efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ondemet 0,5 mg/ml
Farmakokinetyka budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji (Ondemet) charakteryzuje się biodostępnością ogólnoustrojową u dorosłych na poziomie około 15% dawki nominalnej oraz 40-70% dawki dostarczonej pacjentowi. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po dawce 2 mg osiąga około 4 nmol/l w ciągu 10-30 minut od rozpoczęcia nebulizacji. Objętość dystrybucji wynosi około 3 L/kg masy ciała, a wiązanie z białkami osocza to 85-90%. Budezonid podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu (około 90% ulega przekształceniu przez CYP3A4), co skutkuje powstaniem metabolitów o aktywności glikokortykosteroidowej poniżej 1%. Klirens układowy u zdrowych dorosłych wynosi około 1,2 L/min, a okres półtrwania po podaniu dożylnym to 2-3 godziny. Parametry farmakokinetyczne wykazują proporcjonalność do dawki.
AUC, biodostępność ogólnoustrojowa, Cmax, cytochrom P450, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, hydroksybudezonid, hydroksyprednizolon, izoenzym CYP 3A4, klirens budezonidu, klirens układowy, nebulizator pneumatyczny, objętość dystrybucji, okres półtrwania, okres półtrwania budezonidu, proporcjonalność do dawki, stężenie budezonidu, stężenie budezonidu w osoczu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zawiesina do nebulizacji - Leksykon substancji czynnych
Loperamid – Dawkowanie i sposób podawania
Loperamid jest wskazany do leczenia objawowego ostrej i przewlekłej biegunki, z dawkowaniem dostosowanym do wieku pacjenta, rodzaju biegunki oraz szczególnych stanów klinicznych. U dorosłych w ostrej biegunce dawka początkowa wynosi 4 mg (2 tabletki/kapsułki), następnie 2 mg (1 tabletka/kapsułka) po każdym luźnym stolcu, z maksymalną dawką dobową 16 mg (8 tabletek/kapsułek). W przewlekłej biegunce dawka podtrzymująca wynosi zwykle 2-12 mg/dobę, dostosowana do uzyskania 1-2 normalnych stolców. W leczeniu biegunki związanej z IBS maksymalna dawka dobowa to 12 mg. U dzieci dawkowanie jest zależne od wieku i masy ciała, z przeciwwskazaniem do stosowania u dzieci poniżej 6 lat. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby nie jest wymagana modyfikacja dawkowania, jednak w przypadku niewydolności wątroby zaleca się ostrożność ze względu na zmniejszony metabolizm.
biegunka ostra, biegunka ostra i przewlekła, biegunka przewlekła, dawka dobowa, dyskomfort przewodu pokarmowego, działanie niepożądane, efekt pierwszego przejścia, efekt pierwszego przejścia wątrobowego, ileostomia, loperamid, loperamid z symetykonem, luźny stolec, postać farmaceutyczna, roztwór doustny, stan kliniczny, substancja czynna, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaparcie, zespół jelita drażliwego - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ivares 5 mg
Iwabradyna charakteryzuje się korzystnymi właściwościami farmakokinetycznymi, które wpływają na jej skuteczność kliniczną. Po podaniu doustnym lek jest szybko i niemal całkowicie wchłaniany, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 22 ng/ml (CV=29%) w ciągu około 1 godziny na czczo, przy dawce 5 mg dwa razy na dobę. Bezwzględna dostępność biologiczna wynosi około 40%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia w jelitach i wątrobie. Spożycie pokarmu opóźnia wchłanianie o około 1 godzinę i zwiększa ekspozycję na lek o 20-30%, dlatego zaleca się przyjmowanie leku podczas posiłków. Iwabradyna wiąże się z białkami osocza w około 70%, a jej objętość dystrybucji wynosi około 100 litrów. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, a głównym aktywnym metabolitem jest pochodna N-demetylowa (S 18982), której ekspozycja stanowi około 40% ekspozycji na substancję macierzystą. Lek wykazuje farmakokinetykę liniową w zakresie dawek 0,5-24 mg, a jego efektywny okres półtrwania wynosi około 11 godzin, co umożliwia dawkowanie dwa razy na dobę.
biotransformacja wątrobowa, cytochrom P450 3A4, częstość rytmu serca, dostępność biologiczna bezwzględna, efekt pierwszego przejścia, enancjomer S, farmakokinetyka liniowa, inhibitor CYP3A4, klirens całkowity, klirens nerkowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania efektywny, pochodna N-demetylowa, przewlekła niewydolność serca, skala Child-Pugh, stan równowagi stacjonarnej, stężenie maksymalne w osoczu, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Oxybutynin Medice 1 mg/ml
Chlorowodorek oksybutyniny, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie istotne jest ryzyko nasilenia działań niepożądanych o charakterze antycholinergicznym (suchość błon śluzowych, zaburzenia akomodacji, tachykardia, zaparcia) podczas jednoczesnego stosowania leków takich jak: leki przeciwparkinsonowskie (amantadyna, biperydon, lewodopa), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (amitriptylina, imipramina), leki przeciwpsychotyczne (fenotiazyny, klozapina), atropinopodobne środki przeciwskurczowe (hioscyna, butylobromek hioscyny) oraz inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, erytromycyna, klarytromycyna). Inhibitory CYP3A4 mogą zwiększać stężenie oksybutyniny w osoczu, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawki. Ponadto oksybutynina antagonizuje działanie leków prokinetycznych (metoklopramid, cyzapryd), co może obniżać skuteczność terapii.
alendronian, antybiotyk makrolidowy, bisfosfonian, chinidyna, choroba Parkinsona, ciśnienie tętnicze, CYP 3A4, dypirydamol, działanie antycholinergiczne, działanie sedatywne, efekt hemodynamiczny, efekt pierwszego przejścia, erytromycyna, inhibitor enzymu, interakcja farmakokinetyczna, ketokonazol, klozapina, lek prokinetyczny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, lewodopa, metoklopramid, oksybutynina, perystaltyka przewodu pokarmowego, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zaburzenia funkcji poznawczych, zaburzenia poznawcze, zapalenie przełyku - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Simratio 20 20 mg
Symwastatyna jest podawana w formie nieaktywnego laktonu, który w wątrobie ulega hydrolizie do aktywnego beta-hydroksykwasu, silnego inhibitora reduktazy HMG-CoA. Po doustnym podaniu lek charakteryzuje się dobrym wchłanianiem, jednak intensywny efekt pierwszego przejścia wątrobowego powoduje, że do krążenia ogólnego trafia mniej niż 5% dawki w formie aktywnej. Maksymalne stężenie aktywnego metabolitu osiągane jest w ciągu 1-2 godzin, a przyjmowanie leku z posiłkiem nie wpływa na jego biodostępność. Symwastatyna i jej metabolity wykazują wysokie (>95%) wiązanie z białkami osocza, a okres półtrwania beta-hydroksykwasu po dożylnym podaniu wynosi około 1,9 godziny. Eliminacja odbywa się głównie przez metabolity wydalane z kałem (60%) i moczem (13%). Lek jest substratem enzymu CYP3A4 oraz transporterów OATP1B1 i BCRP, co ma istotne znaczenie dla potencjalnych interakcji lekowych.
BCRP, beta-hydroksykwas, białka osocza, biodostępność leku, CYP3A4, cytochrom P450, działanie niepożądane statyn, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, farmakokinetyka, interakcja lekowa, OATP1B1, okres półtrwania, polimorfizm SLCO1B1, rabdomioliza, reduktaza HMG-CoA, symwastatyna, wchłanianie leku, wychwyt wątrobowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Clotrimazolum Ziaja 10 mg/g
Klotrymazol, stosowany miejscowo w kremie o stężeniu 10 mg/g (Clotrimazolum Ziaja), wykazuje zdolność penetracji głównie do warstwy rogowej naskórka, gdzie osiąga stężenia 50-500 μg/ml. W głębszych warstwach naskórka (warstwa kolczysta) stężenia wynoszą 3-6 μg/ml, natomiast w skórze właściwej są znacznie niższe i mieszczą się w zakresie 0,5-3 μg/ml. Po aplikacji miejscowej do krwiobiegu przenikają jedynie śladowe ilości klotrymazolu, z maksymalnym stężeniem poniżej 10 ng/ml, co eliminuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Substancja wiąże się w około 50% z albuminami osocza, a jej metabolizm zachodzi głównie w wątrobie przez enzymy cytochromu P-450, prowadząc do powstania nieaktywnych metabolitów, z których głównym jest 2-chlorofenylo-4-hydroksyfenylo-fenylometan.
albuminy osocza, aplikacja miejscowa, badanie farmakokinetyczne, biotransformacja wątrobowa, Clotrimazolum, cytochrom P-450, droga nerkowa, droga żółciowo-kałowa, efekt pierwszego przejścia, induktor enzymatyczny, klotrymazol, opatrunek zamknięty, penetracja naskórka, skóra właściwa, technika radioizotopowa, warstwa kolczysta, warstwa rogowa naskórka, znakowanie izotopowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Loperamid Dr. Max 2 mg
Loperamid Dr.Max, zawierający 2 mg loperamidu chlorowodorku w kapsułce, jest wskazany do leczenia biegunek ostrej, przewlekłej oraz u pacjentów z ileostomią. Dawkowanie u dorosłych rozpoczyna się od 4 mg (2 kapsułki) jako dawka początkowa, następnie 2 mg (1 kapsułka) po każdym luźnym stolcu, z maksymalną dawką dobową 16 mg (8 kapsułek). W przewlekłej biegunce i u pacjentów z ileostomią dawka początkowa wynosi 4 mg na dobę, dostosowywana do uzyskania 1-2 zwartych stolców, a dawka podtrzymująca mieści się w zakresie 2-12 mg (1-6 kapsułek). U dzieci powyżej 6 lat dawka początkowa to 2 mg (1 kapsułka), z dostosowaniem do masy ciała i maksymalną dawką dobową nieprzekraczającą 8 kapsułek, przy czym dawkowanie jest ściśle uzależnione od masy ciała (np. dla dzieci od 20 kg maksymalnie 3 kapsułki, od 54 kg do 8 kapsułek). Loperamid nie jest zalecany u dzieci poniżej 6 roku życia.
dawka maksymalna, dawka początkowa, dawka podtrzymująca, działanie przeciwbiegunkowe, efekt pierwszego przejścia, ileostomia, laktoza jednowodna, loperamid chlorowodorek, luźny stolec, nietolerancja laktozy, ostra biegunka, podanie doustne, przewlekła biegunka, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Polsart Plus 40 mg + 12,5 mg
Polsart Plus, zawierający telmisartan i hydrochlorotiazyd, charakteryzuje się brakiem wzajemnego wpływu obu substancji na farmakokinetykę, co umożliwia zachowanie ich indywidualnych profili. Telmisartan wykazuje szybkie wchłanianie (Cmax w 0,5-1,5 h) i nieliniową farmakokinetykę z biodostępnością 42% dla dawki 40 mg i 58% dla 160 mg. Jego wiązanie z białkami osocza przekracza 99,5%, a objętość dystrybucji wynosi około 500 l. Metabolizowany jest do nieaktywnego acyloglukuronidu, bez udziału cytochromu P450, co zmniejsza ryzyko interakcji lekowych. Eliminacja odbywa się głównie przez żółć (>97%), z klirensem osoczowym >1500 ml/min i okresem półtrwania >20 h, co pozwala na dawkowanie raz na dobę. Hydrochlorotiazyd osiąga Cmax w 1-3 h, ma liniową farmakokinetykę, biodostępność około 60%, wiązanie z białkami na poziomie 68% i objętość dystrybucji 0,83-1,14 l/kg. Jest wydalany niemal całkowicie przez nerki w postaci niezmienionej, z klirensem nerkowym 250-300 ml/min i okresem półtrwania 10-15 h (wydłużonym do 34 h przy niewydolności nerek).
acyloglukuronid, biodostępność telmisartanu, cytochrom P450, dawkowanie leku, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka liniowa, farmakokinetyka nieliniowa, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens osoczowy, krzywa stężenia w osoczu, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność wątroby, okres półtrwania, podanie doustne, schyłkowa niewydolność nerek, stężenie osoczowe leku, stężenie w osoczu, telmisartan i hydrochlorotiazyd, terapia skojarzona, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, wydalanie żółciowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Neuair Airmaster (50 mcg + 100 mcg)/dawkę
Farmakokinetyka produktu leczniczego Neuair Airmaster opiera się na odrębnej analizie dwóch składników aktywnych: salmeterolu i flutykazonu propionianu. Salmeterol wykazuje działanie miejscowe w płucach, a jego stężenia w osoczu są bardzo niskie (około 200 pg/ml lub mniej) i nie korelują bezpośrednio z efektem terapeutycznym. Flutykazon propionian charakteryzuje się biodostępnością wziewną w zakresie 5-11% dawki nominalnej, zależną od typu inhalatora, z mniejszą ekspozycją u pacjentów z astmą. Wchłanianie flutykazonu odbywa się głównie przez płuca, z minimalnym wchłanianiem doustnym (<1%) z powodu niskiej rozpuszczalności i efektu pierwszego przejścia. Klirens osoczowy flutykazonu wynosi 1150 ml/min, objętość dystrybucji około 300 l, a okres półtrwania około 8 godzin; lek wiąże się z białkami osocza w 91%. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4 do nieaktywnego kwasu karboksylowego, a wydalanie nerkowe jest pomijalne (<5% dawki), z dominującym wydalaniem kałowym.
astma, biodostępność flutykazonu propionianu, cytochrom P450 3A4, dawka terapeutyczna, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, inhalator ciśnieniowy z dozownikiem, inhalator suchego proszku, klirens osoczowy, komora inhalacyjna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podanie wziewne, powinowactwo do białek osocza, salmeterol i flutykazon propionian, stężenie w osoczu krwi, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hastina 21 0,02 mg + 3 mg
Hastina 21 zawiera 0,02 mg etynyloestradiolu oraz 3 mg drospirenonu, które charakteryzują się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi. Drospirenon po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie około 38 ng/ml w 1-2 godziny, z biodostępnością 76-85% i okresem półtrwania 31 godzin. Wiąże się głównie z albuminami, nie z SHBG ani CBG, a jego metabolizm zachodzi głównie poza układem cytochromu P450, z klirensem 1,5 ± 0,2 ml/min/kg. Metabolity wydalane są kałem i moczem w stosunku 1,2-1,4, z okresem półtrwania eliminacji około 40 godzin. W stanie stacjonarnym stężenie drospirenonu kumuluje się do około 70 ng/ml po 8 dniach, z współczynnikiem kumulacji około 3. U pacjentek z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek oraz wątroby obserwuje się zmiany klirensu i stężenia drospirenonu, jednak bez istotnego wpływu na stężenie potasu w surowicy, co wskazuje na dobrą tolerancję preparatu w tych grupach.
3-siarczan 4, 5-dihydrodrospirenonu, biodostępność, biodostępność bezwzględna, cytochrom P450 3A4, drospirenon, efekt pierwszego przejścia, etynyloestradiol, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, hiperkaliemia, hydroksylacja pierścienia aromatycznego, klirens drospirenonu, klirens etynyloestradiolu, kwasowa postać drospirenonu, łagodne zaburzenia czynności nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, skala Child-Pugh, spironolakton, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby