efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atorvastatin Medreg 40 mg
Atorwastatyna, składnik aktywny leku Atorvastatin Medreg, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin. Biodostępność doustna wynosi około 12%, co jest wynikiem eliminacji w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz intensywnego metabolizmu wątrobowego pierwszego przejścia. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~381 l) i wysoki stopień wiązania z białkami osocza (≥98%). Metabolizm atorwastatyny odbywa się głównie przez cytochrom P-450 3A4, prowadząc do powstania aktywnych metabolitów orto- i parahydroksylowych, które odpowiadają za około 70% całkowitej aktywności hamującej reduktazę HMG-CoA. Okres półtrwania leku wynosi około 14 godzin, natomiast okres półtrwania działania farmakodynamicznego to 20-30 godzin, co jest związane z obecnością aktywnych metabolitów. Eliminacja następuje głównie z żółcią, bez istotnej recyrkulacji wątrobowo-jelitowej.
atorwastatyna, beta-oksydacja, białko BCRP, białko MDR1, biodostępność leku, cytochrom P-450 3A4, efekt pierwszego przejścia, farmakogenetyka, gen SLCO1B1, genotyp SLCO1B1, glukuronidacja, hipercholesterolemia rodzinna, klasyfikacja Child-Pugh, klirens leku, niewydolność nerek, OATP1B1, OATP1B3, okres półtrwania, parametr AUC, poalkoholowe uszkodzenie wątroby, rabdomioliza, recyrkulacja wątrobowo-jelitowa, reduktaza HMG-CoA, skala Tannera, stężenie Cmax, wydalanie żółciowe - Leksykon substancji czynnych
Moksonidyna – Właściwości farmakokinetyczne
Moksonidyna, substancja czynna leków Physiotens 0,2 i 0,4, charakteryzuje się wysoką biodostępnością około 88% po podaniu doustnym oraz szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu (tmax ~1 godzina). Wykazuje niski stopień wiązania z białkami osocza (~7,2%), co sprzyja dostępności farmakologicznej i minimalizuje ryzyko interakcji lekowych. Metabolizm jest ograniczony, z dominującym metabolitem – odwodornioną moksonidyną, której aktywność farmakodynamiczna stanowi około 10% aktywności substancji macierzystej. Eliminacja odbywa się głównie drogą nerkową, z wydalaniem 78% dawki w postaci niezmienionej oraz 13% jako metabolit, a okres półtrwania substancji macierzystej wynosi około 2,5 godziny, co determinuje schemat dawkowania w terapii nadciśnienia tętniczego. Parametry farmakokinetyczne u pacjentów z nadciśnieniem są zbliżone do zdrowych ochotników, a u osób starszych zmiany nie mają znaczenia klinicznego. Lek nie jest zalecany u dzieci z powodu braku danych farmakokinetycznych.
aktywność farmakodynamiczna, biodostępność, biotransformacja, ciężka niewydolność nerek, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, hemodializa, klirens kreatyniny, kumulacja leku, moksonidyna, nadciśnienie tętnicze, odwodorniona moksonidyna, okres półtrwania, pacjent dializowany, Physiotens, schyłkowa niewydolność nerek, stan równowagi dynamicznej, stężenie w osoczu, umiarkowana niewydolność nerek, wiązanie z białkami osocza, współczynnik przesączania kłębuszkowego, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Telmix 40 mg
Telmisartan, substancja czynna leku Telmix, charakteryzuje się średnią biodostępnością bezwzględną około 50%, z szybkim, choć zmiennym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Pokarm obniża AUC0-∞ o 6% przy dawce 40 mg i do 19% przy dawce 160 mg, jednak stężenia w osoczu w pierwszych 3 godzinach pozostają podobne niezależnie od przyjęcia leku na czczo lub z posiłkiem. Farmakokinetyka telmisartanu wykazuje nieliniowość, zwłaszcza w zakresie Cmax i AUC przy dawkach powyżej 40 mg. Lek wiąże się z białkami osocza w ponad 99,5%, głównie z albuminami i kwaśną alfa-1-glikoproteiną, a jego objętość dystrybucji (Vdss) wynosi około 500 L, co wskazuje na szeroką dystrybucję tkankową. Metabolizm ogranicza się do sprzęgania do nieaktywnych farmakologicznie metabolitów glukuronidowych. Eliminacja przebiega z okresem półtrwania powyżej 20 godzin, głównie przez wydalanie z kałem w postaci niezmienionej (<1% z moczem), a całkowity klirens osoczowy wynosi około 1000 ml/min, zbliżony do przepływu wątrobowego.
biodostępność bezwzględna, biodostępność leku, biotransformacja leku, dystrybucja tkankowa, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka telmisartanu, hemodializa, kinetyka wykładnicza, klirens osoczowy, kumulacja leku, kwaśna alfa-1-glikoproteina, maksymalne stężenie w osoczu, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodna glukuronidowa, pole powierzchni pod krzywą, przepływ wątrobowy krwi, reakcja sprzęgania, stan stacjonarny leku, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, telmisartan, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Symwastatyna – Właściwości farmakokinetyczne
Symwastatyna, podawana w formie nieaktywnego laktonu, charakteryzuje się dobrym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, jednak z uwagi na efekt pierwszego przejścia w wątrobie, biodostępność aktywnego metabolitu beta-hydroksykwasu wynosi mniej niż 5% dawki. Maksymalne stężenie aktywnych inhibitorów w osoczu osiągane jest w ciągu 1-2 godzin po podaniu doustnym, a spożycie pokarmu nie wpływa na wchłanianie leku. Symwastatyna i jej metabolity wykazują wysokie (>95%) wiązanie z białkami osocza, a okres półtrwania beta-hydroksykwasu po podaniu dożylnym wynosi około 1,9 godziny. Eliminacja odbywa się głównie z kałem (około 60% dawki) oraz w mniejszym stopniu z moczem (około 13% dawki w ciągu 96 godzin), przy czym tylko 0,3% dawki dożylnej jest wydalane z moczem w postaci aktywnych inhibitorów. Symwastatyna jest substratem enzymu CYP3A4 oraz transporterów OATP1B1 i BCRP, co ma istotne znaczenie dla potencjalnych interakcji lekowych.
beta-hydroksykwas, białko BCRP, białko OATP1B1, bioaktywacja, biodostępność, cholesterol LDL, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, enzym CYP3A4, ezetymib, farmakokinetyka, inhibitor osocza, interakcja lekowa, klirens kreatyniny, lakton, lek hipolipemizujący, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, podwyższone ryzyko, polimorfizm genu SLCO1B1, pompa lekowa BCRP, rabdomioliza, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, statyna, stężenie maksymalne, wiązanie z białkami osocza, wychwyt wątrobowy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Symbicort (80 mcg + 2,25 mcg)/dawkę
Symbicort w dawce 80 µg budezonidu i 2,25 µg formoterolu na dawkę inhalacyjną charakteryzuje się szybkim wchłanianiem do krążenia ogólnoustrojowego, z Tmax odpowiednio 15 minut dla budezonidu i 6 minut dla formoterolu. Ekspozycja ogólnoustrojowa (AUC) budezonidu z aerozolu inhalacyjnego wynosi 90% wartości referencyjnego produktu Turbuhaler, natomiast formoterolu 116%. Stosowanie komory inhalacyjnej AeroChamber Plus Flow Vu zwiększa AUC odpowiednio o 68% dla budezonidu i 77% dla formoterolu, co jest szczególnie istotne u pacjentów z niską ekspozycją bez komory. Nie stwierdzono interakcji farmakokinetycznych między składnikami preparatu. Budezonid wiąże się z białkami osocza w 90%, formoterol w 50%, a ich objętość dystrybucji wynosi około 3 l/kg i 4 l/kg, co wskazuje na dobre przenikanie do tkanek.
16-alfa-hydroksyprednizolon, 6-beta-hydroksybudezonid, aerozol inhalacyjny, aktywność glikokortykosteroidowa, biodostępność, biotransformacja, budezonid, choroba wątroby, dawka terapeutyczna, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ogólnoustrojowa, faza eliminacji, formoterol, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP3A4, klirens ogólnoustrojowy, komora inhalacyjna, liniowa zależność, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania eliminacji, pole pod krzywą stężenia, stężenie maksymalne, Symbicort Turbuhaler, szybkie wchłanianie, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vitacon 10 mg/ml
Vitacon, zawierający fitomentadion (witaminę K1) w stężeniu 10 mg/ml, charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, głównie lipoproteinami (90%), co wpływa na jego dystrybucję i dostępność biologiczną. Po podaniu domięśniowym dawki 10 mg, stężenie fitomenadionu w osoczu wzrasta do 10-20 μg/l, co stanowi kilkunastokrotne przekroczenie fizjologicznych wartości (0,4-1,2 μg/l). Biodostępność leku wynosi około 50%, co oznacza, że połowa podanej dawki dociera do krążenia ogólnego w formie niezmienionej. Preparat zawiera także substancje pomocnicze, takie jak makrogologlicerolu rycynooleinian (70 mg/ml) i alkohol benzylowy (9 mg/ml), które mogą modyfikować farmakokinetykę fitomenadionu.
alkohol benzylowy, Cremophor EL, dostępność biologiczna, dystrybucja leku, dystrybucja w organizmie, efekt pierwszego przejścia, krążenie ogólne, lipoproteiny, makrogologlicerolu rycynooleinian, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, podanie domięśniowe, roztwór do wstrzykiwań, schemat dawkowania leku, substancja czynna, wiązanie z białkami osocza, witamina K1, związek powierzchniowo czynny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atorvastatin Aurovitas 40 mg
Atorwastatyna charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin. Całkowita biodostępność leku wynosi około 12%, co jest wynikiem intensywnego efektu pierwszego przejścia w jelitach i wątrobie, mimo wysokiej biodostępności postaci tabletki (95-99%). Lek wykazuje rozległą dystrybucję (objętość dystrybucji ~381 l) oraz bardzo wysokie wiązanie z białkami osocza (≥98%). Metabolizm atorwastatyny odbywa się głównie przez cytochrom P450 3A4, prowadząc do powstania aktywnych metabolitów hydroksylowych, które odpowiadają za około 70% całkowitej aktywności hamującej reduktazę HMG-CoA. Okres półtrwania leku wynosi około 14 godzin, natomiast działanie farmakodynamiczne utrzymuje się 20-30 godzin dzięki obecności aktywnych metabolitów. Wydalanie następuje głównie z żółcią, bez istotnej recyrkulacji wątrobowo-jelitowej.
atorwastatyna, białko oporności raka piersi, biodostępność, cytochrom P-450 3A4, działanie hipolipemizujące, efekt pierwszego przejścia, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klasyfikacja Child-Pugh, maksymalne stężenie w osoczu, miopatia, OATP1B1, P-glikoproteina, parametr farmakokinetyczny, poalkoholowe uszkodzenie wątroby, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm SLCO1B1, polipeptyd 1B3, polipeptyd transportujący aniony organiczne, rabdomioliza, reduktaza HMG-CoA, skala Tannera, stężenie LDL-C - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Crinone 80 mg/g
Crinone to preparat hormonalny z grupy progestagenów, zawierający progesteron o stężeniu 80 mg/g w formie żelu dopochwowego. Każdy aplikator dostarcza 90 mg progesteronu (1,125 g żelu), co umożliwia precyzyjne dawkowanie. Mechanizm działania opiera się na wiązaniu progesteronu z receptorami w endometrium, indukując fazę sekrecyjną błony śluzowej macicy, niezbędną do implantacji zarodka. Droga dopochwowa podania minimalizuje efekt pierwszego przejścia wątrobowego, zwiększając biodostępność hormonu i zapewniając długotrwałe uwalnianie dzięki adhezyjnej formulacji żelowej.
biodostępność, droga podania leku, efekt pierwszego przejścia, endometrium, endometrium proliferacyjne, faza lutealna cyklu miesiączkowego, faza sekrecyjna, faza sekrecyjna endometrium, hormon płciowy, implantacja zarodka, leczenie niepłodności, modulator układu rozrodczego, niedobór progesteronu, progestagen, progesteron, receptor progesteronowy, wspomagany rozród, żel dopochwowy