efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – TamisPras Auro 0,4 mg
TamisPras Auro to tabletka o przedłużonym uwalnianiu zawierająca tamsulosyny chlorowodorek 0,4 mg, charakteryzująca się liniową farmakokinetyką i stabilnym profilem stężeń w osoczu. Biodostępność leku na czczo wynosi około 57%, a posiłek wysokotłuszczowy znacząco zwiększa AUC o 64% i Cmax o 149%. Maksymalne stężenie (Cmax) po pojedynczej dawce osiąga około 6 ng/ml po 6 godzinach, natomiast w stanie stacjonarnym (po 4 dniach) Cmax wzrasta do około 11 ng/ml i pojawia się po 4-6 godzinach. Stężenie minimalne (Cmin) utrzymuje się na poziomie około 40% Cmax, co zapewnia stabilną ekspozycję na lek przez całą dobę. Lek wiąże się z białkami osocza w ponad 99%, a jego objętość dystrybucji wynosi około 0,2 l/kg, co wskazuje na ograniczoną dystrybucję do przestrzeni pozakomórkowej.
biodostępność leku, biotransformacja tamsulosyny, CYP2D6, CYP3A4, dysfagia, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka tamsulosyny, faza eliminacji, inhibitor enzymu, interakcja lekowa, izoenzymy cytochromu P450, kinetyka stężeń, objętość dystrybucji, okres półtrwania tamsulosyny, parametr farmakokinetyczny, posiłek wysokotłuszczowy, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie minimalne, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tamsulosyny chlorowodorek, wchłanianie tamsulosyny, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fevarin 100 mg
Fevarin (maleinian fluwoksaminy) charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 3-8 godzinach. Całkowita biodostępność wynosi około 53%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Wchłanianie leku nie jest modyfikowane przez obecność pokarmu, co ułatwia jego stosowanie kliniczne. Fluwoksamina wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (80%) oraz dużą objętość dystrybucji (25 l/kg), co wskazuje na szeroką penetrację do tkanek pozanaczyniowych. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymu CYP2D6 oraz innych enzymów cytochromu P450, prowadząc do powstania co najmniej dziewięciu metabolitów, z których tylko dwa wykazują minimalną aktywność farmakologiczną.
aktywność farmakologiczna, biodostępność fluwoksaminy, biotransformacja wątrobowa, całkowite wchłanianie, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, dawka terapeutyczna, droga nerkowa, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka liniowa, interakcja lekowa, izoenzym cytochromu P450, maleinian fluwoksaminy, nieliniowa farmakokinetyka, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydacyjna demetylacja, parametr farmakokinetyczny, profil farmakokinetyczny, silna inhibicja, stan stacjonarny, stężenie substancji czynnej w osoczu, umiarkowanie silna inhibicja, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Multimel N7-1000E –
Multimel N7-1000E to emulsja do infuzji zawierająca 40 g aminokwasów, 160 g glukozy (176 g/l w postaci glukozy jednowodnej), 40 g tłuszczów oraz elektrolity w stężeniach: sód 32 mmol/l, potas 24 mmol/l, magnez 2,2 mmol/l, wapń 2 mmol/l, fosforany 10 mmol/l, octany 57 mmol/l i chlorki 48 mmol/l. Aminokwasy podawane dożylnie omijają efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, co zwiększa ich biodostępność i wpływa na ich dystrybucję systemową. Glukoza jest metabolizowana przez szlak glikolizy i cykl Krebsa, natomiast tłuszcze, stanowiące mieszaninę oleju z oliwek (80%) i oleju sojowego (20%), eliminowane są z krążenia z szybkością porównywalną do chylomikronów, co jest związane z wielkością cząstek emulsji. Elektrolity dystrybuują się zgodnie z ich fizjologicznym rozmieszczeniem w płynach ustrojowych, a azot z aminokwasów metabolizowany jest w cyklu mocznikowym.
aminokwas, aminokwasy egzogenne, biodostępność, chlorek, chylomikron, cykl Krebsa, cykl mocznikowy, efekt pierwszego przejścia, elektrolit, emulsja do infuzji, emulsja tłuszczowa, farmakokinetyka, fosforan, glikoliza, krążenie ogólnoustrojowe, lipaza lipoproteinowa, lipoproteina, magnez, octan, olej sojowy, olej z oliwek, osmolarność, potas, sód, szlak glikolizy, układ wrotny, wapń, wartość energetyczna niebiałkowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ivohart 7,5 mg
Iwabradyna, występująca jako enancjomer S, charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym po około 1 godzinie. Bezwzględna dostępność biologiczna wynosi około 40%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia w jelitach i wątrobie. Lek wiąże się z białkami osocza w około 70%, a objętość dystrybucji w stanie równowagi u pacjentów wynosi około 100 litrów. Po długotrwałym stosowaniu dawki 5 mg dwa razy na dobę, Cmax osiąga 22 ng/ml (CV=29%), a średnie stężenie w stanie równowagi wynosi 10 ng/ml (CV=38%). Metabolizm iwabradyny odbywa się głównie przez CYP3A4, z głównym aktywnym metabolitem N-demetylową pochodną (S 18982), której ekspozycja stanowi około 40% ekspozycji na związek macierzysty. Farmakokinetyka leku jest liniowa w zakresie dawek 0,5-24 mg, a efektywny okres półtrwania wynosi 11 godzin, co umożliwia dawkowanie dwa razy na dobę.
biokonwersja, biotransformacja, Cmax, CYP3A4, cytochrom P450 3A4, dostępność biologiczna, efekt pierwszego przejścia, enancjomer S, farmakokinetyka liniowa, faza eliminacji, inhibitor CYP3A4, izoenzym, klirens kreatyniny, klirens leku, klirens nerkowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydacja, pochodna N-demetylowa, przewlekła niewydolność serca, skala Child-Pugh, stan równowagi stacjonarnej, stężenie w osoczu, tabletka powlekana, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakodynamiczne, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Bunondol 0,4 mg
Bunondol, zawierający buprenorfinę w postaci chlorowodorku, jest wskazany w leczeniu bólów o nasileniu umiarkowanym do silnego, które wymagają zastosowania opioidowego leku przeciwbólowego. Dostępny w tabletkach podjęzykowych o dawkach 0,2 mg oraz 0,4 mg, lek wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbólowego, obejmujące bóle pooperacyjne, pourazowe, nowotworowe, neuropatyczne, bóle w przebiegu chorób układu krążenia oraz schorzeń narządu ruchu. Buprenorfina jako częściowy agonista receptorów μ opioidowych zapewnia skuteczne działanie analgetyczne przy relatywnie niskim ryzyku depresji oddechowej w porównaniu do pełnych agonistów. Postać podjęzykowa umożliwia szybkie wchłanianie i pomija efekt pierwszego przejścia wątrobowego, co przyspiesza początek działania.
błona śluzowa jamy ustnej, ból neuropatyczny, ból nowotworowy, ból ostry, ból pooperacyjny, ból pourazowy, ból przewlekły, ból różnego pochodzenia, chlorowodorek buprenorfiny, choroba zwyrodnieniowa stawów, częściowy agonista receptorów opioidowych, depresja oddechowa, drabina analgetyczna WHO, droga podjęzykowa, efekt pierwszego przejścia, laktoza jednowodna, opioidowy lek przeciwbólowy, postać podjęzykowa, tabletka podjęzykowa, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Polsart 40 mg
Telmisartan, substancja czynna leku Polsart dostępnego w dawkach 40 mg i 80 mg, jest wybiórczym antagonistą receptora angiotensyny II typu AT1, stosowanym w terapii nadciśnienia tętniczego. Charakteryzuje się biodostępnością około 50%, wysokim (>99,5%) wiązaniem z białkami osocza (albuminy i kwaśna alfa-1-glikoproteina) oraz dużą objętością dystrybucji (~500 l). Metabolizm zachodzi głównie przez sprzęganie do nieaktywnych metabolitów glukuronidowych. Telmisartan wykazuje nieliniową farmakokinetykę, szczególnie dla dawek powyżej 40 mg, z nieproporcjonalnym wzrostem Cₘₐₓ i AUC. Pokarm zmniejsza AUC o 6% przy dawce 40 mg i o 19% przy dawce 160 mg, jednak stężenia w osoczu w pierwszych 3 godzinach pozostają podobne niezależnie od przyjęcia leku z jedzeniem lub na czczo. Okres półtrwania eliminacji przekracza 20 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę, a eliminacja następuje głównie z kałem (>99% w postaci niezmienionej), z minimalnym wydalaniem nerkowym (<1%).
albumina, antagonista receptora angiotensyny II, biodostępność bezwzględna, dawkowanie dobowe, dializa, dystrybucja tkankowa, efekt hipotensyjny, efekt pierwszego przejścia, interakcja lekowa, klirens osoczowy, kwaśna alfa-1-glikoproteina, nadciśnienie tętnicze, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania w fazie eliminacji, pole powierzchni pod krzywą, przepływ wątrobowy krwi, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, telmisartan, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Apo-Doxan 4 4 mg
Lek Apo-Doxan zawierający doksazosynę charakteryzuje się dobrą biodostępnością doustną (~65%) oraz szybkim osiągnięciem maksymalnego stężenia (Cmax) po około 2 godzinach. Substancja czynna wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (98,3%), co może wpływać na interakcje lekowe. Metabolizm doksazosyny odbywa się głównie w wątrobie, z dominującą rolą enzymu CYP3A4, a także CYP2D6 i CYP2C9. Eliminacja leku jest dwufazowa, z okresem półtrwania około 22 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Mniej niż 5% dawki jest wydalane w formie niezmienionej, co podkreśla znaczenie metabolizmu w eliminacji leku.
AUC, białka osocza, biodostępność, biotransformacja, CYP 2C9, CYP 2D6, CYP 3A4, cytochrom P450 3A4, doksazosyna, dysfunkcja wątroby, efekt pierwszego przejścia, hydroksylacja, interakcja farmakokinetyczna, klirens leku, mezylan doksazosyny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, O-demetylacja, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, półokres eliminacji, stężenie maksymalne