efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Novynette 0,02 mg + 0,15 mg
Novynette to doustny środek antykoncepcyjny zawierający dezogestrel (150 µg) i etynyloestradiol (20 µg). Dezogestrel jest szybko wchłaniany i metabolizowany do aktywnego etonogestrelu, którego maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po około 1,5 godziny, z biodostępnością 62-81%. Etonogestrel wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (96-98%), głównie z SHBG (40-70%), której stężenie jest zwiększane przez etynyloestradiol, co wpływa na dystrybucję leku. Objętość dystrybucji dezogestrelu wynosi 1,5 l/kg, a klirens osocza około 2 ml/min/kg. Okres półtrwania etonogestrelu to około 30 godzin, a eliminacja odbywa się głównie przez nerki (stosunek mocz:żółć 6:4). Stan stacjonarny osiągany jest w drugiej połowie cyklu podawania, z 2-3-krotnym wzrostem stężenia etonogestrelu w surowicy.
3-keto-dezogestrel, absorpcja z przewodu pokarmowego, biodostępność, cytochrom P450, dezogestrel, doustny środek antykoncepcyjny, efekt pierwszego przejścia, eliminacja końcowa, etonogestrel, etynyloestradiol, farmakokinetyka, frakcja farmakologicznie aktywna, globulina wiążąca hormony płciowe, glukuronidy, hydroksylacja aromatyczna, inhibitor enzymów, klirens osocza, Novynette, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne hydroksylowe, SHBG, sprzęganie przedsystemowe, stan stacjonarny, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Voltaren Express Forte 25 mg
Diklofenak potasowy w dawce 25 mg, podany doustnie w formie kapsułek miękkich (Voltaren Express Forte), charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem, z osiągnięciem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) wynoszącego średnio 1125 ng/ml po 25 minutach (Tmax). Wchłanianie jest szybsze i Cmax wyższe w porównaniu do tabletek, jednak obecność pokarmu opóźnia Tmax i obniża Cmax. Diklofenak wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (99,7%), a jego względna objętość dystrybucji wynosi 0,12-0,17 l/kg. Substancja przenika do płynu maziowego, gdzie stężenie maksymalne osiągane jest 2-4 godziny po osoczu i utrzymuje się na wyższym poziomie przez 12 godzin. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 1-2 godziny, a całkowity klirens osoczowy to 263 ± 56 ml/min. Diklofenak podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, głównie przez hydroksylację i metoksylację, z powstaniem aktywnych, choć słabszych metabolitów fenolowych. Około 60% dawki jest wydalane z moczem w postaci glukuronidów i metabolitów, a reszta z kałem po wydzieleniu z żółcią.
aktywność biologiczna, AUC, badanie farmakokinetyczne, diklofenak potasowy, efekt pierwszego przejścia, glukuronid, glukuronidacja, hydroksylacja i metoksylacja, klirens diklofenaku, klirens kreatyniny, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn maziowy, pochodna fenolowa, przewlekłe zapalenie wątroby, stężenie w osoczu, Voltaren Express Forte, wiązanie z białkami osocza, wyrównana marskość wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cutivate 0,5 mg/g
Cutivate w postaci kremu zawiera mikronizowany flutykazonu propionian w stężeniu 0,5 mg/g, będący miejscowym kortykosteroidem o specyficznych właściwościach farmakokinetycznych. Po podaniu miejscowym na skórę oraz doustnym, biodostępność flutykazonu propionianu jest bardzo niska z powodu ograniczonego wchłaniania, nasilonego efektu pierwszego przejścia wątrobowego oraz szybkiej inaktywacji na skórze. W efekcie ekspozycja ogólnoustrojowa jest minimalna, co ogranicza ryzyko działań niepożądanych. Dystrybucja leku cechuje się szybkim przenikaniem do krwiobiegu i żółci, brakiem kumulacji tkankowej oraz brakiem wiązania z melaniną, co zmniejsza ryzyko miejscowej akumulacji i toksyczności.
aktywność przeciwzapalna, badanie farmakokinetyczne, biodostępność flutykazonu, Cutivate, dystrybucja leku, działania niepożądane kortykosteroidów, działanie kortykosteroidowe, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, eliminacja leku, flutykazonu propionian, inaktywacja leku, kortykosteroid miejscowy, kumulacja tkankowa, parametr farmakokinetyczny, wiązanie z melaniną, właściwości farmakokinetyczne - Leksykon substancji czynnych
Siarczan morfiny – Właściwości farmakokinetyczne
Siarczan morfiny, szczególnie w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu MST Continus, charakteryzuje się złożoną farmakokinetyką z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 1-6 godzinach oraz biodostępnością wahającą się szeroko od 20% do 75%. System zmodyfikowanego uwalniania umożliwia dawkowanie co 12 godzin, przy czym morfina wykazuje liniową farmakokinetykę w szerokim zakresie dawek terapeutycznych. Po absorpcji około 40% morfiny wiąże się z białkami osocza, a jej penetracja do OUN jest ograniczona (współczynnik rozdziału ~0,4), z wyjątkiem dzieci, u których przenikanie jest znacznie większe. Morfina nie kumuluje się w organizmie przy standardowym dawkowaniu, a jej okres półtrwania wynosi około 2,5-3 godzin. Biodostępność po podaniu doustnym jest ograniczona przez efekt pierwszego przejścia wątrobowego, co skutkuje niższą dostępnością systemową w porównaniu do podania dożylnego lub domięśniowego.
absorpcja z przewodu pokarmowego, białka osocza, biodostępność leku, biotransformacja leku, dostępność biologiczna, dystrybucja leku, działanie przeciwbólowe, efekt pierwszego przejścia, efekt przeciwbólowy, eliminacja leku, farmakokinetyka morfiny, glukuronidacja, morfino-3-monoglukuronian, morfino-6-monoglukuronian, MST Continus, okres półtrwania leku, ośrodkowy układ nerwowy, populacja pediatryczna, preparat o zmodyfikowanym uwalnianiu, siarczan morfiny, stężenie w osoczu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tolerancja na lek, współczynnik rozdziału, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmienność osobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tamiron 0,4 mg
Tamsulosyna chlorowodorek, substancja czynna leku Tamiron (0,4 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu), charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, z biodostępnością praktycznie 100%. Spożycie posiłku spowalnia absorpcję, dlatego zaleca się podawanie leku po śniadaniu, co zapewnia stabilność farmakokinetyczną. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest około 6 godzin po podaniu dawki po posiłku, a stan stacjonarny uzyskuje się po 5 dniach terapii, przy czym Cmax w stanie stacjonarnym jest o około 66% wyższe niż po pojedynczej dawce. Tamsulosyna wykazuje ponad 99% wiązania z białkami osocza oraz niewielką objętość dystrybucji (~0,2 l/kg), co ogranicza dystrybucję do tkanek pozanaczyniowych. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymów CYP3A4 i CYP2D6, a hamowanie tych enzymów może zwiększać ekspozycję na lek, co jest istotne w kontekście interakcji lekowych.
absorpcja leku, biodostępność, biotransformacja, CYP2D6, CYP3A4, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka, indukcja enzymatyczna, izoenzymy cytochromu P450, kinetyka liniowa, kinetyka wchłaniania, mikrosomalne enzymy wątrobowe, objętość dystrybucji, okres półtrwania, profil farmakokinetyczny, przedłużone uwalnianie, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie maksymalne w osoczu, substancja niezmieniona, tamsulosyny chlorowodorek, terapia farmakologiczna, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Troxescorbin 50 mg + 200 mg
Przedkliniczne badania toksyczności ostrej produktu leczniczego Troxescorbin, zawierającego 50 mg O-β-hydroksyetylorutozydu oraz 200 mg kwasu askorbowego, wykazały bardzo niski profil toksyczności. W badaniach na myszach i szczurach, przy podaniu dootrzewnowym oraz dożołądkowym, nie zaobserwowano toksycznych efektów O-β-hydroksyetylorutozydu nawet przy dawce 5000 mg/kg masy ciała. Tak wysokie dawki bez objawów toksyczności wskazują na bezpieczeństwo stosowania tego składnika aktywnego w warunkach przedklinicznych.
badanie toksyczności ostrej, dane przedkliniczne, dawka terapeutyczna, droga doustna, efekt pierwszego przejścia, kwas askorbowy, O-β-hydroksyetylorutozyd, parametr LD50, podanie dootrzewnowe, podanie dożołądkowe, profil bezpieczeństwa, toksyczność ostra, troxescorbin, witamina C, zastosowanie kliniczne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Myfortic 360 mg
Produkt leczniczy Myfortic (360 mg kwasu mykofenolowego w postaci mykofenolanu sodu, tabletki dojelitowe) wykazuje wysoką biodostępność (72%) i znaczne wchłanianie (93%) u pacjentów po przeszczepie nerki leczonych cyklosporyną. Tmax wynosi przeciętnie 1,5-2 godziny, choć u około 10% pacjentów obserwuje się opóźnienie do kilku godzin, bez wpływu na AUC. Farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 180-2160 mg. Spożycie wysokotłuszczowego posiłku (55 g tłuszczu, 1000 kcal) nie zmienia AUC, ale obniża Cmax o 33% i wydłuża tmax o 3-5 godzin, co może powodować nakładanie się okresów wchłaniania kolejnych dawek, jednak bez znaczenia klinicznego. Objętość dystrybucji MPA wynosi 50 l, a wiązanie z białkami osocza jest wysokie (MPA 97%, MPAG 82%), co ma znaczenie w stanach zmniejszonego wiązania (np. mocznica, hipoalbuminemia), zwiększając ryzyko działań niepożądanych.
dekoniugacja, dostępność biologiczna, efekt pierwszego przejścia, flora bakteryjna jelit, glukuronid kwasu mykofenolowego, glukuronylotransferaza, hipoalbuminemia, klirens, kwas mykofenolowy, leczenie immunosupresyjne, mocznica, mykofenolan sodu, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, reabsorpcja, stężenie kwasu mykofenolowego, tabletka dojelitowa, wysokotłuszczowy posiłek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Polopiryna Complex 500 mg + 15,58 mg + 2 mg
Polopiryna Complex zawiera kwas acetylosalicylowy (500 mg), fenylefrynę wodorowinian (15,58 mg, odpowiadające 8,21 mg fenylefryny) oraz chlorofenaminę maleinian (2 mg), których farmakokinetyka determinuje profil działania leku. Kwas acetylosalicylowy charakteryzuje się wysokim wchłanianiem (80-100%) i szybkim początkiem działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego (maksimum 1-3 godziny, efekt utrzymuje się 3-6 godzin), z okresem półtrwania 2-3 godziny; metabolizowany jest do kwasu salicylowego o okresie półtrwania około 6 godzin. Fenylefryna wykazuje nieregularne, szybkie wchłanianie, biodostępność 38% i okres półtrwania 2-3 godziny, podlega intensywnemu metabolizmowi monoaminooksydazą. Chlorofenamina maleinian ma biodostępność 25-45%, osiąga maksymalne stężenie po 2-6 godzinach, a jej okres półtrwania wynosi 14-25 godzin, co wskazuje na długotrwałe działanie i dystrybucję do OUN, w tym płynu mózgowo-rdzeniowego.
białko osocza, biodostępność, chlorofenamina maleinian, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwzapalne, efekt pierwszego przejścia, fenylefryna wodorowinian, kwas acetylosalicylowy, kwas salicylowy, monoaminooksydaza, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, profil farmakokinetyczny, przewód pokarmowy, stężenie osoczowe, wchłanianie jelitowe - Leksykon substancji czynnych
Azelastyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Azelastyna, stosowana głównie jako chlorowodorek azelastyny w formie aerozoli donosowych i kropli do oczu, jest skutecznym lekiem w terapii objawów alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek. W przypadku aerozoli donosowych zaleca się aplikację z głową w pozycji pionowej, aby zapewnić prawidłowe podanie i ograniczyć działania niepożądane. Preparaty te nie są wskazane do leczenia infekcji wirusowych, takich jak przeziębienie czy grypa. Krople do oczu zawierające azelastynę mogą zawierać chlorek benzalkoniowy, który może powodować podrażnienia, przebarwienia miękkich soczewek kontaktowych oraz objawy zespołu suchego oka, dlatego pacjentom zaleca się zdjęcie soczewek na co najmniej 15 minut po aplikacji. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zespołem suchego oka oraz zagrożeniem uszkodzenia rogówki, a długotrwałe leczenie wymaga regularnej kontroli okulistycznej.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej spojówek, centralna chorioretinopatia surowicza, chlorek benzalkoniowy, chlorowodorek azelastyny, ciężka choroba wątroby, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie ogólnoustrojowe kortykosteroidów, efekt pierwszego przejścia, film łzowy, interakcja lekowa, jaskra, krople do oczu, lek przeciwbakteryjny, lek przeciwgrzybiczny, nadwrażliwość, nieostre widzenie, objawy cushingoidalne, obrzęk błony śluzowej nosa, propionian flutykazonu, zaburzenia widzenia, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga, zespół suchego oka