Działania niepożądane
Sodu glukonian

Działania niepożądane sodu glukonianu

Sodu glukonian, występujący m.in. w składzie produktu leczniczego Plasmalyte, może powodować szereg działań niepożądanych. Substancja ta, będąca jednym z głównych elektrolitów w roztworze do infuzji, przyczynia się do ogólnego profilu bezpieczeństwa tego preparatu, w którym zawartość sodu glukonianu wynosi 5,02 g/l, co odpowiada 23 mmol/l lub mEq/l jonów glukonianu (C6H11O7-)¹.

Częstość działań niepożądanych

W dokumentacji produktu Plasmalyte zawierającego sodu glukonian, częstość występowania działań niepożądanych określono następująco: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)². W przypadku większości działań niepożądanych związanych z sodu glukonianem i innymi składnikami Plasmalyte, częstość występowania jest określona jako nieznana.

Szczegółowy opis działań niepożądanych

Zaburzenia układu immunologicznego

Roztwory zawierające sodu glukonian mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości i reakcje infuzyjne o nieznanej częstości występowania. Obejmują one reakcje anafilaktoidalne oraz następujące objawy: tachykardia, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej, duszność, zwiększenie częstości oddechów, zaczerwienienie, przekrwienie, astenia, nieprawidłowe samopoczucie, piloerekcja (tzw. „gęsia skórka”), obrzęk obwodowy, gorączka i pokrzywka³. Raportowano również hipotensję, świszczący oddech, zimne poty, dreszcze i hiperkaliemię⁴.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Przy stosowaniu roztworów zawierających sodu glukonian może dojść do rozwoju hiperwolemi (przewodnienia) oraz hiponatremii związanej z leczeniem szpitalnym⁵. Hiponatremia jest szczególnie niebezpiecznym powikłaniem, gdyż może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, a nawet zgonu w wyniku ostrej encefalopatii hiponatremicznej⁶.

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród powikłań neurologicznych związanych z podaniem roztworów zawierających sodu glukonian, wyróżnia się napady drgawkowe oraz ostrą encefalopatię hiponatremiczną⁷. Ta ostatnia jest bezpośrednio związana z hiponatremią jatrogenną i stanowi poważne zagrożenie dla pacjenta z uwagi na ryzyko trwałego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Zaburzenia naczyniowe

Przy zastosowaniu roztworów zawierających sodu glukonian istnieje ryzyko wystąpienia zakrzepowego zapalenia żył oraz zakrzepicy żylnej o nieznanej częstości występowania⁸.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Pokrzywka jest raportowana jako działanie niepożądane o nieznanej częstości przy stosowaniu roztworów zawierających sodu glukonian⁹.

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Roztwory zawierające sodu glukonian mogą wywoływać różnorodne reakcje w miejscu podania, takie jak: uczucie pieczenia, gorączka, ból w miejscu podania, odczyn w miejscu podania, zapalenie żył w miejscu podania, podrażnienie w miejscu podania, zakażenie w miejscu podania oraz wynaczynienia¹⁰.

Interferencje diagnostyczne

Istotnym aspektem klinicznym jest możliwość uzyskania fałszywie dodatnich wyników testów laboratoryjnych, w szczególności testu Bio-Rad Laboratories’ Platelia Aspergillus EIA, co może prowadzić do błędnej diagnostyki¹¹.

Tabela działań niepożądanych związanych z sodu glukonianem

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia związane z encefalopatią hiponatremiczną

Spośród wszystkich działań niepożądanych związanych z sodu glukonianem, szczególnie niebezpieczna jest hiponatremia jatrogenna i jej potencjalne następstwo – ostra encefalopatia hiponatremiczna. Powikłanie to może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, a w skrajnych przypadkach nawet do zgonu pacjenta¹². Zagrożenie to podkreśla konieczność starannego monitorowania stężenia elektrolitów podczas terapii roztworami zawierającymi sodu glukonian.

Zagrożenia związane z powikłaniami zakrzepowymi

Zakrzepowe zapalenie żył oraz zakrzepica żylna stanowią istotne zagrożenie dla pacjentów otrzymujących roztwory z sodu glukonianem¹³. Powikłania te mogą prowadzić do zatorowości płucnej, która jest stanem zagrażającym życiu pacjenta.

Zagrożenia związane z reakcjami alergicznymi

Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktoidalne, stanowią poważne zagrożenie podczas podawania roztworów zawierających sodu glukonian¹⁴. W skrajnych przypadkach mogą one prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i stanowić bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta.

Zagrożenia związane z napadami drgawkowymi

Napady drgawkowe mogą wystąpić w trakcie terapii z użyciem roztworów zawierających sodu glukonian¹⁵. Drgawki mogą prowadzić do urazów, aspiracji treści pokarmowej oraz zaburzeń oddychania, co stanowi istotne ryzyko dla pacjenta.

Zagrożenia związane z fałszywymi wynikami testów

Fałszywie dodatnie wyniki testu Bio-Rad Laboratories’ Platelia Aspergillus EIA mogą prowadzić do błędnej diagnozy aspergilozy inwazyjnej¹⁶. To z kolei może skutkować niepotrzebnym leczeniem przeciwgrzybiczym, które samo w sobie niesie ryzyko działań niepożądanych.

Monitorowanie i zapobieganie działaniom niepożądanym

Ze względu na spektrum potencjalnych działań niepożądanych związanych z sodu glukonianem, istotne jest ścisłe monitorowanie pacjentów otrzymujących roztwory zawierające tę substancję. W przypadku produktu Plasmalyte, który zawiera sodu glukonian w stężeniu 5,02 g/l¹⁷, konieczne jest regularne kontrolowanie stężenia elektrolitów w surowicy, objętości płynów, stanu nawodnienia pacjenta oraz parametrów hemodynamicznych.

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych należy stosować odpowiednią prędkość infuzji, monitorować miejsce wkłucia dożylnego oraz obserwować pacjenta pod kątem wczesnych objawów reakcji nadwrażliwości. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek, wątroby, serca oraz u pacjentów z obrzękiem płuc, zastoinową niewydolnością serca czy tendencją do zatrzymywania sodu i wody.