Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku Atrovent (0,25 mg/ml, roztwór do nebulizacji)

Bromek ipratropiowy został szczegółowo przebadany pod kątem bezpieczeństwa na wielu gatunkach zwierząt laboratoryjnych z wykorzystaniem różnych dróg podania. Badania przedkliniczne dostarczyły kompleksowych danych o tolerancji miejscowej i ogólnoustrojowej tej substancji czynnej.¹

Toksyczność po podaniu jednorazowym

Ocena toksyczności ostrej bromku ipratropiowego została przeprowadzona na różnych gatunkach gryzoni i innych zwierząt z zastosowaniem trzech głównych dróg podania: wziewnej, doustnej i dożylnej. Po podaniu wziewnym minimalna dawka śmiertelna u samców świnek morskich wynosiła 199 mg/kg. Warto zauważyć, że u szczurów nie zaobserwowano śmiertelności nawet po największych, technicznie możliwych do podania dawkach (0,05 mg/kg przy 4-godzinnej ekspozycji lub po 160 rozpyleniach bromku ipratropiowego w dawce 0,02 mg/rozpylenie).²

W badaniach doustnych wartości LD50 (dawka powodująca śmierć 50% badanych zwierząt) wynosiły:³

• dla myszy – 1585 mg/kg
• dla szczurów – 1925 mg/kg
• dla królików – 1920 mg/kg

Po podaniu dożylnym wartości LD50 wynosiły:⁴

• dla myszy – 13,6 mg/kg
• dla szczurów – 15,8 mg/kg
• dla psów – około 18,2 mg/kg

Obserwowane objawy kliniczne toksyczności ostrej obejmowały: rozszerzenie źrenic, suchość błony śluzowej jamy ustnej, duszność, drżenie, skurcze i/lub tachykardię. Te objawy są zgodne z mechanizmem działania antagonistycznego wobec receptorów muskarynowych.⁵

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

Szczegółowe badania toksyczności przewlekłej przeprowadzono na szczurach, królikach, psach i małpach z gatunku Rhesus przy zastosowaniu różnych dróg podania. W badaniach podawania wziewnego trwających do 6 miesięcy wyznaczono poziomy dawkowania, przy których nie obserwowano działań niepożądanych (NOAEL – no-observed adverse effect level):⁶

• u szczurów – 0,38 mg/kg/dobę
• u psów – 0,18 mg/kg/dobę
• u małp gatunku Rhesus – 0,8 mg/kg/dobę

U psów podczas badań toksyczności przewlekłej zaobserwowano suchość błony śluzowej jamy ustnej oraz tachykardię. Co istotne, nie stwierdzono żadnych histopatologicznych zmian związanych z podawaniem substancji, zarówno w układzie oskrzelowo-płucnym, jak i w innych narządach. W badaniach doustnych u szczurów wartość NOAEL po 18 miesiącach stosowania wynosiła 0,5 mg/kg/dobę.⁷

Dodatkowe badania toksyczności po wielokrotnym podaniu wziewnym u szczurów (do 6 miesięcy) i psów (do 3 miesięcy) z wykorzystaniem alternatywnych postaci leku (donosowa, z propelentami HFA 134a lub proszek do inhalacji z laktozą) nie dostarczyły nowych informacji o profilu toksyczności bromku ipratropiowego. Badania na psach z wykorzystaniem podania donosowego przez okres do 6 miesięcy wykazały brak toksyczności przy dawkach większych niż 0,20 mg/kg/dobę, co potwierdziło wyniki wcześniejszych badań 13-tygodniowych. Porównawcze badania wykazały podobny profil toksykologiczny leku zawierającego w składzie HFA oraz tradycyjnego zawierającego CFC.⁸

Tolerancja miejscowa

Badania tolerancji miejscowej wykazały dobrą znośność wodnego roztworu bromku ipratropiowego. W badaniu na szczurach, roztwór w dawce 0,05 mg/kg podawany wziewnie w pojedynczej ekspozycji przez ponad 4 godziny był dobrze tolerowany. Również w badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym potwierdzono dobrą tolerancję miejscową bromku ipratropiowego.⁹

Immunogenność

W badaniach immunogenności przeprowadzonych na świnkach morskich nie wykazano żadnych czynnych ani biernych skórnych reakcji anafilaktycznych po podaniu bromku ipratropiowego.¹⁰

Genotoksyczność i rakotwórczość

Potencjał genotoksyczny bromku ipratropiowego został oceniony w kompleksowych badaniach zarówno in vitro jak i in vivo:¹¹

• Badania in vitro – test Amesa (ocena mutagenności na bakteriach)
• Badania in vivo:
  • Test mikrojądrowy
  • Test dominującego czynnika letalnego u myszy
  • Test cytogenetyczny na komórkach szpiku kostnego chomika chińskiego

Wyniki wszystkich tych badań były negatywne, co wskazuje na brak potencjału genotoksycznego bromku ipratropiowego.

Długoterminowe badania na myszach i szczurach nie wykazały działania guzotwórczego ani rakotwórczego bromku ipratropiowego, co potwierdza bezpieczeństwo substancji w kontekście potencjalnego ryzyka onkogennego.¹²

Toksyczny wpływ na reprodukcję i rozwój

W ramach oceny bezpieczeństwa reprodukcyjnego przeprowadzono szereg badań na myszach, szczurach i królikach dotyczących:¹³

• Wpływu na płodność
• Toksyczności dla zarodka i płodu
• Rozwoju okołoporodowego i poporodowego

W badaniach doustnych największe zastosowane dawki (1000 mg/kg/dobę u szczurów i 125 mg/kg/dobę u królików) wykazały toksyczność dla organizmów matek obu gatunków. U szczurów obserwowano również toksyczność dla zarodka i płodu, objawiającą się zmniejszeniem masy płodu. Istotny jest fakt, że nie stwierdzono żadnych wad rozwojowych związanych z podawaniem bromku ipratropiowego.¹⁴

W badaniach z podaniem wziewnym najwyższe technicznie możliwe do podania dawki aerozolu inhalacyjnego (1,5 mg/kg/dobę u szczurów i 1,8 mg/kg/dobę u królików) nie wykazały niepożądanego wpływu na rozmnażanie, co dodatkowo potwierdza bezpieczeństwo bromku ipratropiowego w kontekście reprodukcji.¹⁵