efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Crosuvo 10 mg
Rozuwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, wykazuje specyficzny profil farmakokinetyczny z Cmax osiąganym około 5 godzin po podaniu doustnym oraz bezwzględną biodostępnością około 20%, co wskazuje na istotny efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Objętość dystrybucji wynosi około 134 l, a lek wiąże się z białkami osocza w 90%, głównie z albuminami. Metabolizm jest ograniczony (~10%), głównie przez CYP2C9, z mniejszym udziałem CYP2C19, CYP3A4 i CYP2D6, co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych. Eliminacja odbywa się głównie z kałem (~90% w formie niezmienionej) oraz w mniejszym stopniu z moczem (~10%, z czego 5% w formie niezmienionej). Okres półtrwania wynosi około 19 godzin, umożliwiając dawkowanie raz na dobę, a klirens osoczowy to około 50 l/h (SD 21,7%). Farmakokinetyka jest liniowa i stabilna przy wielokrotnym podawaniu, bez akumulacji.
AUC, BCRP, biodostępność bezwzględna, biosynteza cholesterolu, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, dyslipidemia, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ustrojowa, hepatocyt, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, izoenzym, klirens kreatyniny, klirens LDL-C, klirens osoczowy, LDL cholesterol, liniowość farmakokinetyki, OATP-C, OATP1B1, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pacjent dializowany, pochodne laktonowe, pochodne N-demetylowane, polimorfizm genetyczny, profil farmakokinetyczny, rozuwastatyna, skala Child-Pugh, stężenie maksymalne, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Solifenacin succinate + Tamsulosin hydrochloride Adamed 6 mg + 0,4 mg
Produkt leczniczy Solifenacin succinate + Tamsulosin hydrochloride Adamed zawiera solifenacynę bursztynian (6 mg) oraz tamsulosynę chlorowodorek (0,4 mg) w formie tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu. Po wielokrotnym podaniu, tmax dla solifenacyny wynosi 4,27–4,76 h, a dla tamsulosyny 3,47–5,65 h. Cmax solifenacyny mieści się w zakresie 26,5–32,0 ng/ml, a tamsulosyny 6,56–13,3 ng/ml; AUC dla solifenacyny wynosi 528–601 ng·h/ml, a dla tamsulosyny 97,1–222 ng·h/ml. Biodostępność solifenacyny to około 90%, natomiast tamsulosyny 70–79%. Wysokotłuszczowy posiłek zwiększa Cmax tamsulosyny o 54% i AUC o 33%, nie wpływając na farmakokinetykę solifenacyny. Interakcje z werapamilem powodują wzrost Cmax i AUC obu substancji, jednak bez istotnego znaczenia klinicznego. Okres półtrwania wynosi odpowiednio 49,5–53,0 h dla solifenacyny i 12,8–14,0 h dla tamsulosyny. Farmakokinetyka obu leków wykazuje zmienność zależną od wieku, wzrostu i stężenia α1-kwaśnej glikoproteiny, jednak bez klinicznego wpływu na dawkowanie.
4R-hydroksy solifenacyna, 4R-hydroksy-N-tlenek solifenacyny, biodostępność solifenacyny, efekt pierwszego przejścia, gamma-glutamylotranspeptydaza, hemodializa, izoenzym CYP2D6, izoenzym CYP3A4, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, maksymalne stężenie w osoczu, N-glukuronid, N-tlenek solifenacyny, niewydolność nerek, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, pole pod krzywą stężenia w czasie, siarczan tamsulosyny, skala Child-Pugh, solifenacyny bursztynian, tabletka o zmodyfikowanym uwalnianiu, tamsulosyny chlorowodorek, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, α1-kwaśna glikoproteina - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Simvasterol 20 mg
Symwastatyna, zawarta w preparacie Simvasterol, jest prolekiem inhibującym reduktazę HMG-CoA, kluczowy enzym w syntezie cholesterolu, co prowadzi do obniżenia stężenia LDL-C, triglicerydów oraz apolipoproteiny B, a także niewielkiego wzrostu HDL-C. Lek dostępny jest w tabletkach powlekanych o dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, z różną zawartością laktozy (od 65,73 mg do 262,92 mg). Po podaniu doustnym symwastatyna jest dobrze wchłaniana, jednak jej biodostępność ogólnoustrojowa aktywnego metabolitu beta-hydroksykwasu wynosi poniżej 5% z powodu intensywnego efektu pierwszego przejścia w wątrobie. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po 1-2 godzinach, a przyjmowanie leku z posiłkiem nie wpływa na jego wchłanianie. Symwastatyna i jej metabolity wiążą się z białkami osocza w ponad 95%, co ma znaczenie dla potencjalnych interakcji lekowych. Metabolizm odbywa się głównie przez enzym CYP3A4, a lek jest substratem transporterów OATP1B1 i BCRP, co dodatkowo wpływa na jego dystrybucję i interakcje farmakologiczne. Okres półtrwania aktywnego metabolitu wynosi około 1,9 godziny, a eliminacja odbywa się głównie drogą żółciową (60% z kałem) i w mniejszym stopniu nerkową (13% z moczem). Nie obserwuje się kumulacji leku przy stosowaniu wielokrotnym.
apolipoproteina B, BCRP, beta-hydroksykwas, biodostępność beta-hydroksykwasu, CYP3A4, cytochrom P450, działanie niepożądane, efekt pierwszego przejścia, HDL cholesterol, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hiperlipidemia, inhibitor reduktazy HMG-CoA, laktoza jednowodna, LDL cholesterol, miopatia, OATP1B1, okres półtrwania, pompa lekowa, profil lipidowy, prolek, ryzyko sercowo-naczyniowe, symwastatyna, triglicerydy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Pedicetamol 100 mg/ml
Pedicetamol, zawierający 100 mg/ml paracetamolu w postaci roztworu doustnego, charakteryzuje się wysoką biodostępnością wynoszącą 75-85% po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest szybko, w ciągu 0,5-2 godzin, co zależy od formy farmaceutycznej. Paracetamol wykazuje niski stopień wiązania z białkami osocza (~10%), co umożliwia jego szybką dystrybucję. Czas do uzyskania maksymalnego działania terapeutycznego wynosi 1-3 godziny, a efekt utrzymuje się przez 3-4 godziny, co determinuje schemat dawkowania. Metabolizm leku odbywa się głównie w wątrobie (90-95%) poprzez glukuronidację, sprzęganie z kwasem siarkowym oraz cysteiną, a mniej niż 5% dawki wydalane jest w postaci niezmienionej z moczem.
biodostępność paracetamolu, działanie terapeutyczne, efekt pierwszego przejścia, funkcja wątroby, glukuronidacja, hepatotoksyczność, kinetyka liniowa, nefrotoksyczność, niedobór glutationu, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, przedawkowanie paracetamolu, przewód pokarmowy, roztwór doustny paracetamolu, sprzęganie z cysteiną, sprzęganie z kwasem siarkowym, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wydalanie z moczem, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Noretysteron octan – Wskazania do stosowania
Noretysteron octan (NETA) jest syntetycznym progestagenem stosowanym w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet z objawami niedoboru estrogenów w okresie menopauzy. W połączeniu z estradiolem, NETA znajduje zastosowanie zarówno w schemacie sekwencyjnym, jak i ciągłym, dostosowując się do indywidualnych potrzeb pacjentek. Przykładem preparatu transdermalnego jest Systen Sequi, który składa się z dwóch plastrów: Systen 50 (uwalniający 50 μg estradiolu/24h z powierzchni 16 cm²) oraz Systen Conti (uwalniający 50 μg estradiolu i 170 μg noretysteronu octanu/24h z powierzchni 16 cm²). Terapia ta skutecznie łagodzi objawy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, zmienność nastroju oraz suchość pochwy i dyskomfort podczas stosunków płciowych.
efekt niepożądany, efekt pierwszego przejścia, estradiol, forma farmaceutyczna, hormonalna terapia zastępcza, krwawienie z odstawienia, nocne poty, noretysteron octan, objawy menopauzalne, profil lipidowy, progestagen syntetyczny, schemat ciągły, schemat sekwencyjny, schemat terapeutyczny, suchość pochwy, system transdermalny, terapia hormonalna, terapia sekwencyjna, uderzenia gorąca, zaburzenia menopauzalne - Leksykon substancji czynnych
Nintedanib – Właściwości farmakokinetyczne
Nintedanib wykazuje złożoną farmakokinetykę charakteryzującą się niską bezwzględną biodostępnością wynoszącą 4,69% po podaniu doustnym dawki 100 mg, co jest wynikiem efektu nośnikowego i intensywnego metabolizmu pierwszego przejścia. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w czasie 2-4 godzin (zakres 0,5-8 h), a stan stacjonarny stężenia leku uzyskuje się w ciągu tygodnia. Nintedanib wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (97,8%) oraz dużą objętość dystrybucji (Vss = 1050 L), co wskazuje na szerokie rozmieszczenie w tkankach. Eliminacja leku odbywa się głównie przez metabolizm hydrolityczny i wydalanie z żółcią i kałem (93,4% dawki), z minimalnym udziałem wydalania nerkowego (0,05% dawki po podaniu doustnym). Końcowy okres półtrwania wynosi 10-15 godzin, a kumulacja po wielokrotnym podaniu jest niewielka (1,04-krotność dla Cmax i 1,38-krotność dla AUC). Spożycie posiłku zwiększa ekspozycję na lek o około 20% i opóźnia czas osiągnięcia Cmax do około 4 godzin.
aminotransferazy wątrobowe, białko oporności raka piersi, choroba śródmiąższowa płuc, cytochrom P450, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka nintedanibu, glikoproteina p, hydroliza esterazowa, idiopatyczne włóknienie płuc, klirens osoczowy, łagodne zaburzenie czynności wątroby, niedrobnokomórkowy rak płuca, proporcjonalność dawki, skala Child-Pugh, stabilność farmaceutyczna, stężenie maksymalne w osoczu, UDP-glukuronosyltransferaza, umiarkowane zaburzenie czynności wątroby, wiązanie z białkami osocza, zależność ekspozycja-odpowiedź, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Iporel 0,075 mg
Klonidyna chlorowodorek, substancja czynna leku IPOREL 75 µg w formie tabletek, wykazuje dobrą biodostępność po podaniu doustnym, z osiągnięciem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w ciągu 3-5 godzin. Metabolizm leku odbywa się głównie w wątrobie poprzez różne szlaki enzymatyczne, z efektem pierwszego przejścia. Eliminacja klonidyny zachodzi przede wszystkim przez nerki, z wydalaniem około 65% dawki w moczu, zarówno w formie niezmienionej, jak i metabolitów. Okres półtrwania (t½) u pacjentów z prawidłową funkcją nerek wynosi około 12-13 godzin, co umożliwia dawkowanie 2-3 razy na dobę.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Alermed 10 mg
Cetyryzyna dichlorowodorek, substancja czynna leku Alermed, jest silnym i selektywnym antagonistą obwodowych receptorów histaminowych H1, należącym do pochodnych piperazyny (kod ATC: R06AE07). W dawce 10 mg podawanej raz lub dwa razy na dobę skutecznie hamuje napływ eozynofili w późnej fazie reakcji alergicznej, co potwierdzają badania kliniczne u pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa i współistniejącą astmą. Cetyryzyna wykazuje dobrą farmakokinetykę z maksymalnym stężeniem w osoczu około 300 ng/ml osiąganym w ciągu 1 ± 0,5 godziny, liniową kinetykę w zakresie dawek 5-60 mg oraz okres półtrwania około 10 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Lek nie wpływa na odstęp QT ani na wiązanie warfaryny z białkami osocza, co potwierdza jego bezpieczeństwo kardiologiczne i minimalizuje ryzyko interakcji farmakologicznych.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma, atopia, bąbel pokrzywkowy, biodostępność, cetyryzyna, choroba miąższu wątroby, dystrybucja tkankowa, działanie przeciwalergiczne, efekt pierwszego przejścia, elektrokardiogram, eozynofil, hemodializa, klirens kreatyniny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwzakrzepowy, marskość żółciowa, odstęp QT, okres półtrwania, pochodna piperazyny, receptor histaminowy H1, stężenie w osoczu, tolerancja lekowa, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zastój żółci - Leksykon substancji czynnych
Symwastatyna – Przeciwwskazania stosowania
Symwastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub pomocnicze składniki, w tym laktozę jednowodną, co jest istotne u osób z nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest czynna choroba wątroby lub utrzymujące się, niewyjaśnione podwyższenie aktywności aminotransferaz powyżej 3-krotnej górnej granicy normy. Symwastatyna jest metabolizowana w wątrobie i ulega efektowi pierwszego przejścia, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby. Ponadto, lek jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży i okresie karmienia piersią ze względu na ryzyko wad rozwojowych płodu wynikające z hamowania reduktazy HMG-CoA, kluczowego enzymu w biosyntezie cholesterolu.
amiodaron, antybiotyk makrolidowy, AUC, bezafibrat, biosynteza cholesterolu, boceprewir, brak laktazy, choroba mięśni, ciprofibrat, cyklosporyna, czynna choroba wątroby, danazol, diltiazem, efekt pierwszego przejścia, erytromycyna, fenofibrat, gemfibrozyl, hepatotoksyczność, HoFH, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, itrakonazol, ketokonazol, klarytromycyna, kobicystat, laktoza jednowodna, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lomitapid, miopatia i rabdomioliza, monitorowanie parametrów wątrobowych, nadwrażliwość na substancję czynną, nefazodon, nelfinawir, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, niewyrównana niedoczynność tarczycy, płeć żeńska, pozakonazol, reakcja anafilaktyczna, reduktaza HMG-CoA, symwastatyna, telaprewir, telitromycyna, werapamil, worykonazol, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie funkcji wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwiększenie aktywności aminotransferaz - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Aurodisc (50 mcg + 250 mcg)/dawkę
Produkt leczniczy Aurodisc zawiera dwie substancje czynne: salmeterol i flutykazon propionian, których farmakokinetyka jest odrębna i wpływa na profil działania leku. Salmeterol działa głównie lokalnie w płucach, a jego stężenia w osoczu są bardzo niskie (około 200 pg/ml lub mniej) i nie stanowią bezpośredniego wskaźnika efektu terapeutycznego. Flutykazon propionian charakteryzuje się biodostępnością wziewną na poziomie 5-11% dawki nominalnej, z niższą ekspozycją u pacjentów z astmą. Wchłanianie flutykazonu odbywa się głównie z płuc, z minimalnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego (<1%) z powodu efektu pierwszego przejścia. Substancja ta wykazuje duży klirens osoczowy (1150 ml/min), objętość dystrybucji około 300 l oraz okres półtrwania około 8 godzin, a jej metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4 do nieaktywnego metabolitu kwasu karboksylowego. Klirens nerkowy jest pomijalny, a eliminacja odbywa się głównie z kałem.
analiza farmakokinetyczna populacyjna, biodostępność flutykazonu propionianu, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, inhalator ciśnieniowy z dozownikiem, inhalator suchego proszku, izoenzym CYP3A4, klirens nerkowy, klirens osoczowy, komora inhalacyjna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodna kwasu karboksylowego, salmeterol i flutykazon propionian, stężenie w osoczu, wchłanianie ogólnoustrojowe, wiązanie z białkami osocza, właściwość farmakokinetyczna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Isoptin SR-E 240 240 mg
Werapamil chlorowodorek, będący mieszaniną racemiczną enancjomerów R i S, podlega intensywnemu metabolizmowi w wątrobie, głównie przez izoenzymy CYP3A4, CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9 i CYP2C18, prowadząc do powstania 12 metabolitów, z których norwerapamil wykazuje 10-20% aktywności farmakologicznej związku macierzystego i stanowi 6% wydalanego leku. Po podaniu doustnym biodostępność werapamilu wynosi 22% dla postaci o niemodyfikowanym uwalnianiu i 33% dla postaci o przedłużonym uwalnianiu (Isoptin SR-E 240), z szybkim wchłanianiem (>90%) z jelita cienkiego. Maksymalne stężenia w osoczu osiągane są odpowiednio po 1-2 godzinach (postać niemodyfikowana) i 4-5 godzinach (postać o przedłużonym uwalnianiu), a stan stacjonarny ustala się po 3-4 dniach terapii. Werapamil charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (1,8-6,8 l/kg) i wysokim wiązaniem z białkami osocza (~90%).
biodostępność, CYP1A2, CYP2C18, CYP2C8, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, dealkilacja, efekt pierwszego przejścia, enancjomer, hemodializa, klirens, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, norwerapamil, objętość dystrybucji, okres półtrwania, schyłkowa niewydolność nerek, stan stacjonarny, werapamil chlorowodorek