szpik kostny
Szpik kostny to miękka, gąbczasta tkanka znajdująca się wewnątrz kości, będąca kluczowym elementem układu krwiotwórczego organizmu. Wyróżnia się dwa rodzaje szpiku: czerwony, odpowiedzialny za wytwarzanie komórek krwi (hematopoeza), oraz żółty, składający się głównie z tkanki tłuszczowej.
Szpik czerwony jest miejscem powstawania wszystkich komórek krwi: erytrocytów (czerwonych krwinek), leukocytów (białych krwinek) i trombocytów (płytek krwi). Proces hematopoezy odbywa się z udziałem macierzystych komórek hematopoetycznych, które różnicują się w kierunku określonych linii komórkowych pod wpływem cytokin i czynników wzrostu.
W diagnostyce chorób hematologicznych kluczowe znaczenie ma biopsja i aspiracja szpiku kostnego, wykonywana najczęściej z talerza kości biodrowej. Badanie to pozwala ocenić morfologię szpiku, stosunek komórek tłuszczowych do komórek krwiotwórczych oraz wykryć komórki nowotworowe czy zmiany dysplastyczne.
Patologie szpiku kostnego obejmują szereg chorób, w tym nowotwory hematologiczne (białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi), zespoły mielodysplastyczne, niewydolność szpiku i choroby spichrzeniowe. Przeszczepienie szpiku kostnego (obecnie częściej wykonywane jako przeszczepienie komórek macierzystych) jest standardową metodą leczenia wielu chorób hematologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Thalidomide Accord 50 mg
Terapia talidomidem w leczeniu szpiczaka mnogiego powinna być prowadzona pod ścisłym nadzorem doświadczonych lekarzy, ze względu na ryzyko powikłań i konieczność monitorowania parametrów hematologicznych oraz działań niepożądanych. Zalecana dawka talidomidu wynosi 200 mg/dobę (u pacjentów ≤ 75 lat) lub 100 mg/dobę (u pacjentów > 75 lat), podawana doustnie w pojedynczej dawce na noc. Leczenie obejmuje maksymalnie 12 cykli sześciotygodniowych. W schemacie pierwszego rzutu talidomid stosowany jest w połączeniu z melfalanem i prednizonem, z dawkowaniem dostosowanym do wieku pacjenta, liczby neutrofili (≥ 1000/μl) i płytek krwi (≥ 50 000/μl). Dawka melfalanu wymaga redukcji o 50% przy klirensie kreatyniny < 50 ml/min, z maksymalną dawką 24 mg/dobę dla pacjentów ≤ 75 lat i 20 mg/dobę dla pacjentów > 75 lat.
bezwzględna liczba neutrofili, białe krwinki, bradykardia, heparyna drobnocząsteczkowa, klirens kreatyniny, martwica toksyczna naskórka, melfalan, neuropatia obwodowa, neutropenia, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, parametry hematologiczne, parestezja, płytki krwi, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, prednizon, profilaktyka przeciwzakrzepowa, reakcja anafilaktyczna, reakcja polekowa z eozynofilią, reakcja skórna, środek immunomodulujący, szpiczak mnogi, szpik kostny, talidomid, terapia skojarzona, trombocytopenia, warfaryna, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Atrovent 0,25 mg/ml
Bromek ipratropiowy wykazuje szeroki profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, z zastosowaniem dróg podania wziewnej, doustnej i dożylnej. Wartości LD50 po podaniu wziewnym u samców świnek morskich wynosiły 199 mg/kg, natomiast u szczurów nie odnotowano śmiertelności nawet przy dawkach do 0,05 mg/kg (4-godzinna ekspozycja) lub 160 rozpyleniach po 0,02 mg/rozpylenie. Doustne LD50 wynosiły 1585 mg/kg u myszy, 1925 mg/kg u szczurów i 1920 mg/kg u królików, a dożylne odpowiednio 13,6 mg/kg, 15,8 mg/kg i około 18,2 mg/kg u psów. Objawy toksyczności ostrej obejmowały rozszerzenie źrenic, suchość błon śluzowych, duszność, drżenia, skurcze i tachykardię, zgodne z działaniem antagonistycznym wobec receptorów muskarynowych. W badaniach przewlekłych NOAEL dla podania wziewnego wynosiły 0,38 mg/kg/dobę u szczurów, 0,18 mg/kg/dobę u psów oraz 0,8 mg/kg/dobę u małp Rhesus, bez histopatologicznych zmian w układzie oddechowym i innych narządach. Badania donosowe u psów potwierdziły brak toksyczności przy dawkach >0,20 mg/kg/dobę, a profil toksykologiczny był podobny dla preparatów z HFA i CFC.
aerozol inhalacyjny, bromek ipratropiowy, dawka śmiertelna, duszność, działanie guzotwórcze, działanie rakotwórcze, LD50, NOAEL, podanie donosowe, potencjał genotoksyczny, poziom bez obserwowanego działania niepożądanego, poziom dawkowania, proszek do inhalacji, reakcja anafilaktyczna, receptor muskarynowy, rozszerzenie źrenic, roztwór do nebulizacji, ryzyko onkogenne, suchość błony śluzowej jamy ustnej, szpik kostny, tachykardia, test Amesa, test cytogenetyczny, test mikrojądrowy, toksyczność dla zarodka, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, układ oskrzelowo-płucny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Olanzapina Viatris 20 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa olanzapiny wykazały, że dawki ostre u gryzoni powodowały objawy neuroleptyczne, takie jak sedacja, drżenia i drgawki, z medianą dawki śmiertelnej (LD50) około 210 mg/kg u myszy i 175 mg/kg u szczurów. U psów tolerowano dawki do 100 mg/kg bez zgonów, choć obserwowano objawy neurologiczne i kardiologiczne. W badaniach przewlekłych (do 3 miesięcy u myszy i do roku u szczurów i psów) stwierdzono hamowanie OUN, działanie przeciwcholinergiczne oraz zaburzenia hematologiczne, w tym odwracalną neutropenię i małopłytkowość u psów przy dawkach 8-10 mg/kg/dobę, odpowiadających AUC 12-15-krotnie wyższemu niż u ludzi przy dawce 12 mg. U szczurów odnotowano odwracalne zmiany hormonalne, takie jak hiperprolaktynemia i zmniejszenie masy narządów rozrodczych.
ataksja, badanie in vitro, badanie in vivo, cytopenia, dawka śmiertelna, drgawki kloniczne, drżenie, działanie cytotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, jadłowstręt, leukocyt, małopłytkowość, neuroleptyk, neutropenia, niedokrwistość, olanzapina, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, prostracja, sedacja, śpiączka, szpik kostny, test mutacji, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, zaburzenia hematologiczne, zwężenie źrenic - Leksykon substancji czynnych
Teriflunomid – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania teriflunomidu, stosowanego w terapii stwardnienia rozsianego, wykazały toksyczność głównie w tkankach o wysokim wskaźniku proliferacji, takich jak szpik kostny, narządy limfatyczne, jama ustna, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustka. Objawy toksyczności obejmowały niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię, limfopenię, zakażenia wtórne oraz zmiany błon śluzowych i strukturalne. W badaniach na zwierzętach wielokrotnie podawano teriflunomid przez okres od 3 do 12 miesięcy, przy czym toksyczne efekty obserwowano przy ekspozycji na dawki równoważne lub niższe niż terapeutyczne u ludzi. Działanie to jest związane z mechanizmem hamowania podziału komórek. Badania genotoksyczności nie wykazały mutagenności ani rakotwórczości teriflunomidu in vivo, mimo że metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenne i klastogenne działanie in vitro. Wpływ na reprodukcję obejmował embriotoksyczność i teratogenność u szczurów i królików przy dawkach terapeutycznych, jednak nie stwierdzono wpływu na płodność samców szczurów mimo zmniejszenia liczby plemników. Przenikanie teriflunomidu przez nasienie oceniono jako minimalne, z osoczem kobiety zawierającym stężenie około 100 razy niższe niż po dawce 14 mg u ludzi.
czerwone krwinki, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie utleniające, hamowanie podziałów komórkowych, hamowanie podziału komórek, leukopenia, limfocyty B, limfocyty T, limfopenia, narządy limfatyczne, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, płytki krwi, potencjał genotoksyczny, stwardnienie rozsiane, substancja czynna, szpik kostny, toksyczność po wielokrotnym podaniu, toksyczny wpływ, układ immunologiczny, zakażenia wtórne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Depakine 400 mg (400 mg/4 ml)
Przedkliniczne badania walproinianu sodu (Depakine) wykazały brak działania mutagennego in vitro oraz brak indukcji aberracji chromosomowych po podaniu doustnym in vivo, choć podanie dootrzewnowe wiązało się z uszkodzeniami DNA u gryzoni. Badania kliniczne wskazują na zwiększoną wymianę chromatyd siostrzanych u pacjentów z padaczką leczonych walproinianem, jednak znaczenie kliniczne tych obserwacji pozostaje niejasne. Walproinian nie wykazuje działania rakotwórczego, natomiast jest teratogenny u myszy, szczurów i królików, powodując wady rozwojowe i zaburzenia behawioralne u potomstwa, obserwowane nawet w kolejnych pokoleniach. Ponadto, narażenie prenatalne prowadzi do zmian morfologicznych i funkcjonalnych układu słuchowego u zwierząt doświadczalnych.
aberracja chromosomowa, badanie przedkliniczne, dawkowanie leku, Depakine, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, genotoksyczność, naprawa DNA, narażenie na walproinian, narządy rozrodcze męskie, niepłodność męska, NOAEL, padaczka, pęknięcie nici DNA, pierwotny hepatocyt, spermatogeneza, szpik kostny, wada rozwojowa, walproinian, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zanik jąder, zwyrodnienie jąder - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clofarabine Accord 1 mg/ml
Clofarabine Accord (1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest wskazany w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) u dzieci i młodzieży z nawrotem choroby lub opornością na standardowe terapie. Lek jest przeznaczony dla pacjentów, którzy przeszli co najmniej dwa standardowe cykle leczenia i nie mają innych opcji terapeutycznych zapewniających długotrwałą odpowiedź. Skuteczność i bezpieczeństwo leku oceniono w badaniach klinicznych u pacjentów ≤ 21 lat. Preparat dostarczany jest w fiolkach 20 ml zawierających 20 mg klofarabiny (1 mg/ml), o pH 4,5–7,5 i osmolarności 270–310 mOsm/kg, zawierając również 70,77 mg sodu na fiolkę, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem sodu w diecie.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pentasa 4 g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa mesalazyny, substancji czynnej produktu PENTASA 4 g, wykazały nefrotoksyczność u wszystkich badanych gatunków zwierząt, jednak poziom NOAEL dla szczurów i małp był 2-7,2 razy wyższy niż dawki terapeutyczne stosowane u ludzi, co wskazuje na margines bezpieczeństwa w kontekście nefrotoksyczności. Nie stwierdzono istotnych działań toksycznych mesalazyny w obrębie przewodu pokarmowego, wątroby oraz układu krwiotwórczego. Badania genotoksyczności, zarówno in vitro, jak i in vivo, nie wykazały potencjału mutagennego ani klastogennego. Długoterminowe testy karcynogenności na myszach i szczurach nie potwierdziły zwiększonego ryzyka nowotworów związanych z mesalazyną.
aberracja chromosomowa, badanie in vivo, błona śluzowa, działanie embriotoksyczne, działanie nefrotoksyczne, działanie teratogenne, funkcja wątroby, hepatotoksyczność, mesalazyna, mutacja genowa, nefrotoksyczność, NOAEL, ocena ryzyka środowiskowego, potencjał karcynogenny, potencjał klastogenny, potencjał mutagenny, potencjał tumorogenny, przewód pokarmowy, szpik kostny, test in vitro, toksyczność narządowa, układ krwiotwórczy, wpływ na rozrodczość - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Naloxone Accord 400 mcg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa naloksonu chlorowodorku (400 µg/ml) wykazały korzystny profil toksykologiczny w modelach ostrej i przewlekłej toksyczności, bez istotnych zagrożeń dla człowieka. Ocena genotoksyczności ujawniła niejednoznaczne wyniki: test Amesa oraz test aberracji chromosomalnych na ludzkich limfocytach in vitro dały słabo dodatnie rezultaty, natomiast test mutagenności HGPRT na komórkach V79 oraz test aberracji chromosomalnych szpiku kostnego szczura in vivo były ujemne. Brak jest danych dotyczących potencjału rakotwórczego naloksonu, co stanowi istotną lukę w ocenie długoterminowego bezpieczeństwa stosowania leku.
aberracja chromosomalna, badanie toksykologiczne, ekspozycja prenatalna, limfocyty ludzkie in vitro, mutagenność bakteryjna, nalokson chlorowodorek, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, profil genotoksyczny, rozwój neurobehawioralny, śmiertelność noworodków, szpik kostny, test Amesa, test genotoksyczności, test mutagenności HGPRT, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność rozwojowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tifay
Przed rozpoczęciem terapii teriflunomidem (Tifay) konieczne jest wykonanie oceny ciśnienia tętniczego, aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT/SGPT) oraz pełnej morfologii krwi z rozmazem. Monitorowanie tych parametrów powinno być kontynuowane w trakcie leczenia, z oznaczaniem AlAT co 4 tygodnie przez pierwsze 6 miesięcy, a następnie regularnie. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub stosujących inne hepatotoksyczne leki zaleca się częstsze badania enzymów wątrobowych (co 2 tygodnie przez 6 miesięcy, potem co 8 tygodni przez 2 lata). W przypadku wzrostu AlAT powyżej 2-3-krotnej górnej granicy normy, badania należy wykonywać co tydzień. Teriflunomid charakteryzuje się długim okresem półtrwania, a jego eliminacja bez procedury przyspieszonej trwa średnio 8 miesięcy, z możliwością wydłużenia do 2 lat. Procedura przyspieszonej eliminacji (cholestyramina lub węgiel aktywowany) jest wskazana przy ciężkich działaniach niepożądanych, planowaniu ciąży lub konieczności szybkiego usunięcia leku.
AlAT, aminotransferaza alaninowa, ciśnienie tętnicze, hipoproteinemia, leflunomid, leukopenia, łuszczyca krostkowa, małopłytkowość, morfologia krwi, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, okres półtrwania leku, pancytopenia, polekowe uszkodzenie wątroby, przyspieszona eliminacja leku, rozmaz krwi obwodowej, śródmiąższowa choroba płuc, szczepionka atenuowana, szpik kostny, teriflunomid, toksyczna martwica naskórka, wrzodziejące zapalenie jamy ustnej, zakażenie czynne, zespół DRESS, zespół nerczycowy, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Elvanse 60 mg
Przedkliniczne badania lisdeksamfetaminy dimezylanu wykazały, że lek posiada potencjał uzależniający, jednak jego działanie na ośrodkowy układ nerwowy charakteryzuje się opóźnionym początkiem i przemijającym efektem, z niższym wpływem na układ nagrody w porównaniu do metylofenidatu czy kokainy. W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym obserwowano typowe dla psychostymulantów zmiany behawioralne, takie jak zwiększona aktywność, a także zmniejszenie masy ciała, apetytu i spowolnienie wzrostu. Testy genotoksyczności (test Amesa, test komórek chłoniaka myszy, test mikrojądrowy mysich komórek szpiku) nie wykazały działania genotoksycznego. Brak jest bezpośrednich badań rakotwórczości dla lisdeksamfetaminy, jednak badania na myszach i szczurach z mieszaniną enancjomerów D i L amfetaminy (dawki do 30 mg/kg mc./dobę u myszy i 5 mg/kg mc./dobę u szczurów) nie wykazały działania rakotwórczego.
deksamfetamina, działanie genotoksyczne, ekspozycja prenatalna, enancjomery, genotoksyczność, kokaina, lek psychostymulujący, lisdeksamfetamina dimezylan, metylofenidat, neurotoksyczność, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał rakotwórczy, rakotwórczość, rozwój embrionalny, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność ostra, włókna nerwowe, zaburzenia pamięci, zaburzenia rozrodu, zaburzenia uczenia, zmiany neurochemiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Enoxaparin sodium LEK-AM 8 000 j.m. (80 mg)/0,8 ml
Przedkliniczne badania enoksaparyny sodowej obejmowały ocenę toksyczności po wielokrotnym podaniu, mutagenności oraz wpływu na rozrodczość i rozwój płodu. W badaniach 13-tygodniowych na szczurach i psach podawano lek podskórnie w dawce 15 mg/kg/dobę, natomiast w badaniach 26-tygodniowych na szczurach i małpach stosowano dawkę 10 mg/kg/dobę drogą podskórną i dożylną. We wszystkich przypadkach nie zaobserwowano działań niepożądanych wykraczających poza oczekiwany efekt przeciwzakrzepowy, ani toksyczności narządowej. Testy mutagenności in vitro i in vivo, w tym test Amesa oraz badania aberracji chromosomalnej, nie wykazały aktywności mutagennej ani klastogennej, co wskazuje na niski potencjał genotoksyczny enoksaparyny sodowej.
aberracja chromosomalna, aktywność klastogenna, aktywność mutagenna, badanie in vitro, badanie in vivo, dawka terapeutyczna, droga dożylna, droga podskórna, działanie genotoksyczne, działanie przeciwzakrzepowe, działanie teratogenne, enoksaparyna sodowa, lek przeciwzakrzepowy, płodność, potencjał mutagenny, szpik kostny, teratogenność, test Amesa, toksyczność po wielokrotnym podaniu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fervex ból i gorączka Forte 1 g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa paracetamolu, substancji czynnej leku Efferalgan Forte (1 g), obejmowały długoterminowe testy rakotwórczości, genotoksyczności oraz wpływu na reprodukcję. W dwuletnich badaniach na szczurach i myszach stosowano stężenia 0, 600, 3000 oraz 6000 ppm. Wyniki wykazały brak działania rakotwórczego u samców szczurów oraz u myszy obu płci, natomiast u samic szczurów zaobserwowano niejednoznaczne oznaki zwiększonego występowania białaczki z komórek jednojądrzastych. Dane literaturowe wskazują, że potencjalne działanie rakotwórcze paracetamolu pojawia się jedynie przy bardzo wysokich, cytotoksycznych dawkach, natomiast dawki nietoksyczne dla wątroby nie wykazują takiego ryzyka.
badanie rakotwórczości, białaczka z komórek jednojądrzastych, dawka cytotoksyczna, dawka terapeutyczna, działanie genotoksyczne, genotoksyczność, paracetamol, rakotwórczość, szpik kostny, toksyczność wątroby, uszkodzenie hepatocytów, uszkodzenie wątroby, wątroba, wpływ na reprodukcję, zaburzenie hematopoezy - Leksykon chorób i schorzeń
Nadpłytkowość – Objawy
Nadpłytkowość definiuje się jako liczbę płytek krwi >450 000/μl i dzieli na pierwotną (samoistną, ET) oraz wtórną. ET cechuje się wyższym ryzykiem powikłań zakrzepowych, które mogą dotyczyć zarówno naczyń tętniczych, jak i żylnych, z lokalizacją najczęściej w mózgu, kończynach i narządach trzewnych. Objawy mikroangiopatyczne obejmują bóle głowy, parestezje, erytromelalgię i zaburzenia widzenia, natomiast makroangiopatyczne manifestacje to TIA, udar, zawał serca, zatorowość płucna czy zakrzepica żył głębokich. Pomimo nadmiaru płytek, u pacjentów z liczbą >1 000 000/μl może wystąpić skłonność do krwawień, związana z dysfunkcją płytek i niedoborem czynnika von Willebranda. ET może przebiegać z objawami ogólnoustrojowymi (zmęczenie, poty, świąd) oraz powiększeniem śledziony (40-50%) i wątroby (20%). W ciąży ET zwiększa ryzyko poronień, zawałów łożyska i innych powikłań położniczych.
czerwienica prawdziwa, dehydrogenaza mleczanowa, erytromelalgia, hepatomegalia, livedo reticularis, mielofibroza, mutacja MPL, nadpłytkowość, nadpłytkowość samoistna, nadpłytkowość wtórna, niedobór czynnika von Willebranda, niedokrwistość, ostra białaczka szpikowa, płytki krwi, priapizm, przejściowy atak niedokrwienny, splenomegalia, szpik kostny, udar mózgu, zakrzep, zakrzepica, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół Budda-Chiariego, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib MSN 37,5 mg
Badania przedkliniczne sunitynibu wykazały wielonarządową toksyczność przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych, obejmującą zmiany w przewodzie pokarmowym (nudności, biegunki, krwotoki), nadnerczach (przekrwienie, martwica, włóknienie), układzie limfatycznym i krwiotwórczym (zmniejszenie komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustce zewnątrzwydzielniczej (martwica komórek pęcherzykowych), śliniankach (przerost gronek), stawach (zgrubienie płytki wzrostu) oraz narządach rozrodczych (zanik macicy, zmniejszenie pęcherzyków jajnikowych, zanik kanalików jądrowych). Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, rozrost komórek mezangium nerek oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna po 2-6 tygodniach od zakończenia terapii. Badania genotoksyczności wykazały brak mutagenności i klastogenności in vivo, choć zaobserwowano poliploidię in vitro; genotoksyczność metabolitu aktywnego nie została oceniona. W badaniach rakotwórczości u myszy transgenicznych rasH2 i szczurów stwierdzono wzrost częstości nowotworów przewodu pokarmowego i nadnerczy przy dawkach ≥ 1 mg/kg mc./dobę, odpowiadających ekspozycji wielokrotnie przekraczającej AUC u pacjentów.
aberracje chromosomalne, atrezja pęcherzyków, badanie rakotwórczości, ciałko żółte, dysplazja chrząstki, działanie klastogenne, ekspozycja układowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, gruczoły Brunnera, guz chromochłonny, komórki mezangium, kostnienie kręgów, krwotok z przewodu pokarmowego, nadnercza, nasady kostne, odstęp QTc, organogeneza, płat przedni przysadki, płytka wzrostu, poliploidia, przewód pokarmowy, rakotwórczość, rdzeń nadnerczy, resorpcja, rozrost błony śluzowej, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, rozwój prenatalny i postnatalny, ślinianki, szpik kostny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, trzustka zewnątrzwydzielnicza, układ limfatyczny i krwiotwórczy, wady rozwojowe szkieletu, właściwości mutagenne, zagnieżdżenie zarodka, zanik kanalików jądrowych, zanik macicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Candepres HCT 32 mg + 25 mg
Kandepres HCT to preparat zawierający kandesartan cyleksetylu (32 mg) oraz hydrochlorotiazyd (12,5 mg lub 25 mg), stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego. Działania niepożądane związane z kandesartanem są zazwyczaj łagodne i obejmują m.in. zawroty głowy, bóle głowy, zakażenia dróg oddechowych oraz bardzo rzadko leukopenię, neutropenię, agranulocytozę, hiperkaliemię i hiponatremię. Hydrochlorotiazyd, szczególnie w dawkach ≥25 mg, może wywoływać częstsze i bardziej zróżnicowane działania niepożądane, takie jak hiperglikemia, hiperurykemia, zaburzenia elektrolitowe (hiponatremia, hipokaliemia), glukozuria, zaburzenia hematologiczne (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość aplastyczna), reakcje anafilaktyczne, zaburzenia psychiczne, a także rzadkie powikłania ze strony układu oddechowego (ARDS) i skóry (toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toczeń rumieniowaty). Istotne jest monitorowanie parametrów hematologicznych, elektrolitów, funkcji nerek i wątroby, zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka.
Przedawkowanie Kandepres HCT może prowadzić do objawowego niedociśnienia tętniczego, zawrotów głowy, tachykardii, zaburzeń rytmu serca, utraty płynów i elektrolitów oraz zaburzeń świadomości. Leczenie polega na podtrzymaniu funkcji życiowych, ułożeniu pacjenta z uniesionymi nogami, dożylnym podaniu izotonicznego roztworu chlorku sodu oraz wyrównaniu zaburzeń elektrolitowych i kwasowo-zasadowych. Kandesartanu nie usuwa się hemodializą, a stopień usuwania hydrochlorotiazydu tą metodą nie jest jednoznaczny. Ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym nowotworów skóry związanych z hydrochlorotiazydem, konieczne jest regularne monitorowanie pacjentów oraz zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych do odpowiednich instytucji nadzoru farmakologicznego.
agranulocytoza, ARDS, cholestaza wewnątrzwątrobowa, hiperglikemia, hiperkaliemia, hydrochlorotiazyd, jaskra, kandesartan cyleksetylu, małopłytkowość, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja anafilaktyczna, równowaga elektrolitowa, równowaga kwasowo-zasadowa, śródmiąższowe zapalenie nerek, szpik kostny, toczeń rumieniowaty, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia rytmu serca, zapalenie naczyń, zapalenie pęcherzyków płucnych, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby - Leksykon substancji czynnych
Walproinian sodu – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Walproinian sodu wykazuje istotną toksyczność ostrą z LD50 w zakresie 1200-1600 mg/kg (doustnie) oraz 750-950 mg/kg (dożylnie) u różnych gatunków zwierząt. Przewlekłe podawanie prowadzi do zmian w układzie rozrodczym samców, w tym atrofię jąder i zaburzenia spermatogenezy, obserwowane u szczurów przy dawkach ≥250 mg/kg oraz u psów już od 90 mg/kg. W badaniach wielokrotnego podawania dawki 1250 mg/kg/dobę u szczurów i 150 mg/kg/dobę u psów wywoływały zwyrodnienia jąder i zmniejszenie ich masy. Wartości NOAEL dla zmian w jądrach wynosiły 270 mg/kg/dobę u szczurów i 90 mg/kg/dobę u psów, jednak margines bezpieczeństwa na podstawie AUC może być niewystarczający. Walproinian nie wykazywał jednoznacznego działania mutagennego in vitro, a wyniki badań in vivo były zależne od drogi podania – doustnie nie indukował aberracji chromosomowych, natomiast dootrzewnowo zwiększał uszkodzenia DNA u gryzoni. Dane dotyczące genotoksyczności u pacjentów z padaczką są niejednoznaczne, a kliniczne znaczenie tych obserwacji pozostaje nieokreślone.
aberracja chromosomowa, atrofia jąder, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, hepatocyty, LD50, miano wirusa, naprawa DNA, NOAEL, pękanie nici DNA, podanie dootrzewnowe, podanie doustne, podanie dożylne, powstawanie mikrojąder, replikacja wirusa HIV, szpik kostny, test Amesa, test na komórkach chłoniaka, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, uszkodzenie DNA, wada rozwojowa, walproinian sodu, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, zaburzenia zachowania, zmiany behawioralne, zmiany morfologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Flukofemin One 150 mg
Badania przedkliniczne flukonazolu wykazały brak potencjału rakotwórczego u myszy oraz szczurów przy dawkach doustnych 2,5, 5 i 10 mg/kg mc./dobę przez 24 miesiące, choć u samców szczurów przy dawkach 5-10 mg/kg mc. zaobserwowano częstsze występowanie gruczolaków wątrobowokomórkowych. Flukonazol nie wykazywał działania mutagennego w testach in vitro i in vivo, w tym na czterech szczepach Salmonella typhimurium oraz w modelu mysim chłoniaka L5178Y, a także w badaniach cytogenetycznych na ludzkich limfocytach (do 1000 μg/ml) i mysich komórkach szpiku kostnego. Nie stwierdzono wpływu flukonazolu na płodność samców i samic szczurów przy dawkach doustnych 5, 10, 20 mg/kg mc./dobę oraz pozajelitowych 5, 25, 75 mg/kg mc.
badanie cytogenetyczne, badanie in vitro, badanie in vivo, badanie przedkliniczne, dodatkowe żebro, działanie mutagenne, falistość żeber, flukonazol, gruczolak wątrobowokomórkowy, limfocyt, mutacja chromosomalna, nieprawidłowe kostnienie twarzoczaszki, opóźnienie kostnienia, płód martwy, płodność, poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, Salmonella typhimurium, śmiertelność zarodków, stężenie estrogenu, szpik kostny, układ kostny, układ moczowy płodu, wada płodu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Sunitinib Bluefish 25 mg
Przedawkowanie sunitynibu, dostępnego w dawkach 12,5 mg, 25 mg oraz 50 mg (kapsułki twarde Sunitinib Bluefish), stanowi poważny stan kliniczny wymagający natychmiastowej interwencji. Brak swoistej odtrutki wymusza stosowanie leczenia objawowego i podtrzymującego funkcje życiowe. Wczesne postępowanie może obejmować wywoływanie wymiotów lub płukanie żołądka, o ile nie ma przeciwwskazań i pacjent jest przytomny. Nasilenie działań niepożądanych, takich jak zmęczenie, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, a także poważniejsze objawy hematologiczne (neutropenia, trombocytopenia, anemia), kardiologiczne (wydłużenie QT, arytmie), hepatotoksyczność (podwyższone enzymy wątrobowe, żółtaczka) oraz nefrotoksyczność (białkomocz, zaburzenia funkcji nerek) wymaga intensywnego monitorowania i leczenia wspomagającego.
ALT, anemia, AST, białkomocz, bilirubina, czynnik wzrostu, dysfagia, działanie niepożądane, EKG, enzym wątrobowy, fosfataza alkaliczna, gospodarka wodno-elektrolitowa, hepatocyt, hepatotoksyczność, hiperkalemia, hipoglikemia, hiponatremia, kapsułka twarda, leczenie hipotensyjne, leczenie objawowe, lek przeciwarytmiczny, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, nefrotoksyczność, neutropenia, objaw toksyczny, odstęp QT, odtrutka, parametr biochemiczny, parametr wątrobowy, płukanie żołądka, przedawkowanie sunitynibu, rozmaz krwi, sonda dożołądkowa, sunitinib, szpik kostny, trombocytopenia, wywoływanie wymiotów, zaburzenie rytmu serca, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib Zentiva 37,5 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sunitynibu wykazały wielonarządowe działania niepożądane przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych, obejmujące zmiany w przewodzie pokarmowym (nudności, biegunki), nadnerczach (przekrwienie, krwotoki, martwica), układzie limfatycznym i krwiotwórczym (zmniejszenie komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustce, śliniankach, stawach oraz układzie rozrodczym (zanik macicy, zmniejszenie wzrostu pęcherzyków jajnikowych, zanik kanalików jądrowych). Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, krwawienia z przewodu pokarmowego i jamy ustnej oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna w ciągu 2-6 tygodni po zakończeniu terapii. Badania genotoksyczności wykazały brak mutagenności i klastogenności in vivo, choć stwierdzono poliploidię in vitro. W badaniach rakotwórczości u szczurów i myszy transgenicznych zaobserwowano wzrost częstości nowotworów (m.in. rak żołądka, dwunastnicy, złośliwy śródbłoniak krwionośny) przy dawkach ≥ 25 mg/kg mc. (ekspozycja ≥ 7,3-krotna AUC u ludzi), jednak znaczenie kliniczne tych wyników pozostaje niejasne.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, badanie mutagenne, degranulacja komórek pęcherzykowych, działanie farmakologiczne, działanie klastogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, guz chromochłonny, martwica komórek, narażenie ogólnoustrojowe, nudności i biegunka, organogeneza, płytka wzrostu, poliploidia, przekrwienie kory nadnerczy, przewód pokarmowy, rak gruczołów Brunnera, rakotwórczość, rozrost komórek mezangium, rozrost rdzenia nadnerczy, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, śródbłoniak krwionośny, szpik kostny, toksyczność wielokrotnej dawki, trzustka zewnątrzwydzielnicza, wada rozwojowa szkieletu płodu, wydłużenie odstępu QTc, zanik kanalików jądrowych, zanik tkanki limfoidalnej, zwyrodnienie ciałek żółtych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aregalu 14 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa teriflunomidu, substancji czynnej Aregalu, wykazały toksyczność wielokrotnego dawkowania w modelach zwierzęcych (myszy, szczury, psy) obejmującą głównie szpik kostny, narządy limfoidalne, przewód pokarmowy, narządy rozrodcze oraz trzustkę. Efekty hematologiczne obejmowały niedokrwistość, trombocytopenię, leukopenię i limfopenię, co wiązało się z immunosupresją i zwiększonym ryzykiem zakażeń wtórnych. Mechanizm toksyczności wynika z hamowania podziałów komórkowych. Genotoksyczność nie została potwierdzona in vivo, mimo że in vitro zaobserwowano efekt klastogenny, interpretowany jako pośredni skutek działania na enzym DHO-DH. Metabolit 4-trifluorometyloanilina (TFMA) wykazywał mutagenność in vitro, lecz nie potwierdzono jej in vivo. Badania rakotwórczości na szczurach i myszach nie wykazały działania kancerogennego.
aktywność lokomotoryczna, czerwone krwinki, dehydrogenaza dihydroorotanowa, działanie embriotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, funkcje poznawcze, komórki B, leukopenia, limfocyty T, limfopenia, męskie narządy rozrodcze, narządy limfoidalne, narządy rozrodcze, niedokrwistość, odpowiedź limfoidalna, odpowiedź przeciwciał, plemniki, płytki krwi, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przewód pokarmowy, rozwój neurologiczny, szpik kostny, toksyczność dawkowania, trifluorometyloanilina, trombocytopenia, zakażenie wtórne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Mitomycin Accord 10 mg
Mitomycin Accord, dostępny w dawkach 10 mg i 20 mg, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od drogi podania. Podanie ogólnoustrojowe wiąże się z wysokim ryzykiem mielotoksyczności, manifestującej się leukopenią i małopłytkowością u około 65% pacjentów, co zwiększa podatność na zakażenia i ryzyko krwawień. Poważne działania toksyczne obejmują śródmiąższowe zapalenie płuc i nefrotoksyczność, występujące u około 10% leczonych, a także potencjalną hepatotoksyczność. Objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak nudności i wymioty, pojawiają się bardzo często. Podanie dopęcherzowe powoduje głównie miejscowe reakcje zapalne pęcherza moczowego, w tym bolesne oddawanie moczu, parcie na mocz i krwiomocz, z rzadkimi, ale poważnymi powikłaniami, takimi jak martwicze zapalenie pęcherza.
antybiotyki antracyklinowe, choroba żylno-okluzyjna płuc, choroba żylno-okluzyjna wątroby, erytrodyzestezja podeszwowo-dłoniowa, glomerulopatia, hepatotoksyczność, jadłowstręt, kontaktowe zapalenie skóry, krwiomocz, małopłytkowość, martwicze zapalenie pęcherza moczowego, mielotoksyczność, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, nadciśnienie płucne, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, posocznica, powikłania terapii, reakcja alergiczna, śródmiąższowe zapalenie płuc, stężenie kreatyniny, szpik kostny, zapalenie błon śluzowych, zapalenie jamy ustnej, zapalenie pęcherza moczowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół ręka-stopa, zwężenie dróg moczowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Imatenil 400 mg
Dane przedkliniczne dotyczące imatynibu wskazują na wielonarządową toksyczność zależną od gatunku i dawki. U szczurów i psów głównym narządem docelowym była wątroba, gdzie obserwowano łagodne do umiarkowanego zwiększenie aktywności aminotransferaz, obniżenie poziomu triglicerydów, cholesterolu oraz białka całkowitego i albumin. U psów stwierdzono ciężkie uszkodzenia wątroby, w tym martwicę komórek i przewodów żółciowych. U małp dominowały zmiany nerkowe, takie jak mineralizacja, zwyrodnienie cewek oraz wzrost stężenia BUN i kreatyniny. Długotrwałe podawanie imatynibu wiązało się ze zwiększoną podatnością na zakażenia oportunistyczne. Poziom NOAEL u małp ustalono na 15 mg/kg, co odpowiada około 1/3 maksymalnej dawki klinicznej u ludzi (800 mg). W badaniach genotoksyczności imatynib wykazywał działanie klastogenne in vitro na komórkach ssaków, natomiast testy in vivo i bakteryjne były negatywne. Obecność mutagennych produktów pośrednich w produkcie końcowym wymaga dalszej uwagi.
aberracja chromosomowa, albuminy, aminotransferazy, azot mocznikowy, białko całkowite, brodawczak, brodawczak pęcherza moczowego, cholesterol, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, gruczolak przytarczycy, gruczolakorak jelita cienkiego, guz nadnercza, guz nerki, kardiomiopatia, kreatynina, malaria, martwica komórek wątrobowych, martwica przewodów żółciowych, mineralizacja tkanek, niewydolność serca, NOAEL, organogeneza, przepuklina mózgowa, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, rozrost nabłonka przejściowego, rozrost przewodów żółciowych, rozstrzeń jam serca, rozszerzenie cewek nerkowych, spermatogeneza, szpik kostny, triglicerydy, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, utrata poimplantacyjna, zakażenie oportunistyczne, zmiany hematologiczne, zwyrodnienie cewek nerkowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Imatinib Fresenius Kabi 400 mg
Profil bezpieczeństwa imatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach nieklinicznych na szczurach, psach, małpach i królikach, wykazując toksyczność wielonarządową, w tym hematologiczną, wątrobową i nerkową. U szczurów i psów obserwowano zmiany hematologiczne oraz uszkodzenia wątroby, w tym podwyższenie aminotransferaz i martwicę komórek wątrobowych u psów po 2-tygodniowym podaniu. U małp stwierdzono uszkodzenia nerek z mineralizacją i zwyrodnieniem cewek nerkowych oraz wzrost stężenia BUN i kreatyniny. W badaniach długoterminowych odnotowano zwiększoną częstość zakażeń oportunistycznych, a NOAEL dla małp wynosił 15 mg/kg mc., co odpowiada około 1/3 maksymalnej dawki klinicznej 800 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała. Imatynib nie wykazywał genotoksyczności in vivo, jednak w badaniach in vitro na komórkach jajnika chomików stwierdzono działanie klastogenne, a dwa produkty pośrednie procesu produkcji wykazały mutagenność w teście Amesa. Wpływ na płodność obejmował zmniejszenie masy jąder i najądrzy oraz obniżenie ruchliwości plemników u szczurów przy dawce 60 mg/kg mc., z podobnymi efektami u psów przy dawkach ≥30 mg/kg mc. U samic szczurów dawka 60 mg/kg mc. powodowała zwiększone poimplantacyjne straty płodów i zmniejszenie liczby żywych płodów, natomiast NOEL dla reprodukcji wynosił 15 mg/kg mc./dobę (1/4 maksymalnej dawki klinicznej). Imatynib wykazywał działanie teratogenne u szczurów przy dawkach ≥100 mg/kg mc., obejmujące defekty kostne czaszki i przepuklinę mózgową, nieobserwowane przy dawkach ≤30 mg/kg mc.
aberracje chromosomowe, aminotransferazy, azot mocznikowy we krwi, brodawczak gruczołu napletkowego, cewki nerkowe, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, gruczolak przytarczyc, gruczolakorak jelita cienkiego, guzy łagodne i złośliwe, kardiomiopatia, martwica komórek wątrobowych, masa jąder, niewydolność serca, ogniskowa mineralizacja, potencjał genotoksyczny, profil bezpieczeństwa imatynibu, przepuklina mózgowa, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, przewody żółciowe, rozrost przewodów żółciowych, rozstrzeń jam serca, spermatogeneza, szpik kostny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, uszkodzenie nerek, utrata poimplantacyjna płodu, zakażenia oportunistyczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Neoparin Forte 15 000 j.m. (150 mg)/ml
Przedkliniczny profil bezpieczeństwa enoksaparyny sodowej został oceniony w licznych badaniach toksyczności ostrej, podprzewlekłej i przewlekłej na szczurach, psach, małpach oraz królikach, z zastosowaniem dawek do 30 mg/kg/dobę podawanych podskórnie i dożylnie. Badania 13- i 26-tygodniowej toksyczności nie wykazały działań niepożądanych poza oczekiwanym efektem przeciwzakrzepowym. Testy genotoksyczności, w tym test Amesa, test mutacji komórek chłoniaka myszy oraz testy aberracji chromosomalnej in vitro i in vivo, potwierdziły brak mutagenności i klastogenności enoksaparyny. Ocena teratogenności i toksyczności płodowej na ciężarnych szczurach i królikach, przy dawkach do 30 mg/kg/dobę, nie wykazała zaburzeń rozwojowych ani toksyczności wobec płodu.
aberracja chromosomalna, aktywność klastogenna, badanie teratogenności, badanie toksyczności, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie przeciwzakrzepowe, działanie teratogenne, enoksaparyna sodowa, organogeneza, potencjał genotoksyczny, szpik kostny, teratogenność, test Amesa, test genotoksyczności, test mutacji komórek chłoniaka, toksyczność płodowa, uszkodzenie materiału genetycznego - Leksykon chorób i schorzeń
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (mgus) – Patofizjologia i mechanizm
Monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu (MGUS) to przednowotworowe zaburzenie plazmocytowe charakteryzujące się obecnością białka monoklonalnego w surowicy <30 g/L, klonalnymi plazmocytami w szpiku <10% oraz brakiem uszkodzeń narządowych typowych dla szpiczaka plazmocytowego (hiperkalcemia, niewydolność nerek, niedokrwistość, zmiany kostne). MGUS występuje u około 4% populacji kaukaskiej powyżej 50. roku życia, z rocznym ryzykiem progresji do MM około 1%. Wyróżnia się trzy typy MGUS: non-IgM (80-85%, ryzyko progresji do MM, amyloidozy AL), IgM (15-20%, ryzyko progresji do makroglobulinemii Waldenströma, chłoniaka) oraz MGUS łańcuchów lekkich. Patogeneza obejmuje pierwotne translokacje IgH (50% przypadków), aneuploidię (hyperdiploidalną i nie-hyperdiploidalną), delecję chromosomu 13 (25-50%) oraz dysregulację genu cykliny D. Progresja do MM wiąże się z mutacjami RAS, zwiększoną ekspresją MYC, mutacjami p53 i zmianami mikrośrodowiska szpiku kostnego.
amyloidoza AL, białko monoklonalne, biomarker, chłoniak B-komórkowy, choroba depozytowa łańcuchów lekkich, hiperdiploidia, hiperkalcemia, kardiomiopatia restrykcyjna, klonalne komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, metylacja p16, mikroangiopatia zakrzepowa, monoklonalna gammapatia o nieokreślonym znaczeniu, mutacja K-ras, neuropatia obwodowa, niedokrwistość, niewydolność nerek, osteoporoza, plazmocytoma, receptor Toll-podobny, szpik kostny, trisomia chromosomów, wolne łańcuchy lekkie, zakrzepica, zapalenie naczyń, zespół antyfosfolipidowy, zespół nadlepkości - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Neoparin Forte 12 000 j.m. (120 mg)/0,8 ml
Przedkliniczne badania toksykologiczne enoksaparyny sodowej, substancji czynnej Neoparin Forte, obejmowały wielokrotne podawanie podskórne i dożylne u szczurów, psów, małp oraz królików w dawkach do 30 mg/kg/dobę przez okres do 26 tygodni. W badaniach 13- i 26-tygodniowych nie stwierdzono toksyczności narządowej ani innych działań niepożądanych poza oczekiwanym efektem przeciwzakrzepowym. Ocena genotoksyczności, przeprowadzona za pomocą testów Amesa, testów mutacji w komórkach chłoniaka myszy oraz testów aberracji chromosomalnej in vitro i in vivo, nie wykazała mutagennego ani klastogennego potencjału enoksaparyny sodowej.
aberracja chromosomalna, aktywność mutagenna, badanie toksykologiczne, chłoniak myszy, działanie farmakologiczne, działanie klastogenne, działanie przeciwzakrzepowe, działanie teratogenne, działanie toksyczne, enoksaparyna sodowa, lek przeciwzakrzepowy, limfocyt ludzki, mutacja punktowa, potencjał genotoksyczny, szpik kostny, test Amesa, test postępującej mutacji, toksyczność narządowa, toksyczność po podaniu wielokrotnym - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Acard 300 mg
Stosowanie kwasu acetylosalicylowego (Acard 300 mg) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych oraz licznych interakcji lekowych. Nadwrażliwość na ASA dotyczy około 0,3% populacji, a u pacjentów z astmą oskrzelową lub przewlekłą pokrzywką sięga 20%, manifestując się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym, a nawet wstrząsem anafilaktycznym w ciągu 3 godzin od podania. U pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej istnieje zwiększone ryzyko hemolizy. ASA zmniejsza wydalanie kwasu moczowego, co może prowokować napady dny moczanowej. Konieczna jest ostrożność u osób przyjmujących sulfonylomoczniki, z zaburzeniami czynności nerek, toczniem rumieniowatym, niewydolnością wątroby oraz u osób w podeszłym wieku, ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych, w tym krwawień z przewodu pokarmowego i perforacji.
astma oskrzelowa, choroba wrzodowa, deferasiroks, dna moczanowa, gorączka sienna, hemostaza, kortykosteroid, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok maciczny, kwas acetylosalicylowy, kwas moczowy, lek antyagregacyjny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwkrzepliwy, lek trombolityczny, metotreksat, nadciśnienie tętnicze, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, podeszły wiek, pokrzywka, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, szpik kostny, toczeń rumieniowaty układowy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie czynności nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir dizoproksyl – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania tenofowiru dizoproksylu wykazały istotne działania toksyczne, zwłaszcza przy podaniu wielokrotnym u szczurów, psów i małp, obejmujące nefrotoksyczność, osteomalację oraz zmniejszenie stężenia fosforanów w surowicy. Toksyczne efekty kostne, takie jak rozmiękanie kości u małp i obniżenie gęstości mineralnej kości (BMD) u szczurów i psów, pojawiały się przy narażeniu co najmniej 5-krotnie wyższym niż u pacjentów, a u młodocianych małp przy narażeniu ≥40-krotnym. Mechanizm działania na układ kostny wiązał się ze zmniejszonym wchłanianiem fosforanów w jelicie cienkim. Badania genotoksyczności wykazały pozytywne wyniki in vitro, jednak testy in vivo, w tym analiza mikrojąder w szpiku kostnym myszy, były negatywne, co wskazuje na niskie ryzyko genotoksyczności u ludzi. Badania rakotwórczości ujawniły sporadyczne guzy dwunastnicy u myszy przy ekstremalnie wysokich dawkach, co jest mało prawdopodobne do przeniesienia na klinikę.
badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, dysfunkcja nerek, emtrycytabina, funkcja nerek, gęstość mineralna kości, guz dwunastnicy, hepatocyt szczurzy, hipofosfatemia, lek przeciwretrowirusowy, osteomalacja, pacjent pediatryczny, spontaniczna synteza DNA, szpik kostny, tenofowir dizoproksyl, terapia skojarzona, test Amesa, test chłoniaka mysiego, test mikrojądrowy, toksyczność kostna, toksyczność nerkowa, toksyczność okołoporodowa, toksyczność reprodukcyjna, wchłanianie fosforanów, zakażenie HIV - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Temozolomide Glenmark 140 mg
Temozolomid (Temozolomide Glenmark) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, w tym laktozę, której zawartość w kapsułkach różni się w zależności od dawki (od 61,7 mg w kapsułce 100 mg do 399,3 mg w kapsułce 5 mg). Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z alergią na dakarbazynę (DTIC) ze względu na ryzyko reakcji krzyżowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także ciężka mielosupresja, gdyż temozolomid może pogłębić istniejące zaburzenia hematologiczne, co grozi poważnymi powikłaniami. W przypadku pacjentów z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, należy uwzględnić zawartość laktozy w preparacie, zwłaszcza przy stosowaniu najmniejszych dawek (5 mg i 20 mg), które zawierają największe ilości laktozy.
ciężka mielosupresja, dakarbazyna, elementy morfotyczne krwi, krwinki, lek przeciwnowotworowy, morfologia krwi, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, płytki krwi, szpik kostny, temozolomid, właściwości cytotoksyczne, zaburzenia hematologiczne, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Białaczka włochatokomórkowa – Patofizjologia i mechanizm
Białaczka włochatokomórkowa (HCL) jest przewlekłym nowotworem limfocytów B, charakteryzującym się obecnością mutacji BRAF V600E u 80-90% pacjentów, prowadzącej do konstytutywnej aktywacji szlaku RAS-RAF-MEK-ERK. Mutacja ta powoduje zwiększoną proliferację i przeżycie komórek nowotworowych, a także specyficzny fenotyp komórek z cytoplazmatycznymi wypustkami. Komórki HCL pochodzą z dojrzałych, aktywowanych limfocytów B pamięci (post-germinal center), co potwierdzają mutacje w genach IGHV u około 90% chorych. Dodatkowo, u około 16% pacjentów obserwuje się mutacje CDKN1B (p27), a także zmiany w genach epigenetycznych i utratę materiału genetycznego z chromosomu 7q. U 5% pacjentów bez mutacji BRAF V600E (BRAF wild type) występują alternatywne mutacje, m.in. w genie MAP2K1, co wiąże się z bardziej agresywnym przebiegiem choroby i gorszą odpowiedzią na terapię analogami puryn.
apoptoza, białaczka włochatokomórkowa, cyklina D1, czynnik transkrypcyjny KLF2, fibronektyna, gen CDKN1B, immunoglobuliny, inhibitor BRAF, inhibitor MEK, komórki nowotworowe, limfocyt B, mielotoksyczność, mutacja BRAF V600E, promieniowanie jonizujące, przeciwciało anty-CD20, receptor BCR, szlak PI3K/AKT, szlak sygnałowy Ras/Raf/MEK/ERK, szpik kostny, VCAM-1, włóknienie szpiku - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Depakine Chronosphere 750 (500,06 mg + 217,75 mg)/sasz.
Badania genotoksyczności walproinianu wykazały brak działania mutagennego in vitro w testach na bakteriach, komórkach chłoniaka myszy oraz hepatocytach szczura. W badaniach in vivo efekty genotoksyczne zależały od drogi podania: po podaniu doustnym nie stwierdzono aberracji chromosomowych ani cech letalnych u gryzoni, natomiast podanie dootrzewnowe wiązało się z uszkodzeniami DNA i chromosomów. U pacjentów z padaczką leczonych walproinianem obserwowano zwiększoną wymianę chromatyd siostrzanych, jednak wyniki porównań z pacjentami nieleczonymi były niejednoznaczne, a kliniczne znaczenie tych zmian pozostaje nieustalone. Badania rakotwórczości nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. Walproinian wykazuje działanie teratogenne u myszy, szczurów i królików, powodując wady rozwojowe wielu narządów oraz zaburzenia behawioralne u potomstwa nawet do trzeciego pokolenia, choć mechanizmy tych efektów i ich znaczenie kliniczne wymagają dalszych badań.
aberracje chromosomowe, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, komórki chłoniaka myszy, margines bezpieczeństwa, naprawa DNA, narządy rozrodcze, niepłodność męska, pękanie nici DNA, pierwotne hepatocyty, poziom dawkowania, szpik kostny, układ słuchowy, uszkodzenie chromosomów, wady rozwojowe, wymiana chromatyd siostrzanych, zaburzenia zachowania, zanik jąder, zmiany behawioralne, zmiany histopatologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Białaczka – Leczenie
Leczenie białaczki jest złożone i zależy od typu choroby (ostra lub przewlekła), wieku pacjenta, stanu ogólnego oraz stopnia zaawansowania. Standardowe postępowanie w ostrej białaczce szpikowej (AML) i limfoblastycznej (ALL) obejmuje fazy indukcji remisji (intensywna chemioterapia, np. schemat „7+3” z cytoarabiną i daunorubicyną), konsolidacji oraz podtrzymania, trwające odpowiednio około 6-12 miesięcy dla AML i do 2 lat dla ALL. Terapie celowane, takie jak inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) w CML (np. imatynib, dazatynib) oraz leki celowane na mutacje FLT3 w AML (midostauryna, kwizartynib), znacząco poprawiły wyniki leczenia. Immunoterapia, w tym terapia komórkami CAR-T, stanowi innowacyjne podejście, szczególnie w nawrotowych i opornych przypadkach ALL. Przeszczep komórek macierzystych pozostaje kluczową opcją terapeutyczną dla pacjentów z wysokim ryzykiem lub nawrotową chorobą, choć wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań. Radioterapia stosowana jest głównie w specyficznych sytuacjach, takich jak zajęcie OUN czy przygotowanie do przeszczepu.
antracyklina, chemioterapia, chromosom Philadelphia, cyklofosfamid, dazatynib, gen BCR-ABL1, ibrutynib, imatynib, immunoterapia, indukcja remisji, inhibitor kinazy tyrozynowej, leczenie podtrzymujące, lenalidomid, metotreksat, midostaurin, mutacja FLT3, mutacja TP53, nilotynib, opieka wspomagająca, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka promielocytowa, ostra białaczka szpikowa, przeciwciało monoklonalne, przeszczep allogeniczny, przeszczep autologiczny, przeszczep komórek macierzystych, przeszczep szpiku kostnego, przewlekła białaczka limfocytowa, przewlekła białaczka szpikowa, radioterapia, rehabilitacja onkologiczna, remisja całkowita, rytuksymab, schemat 7+3, szpik kostny, terapia CAR-T, terapia celowana, trójtlenek arsenu, zespół uwalniania cytokin - Leksykon substancji czynnych
Immunoglobulina królicza przeciw ludzkim tymocytom – Dawkowanie i sposób podawania
Immunoglobulina królicza przeciw ludzkim tymocytom (Thymoglobuline) jest stosowana w różnych wskazaniach transplantologicznych i hematologicznych, z dawkowaniem dostosowanym do konkretnego celu terapii. W profilaktyce odrzucenia przeszczepu dawka wynosi 1,0–1,5 mg/kg mc./dobę, podawana przez 2–9 dni (nerka, trzustka, wątroba) lub 2–5 dni (serce), z sumaryczną dawką odpowiednio 2,0–13,5 mg/kg mc. i 2,0–7,5 mg/kg mc. W leczeniu ostrego odrzucenia stosuje się 1,5 mg/kg mc./dobę przez 3–14 dni (4,5–21 mg/kg mc. sumarycznie). Profilaktyka ostrej i przewlekłej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi wymaga 2,5 mg/kg mc./dobę od dnia –4 do –1, z dawką całkowitą 7,5–10 mg/kg mc. W terapii ostrej, sterydoopornej choroby przeszczep przeciw gospodarzowi dawka wynosi 2–5 mg/kg mc./dobę przez 5 dni (10–25 mg/kg mc. sumarycznie). W niedokrwistości aplastycznej zaleca się 2,5–3,5 mg/kg mc./dobę przez 5 dni (12,5–17,5 mg/kg mc. sumarycznie), choć brak jest kontrolowanych badań klinicznych potwierdzających tę terapię. Schemat dawkowania u dzieci nie różni się od stosowanego u dorosłych.
choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, immunoglobulina królicza przeciw tymocytom, infuzja dożylna, kortykosteroid dożylny, krew obwodowa, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwhistaminowy, macierzyste komórki krwiotwórcze, niedokrwistość aplastyczna, odrzucanie przeszczepu, odrzucenie przeszczepu, populacja pediatryczna, przeszczepienie komórek, roztwór glukozy, sól fizjologiczna, sterydooporna choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, szpik kostny, Thymoglobuline - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Lenalidomide Grindeks 25 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa lenalidomidu wykazały niską toksyczność ostrą, z dawkami letalnymi doustnymi przekraczającymi 2000 mg/kg/dobę u gryzoni, co znacznie przewyższa dawki terapeutyczne u ludzi. W badaniach przewlekłych na szczurach (75-300 mg/kg/dobę przez 26 tygodni) zaobserwowano odwracalne zwiększenie mineralizacji miedniczek nerkowych, z NOAEL poniżej 75 mg/kg/dobę, co odpowiada około 25-krotnej ekspozycji względem ludzi (AUC). U małp dawki 4-6 mg/kg/dobę przez 20 tygodni powodowały wysoką toksyczność hematologiczną i śmiertelność, natomiast dawki 1-2 mg/kg/dobę przez rok wywoływały odwracalne zmiany w szpiku kostnym i atrofię grasicy; dawka 1 mg/kg/dobę odpowiada ekspozycji u ludzi i wiązała się z niewielkim zmniejszeniem liczby leukocytów. Lenalidomid wykazuje silne działanie teratogenne, potwierdzone u małp i królików, powodując wady kończyn, atrezję odbytu oraz zmiany w narządach wewnętrznych, nawet przy dawkach zbliżonych do ekspozycji klinicznej.
atrezja odbytu, atrofia grasicy, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, brak płata środkowego płuc, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, ekspozycja u ludzi, komórkowość szpiku kostnego, krwinka biała, krwinka czerwona, lenalidomid, mineralizacja miedniczek nerkowych, morfologia krwi, NOAEL, oligodaktylia, płytka krwi, polidaktylia, przemieszczenie nerek, rozwój zarodkowo-płodowy, stosunek komórek mieloidalnych do erytroidalnych, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność hematologiczna, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, wada wrodzona, wada wrodzona kończyn, zastawka przedsionkowo-komorowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Paracetamol Kabi 10 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa paracetamolu w postaci roztworu do infuzji 10 mg/ml wykazały dobrą tolerancję miejscową na modelach zwierzęcych (szczury, króliki) bez istotnych objawów nietolerancji lub działań niepożądanych w miejscu podania. Testy alergizujące na świnkach morskich nie wykazały opóźnionej nadwrażliwości kontaktowej, co wskazuje na niski potencjał alergizujący. Brak jest jednak aktualnych badań klinicznych dotyczących wpływu paracetamolu na rozród i rozwój potomstwa, co ogranicza pełną ocenę bezpieczeństwa w tym zakresie.
bezpieczeństwo przedkliniczne, białaczka z komórek jednojądrzastych, genotoksyczność, genotoksyczność paracetamolu, paracetamol w roztworze do infuzji, płodność, potencjał alergizujący, potencjał rakotwórczy, rozwój zarodkowo-płodowy, szpik kostny, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wątrobowa, tolerancja miejscowa - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka limfoblastyczna – Epidemiologia
Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) to złośliwy nowotwór charakteryzujący się niekontrolowaną proliferacją niedojrzałych limfoblastów, najczęściej występujący u dzieci, stanowiący 30-40% nowotworów pediatrycznych i 80% białaczek dziecięcych. Globalna zachorowalność wynosi od 1,0 do 4,75/100 000 osób rocznie, z około 6100 nowymi przypadkami w USA w 2025 roku (0,3% wszystkich nowotworów). W Europie wskaźnik ten to 1,28/1 000 000, z wyraźnym szczytem zachorowań u dzieci w wieku 2-5 lat oraz mniejszym po 40. roku życia. Zachorowalność jest wyższa u mężczyzn (stosunek 1,4:1) i różni się w zależności od regionu, grupy etnicznej i płci. W USA wyższe wskaźniki obserwuje się u dzieci białych i latynoskich (odpowiednio 36 i 41 przypadków/milion) w porównaniu do afrykańskich (15/milion). Wzrost zachorowalności na B-komórkową ALL w Europie wynosi około 1% rocznie. Czynniki ryzyka obejmują mutacje genetyczne (np. translokacja t(9;22) BCR-ABL1 u 15-50% dorosłych), zespół Downa oraz ekspozycję prenatalną na promieniowanie rentgenowskie. Etiologia jest wieloczynnikowa, z udziałem interakcji genetyczno-środowiskowych, choć brak jednoznacznych dowodów na wpływ innych czynników środowiskowych czy infekcji.
ataksja-teleangiektazja, białaczka dziecięca, chemioterapia, hybrydyzacja fluorescencyjna in situ, komórki limfoidalne, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór dziecięcy, ostra białaczka limfoblastyczna, pole elektromagnetyczne, promieniowanie jonizujące, promieniowanie rentgenowskie, przeszczepienie szpiku kostnego, radioterapia, reakcja łańcuchowa polimerazy, schemat chemioterapii, sekwencjonowanie nowej generacji, standaryzowany wskaźnik zachorowalności, stratyfikacja ryzyka, szpik kostny, transformacja nowotworowa, trisomia 21, zespół Blooma, zespół Downa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Olanzapine Bluefish 5 mg
Przedkliniczne badania toksyczności olanzapiny wykazały, że dawki śmiertelne (LD50) u myszy i szczurów wynoszą odpowiednio około 210 mg/kg i 175 mg/kg masy ciała, natomiast psy tolerują doustne dawki do 100 mg/kg bez zgonów. Objawy ostrej toksyczności obejmowały zmniejszenie aktywności, śpiączkę, drgawki, ślinotok oraz zahamowanie przyrostu masy ciała. W badaniach przewlekłych (do 3 miesięcy u myszy i do roku u szczurów i psów) obserwowano hamowanie aktywności OUN, objawy antycholinergiczne oraz obwodowe zaburzenia hematologiczne, w tym zależne od dawki leukopenię u myszy i niespecyficzne zmniejszenie leukocytów u szczurów. U psów poddanych dawkom 8-10 mg/kg/dobę (AUC 12-15-krotnie wyższe niż u ludzi przy dawce 12 mg) stwierdzono odwracalną neutropenię, trombocytopenię i niedokrwistość, bez uszkodzenia progenitorowych komórek szpiku.
ataksja, AUC, badanie in vitro, badanie in vivo, cykl płciowy, cytopenia, dawka śmiertelna, działanie antycholinergiczne, działanie cytotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, jadłowstręt, komórki progenitorowe szpiku, leukocyt, model zwierzęcy, neuroleptyk, neutropenia, niedokrwistość, ośrodkowy układ nerwowy, prolaktyna, szpik kostny, toksyczność ostra, trombocytopenia - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak ewinga – Epidemiologia
Mięsak Ewinga jest drugim najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym kości u dzieci i młodych dorosłych, stanowiąc 10-15% guzów kości i mniej niż 5% mięsaków tkanek miękkich. Roczna zapadalność w USA wynosi około 2,93 przypadków na milion osób, a w populacji poniżej 20 lat wzrasta do 9-10/milion. Szczyt zachorowań przypada na 14-15 lat, z 80-90% diagnoz przed 20. rokiem życia. Mięsak częściej dotyczy mężczyzn (współczynnik 1,5-3:1) i osób rasy białej, u których zapadalność jest co najmniej 9-krotnie wyższa niż u rasy czarnej. Lokalizacja guza jest równomiernie rozłożona między szkielet osiowy a kości długie, z 50% przypadków w metadiafizach kości długich (udowa, piszczelowa, ramienna) i 25% w miednicy. Około 25% pacjentów ma przerzuty w chwili diagnozy, najczęściej do płuc (50%), kości (25%) i szpiku kostnego. Mięsak Ewinga uznawany jest za chorobę ogólnoustrojową, co potwierdza wysoka śmiertelność przy leczeniu wyłącznie miejscowym (80-90%).
badanie PET-CT, choroba nawrotowa, choroba nowotworowa, choroba przerzutowa, choroba zlokalizowana, czynnik prognostyczny, czynnik ryzyka, guz kości, guz tkanek miękkich, leczenie skojarzone, mięsak Ewinga, mięsak tkanek miękkich, nowotwór wtórny, obrazowanie rezonansem magnetycznym, ostra białaczka limfoblastyczna, pierwotny nowotwór złośliwy kości, przerzut do płuc, staging, szczyt zachorowań, szpik kostny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, współczynnik zachorowalności, wtórny nowotwór pierwotny