Chłoniak waldenströma
Objawy
Chłoniak Waldenströma (WM) to rzadki, indolentny chłoniak limfoplazmocytowy charakteryzujący się obecnością monoklonalnej immunoglobuliny M (IgM) w surowicy oraz naciekiem limfoplazmocytarnym w szpiku kostnym. Około 25% pacjentów jest bezobjawowych w momencie diagnozy (SWM), a choroba może pozostawać utajona przez wiele lat. Objawy kliniczne obejmują objawy B (gorączka, nocne poty, utrata masy ciała), niedokrwistość, neutropenię, małopłytkowość, zespół nadlepkości krwi (przy stężeniu IgM >40 g/L) manifestujący się bólami głowy, zaburzeniami widzenia i krwawieniami, neuropatię obwodową, limfadenopatię, splenomegalię, hepatomegalię oraz objawy krioglobulinemii i amyloidozy. Wczesna progresja choroby (POD24) wiąże się z gorszym rokowaniem (mediana przeżycia 40 miesięcy vs. 156 miesięcy bez POD24). Transformacja do agresywnego chłoniaka (DLBCL) występuje u 4-6% pacjentów.
- Chłoniak Waldenströma – wprowadzenie do objawów i progresji choroby
- Typowe objawy chłoniaka Waldenströma
- Objawy ogólne i konstytucyjne
- Objawy związane z zajęciem szpiku kostnego
- Objawy związane z zespołem nadlepkości
- Neuropatia obwodowa
- Objawy związane z zajęciem narządów
- Rzadsze objawy i powikłania
- Progresja chłoniaka Waldenströma
- Bezobjawowe stadium choroby
- Tempo progresji choroby
- Wczesna progresja i jej znaczenie
- Transformacja do agresywnych form
- Rokowanie i przeżycie
- Monitorowanie i leczenie
Chłoniak Waldenströma – wprowadzenie do objawów i progresji choroby
Chłoniak Waldenströma, znany również jako makroglobulinemia Waldenströma (WM) lub chłoniak limfoplazmocytowy, to rzadki, powoli rozwijający się nowotwór wywodzący się z komórek B układu immunologicznego. Charakteryzuje się obecnością monoklonalnej immunoglobuliny M (IgM) w surowicy krwi oraz naciekiem limfoplazmocytarnym w szpiku kostnym. Choroba ta rozwija się powoli i może nie powodować objawów przez wiele lat, co sprawia, że często jest wykrywana przypadkowo podczas badań wykonywanych z innych powodów.123
Około 25% pacjentów z chłoniakiem Waldenströma nie wykazuje żadnych objawów w momencie diagnozy, co określa się jako bezobjawowy lub tlący się chłoniak Waldenströma (smoldering Waldenström macroglobulinemia, SWM). W tych przypadkach choroba zostaje wykryta podczas rutynowych badań krwi wykonywanych z innych powodów.456
Typowe objawy chłoniaka Waldenströma
Gdy choroba postępuje, pacjenci mogą doświadczać szeregu objawów, które można podzielić na kilka głównych kategorii w zależności od ich przyczyny:78
Objawy ogólne i konstytucyjne
Wśród najczęstszych objawów ogólnych występujących u pacjentów z chłoniakiem Waldenströma można wymienić:91011
- Osłabienie i zmęczenie (najczęstszy objaw)
- Gorączka bez znanej przyczyny
- Poty nocne
- Utrata wagi
- Utrata apetytu
Te objawy, szczególnie gorączka, nocne poty i utrata wagi, są nazywane objawami B i występują również w innych typach chłoniaków nieziarniczych.1415
Objawy związane z zajęciem szpiku kostnego
Komórki nowotworowe chłoniaka Waldenströma mogą gromadzić się w szpiku kostnym, wypierając normalne komórki krwiotwórcze, co prowadzi do:1617
- Niedokrwistości – zbyt mała liczba czerwonych krwinek powodująca zmęczenie, bladość, duszność i osłabienie
- Neutropenii – obniżona liczba białych krwinek, zwiększająca podatność na infekcje
- Małopłytkowości – obniżona liczba płytek krwi, powodująca zwiększoną skłonność do siniaków i krwawień
Niedokrwistość jest najczęstszym objawem hematologicznym u pacjentów z chłoniakiem Waldenströma i często jest pierwszym zauważalnym objawem choroby.2021
Objawy związane z zespołem nadlepkości
Jedną z charakterystycznych cech chłoniaka Waldenströma jest nadprodukcja immunoglobuliny M (IgM), która może prowadzić do zespołu nadlepkości krwi (hyperviscosity syndrome) – stanu, w którym krew staje się gęsta i lepka, co utrudnia jej przepływ przez naczynia krwionośne. Objawy zespołu nadlepkości obejmują:222324
- Bóle głowy
- Zawroty głowy
- Zaburzenia widzenia (niewyraźne widzenie, podwójne widzenie, ślepota)
- Szum w uszach
- Krwawienia z nosa i dziąseł
- Splątanie i zaburzenia świadomości
- W ciężkich przypadkach – objawy podobne do udaru mózgu
Zespół nadlepkości występuje u około 10-30% pacjentów z chłoniakiem Waldenströma i może stanowić zagrożenie życia. Objawy te występują zwykle przy stężeniu IgM powyżej 40 g/L.272829
Neuropatia obwodowa
U około 20% pacjentów z chłoniakiem Waldenströma występuje neuropatia obwodowa, spowodowana odkładaniem się przeciwciał IgM na osłonkach mielinowych nerwów obwodowych. Objawia się to:3031
- Drętwieniem i mrowieniem (uczucie „szpilek i igieł”) w dłoniach i stopach
- Bólem neuropatycznym
- Osłabieniem mięśni, szczególnie w kończynach
- Zaburzeniami równowagi
Neuropatia może być pierwszym objawem choroby u niektórych pacjentów i często wymaga specyficznego leczenia.34
Objawy związane z zajęciem narządów
Komórki chłoniaka Waldenströma mogą gromadzić się w różnych narządach, powodując:3536
- Powiększenie węzłów chłonnych (limfadenopatia) – głównie w obrębie szyi, pach i pachwin
- Powiększenie śledziony (splenomegalia) – powodujące uczucie pełności lub ból w lewej górnej części brzucha
- Powiększenie wątroby (hepatomegalia) – mogące powodować dyskomfort w prawej górnej części brzucha
Limfadenopatia, splenomegalia i hepatomegalia występują u około 30-40% pacjentów z chłoniakiem Waldenströma.3940
Rzadsze objawy i powikłania
Krioglobulinemia
U niektórych pacjentów z chłoniakiem Waldenströma, białka IgM mogą wytrącać się w niskich temperaturach, powodując objawy krioglobulinemii:4142
- Zasinienie lub ból dłoni i stóp w niskich temperaturach
- Objaw Raynauda (zblednięcie, następnie zasinienie, a potem zaczerwienienie palców po ekspozycji na zimno)
- Purpurowe lub czerwono-brązowe zmiany skórne
- Owrzodzenia skóry i zgorzel
- Bóle stawów
Amyloidoza
Białko IgM może również przekształcać się w amyloid, który odkłada się w różnych narządach, prowadząc do amyloidozy. Objawy mogą obejmować:4546
- Zmęczenie i osłabienie
- Duszność
- Zaburzenia rytmu serca
- Obrzęk języka
- Trudności w połykaniu
- Piankowaty mocz
- Biegunka
- Bóle stawów
Inne rzadkie powikłania
Do innych rzadkich powikłań chłoniaka Waldenströma należą:4950
- Choroba zimnych aglutynin – autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna
- Zespół Binga-Neela – rzadkie powikłanie polegające na zajęciu ośrodkowego układu nerwowego przez komórki chłoniaka
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – biegunka, zespół złego wchłaniania, krwawienie z przewodu pokarmowego
- Nabyty zespół von Willebranda – zwiększona tendencja do krwawień
Progresja chłoniaka Waldenströma
Bezobjawowe stadium choroby
Chłoniak Waldenströma często rozpoczyna się od fazy bezobjawowej. Wyróżniamy dwa stany prekursorowe:5354
- Gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu typu IgM (IgM MGUS) – charakteryzująca się niewielkim stężeniem białka monoklonalnego IgM (≤3 g/dL) i brakiem nacieków w szpiku kostnym (<10%)
- Tlący się chłoniak Waldenströma (SWM) – charakteryzujący się wyższym stężeniem białka monoklonalnego IgM i/lub większym naciekiem szpiku kostnego (≥10%), ale bez objawów końcowych narządów
Pacjenci z IgM MGUS lub SWM są zwykle obserwowani bez rozpoczynania leczenia, dopóki nie wystąpią objawy.57
Tempo progresji choroby
Chłoniak Waldenströma rozwija się powoli, a tempo progresji jest różne dla poszczególnych pacjentów. Badania wykazały, że:5859
- Skumulowane prawdopodobieństwo progresji z SWM do objawowego chłoniaka Waldenströma, amyloidozy lub chłoniaka wynosi 6% po 1 roku, 39% po 3 latach, 59% po 5 latach i 68% po 10 latach
- Tempo progresji w ciągu pierwszych 5 lat wynosiło 92% dla pacjentów z ≥50% naciekiem limfoplazmocytarnym szpiku kostnego w momencie diagnozy i 46% dla pacjentów z naciekiem <50%
Najważniejszymi czynnikami ryzyka progresji SWM są: stopień nacieku limfoplazmocytarnego szpiku kostnego, wartość hemoglobiny i wielkość białka monoklonalnego IgM.6263
Wczesna progresja i jej znaczenie
Wczesna progresja choroby w ciągu 24 miesięcy od diagnozy (POD24) została uznana za ważny czynnik prognostyczny w chłoniaku Waldenströma. Badania wykazują, że:6465
- Mediana czasu przeżycia całkowitego u pacjentów z POD24 wynosi około 40 miesięcy, co jest znacznie krótsze niż u pacjentów bez POD24 (156 miesięcy)
- Około 25% pacjentów doświadcza wczesnej progresji w ciągu 24 miesięcy po leczeniu indukcyjnym
- Pacjenci z wysokim ryzykiem według skali rIPSSWM są bardziej podatni na wczesną progresję
Transformacja do agresywnych form
W rzadkich przypadkach (około 4-6%) chłoniak Waldenströma może transformować się w bardziej agresywny chłoniak, najczęściej chłoniaka rozlanego z dużych komórek B (DLBCL). Transformacja wiąże się z szybkim pojawieniem się nowych objawów, takich jak:6869
- Nowe, szybko rosnące opuchlizny
- Nasilone poty nocne
- Szybka utrata wagi
- Inne objawy ogólne
Rokowanie i przeżycie
Chłoniak Waldenströma jest chorobą nieuleczalną, ale w większości przypadków można ją skutecznie leczyć, zapewniając dobrą jakość życia przez wiele lat. Rokowanie zależy od wielu czynników, w tym od wieku pacjenta, objawów klinicznych i innych chorób współistniejących.7273
Współczesne dane wskazują, że:7475
- 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi około 78%
- 10-letni wskaźnik przeżycia wynosi około 64%
- Mediana przeżycia po diagnozie wzrosła z 5-10 lat w przeszłości do 15-20 lat obecnie
Główne przyczyny zgonu w chłoniaku Waldenströma obejmują progresję choroby, transformację do agresywnego chłoniaka lub powikłania związane z terapią. Warto jednak zaznaczyć, że wielu pacjentów z chłoniakiem Waldenströma, szczególnie tych diagnozowanych w starszym wieku, umiera z przyczyn niezwiązanych z chorobą.78
Monitorowanie i leczenie
Podejście do leczenia chłoniaka Waldenströma zależy od objawów klinicznych i tempa progresji choroby. Pacjenci bezobjawowi są zwykle obserwowani bez rozpoczynania leczenia (strategia „watch and wait”). Leczenie jest inicjowane, gdy pacjenci rozwijają objawową chorobę, definiowaną jako obecność białka monoklonalnego IgM i ≥10% zajęcia szpiku kostnego wraz z objawami uszkodzenia narządów docelowych.798081
Scenariusze wymagające rozpoczęcia leczenia obejmują:8283
- Gorączka, nocne poty, utrata wagi
- Objawowa niedokrwistość
- Ciężkie zmęczenie
- Objawowa hiperwiskozość
- Postępująca neuropatia
- Objawowa limfadenopatia lub organomegalia
Opcje leczenia obejmują:868788
- Plazmaferezę – stosowaną w przypadku objawowej hiperwiskozy
- Immunoterapię – szczególnie rytuksymab, stosowany samodzielnie lub w połączeniu z chemioterapią
- Inhibitory kinazy tyrozynowej Brutona (BTK) – takie jak ibrutynib czy zanubrutynib
- Chemioterapię – często w połączeniu z immunoterapią
- Przeszczep komórek macierzystych – w wybranych przypadkach
Regularne monitorowanie pacjentów z chłoniakiem Waldenströma jest kluczowe dla wczesnego wykrycia progresji choroby i dostosowania strategii leczenia. Pacjenci powinni być szczególnie wyczuleni na nawrót objawów lub pojawienie się nowych objawów, które mogą wskazywać na progresję choroby.9293
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.