onkometabolit
Onkometabolity to związki metaboliczne, które powstają w wyniku mutacji enzymów w komórkach nowotworowych i mają zdolność do promowania procesów onkogenezy. Najlepiej poznane onkometabolity to 2-hydroksyglutaran (2-HG), fumaran i bursztynian, które gromadzą się w komórkach w wyniku mutacji genów kodujących enzymy cyklu Krebsa, takie jak dehydrogenaza izocytrynianowa (IDH), dehydrogenaza fumaranowa (FH) i dehydrogenaza bursztynianowa (SDH).
Mechanizm działania onkometabolitów polega głównie na hamowaniu aktywności dioksygenaz zależnych od α-ketoglutaranu, co prowadzi do zaburzeń epigenetycznych, w tym nieprawidłowej metylacji DNA i histonów. Te zmiany epigenetyczne wpływają na ekspresję genów i mogą prowadzić do zahamowania różnicowania komórek oraz promocji transformacji nowotworowej.
Wykrywanie onkometabolitów ma istotne znaczenie diagnostyczne, szczególnie w przypadku glejaków, gdzie mutacje IDH i związane z nimi podwyższone stężenie 2-HG są markerem diagnostycznym i prognostycznym. Onkometabolity stanowią także potencjalny cel terapeutyczny w leczeniu nowotworów, a inhibitory zmutowanych enzymów (np. inhibitory IDH) są już stosowane w terapii niektórych nowotworów hematologicznych.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Paraganglioma to rzadki nowotwór neuroendokrynny o wysokim stopniu dziedziczności (~40%), wywodzący się z komórek paragangliów, które mogą wydzielać katecholaminy. Patogeneza obejmuje nadmierne wydzielanie katecholamin lub efekt masy guza, prowadzący do objawów klinicznych. Kluczową rolę odgrywają mutacje w genach związanych z szlakiem pseudohipoksji (VHL, SDHx, EPAS1/HIF2A), które powodują stabilizację czynników indukowanych hipoksją (HIF), akumulację bursztynianu jako onkometabolitu, hipermetylację DNA i histonów oraz zwiększoną produkcję wolnych rodników tlenowych. Genetyczna klasyfikacja wyróżnia trzy główne podtypy molekularne: szlak kinaz sygnałowych (RET, NF1, TMEM127, MAX), pseudohipoksyczny (VHL, SDHx, EPAS1, inne) oraz szlak Wnt (CSDE1, MAML3). Mutacje SDHB wiążą się z wysokim ryzykiem złośliwości i przerzutów (>40%), natomiast mutacje SDHD często powodują mnogie guzy o niższym ryzyku przerzutów.
ablacja częstotliwością radiową, cykl Krebsa, czynnik indukowany hipoksją, dehydrogenaza bursztynianowa, dehydrogenaza jabłczanowa, guz chromochłonny, hipermetylacja genomu, katecholaminy, łańcuch oddechowy, metabolomika, mutacja genetyczna, mutacja SDHB, nowotwór neuroendokrynny, onkometabolit, paraganglion, pseudohipoksja, spektroskopia rezonansu magnetycznego, szlak mTOR, szlak RAS/MAPK, terapia radioizotopowa, wolne rodniki tlenowe -
Leksykon chorób i schorzeń
Białaczki stanowią heterogenną grupę nowotworów hematologicznych, charakteryzujących się niekontrolowaną proliferacją niedojrzałych komórek krwiotwórczych w szpiku kostnym i krwi obwodowej. Patogeneza obejmuje liczne mutacje genetyczne, takie jak translokacje chromosomowe (np. chromosom Philadelphia t(9;22) w CML), mutacje genów supresorowych (TP53), onkogenów (FLT3, RAS) oraz zaburzenia epigenetyczne (metylacja DNA, mutacje TET2, ASXL1, IDH1/IDH2). W AML często występują mutacje CEBPA (14% przypadków) i NPM1, a w ALL dominują translokacje i aberracje genów regulatorowych linii limfocytarnej. CLL cechuje się specyficznym profilem ekspresji genów, delecją 13q14 oraz mutacjami ATM, które wpływają na przebieg choroby i oporność na leczenie. Mikrootoczenie szpiku, w tym nisze komórek macierzystych i interakcje z komórkami śródbłonka, odgrywa kluczową rolę w progresji i nawrotach białaczek, a mechanizmy oporności obejmują mutacje drugiego miejsca IDH, modyfikacje posttranslacyjne czynników splicingowych oraz nadekspresję receptorów kinaz (TGFR).
aberracja genetyczna, apoptoza, białaczka, chromosom Philadelphia, delecja 13q14, efekt przeszczep-przeciwko-białaczce, fenbendazol, gen BCR-ABL, gen supresorowy nowotworów, hematopoeza klonalna, heterogenność klonalna, hydroksymetylacja DNA, inhibitor kinazy tyrozynowej, komórka hematopoetyczna, komórka nowotworowa, komórka śródbłonka, metylacja DNA, mieloblast, modyfikacja epigenetyczna, mutacja ATM, mutacja genetyczna, onkometabolit, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka szpikowa, promieniowanie jonizujące, przewlekła białaczka limfocytowa, przewlekła białaczka szpikowa, szlak JAK-STAT, szpik kostny, transformacja złośliwa, translokacja chromosomowa, zaburzenie różnicowania
