Dolcontral 50 mg/ml jako roztwór do wstrzykiwań, jest opioidowym lekiem przeciwbólowym o znaczącym profilu działań niepożądanych, obejmujących układ oddechowy, krążenia oraz ośrodkowy układ nerwowy. W równoważnych dawkach wywołuje depresję oddechową porównywalną z morfiną, co może prowadzić do wzrostu stężenia CO₂ i podwyższenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego, stanowiąc szczególne zagrożenie u pacjentów z podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym. Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja i zespół Kounisa z towarzyszącym zawałem mięśnia sercowego, są potencjalnie zagrażające życiu. Działania niepożądane neurologiczne obejmują splątanie, zmiany nastroju, omamy, urojenia, a także ryzyko napadów drgawek, zwłaszcza przy dużych dawkach i u pacjentów z niewydolnością nerek. Miejscowe reakcje po podaniu dożylnym i domięśniowym, takie jak ból, zaczerwienienie, martwica mięśni i uszkodzenie nerwów, wymagają zachowania ostrożności w technice iniekcji.
anafilaksja, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, depresja oddechowa, majaczenie, martwica mięśni, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, niedociśnienie tętnicze, opioid, ośrodkowy układ nerwowy, piloerekcja, reakcja nadwrażliwości, roztwór do wstrzykiwań, skurcz dróg żółciowych, skurcz oskrzeli, stan pobudzenia, tachyfilaksja, tachykardia, uszkodzenie nerwu, uzależnienie od opioidów, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia psychiczne, zaburzenia termoregulacji, zaparcie, zatrzymanie moczu, zawał mięśnia sercowego, zespół Kounisa, zespół odstawienny, zwężenie źrenic - Leksykon substancji czynnych
Flutamid – Przedawkowanie
Flutamid, stosowany w terapii raka gruczołu krokowego, wykazuje szeroki margines bezpieczeństwa, choć przedawkowanie może prowadzić do szeregu objawów niepożądanych, takich jak depresja oddechowa, ataksja, methemoglobinemia, senność, wymioty oraz potencjalnie zagrażająca życiu niewydolność wątroby. W badaniach klinicznych stosowano dawki do 1500 mg/dobę (standardowa dawka to 250 mg/dobę) przez okres do 36 miesięcy bez odnotowania ciężkich działań niepożądanych. Opisano również przypadek pacjenta, który przeżył jednorazowe przyjęcie ponad 5 g flutamidu bez objawów zatrucia, co potwierdza stosunkowo wysoką tolerancję leku. Działania niepożądane przy zwiększonych dawkach obejmują ginekomastię, nadwrażliwość sutków oraz wzrost aktywności AspAT, wskazujący na potencjalne uszkodzenie wątroby.
- Leksykon substancji czynnych
Sodu glukonian – Działania niepożądane
Sodu glukonian, obecny w roztworze do infuzji Plasmalyte w stężeniu 5,02 g/l (23 mmol/l jonów glukonianu), może wywoływać liczne działania niepożądane o nieznanej częstości występowania, w tym reakcje nadwrażliwości (anafilaktoidalne objawy, tachykardia, duszność, pokrzywka), zaburzenia metaboliczne (hiponatremia jatrogenna prowadząca do ostrej encefalopatii hiponatremicznej), neurologiczne (napady drgawkowe) oraz naczyniowe (zakrzepowe zapalenie żył, zakrzepica żylna). Ponadto, stosowanie roztworów z sodu glukonianem może skutkować hiperwolemią, przewodnieniem i powikłaniami w miejscu podania, takimi jak zapalenie żył czy wynaczynienia. Istotnym klinicznie zagrożeniem jest hiponatremia, która może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu i zgonu, co wymaga ścisłego monitorowania elektrolitów i stanu pacjenta podczas terapii.
aspergiloza inwazyjna, duszność, encefalopatia hiponatremiczna, hiperkaliemia, hiperwolemia, hiponatremia, hipotensja, kołatanie serca, leczenie przeciwgrzybicze, napad drgawkowy, obrzęk mózgu, obrzęk obwodowy, piloerekcja, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, reakcja nadwrażliwości, roztwór do infuzji, sodu glukonian, świszczący oddech, tachykardia, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie, zakrzepica żylna, zakrzepowe zapalenie żył, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fentanyl WZF 50 mcg/ml
Fentanyl WZF w dawce 50 mikrogramów/ml, podawany dożylnie, jest silnym opioidem o szerokim spektrum działań niepożądanych, które zostały ocenione u 376 pacjentów w 20 badaniach klinicznych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥5%) to nudności (26,1%), wymioty (18,6%), sztywność mięśniowa (10,4%), niedociśnienie i nadciśnienie (po 8,8%), bradykardia (6,1%) oraz sedacja (5,3%). Działania te klasyfikowane są według częstości występowania, od bardzo częstych (≥10%) do bardzo rzadkich (<0,01%). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko depresji ośrodka oddechowego, która może wystąpić zarówno bezpośrednio po podaniu, jak i do 24 godzin po zastosowaniu zewnątrzoponowym lub podpajęczynówkowym, co wymaga ścisłego monitorowania funkcji oddechowych. Sztywność mięśniowa, w tym mięśni międzyżebrowych, może dodatkowo utrudniać wentylację, zwiększając ryzyko powikłań oddechowych.
alergiczne zapalenie skóry, anestetyk, arytmia, bezdech, ból głowy, ból żył, bradykardia, czkawka, depresja oddechowa, depresja ośrodka oddechowego, dreszcze, drgawka, dysfagia, dyskinezja, działanie niepożądane leku, hiperwentylacja, hipotermia, majaczenie, mioklonia, nadciśnienie, nastrój euforyczny, neuroleptyk, niedociśnienie, niepokój ruchowy, nudności, omam, opioid, piloerekcja, pobudzenie, podanie podpajęczynówkowe, podanie zewnątrzoponowe, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, saturacja krwi, sedacja, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, świąd, sztywność mięśniowa, tachykardia, utrata przytomności, wstrząs anafilaktyczny, wymioty, zaburzenie pozapiramidowe, zaburzenie widzenia, zapalenie żył, zatrzymanie akcji serca, zawrót głowy, zespół odstawienia