dziedziczenie autosomalne dominujące
Dziedziczenie autosomalne dominujące to jeden z podstawowych wzorców dziedziczenia mendlowskiego, w którym mutacja w pojedynczym allelu genu znajdującego się na chromosomie autosomalnym (niezwiązanym z płcią) jest wystarczająca do wywołania fenotypu chorobowego. Osoba posiadająca jeden zmutowany allel (heterozygota) będzie wykazywać objawy choroby.
Charakterystyczne cechy tego typu dziedziczenia obejmują: pionowe przekazywanie cech przez kolejne pokolenia, równą częstość występowania u obu płci oraz 50% prawdopodobieństwo przekazania zmutowanego allelu potomstwu przez osobę chorą. Ponadto, fenotyp może wykazywać zmienną ekspresję (różne nasilenie objawów) oraz niepełną penetrację (nie wszystkie osoby z mutacją rozwiną objawy).
Do chorób dziedziczonych w sposób autosomalny dominujący należą m.in.: choroba Huntingtona, rodzinna hipercholesterolemia, zespół Marfana, achondroplazja, neurofibromatoza typu 1, dystrofia miotoniczna oraz niektóre formy polipowatości rodzinnej. Diagnostyka genetyczna tych schorzeń obejmuje analizę rodowodu, badania molekularne oraz poradnictwo genetyczne dla rodzin obciążonych ryzykiem.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Syringomyelia – Etiologia i przyczyny
Syringomyelia to rzadkie schorzenie neurologiczne charakteryzujące się powstawaniem jamy wypełnionej płynem (syrinx) w rdzeniu kręgowym, najczęściej związane z zaburzeniem przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR). Etiologia obejmuje formy wrodzone, takie jak malformacja Chiariego typu I (CM-I), występująca u 3-8/100 000 osób i odpowiadająca za 55-70% przypadków, oraz nabyte, wynikające z urazów rdzenia (5% po urazie), nowotworów (30% z guzem rdzenia), zapaleń opon, krwotoków czy powikłań pooperacyjnych. Patofizjologia opiera się na teoriach zaburzonej dynamiki PMR, tłoka móżdżkowego, wzrostu ciśnienia śródrdzeniowego, trakcji rdzenia oraz niewydolności żylnej. Czynniki ryzyka to predyspozycje genetyczne, wiek (25-40 lat), płeć męska oraz wcześniejsze urazy rdzenia. Około 22,7% pacjentów jest bezobjawowych, a skolioza występuje u 25-80% chorych. Średnica syrinx >5 mm i obrzęk rdzenia prognozują szybkie pogorszenie stanu.
dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, krwotok, malformacja Chiariego, malformacja Chiariego typu I, martwica, niedokrwienie, niewydolność żylna, nowotwór rdzenia kręgowego, obrzęk tkanki nerwowej, otwór wielki czaszki, patofizjologia, platybazja, płyn mózgowo-rdzeniowy, przepuklina migdałków móżdżku, rozszczep kręgosłupa, skolioza, syringomyelia, syrinx, tylna jama czaszki, uraz rdzenia kręgowego, wodogłowie, zakotwiczenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia nerwu trójdzielnego – Epidemiologia
Neuralgia nerwu trójdzielnego (TN) to rzadka, ale istotna klinicznie jednostka chorobowa, charakteryzująca się ostrym, napadowym, jednostronnym bólem twarzy o charakterze porażenia prądem elektrycznym, lokalizowanym w obszarze unerwienia nerwu trójdzielnego. Zapadalność globalna waha się od 4 do 29 przypadków na 100 000 osobolat, z wyjątkiem Korei, gdzie odnotowano 100,21/100 000 osobolat w 2018 r. Średni wiek zachorowania to 53-57 lat, z wyższą częstością u osób powyżej 60 lat. Kobiety stanowią około 60% chorych, a ból częściej dotyczy prawej strony twarzy (stosunek 1,5:1). Neuralgia nerwu trójdzielnego współwystępuje ze stwardnieniem rozsianym (SM) u 1-6,3% pacjentów, z 20-krotnie wyższym ryzykiem rozwoju TN u chorych na SM. Czynniki ryzyka obejmują nadciśnienie tętnicze i migreny, a TN wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru niedokrwiennego oraz zaburzeniami psychicznymi, w tym lękiem i depresją, co podkreśla konieczność kompleksowej oceny pacjentów. Koszty leczenia rosną, np. w Korei wzrosły o 159,77% w latach 2014-2018, a w USA TN jest częstą przyczyną wizyt na oddziałach ratunkowych, głównie u kobiet (71,4%) w średnim wieku 61,6 lat.
anoreksja, antycypacja genetyczna, choroba Parkinsona, dziedziczenie autosomalne dominujące, farmakoterapia, klasyczna neuralgia nerwu trójdzielnego, Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy, migrena, nadciśnienie tętnicze, neuralgia nerwu trójdzielnego, opieka multidyscyplinarna, politerapia, stwardnienie rozsiane, udar niedokrwienny, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie snu - Leksykon chorób i schorzeń
Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek – Diagnostyka i diagnoza
Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek (ADPKD) jest najczęstszą dziedziczną chorobą nerek, diagnozowaną zwykle między 30. a 50. rokiem życia. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie rodzinnym, badaniach obrazowych (USG, CT, MRI) oraz w wybranych przypadkach testach genetycznych. Kryteria diagnostyczne USG zależą od wieku i liczby torbieli: u osób <30 lat co najmniej 2 torbiele, 30-39 lat co najmniej 3, 40-59 lat co najmniej 2 w każdej nerce, a u ≥60 lat co najmniej 4 torbiele w każdej nerce. U pacjentów bez wywiadu rodzinnego rozpoznanie stawia się przy obecności ≥10 torbieli ≥5 mm w każdej nerce, zwłaszcza przy powiększonych nerkach lub torbielach w wątrobie. Testy genetyczne, obejmujące mutacje w genach PKD1 (78%) i PKD2 (15%), są wskazane w przypadku niejednoznacznych wyników obrazowych, u młodych pacjentów z grup ryzyka, potencjalnych dawców nerki oraz przy nietypowym przebiegu klinicznym. Czułość diagnostyki genetycznej wynosi około 90%.
ADPKD, autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie obrazowe, badanie przesiewowe, diagnostyka genetyczna, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczna choroba nerek, kryterium diagnostyczne, mutacja genetyczna, mutacja genu PKD, mutacja genu PKD2, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, objętość nerki, penetracja genu, poradnictwo genetyczne, powikłanie, progresja choroby, rezonans magnetyczny, tolvaptan, tomografia komputerowa, torbiel nerki, torbiel wątroby, ultrasonografia, wywiad rodzinny - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór rdzenia kręgowego – Etiologia i przyczyny
Nowotwory rdzenia kręgowego dzielą się na pierwotne, rozwijające się bezpośrednio w rdzeniu lub jego otoczeniu, oraz wtórne, będące przerzutami z innych lokalizacji, takich jak rak piersi, płuc, prostaty, nerki, tarczycy, szpiczak mnogi, chłoniaki, białaczki i czerniak. Patogeneza pierwotnych guzów rdzenia opiera się na mutacjach genetycznych, które prowadzą do niekontrolowanego wzrostu komórek, z udziałem genów regulujących różnicowanie komórek glejowych, np. nadekspresji genów HOX i IGF1 w wyściółczakach. Znaczącą rolę odgrywają także dziedziczne zespoły genetyczne, takie jak neurofibromatoza typu 1 (mutacja genu supresorowego na chromosomie 17, 19% pacjentów rozwija guzy rdzenia), neurofibromatoza typu 2 (mutacja białka merliny na chromosomie 22, 2% pacjentów z guzami wewnątrzrdzeniowymi) oraz choroba von Hippla-Lindaua, związana z mutacją genu vhl i występowaniem naczyniaków krwionośnych. Glejaki stanowią około 80% guzów wewnątrzrdzeniowych, z przewagą gwiaździaków u dzieci i wyściółczaków u dorosłych, a naczyniaki krwionośne powstają z prekursorów erytrocytów. Ekspozycja na promieniowanie jonizujące, zwłaszcza po radioterapii w młodym wieku, oraz kontakt z pestycydami i chemikaliami przemysłowymi zwiększają ryzyko rozwoju tych nowotworów.
białaczka, białko supresorowe, chłoniak, chłoniak rdzenia kręgowego, choroba autoimmunologiczna, choroba von Hippla-Lindaua, czerniak, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczność, glejak, guz wewnątrzrdzeniowy, guz zewnątrzrdzeniowy, gwiaździak, insulinopodobny czynnik wzrostu, komórka glejowa, komórka macierzysta układu nerwowego, komórka nowotworowa, komórka progenitorowa, leczenie immunosupresyjne, mutacja genetyczna, naczyniak krwionośny, nadekspresja genów, nerwiak, neurofibromatoza typu 1, neurofibromatoza typu 2, nowotwór przerzutowy, nowotwór rdzenia kręgowego, oponiak, osłabiony układ odpornościowy, ośrodkowy układ nerwowy, promieniowanie jonizujące, radioterapia, rak nerki, rak piersi, rak płuc, rak prostaty, rak tarczycy, szpiczak mnogi, układ limfatyczny, wyściółczak, wyściółczak rdzeniowy, zespół kliniczny, zmiana DNA - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Etiologia i przyczyny
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominowane schorzenie spowodowane mutacjami w genie supresorowym APC (5q21-q22), prowadzące do rozwoju setek do tysięcy polipów gruczolakowych w jelicie grubym i odbytnicy, zwykle manifestujących się w okresie dojrzewania. Mutacje, najczęściej delecje w kodonach 1309 (10% pacjentów) i 1061 (5%), powodują powstanie niefunkcjonalnego białka APC, co skutkuje deregulacją szlaku Wnt i akumulacją β-kateniny, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji komórek. Fenotyp kliniczny FAP zależy od lokalizacji mutacji w genie APC, z cięższymi postaciami związanymi z mutacjami w eksonie 15 (kodony 1250-1464). Oprócz klasycznej FAP, wyróżnia się łagodną postać (AFAP), zespół Gardnera i Turcota, a także polipowatość związaną z mutacjami w innych genach (MUTYH, NTHL1, MSH3, POLE, POLD1). Ryzyko rozwoju raka jelita grubego u pacjentów z klasyczną FAP jest bliskie 100%, zwykle przed 40. rokiem życia, co wymaga wczesnej diagnostyki i interwencji chirurgicznej.
badanie genetyczne, działanie profilaktyczne, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, gen APC, hepatoblastoma, inhibitor cyklooksygenazy-2, łagodna postać FAP, mutacja de novo, mutacja genu APC, mutacja nonsensowna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, penetracja genu, polimeraza DNA, polip dwunastnicy, polip gruczolakowy, poradnictwo genetyczne, profilaktyczna kolektomia, rdzeniak, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencja gruczolak-rak, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy Wnt, wątrobiak zarodkowy, zespół polipowatości związanej z MUTYH - Leksykon chorób i schorzeń
Karłowatość – Etiologia i przyczyny
Karłowatość definiuje się jako wzrost dorosłego poniżej 147 cm, wynikający z licznych przyczyn genetycznych i medycznych. Najczęstszą etiologią są dysplazje szkieletowe, zwłaszcza achondroplazja, stanowiąca około 70% przypadków, spowodowana mutacją w genie FGFR3 na chromosomie 4. Dziedziczenie achondroplazji jest autosomalne dominujące, z 80% przypadków wynikających z mutacji de novo, szczególnie u ojców powyżej 50 roku życia (ryzyko 1:1875 vs. 1:15000 w populacji ogólnej). Inne dysplazje szkieletowe oraz zaburzenia hormonalne, takie jak niedobór hormonu wzrostu (GHD) czy karłowatość przysadkowa, prowadzą do proporcjonalnej lub nieproporcjonalnej niskorosłości. Ponadto, zespoły genetyczne (np. zespół Turnera, Downa, Noonana) oraz czynniki środowiskowe, w tym niedożywienie i przewlekłe choroby, również przyczyniają się do zahamowania wzrostu.
achondroplazja, choroba trzewna, choroba zapalna jelit, dysplazja diastroficzna, dysplazja szkieletowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, gen DNMT3A, gen FGFR3, guz przysadki mózgowej, hipochondroplazja, hipogonadyzm hipogonadotropowy, karłowatość, karłowatość nieproporcjonalna, karłowatość pierwotna, karłowatość proporcjonalna, karłowatość przysadkowa, konstytucjonalne opóźnienie wzrostu, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niedobór genu SHOX, niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność tarczycy, niewrażliwość na hormon wzrostu, oś GH-IGF-1, przewlekła choroba nerek, pseudoachondroplazja, receptor czynnika wzrostu fibroblastów, zespół Cushinga, zespół Downa, zespół Noonana, zespół Russella-Silvera, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Etiologia i przyczyny
Febris mediterranea familiaris (FMF) jest dziedziczną chorobą autozapalną wywołaną mutacjami w genie MEFV na chromosomie 16p13.3, kodującym białko pirynę, kluczowe w regulacji procesów zapalnych. Zidentyfikowano ponad 300 wariantów MEFV, z czego około 84 są patogenne, głównie w eksonach 2, 3, 5 i 10, z dominacją mutacji w eksonie 10 (aminokwasy 680-761). Pięć najczęstszych mutacji (M694V, M680I, E148Q, M694I, V726A) odpowiada za 70-80% przypadków FMF. Patogeneza opiera się na nadaktywności piryny, prowadzącej do nadprodukcji IL-1β i nawracających epizodów zapalenia. FMF dziedziczy się klasycznie autosomalnie recesywnie, jednak u około 30% pacjentów stwierdza się monoalleliczne mutacje, sugerujące możliwy autosomalny dominujący wzór dziedziczenia. Fenotyp choroby koreluje z typem mutacji, gdzie M694V wiąże się z cięższym przebiegiem, wcześniejszym początkiem, częstszymi atakami i zwiększonym ryzykiem powikłań, w tym amyloidozy AA.
acetylacja histonów, amyloidoza AA, amyloidoza wtórna, choroba autozapalna, Clostridium difficile, dnawe zapalenie stawów, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, fenotyp choroby, gen MEFV, GTPaza Rho, inhibitor IL-1, interleukina-1β, kolchicyna, metylacja DNA, mutacja gain-of-function, mutacja genu MEFV, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinna gorączka śródziemnomorska, sekwestracja, szlak mTOR, Yersinia pestis - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół hipoplastycznego lewego serca – Etiologia i przyczyny
Zespół hipoplastycznego lewego serca (HLHS) to ciężka wrodzona wada serca charakteryzująca się niedorozwojem lewej komory, zastawki mitralnej, zastawki aortalnej oraz aorty wstępującej. Występuje z częstością 0,016-0,036% żywych urodzeń, a bez leczenia śmiertelność wynosi 100%. Etiologia HLHS jest wieloczynnikowa, z silnym podłożem genetycznym, obejmującym mutacje w genach takich jak GJA1, HAND1, NKX2-5, NOTCH1, RBFOX2, MYH6 i LRP2. Dziedziczenie może mieć charakter autosomalny recesywny lub dominujący, a HLHS często współwystępuje z zespołami genetycznymi, m.in. zespołem Turnera, Jacobsena, Holt-Orama oraz trisomiami 13 i 18. Ryzyko powtórzenia wady w kolejnych ciążach wynosi 2-4%, wzrastając do 25% w rodzinach z dwoma dotkniętymi dziećmi. Podstawowy defekt powstaje między 4. a 8. tygodniem ciąży, a hipoplazja lewej komory rozwija się już około E11.5-12.5 w modelu mysim, co potwierdza hipotezę „no flow, no grow” dotyczącą zależności rozwoju struktur serca od przepływu krwi.
aorta wstępująca, cukrzyca przedciążowa, cytomegalowirus, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, embriogeneza, heterogenność genetyczna, hipoksja, hipoteza no flow no grow, koneksyna 43, lewa komora, niedokrwistość, niedotlenienie, otwór owalny, przegroda przedsionkowa, przewód tętniczy, różyczka, sekwencjonowanie całego eksomu, teratogen, trisomia 13, trisomia 18, wirus opryszczki, wrodzona wada serca, zastawka aortalna, zastawka mitralna, zespół Edwardsa, zespół hipoplastycznego lewego serca, zespół Holt-Orama, zespół Patau, zespół Smith-Lemli-Opitz, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba von willebranda – Etiologia i przyczyny
Choroba von Willebranda (vWD) jest najczęstszym dziedzicznym zaburzeniem krzepnięcia, wynikającym z ilościowego lub jakościowego defektu czynnika von Willebranda (vWF), kluczowego dla adhezji płytek i stabilizacji czynnika VIII. Dziedziczna forma spowodowana jest mutacjami w genie VWF na chromosomie 12p13.3 i dziedziczy się autosomalnie dominująco (typ 1 i większość podtypów typu 2) lub recesywnie (typ 3 i podtyp 2N). Typ 1 stanowi około 75% przypadków i charakteryzuje się częściowym niedoborem vWF na poziomie 20-50% normy. Typ 2 obejmuje podtypy z zaburzeniami funkcji vWF, np. 2A (brak wielkocząsteczkowych multimerów), 2B (zwiększone powinowactwo do GPIb), 2M (zmniejszona aktywność zależna od płytek) oraz 2N (obniżone wiązanie czynnika VIII). Typ 3, najcięższy, cechuje się niemal całkowitym brakiem vWF (niewykrywalny poziom). Mutacje specyficzne dla typów obejmują m.in. c.7437GA (typ 1), p.Trp553Gly (typ 2) oraz delecję c.255Cdel (typ 3).
ADAMTS13, adhezja płytek krwi, antykoagulant, białaczka włochatokomórkowa, chłoniak nieziarniczy, choroba limfoproliferacyjna, choroba mieloproliferacyjna, choroba von Willebranda, czerwienica prawdziwa, czynnik VIII, czynnik von Willebranda, diagnostyka, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, gammapatia monoklonalna, gen VWF, guz Wilmsa, lek przeciwpłytkowy, małopłytkowość, mechanizm patofizjologiczny, megakariocyt, menorrhagia, multimer vWF, nabyta choroba von Willebranda, nadpłytkowość samoistna, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość hemolityczna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, poradnictwo genetyczne, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przewlekła białaczka limfocytowa, śródbłonek naczyniowy, stenoza aortalna, szpiczak mnogi, toczeń rumieniowaty układowy, układ siateczkowo-śródbłonkowy, zaburzenie krzepnięcia krwi, zespół Felty’ego, zespół von Willebranda nabyty - Leksykon chorób i schorzeń
Lipoedema – Etiologia i przyczyny
Lipoedema to przewlekła choroba charakteryzująca się nieprawidłowym, głównie dolno-kończynowym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, z silnym komponentem genetycznym (odziedziczalność 50-60%) i hormonalnym. Etiologia pozostaje nie do końca poznana, jednak badania wskazują na mutacje w genie AKR1C1 oraz związek z zespołem Williamsa (mikrodelecja 7q11.23 obejmująca gen ELN). Choroba dotyka niemal wyłącznie kobiety, a jej nasilenie koreluje z okresami zmian hormonalnych (dojrzewanie, ciąża, menopauza, antykoncepcja hormonalna). Patogeneza obejmuje zaburzenia adipogenezy (hiperplazja i hipertrofia adipocytów), dysfunkcję mikronaczyniową (zmniejszona liczba naczyń włosowatych, zwiększona przepuszczalność naczyń), a także upośledzenie funkcji limfatycznej prowadzące do lipo-limfoedemy. W tkance tłuszczowej obserwuje się hipoksję, wzrost VEGF oraz markerów zapalnych (TNF-alfa, IL-6), co może tłumaczyć charakterystyczną dla lipoedemy nadwrażliwość na ból.
adipogeneza, biała tkanka tłuszczowa, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dysfunkcja mikronaczyniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, hiperplazja adipocytów, hipertrofia adipocytów, hipoksja tkankowa, interleukina-6, lipo-limfoedema, lipoedema, mikroangiopatia naczyń, mikrodelecja chromosomu, nieprawidłowe rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, obrzęk limfatyczny, obrzęk żylny, receptory estrogenowe, TNF-alfa, zespół policystycznych jajników, zespół Williamsa - Leksykon chorób i schorzeń
Mutacja czynnika v leiden – Etiologia i przyczyny
Mutacja czynnika V Leiden (FVL), będąca wynikiem punktowej zmiany nukleotydu G1691A w genie F5, prowadzi do substytucji Arg506Gln w białku czynnika V, co eliminuje miejsce rozszczepiania przez aktywowane białko C (APC). W efekcie czynnik V i Va stają się oporne na inaktywację przez APC, co skutkuje przedłużoną aktywnością czynnika V, nadmierną produkcją trombiny i zwiększonym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ZŻG, ZP). Mutacja ta jest dziedziczona autosomalnie dominująco z niepełną penetracją i występuje u 3-8% populacji kaukaskiej w formie heterozygotycznej oraz u około 1 na 5000 osób w formie homozygotycznej. Ryzyko zakrzepicy u heterozygot wzrasta 3-10-krotnie (0,3-0,8% rocznie), a u homozygot nawet 50-100-krotnie (około 8% rocznie). Współistnienie mutacji z innymi czynnikami ryzyka, takimi jak stosowanie estrogenów, ciąża, otyłość czy inne mutacje genetyczne (np. protrombiny G20210A), znacząco potęguje ryzyko zakrzepowe, sięgając nawet kilkusetkrotnego wzrostu u kobiet homozygotycznych stosujących antykoncepcję hormonalną.
aktywowane białko C, antytrombina, czynnik V Leiden, dziedziczenie autosomalne dominujące, fibrynoliza, glikoproteina, heterozygota, hiperhomocysteinemia, homozygota, kodon, kompleks protrombinazy, krwawienie poporodowe, markery aktywacji krzepnięcia, mutacja protrombiny G20210A, nadkrzepliwość, nawracające utraty ciąży, niedobór białka C, niedobór białka S, oporność na aktywowane białko C, protrombina, rzucawka, stan przedrzucawkowy, trombofilia dziedziczna, zakrzep, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zatorowość płucna, zespół antyfosfolipidowy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Spastyczna paraplegia dziedziczna – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Spastyczna paraplegia dziedziczna (SPD) to grupa genetycznie heterogennych, neurodegeneracyjnych schorzeń charakteryzujących się postępującą spastycznością i osłabieniem kończyn dolnych, wynikającą z degeneracji górnego neuronu ruchowego w drogach korowo-rdzeniowych. SPD występuje w formach autosomalnie dominującej, recesywnej oraz sprzężonej z chromosomem X, a klinicznie dzieli się na formę „czystą” (spastyczne porażenie z zaburzeniami pęcherza moczowego) oraz „złożoną” z dodatkowymi objawami neurologicznymi lub systemowymi. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, wywiadzie rodzinnym oraz badaniach genetycznych, a różnicowanie obejmuje inne przyczyny paraplegii. Leczenie jest objawowe i obejmuje farmakoterapię (baklofen, tizanidyna, oksybutynina), iniekcje toksyny botulinowej, interwencje chirurgiczne (pompa baklofenowa, rizotomia grzbietowa) oraz regularną fizjoterapię ukierunkowaną na utrzymanie siły mięśniowej, zakresu ruchu i zapobieganie przykurczom.
badanie urodynamiczne, baklofen, cięcie cesarskie, droga korowo-rdzeniowa, dysfunkcja dolnych dróg moczowych, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, dziedziczenie sprzężone z chromosomem X, górny neuron ruchowy, mięsień brzuchaty łydki, mięsień płaszczkowaty, odleżyna, oksybutynina, orteza stawu skokowego, paraplegia, pęcherz moczowy, pompa baklofenowa, porażenie spastyczne, przykurcz, selektywna rizotomia grzbietowa, spastyczna paraplegia dziedziczna, spastyczność, środek zwiotczający mięśnie, terapia poznawczo-behawioralna, tizanidyna, toksyna botulinowa, zakażenie układu moczowego, znieczulenie neuraksjalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperpotliwość – Patofizjologia i mechanizm
Hiperpotliwość to zaburzenie charakteryzujące się nadmiernym wydzielaniem potu, przekraczającym fizjologiczne potrzeby termoregulacji, dotykające 1-3% populacji. Patofizjologia pierwotnej hiperpotliwości opiera się na nadaktywności układu współczulnego i zwiększonym uwalnianiu acetylocholiny z zakończeń nerwowych, przy upośledzonym mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego do podwzgórza. Gruczoły potowe ekrynowe u pacjentów nie wykazują zmian histologicznych, natomiast obserwuje się powiększenie zwojów współczulnych. Genetyka odgrywa istotną rolę, z loci PPH zlokalizowanym na chromosomie 14q11.2-q13 lub 2q31.1, dziedziczenie autosomalne dominujące. W patogenezie bierze udział także oksydacyjne uszkodzenie komórek oraz nadekspresja receptorów, takich jak ACVR1 i CHRNA1. Hiperpotliwość dzieli się na pierwotną (ogniskową, symetryczną, bez przyczyny) oraz wtórną, związaną z chorobami endokrynologicznymi, neurologicznymi, nowotworami, infekcjami lub lekami (np. inhibitory acetylocholinoesterazy, opioidy, SSRI, TLPD, glikokortykosteroidy). Diagnostycznym kryterium pierwotnej hiperpotliwości jest brak pocenia podczas snu oraz utrzymywanie się objawów co najmniej 6 miesięcy.
acetylocholina, czynnik genetyczny, dysfunkcja układu współczulnego, dysregulacja autonomiczna, dziedziczenie autosomalne dominujące, gruczoł ekrynowy, hiperpotliwość, hiperpotliwość wtórna, inhibitor acetylocholinoesterazy, jonoforeza, lek antycholinergiczny, odpowiedź skórna współczulna, oksybutynina, pierwotna hiperpotliwość, rdzeń kręgowy, reaktywne formy tlenu, receptor muskarynowy, skala HDSS, SSRI, sympatektomia piersiowa, terapia mikrofalowa, tlenek azotu, toksyna botulinowa, układ współczulny, zwój współczulny - Leksykon chorób i schorzeń
Niekontrolowane oddawanie moczu w nocy – Epidemiologia
Moczenie nocne (enuresis nocturna) jest powszechnym zaburzeniem u dzieci powyżej 5. roku życia, z częstością występowania zmniejszającą się wraz z wiekiem: od 20-33% u 4-5-latków do 0,5-2% u dorosłych. Występuje częściej u chłopców (stosunek 2:1), a ryzyko jest istotnie zwiększone przy dodatniej historii rodzinnej (77% dzieci z obojgiem rodziców z moczeniem nocnym). W około 50% przypadków epizody są sporadyczne (<6 rocznie), a spontaniczna remisja wynosi 14-15% rocznie, głównie u dzieci z nieregularnymi epizodami. Mocz nocny dzieli się na pierwotny (85% przypadków) i wtórny (15%), a także na monosymptomatyczny (MNE) i niemonosymptomatyczny (NMNE), z przewagą formy niemonosymptomatycznej (75%). Współwystępują często infekcje dróg moczowych (OR 3,89), zaparcia oraz zaburzenia psychiatryczne, zwłaszcza ADHD (22-32% dzieci z ADHD ma moczenie nocne). Czynniki środowiskowe, takie jak niższy status socjoekonomiczny, większa liczba członków rodziny czy miejsce zamieszkania (wieś vs. miasto), również wpływają na częstość występowania.
ADHD, alarm moczenia nocnego, bezdech senny, cukrzyca, desmopresyna, dysfunkcja dolnych dróg moczowych, dziedziczenie autosomalne dominujące, enuresis nocturna, farmakoterapia, hormon antydiuretyczny, infekcja dróg moczowych, mimowolne oddawanie moczu, moczenie nocne, monosymptomatyczne moczenie nocne, niemonosymptomatyczne moczenie nocne, nocturnal enuresis, pierwotne moczenie nocne, podstawowa opieka zdrowotna, spontaniczna remisja, wtórne moczenie nocne, zaburzenie nastroju, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zaparcie - Leksykon chorób i schorzeń
Dystonia – Etiologia i przyczyny
Dystonia to złożone zaburzenie ruchowe charakteryzujące się mimowolnymi skurczami mięśni prowadzącymi do powtarzających się ruchów lub nieprawidłowych postaw ciała. Etiologia dystonii obejmuje czynniki genetyczne, środowiskowe oraz dysfunkcje jąder podstawy mózgu. Dystonia pierwotna, idiopatyczna, często związana jest z mutacjami genów takich jak DYT1 (gen TORSINY A na chromosomie 9, transmisja autosomalna dominująca), DYT5, GNAL, THAP1, CIZ1, ANO3 oraz DDP1 (zespół Mohra-Tranebjaerga). Nosicielstwo mutacji DYT-TOR1A szacuje się na 18-26/100 000, z penetracją genetyczną około 10-15% w dystonii szyjnej. Dystonia wtórna rozwija się w wyniku urazów, niedotlenienia, chorób neurodegeneracyjnych (np. Parkinson, Huntington, Wilson), udarów, infekcji, zatruć (tlenek węgla, metale ciężkie), reakcji na leki (neuroleptyki, leki przeciwwymiotne), schorzeń metabolicznych, stwardnienia rozsianego czy autoimmunologicznego zapalenia mózgu.
blepharospazm, choroba Huntingtona, choroba Parkinsona, choroba Wilsona, dopamina, drżenie, dyskineza późna, dystonia, dystonia czynnościowa, dystonia funkcjonalna, dystonia idiopatyczna, dystonia ogniskowa, dystonia pierwotna, dystonia późna, dystonia szyjna, dystonia wrażliwa na lewodopę, dystonia wtórna, dystonia zadaniowo-specyficzna, dziedziczenie autosomalne dominujące, jądra podstawy, jądro ogoniaste, kurcz powiek, kwas gamma-aminomasłowy, lewodopa, mimowolny skurcz mięśni, neuroleptyk, niedotlenienie mózgu, noradrenalina, penetracja genu, serotonina, skorupa mózgu, udar mózgu, wzgórze, zapalenie mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Epidemiologia
Schwannomatosis to rzadka forma neurofibromatozy, charakteryzująca się obecnością mnogich, niezłośliwych schwannoma głównie w nerwach rdzeniowych i obwodowych. Częstość występowania wynosi około 1 na 126 315 osób, co jest ponad dwukrotnie rzadsze niż w NF2 (1 na 50 500). Choroba manifestuje się zwykle między 30. a 60. rokiem życia, z objawami pojawiającymi się najczęściej po 20. roku życia. Schwannomatosis związana jest z mutacjami w genach NF2, SMARCB1 oraz LZTR1, z dominującym dziedziczeniem autosomalnym w przypadku NF2-SWN i penetracją bliską 100%. Diagnostyka różnicowa z NF2 jest wyzwaniem ze względu na nakładanie się fenotypów, zwłaszcza w postaciach mozaikowych. Kryteria kliniczne obejmują obecność co najmniej dwóch schwannoma, z wykluczeniem obustronnych schwannoma nerwu przedsionkowego. Badania genetyczne są kluczowe dla potwierdzenia diagnozy i określenia ryzyka rodzinnego.
badania genetyczne, badania obrazowe, badanie PET, bewacyzumab, całkowita resekcja guza, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, diagnostyka różnicowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, leki przeciwbólowe, mozaicyzm somatyczny, mutacja de novo, mutacje genów, neurofibromatoza, neurofibromatoza typu 2, ocena psychospołeczna, poradnictwo genetyczne, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, schwannoma, schwannoma nerwu przedsionkowego, terapia genowa, terapia molekularna, wznowa miejscowa - Leksykon chorób i schorzeń
Przykurcz dupuytrena – Etiologia i przyczyny
Przykurcz Dupuytrena to postępujące schorzenie fibroproliferacyjne powięzi dłoniowej, charakteryzujące się proliferacją fibroblastów, zwiększonym stosunkiem kolagenu typu III do I oraz obecnością miofibroblastów i podwyższonym stężeniem prostaglandyn. Etiologia jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą czynników genetycznych (około 80% przypadków), wykazujących autosomalne dominujące dziedziczenie i związanych z polimorfizmami SNP w genach szlaku Wnt. Choroba występuje trzykrotnie częściej u mężczyzn, głównie po 40. roku życia, a jej częstość jest wyższa w populacjach północnoeuropejskich i skandynawskich. W patogenezie istotne są także czynniki środowiskowe i współistniejące choroby, takie jak cukrzyca (OR 3,06; 95% CI 2,69–3,48), padaczka (OR 2,80; 95% CI 2,49–3,15) oraz choroby wątroby (OR 2,92; 95% CI 2,08–4,12). Dodatkowo palenie tytoniu potraja ryzyko, a ekspozycja na wibracje wiąże się z OR 2,87 (95% CI 1,41–5,84).
adenozynotrifosforan, choroba Dupuytrena, choroba Ledderhose’a, choroba Peyroniego, czynnik wzrostu nerwów, czynnik wzrostu tkanki łącznej, dziedziczenie autosomalne dominujące, główny układ zgodności tkankowej, kolagen typu I, kolagen typu III, miofibroblast, naskórkowy czynnik wzrostu, odpowiedź autoimmunologiczna, oksydaza ksantynowa, płytkopochodny czynnik wzrostu, polimorfizm pojedynczego nukleotydu, powięź dłoniowa, proliferacja fibroblastów, proliferacja komórkowa, prostaglandyna, przykurcz Dupuytrena, szlak sygnalizacyjny WNT, tkanka podskórna dłoni, transformujący czynnik wzrostu beta, uszkodzenie mikronaczyniowe, wrażliwość na androgeny, zaburzenie tkanki łącznej, zespół bólu regionalnego złożonego - Leksykon chorób i schorzeń
Lipoedema – Patofizjologia i mechanizm
Lipoedema to przewlekła, postępująca choroba tkanki tłuszczowej, dotykająca głównie kobiety (10-11% populacji żeńskiej), charakteryzująca się symetrycznym powiększeniem tkanki tłuszczowej w kończynach dolnych, biodrach i pośladkach, z oszczędzeniem dłoni i stóp. Patogeneza obejmuje zaburzenia adipogenezy, mikroangiopatię oraz dysfunkcję mikrokrążenia limfatycznego, z istotnym udziałem czynników genetycznych (np. geny AKR1C1, LHFPL6) i hormonalnych, zwłaszcza estrogenów. Histologicznie obserwuje się hipertrofię i hiperplazję adipocytów, przewlekły stan zapalny z obecnością makrofagów i komórek tucznych, a także zwłóknienie śródmiąższowe. Mikroangiopatia powoduje zwiększoną przepuszczalność naczyń włosowatych i limfatycznych, co prowadzi do obrzęku i uszkodzenia tkanek. Dysfunkcja układu limfatycznego, w tym powstawanie mikroaneuryzmatów i zwiększona przepuszczalność naczyń limfatycznych, przyczynia się do rozwoju lipolimfoedemy. W badaniach transkryptomicznych wykazano ponad 4400 różnic w ekspresji genów, m.in. nadekspresję regulatora cyklu komórkowego Bub1, co koreluje ze zwiększoną proliferacją komórek macierzystych tkanki tłuszczowej i może stanowić cel terapeutyczny. Profil lipidowy i metabolity w tkance lipoedematycznej są istotnie zmienione, a podwyższona zawartość sodu w tkance podskórnej wskazuje na zaburzenia homeostazy płynów i zapalenie prowadzące do włóknienia ECM.
adipogeneza, czynnik płytkowy 4, drenaż limfatyczny, dziedziczenie autosomalne dominujące, hiperplazja adipocytów, hipertrofia adipocytów, hormony steroidowe, lipodystrofia, lipoedema, macierz zewnątrzkomórkowa, mikroangiopatia, mikroangiopatia naczyń, obrzęk limfatyczny, przepuszczalność naczyń, receptory estrogenowe, retencja płynów, splot naczyniowy, stan zapalny przewlekły, tkanka tłuszczowa podskórna, VEGF, zwłóknienie śródmiąższowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba charcota-mariego-tootha – Etiologia i przyczyny
Choroba Charcota-Mariego-Tootha (CMT) to najczęstsza dziedziczna neuropatia obwodowa, charakteryzująca się postępującym uszkodzeniem nerwów obwodowych. Etiologia CMT jest genetycznie heterogenna, z ponad 100 genami powiązanymi z chorobą, z dominującą rolą mutacji w genach PMP22 (70-80% przypadków CMT1), MPZ (10-12% CMT1), MFN2 (około 20% CMT2) oraz GJB1 (około 90% CMTX). Patogeneza różni się w zależności od typu: CMT1 to neuropatia demielinizacyjna związana z mutacjami wpływającymi na osłonkę mielinową, np. duplikacja PMP22 prowadząca do 1,5- lub 2-krotnej nadekspresji białka i agregacji ubikwitynowanego PMP22, natomiast CMT2 to neuropatia aksonalna, gdzie mutacje w MFN2 powodują zaburzenia funkcji mitochondriów i przewodzenia impulsów nerwowych. Dziedziczenie może być autosomalne dominujące, autosomalne recesywne, sprzężone z chromosomem X lub mitochondrialne, z około 10% przypadków wynikających z mutacji de novo.
akson, apoptoza, autofagosom, demielinizacja, duplikacja chromosomu, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, ekspresja genów, heterozygota, komórka Schwanna, mutacja null, mutacja punktowa, nerw obwodowy, neuropatia obwodowa, osłonka mielinowa, przewodnictwo nerwowe, retikulum endoplazmatyczne, uszkodzenie mieliny, zaburzenia mitochondrialne - Leksykon chorób i schorzeń
Różnice w rozwoju płciowym – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Różnice w rozwoju płciowym (DSD) to heterogenna grupa wrodzonych zaburzeń charakteryzujących się niezgodnością między płcią chromosomalną, gonadalną i/lub anatomiczną. Ocena rokowania i długoterminowych wyników leczenia wymaga uwzględnienia czynników biologicznych (np. obecność chromosomu Y, ekspozycja na androgeny, fenotyp narządów płciowych), psychologicznych oraz społeczno-kulturowych. Średni wiek diagnozy wynosi 2,2-3,8 lat dla DSD 46,XY, 2,4-4,6 lat dla DSD 46,XX oraz 5,3-5,8 lat dla DSD związanych z chromosomami płciowymi, a dla zespołu Turnera 4,7-5,5 lat. Ryzyko rozwoju raka komórek rozrodczych gonad (GGCC) jest podwyższone u wybranych podgrup, a identyfikacja zmian prekursorowych opiera się na markerach histologicznych takich jak OCT3/4, TSPY i KITLG. Opóźnienie orchiopeksji umożliwia eksplorację tożsamości płciowej, jednak brak jest skutecznych metod nadzoru ryzyka złośliwości przy pozostawieniu dysgenicznych gonad.
diagnoza etiologiczna, dziedziczenie autosomalne dominujące, ekspozycja na androgeny, hormonalna terapia zastępcza, kariotyp, nefropatia z utratą soli, niejednoznaczne narządy płciowe, obustronne wnętrostwo, orchiopeksja, różnice w rozwoju płciowym, sekwencjonowanie nowej generacji, spodziectwo, tożsamość płciowa, wnętrostwo, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Klinefeltera, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Erytromelalgia – Etiologia i przyczyny
Erytromelalgia (EM) to rzadka choroba neurowaskularna charakteryzująca się epizodami palącego bólu, zaczerwienienia i uczucia gorąca, głównie w kończynach. Etiologia jest złożona i obejmuje dysfunkcję naczyniową oraz neuropatyczną. Pierwotna erytromelalgia dzieli się na idiopatyczną i dziedziczną, z tą ostatnią związaną z mutacjami genów kanałów sodowych SCN9A, SCN10A i SCN11A, które powodują nadpobudliwość nocyceptorów. Mutacje w genie SCN9A (kodującym Nav1.7) prowadzą do gain-of-function, hiperpolaryzacji aktywacji kanałów i zwiększonej odpowiedzi na bodźce cieplne. Dziedziczna erytromelalgia ma autosomalny dominujący wzór dziedziczenia i odpowiada za około 15% przypadków. Wtórna erytromelalgia jest związana z chorobami mieloproliferacyjnymi (np. nadpłytkowość samoistna, czerwienica prawdziwa, mielofibroza), autoimmunologicznymi, neurologicznymi, naczyniowymi, metabolicznymi, infekcyjnymi oraz nowotworami, a także może być indukowana przez niektóre leki (np. antagoniści kanału wapniowego, statyny, leki przeciwparkinsonowe).
antagonista kanału wapniowego, choroba autoimmunologiczna, choroba mieloproliferacyjna, cukrzyca, czerwienica prawdziwa, dna moczanowa, dysfunkcja naczyniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, erytromelalgia, erytromelalgia idiopatyczna, gen SCN9A, kanał sodowy Nav1.7, kanały sodowe, małe włókna nerwowe, mielofibroza, nadciśnienie tętnicze, nadpłytkowość samoistna, neuropatia obwodowa, niewydolność żylna, nocyceptory, nowotwór mieloproliferacyjny, pierwotna erytromelalgia, pierwotny hiperaldosteronizm, przetoka tętniczo-żylna, reumatoidalne zapalenie stawów, statyna, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, uszkodzenie rdzenia kręgowego, włóknienie szpiku kostnego, wtórna erytromelalgia, zapalenie naczyń, zatrucie rtęcią, zespolenie tętniczo-żylne - Leksykon chorób i schorzeń
Dwudzielna zastawka aorty – Etiologia i przyczyny
Dwudzielna zastawka aorty (BAV) jest najczęstszą wrodzoną wadą serca, występującą u 1-2% populacji, z przewagą mężczyzn (2:1). Etiologia BAV jest wieloczynnikowa, obejmująca silny komponent genetyczny z autosomalnym dominującym wzorcem dziedziczenia i penetracją około 89%. Kluczowe mutacje dotyczą genów NOTCH1, GATA5 oraz eNOS, które wpływają na rozwój zastawki i drogi odpływu lewej komory. BAV często współwystępuje z zespołami genetycznymi tkanki łącznej (Marfan, Loeys-Dietz, Turner, Williams) oraz innymi wadami serca, jak koarktacja aorty. Rodzinna predyspozycja jest istotna – około 9% krewnych pierwszego stopnia pacjentów z BAV również ma tę wadę, co uzasadnia przesiewowe badania echokardiograficzne.
badanie echokardiograficzne, dwudzielna zastawka aorty, dziedziczenie autosomalne dominujące, infekcyjne zapalenie wsierdzia, koarktacja aorty, mutacja genu NOTCH1, nadciśnienie tętnicze, poszerzenie aorty, przerwany łuk aorty, przewlekła choroba nerek, rozwarstwienie aorty, szlak sygnałowy Notch, teoria hemodynamiczna, tętniak aorty, układ sercowo-naczyniowy, wapniejąca choroba zastawki aortalnej, wrodzona wada serca, zaburzenie hemodynamiczne, zespół Loeysa-Dietza, zespół Marfana, zespół Turnera, zespół Williamsa, zwężenie zastawki aortalnej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta kości – Etiologia i przyczyny
Choroba Pageta kości (osteitis deformans) to przewlekłe zaburzenie metaboliczne charakteryzujące się nieprawidłową przebudową kostną, gdzie dochodzi do nadmiernej i nieuporządkowanej resorpcji oraz tworzenia tkanki kostnej. Etiologia jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą czynników genetycznych, zwłaszcza mutacji w genie SQSTM1, obecnych u 40-50% pacjentów z rodzinnym występowaniem oraz u 5-10% sporadycznych przypadków. Mutacje w genach TNFRSF11A i TNFRSF11B również wpływają na rozwój choroby, przy czym dziedziczenie ma charakter autosomalny dominujący z niepełną penetracją. Ryzyko zachorowania jest 7-10-krotnie wyższe u krewnych osób chorych. Choroba manifestuje się głównie u osób powyżej 40. roku życia, z nieznaczną przewagą mężczyzn, i wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, częściej występując w populacjach europejskich, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, Europie Środkowej, Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii.
aktywność osteoklastów, choroba Pageta kości, dziedziczenie autosomalne dominujące, funkcja osteoklastów, infekcja wirusowa, niedobór wapnia, niedobór witaminy D, osteitis deformans, osteoblast, osteoklast, paramyksowirus, przebudowa kostna, resorpcja tkanki kostnej, SQSTM1, syncytialny wirus oddechowy, toksyna środowiskowa, wirus odry, wtórna nadczynność przytarczyc, zmiana epigenetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół marfana – Epidemiologia
Zespół Marfana jest autosomalnie dominowanym zaburzeniem tkanki łącznej o częstości występowania szacowanej na 1:3000-5000 osób, z penetracją zależną od wieku i zmienną ekspresją fenotypową. Diagnostyka opiera się na zrewidowanych kryteriach Ghent 2010, które kładą nacisk na zajęcie korzenia aorty i ektopię soczewki. Epidemiologiczne dane wskazują na wzrost rozpoznawalności choroby, co może wynikać z lepszej diagnostyki i wydłużenia życia pacjentów. W badaniach populacyjnych częstość występowania waha się od 1:6600 do 1:10 000, a zapadalność roczna wzrasta, np. w Danii do 0,19/100 000 osób. Choroba dotyka obie płcie z równą częstością, choć mężczyźni mają krótszą oczekiwaną długość życia. Genetycznie zespół Marfana jest spowodowany mutacjami w genie FBN1 (15q21.1), kodującym fibrylinę-1, z ponad 1000 unikalnymi mutacjami rodzinnymi. Około 25% przypadków to mutacje de novo. Wczesna diagnoza jest kluczowa ze względu na progresję objawów i ryzyko powikłań, zwłaszcza sercowo-naczyniowych.
beta-blokery, bezdech senny, chromosom 15, dziedziczenie autosomalne dominujące, echokardiografia przezklatkowa, efekt plejotropowy, ektopia soczewki, fibrylina-1, gen FBN1, krwiak śródścienny, kryteria Ghent, macierz pozakomórkowa, miażdżyca, mutacja de novo, mutacja heterozygotyczna, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, nowotwór złośliwy, odma opłucnowa, poszerzenie aorty, poszerzenie korzenia aorty, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, przewlekła choroba nerek, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie aorty, rozwarstwienie aorty typu A, tętniak aorty, tętniak aorty brzusznej, tomografia komputerowa, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu, wskaźnik chorobowości, wskaźnik zapadalności, zaburzenia tkanki łącznej, zatoka Valsalvy, zespół Marfana, zespół wad wrodzonych - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia wzrostu (karłowatość) – Epidemiologia
Zaburzenia wzrostu, określane jako karłowatość, definiuje się jako wzrost poniżej 147 cm, z częstością występowania od 1:15 000 do 1:40 000 urodzeń. Najczęstszą przyczyną jest achondroplazja, stanowiąca 70% przypadków, z częstością 1:20 000 do 1:30 000 żywych urodzeń rocznie. Achondroplazja dziedziczy się autosomalnie dominująco, jednak 80% przypadków to mutacje de novo, z istotnym ryzykiem związanym z zaawansowanym wiekiem ojcowskim (np. 1:1 875 u ojców >50 lat). Epidemiologia wskazuje na regionalne różnice, z wyższą częstością w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Badanie Utah Growth Study wykazało, że tylko 5% dzieci z niskim wzrostem i spowolnionym tempem wzrostu ma zaburzenia endokrynologiczne, a niedożywienie pozostaje główną przyczyną zaburzeń wzrostu globalnie.
achondroplazja, badanie antropometryczne, badanie fizykalne, badanie neurologiczne, dysplazja szkieletowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, gen FGFR3, karłowatość, karłowatość z krótkimi kończynami, mozaicyzm germinalny, nagła śmierć niemowlęcia, niedobór hormonu wzrostu, niedożywienie, podejście wielodyscyplinarne, pojedyncza tętnica pępowinowa, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie wzrostu, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Hemochromatoza – Etiologia i przyczyny
Hemochromatoza to zaburzenie charakteryzujące się nadmiernym gromadzeniem żelaza w organizmie, prowadzącym do uszkodzenia narządów takich jak wątroba, trzustka, serce i stawy. Hemochromatoza dziedziczna, najczęstsza forma choroby, jest spowodowana mutacjami genów regulujących metabolizm żelaza, głównie genu HFE (mutacje C282Y i H63D). Dziedziczenie jest autosomalne recesywne (z wyjątkiem typu 4, dziedziczonego dominująco). Mutacja C282Y występuje u 70-100% pacjentów z kliniczną hemochromatozą, a homozygoty C282Y mają największe ryzyko rozwoju objawów, choć penetracja jest niepełna (około 10%). Patogeneza opiera się na dysfunkcji hepcydyny, co prowadzi do zwiększonego jelitowego wchłaniania żelaza i jego odkładania w komórkach miąższowych narządów.
choroba ferroportyny, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, ferroportyna, gen HFE, gromadzenie żelaza, hemochromatoza, hemochromatoza dziedziczna, hemochromatoza młodzieńcza, hemochromatoza noworodkowa, hemochromatoza pierwotna, hemochromatoza wtórna, hemojuwelina, hemosyderyna, hepcydyna, homeostaza żelaza, marskość wątroby, mutacja C282Y, mutacja genu, mutacja H63D, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, niedokrwistość syderoblastyczna, niepełna penetracja genu, porfiria skórna późna, przeładowanie żelazem, receptor transferyny, talasemia, wirusowe zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Wielogruczolakowatość endokrynna typu 2 (men 2) – Patofizjologia i mechanizm
Wielogruczolakowatość endokrynna typu 2 (MEN 2) to dziedziczny zespół nowotworowy o podłożu genetycznym, związany z mutacjami genu RET kodującego receptorową kinazę tyrozynową. Mutacje te prowadzą do konstytutywnej aktywacji kinazy RET, co skutkuje niekontrolowaną proliferacją komórek i rozwojem nowotworów, głównie raka rdzeniastego tarczycy (MTC), guzów chromochłonnych nadnerczy oraz pierwotnej nadczynności przytarczyc (w MEN2A). Mutacje w zewnątrzkomórkowej domenie bogatej w cysteinę (eksony 10 i 11) są charakterystyczne dla MEN2A, natomiast mutacja M918T w eksonie 16 (wewnątrzkomórkowa domena kinazy tyrozynowej) odpowiada za ponad 95% przypadków MEN2B, cechujących się agresywnym przebiegiem choroby. Ryzyko rozwoju MTC do 50. roku życia waha się od 18% do 95%, z najwyższą penetracją mutacji w kodonie 620, a mutacja M918T wiąże się z niemal 100% penetracją i wczesnym wystąpieniem choroby.
choroba Hirschsprunga, czynnik ryzyka, dziedziczenie autosomalne dominujące, GDNF, guz chromochłonny, historia rodzinna, kinaza tyrozynowa, konstytutywna aktywacja, mutacja genu RET, mutacja germline, mutacja wysokiego ryzyka, nowotwór, penetracja genu, pierwotna nadczynność przytarczyc, rak rdzeniasty tarczycy, rdzeń nadnerczy, receptorowa kinaza tyrozynowa, stratyfikacja ryzyka, tyroidektomia profilaktyczna, utrata heterozygotyczności, wielogruczolakowatość endokrynna typu 2 - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół paznokciowo-patellarny – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół paznokciowo-patellarny (ZPP) to autosomalnie dominujące zaburzenie genetyczne o częstości występowania około 1:50 000, charakteryzujące się triadą objawów: dysplazją paznokci, hipoplazją lub brakiem rzepki oraz obecnością rogów biodrowych. Kluczowym elementem profilaktyki jest poradnictwo genetyczne, które umożliwia ocenę ryzyka dziedziczenia i planowanie rodziny, w tym diagnostykę prenatalną. W opiece nad pacjentami z ZPP rekomenduje się multidyscyplinarne podejście, ze szczególnym uwzględnieniem regularnego monitorowania funkcji nerek (coroczne badania, pomiar ciśnienia tętniczego, badanie moczu oraz stosunku białka do kreatyniny), gdyż do 40% chorych rozwija niewydolność nerek. Wczesne wdrożenie leczenia inhibitorami ACE może zapobiegać progresji nefropatii. Ponadto, co 2 lata zalecane są badania okulistyczne w celu wykrycia jaskry, obejmujące pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, ocenę tarczy nerwu wzrokowego oraz pola widzenia.
artroza, białkomocz, choroba genetyczna, choroba nerek, ciśnienie wewnątrzgałkowe, diagnostyka prenatalna, dysplazja paznokci, dziedziczenie autosomalne dominujące, genodermatoza, hipoplazja rzepki, inhibitor ACE, jaskra, niestabilność rzepki, niewydolność nerek, podwichnięcie rzepki, pole widzenia, poradnictwo genetyczne, rezonans magnetyczny, rogi biodrowe, schyłkowa niewydolność nerek, stan przedrzucawkowy, staw rzepkowo-udowy, stosunek białka do kreatyniny, tarcza nerwu wzrokowego, zapalenie stawów, zespół nerczycowy, zespół paznokciowo-patellarny - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół brugady – Etiologia i przyczyny
Zespół Brugady to dziedziczne zaburzenie rytmu serca, najczęściej dziedziczone autosomalnie dominująco, związane z mutacjami w genie SCN5A (15-30% przypadków) oraz innych genach kodujących kanały jonowe (wapniowe, potasowe, sodowe) i białka desmosomalne. Patofizjologia opiera się na dysfunkcji kanałów jonowych, zwłaszcza zmniejszeniu prądu sodowego (INa), co prowadzi do nierównowagi prądów jonowych w fazie 1 potencjału czynnościowego, szczególnie w nasierdziu prawej komory, skutkując charakterystycznymi zmianami w EKG i ryzykiem groźnych arytmii komorowych. W około 65-70% przypadków nie identyfikuje się konkretnej mutacji, co wskazuje na złożony, wieloczynnikowy mechanizm etiologiczny. Czynniki środowiskowe, takie jak gorączka, leki (m.in. klasy IA i IC, amitryptylina, leki przeciwpsychotyczne), zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hiperkaliemia, hiperkalcemia) oraz substancje psychoaktywne, mogą wyzwalać lub nasilać objawy u osób z predyspozycją genetyczną. Ponadto, hormony płciowe, zwłaszcza testosteron, mogą modulować ekspresję choroby, co tłumaczy wyraźną przewagę mężczyzn (8-10 razy częściej niż kobiety).
arytmia komorowa, arytmogenna kardiomiopatia prawej komory, badanie elektrofizjologiczne, białko desmosomalne, blok przewodzenia, dziedziczenie autosomalne dominujące, gen SCN5A, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hipokaliemia, hormon płciowy, kanał jonowy, kanał potasowy, kanał sodowy, kanał wapniowy, lek przeciwarytmiczny, nagła śmierć sercowa, napięciowo-zależny kanał sodowy, niedokrwienie mięśnia sercowego, potencjał czynnościowy, prąd sodowy, stratyfikacja ryzyka, układ przywspółczulny, zaburzenie układu autonomicznego, zespół Brugady - Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje jamiste – Diagnostyka i diagnoza
Malformacje jamiste (kawerniaki) to naczyniowe zmiany o charakterystycznej morfologii, występujące w OUN, z częstością około 0,5% populacji. Diagnostyka opiera się głównie na MRI, które wykazuje niemal 100% czułość, szczególnie przy użyciu aparatów 3T i sekwencji SWI, GRE/T2*, T1- i T2-zależnych oraz po podaniu kontrastu. Charakterystyczne cechy w MRI to obraz „popcorn” z pierścieniem hemosyderyny i heterogenicznym sygnałem. Zaawansowane techniki, takie jak DTI, fMRI, QSM i DCEQP, umożliwiają lepszą ocenę lokalizacji, zawartości żelaza i przepuszczalności naczyń, co jest istotne w monitorowaniu progresji i planowaniu leczenia. CT ma ograniczoną rolę, głównie w wykrywaniu świeżych krwawień, a angiografia jest rzadko używana ze względu na wolny przepływ krwi w zmianach.
angiografia konwencjonalna, dziedziczenie autosomalne dominujące, funkcjonalny rezonans magnetyczny, gruźliczak, hemosyderyna, kawerniak, krwawienie śródczaszkowe, krwiak, malformacja jamista, malformacja tętniczo-żylna, naczyniak jamisty, naczyniak krwionośny, napad padaczkowy, obrazowanie tensora dyfuzji, obrazowanie zależne od podatności magnetycznej, ognisko padaczkorodne, ogniskowy deficyt neurologiczny, padaczka lekooporna, radiochirurgia stereotaktyczna, rezonans magnetyczny, sarkoidoza, sekwencja gradient echo, stwardnienie rozsiane, tomografia komputerowa - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak krwotoczny dziedziczny – Epidemiologia
Naczyniak krwotoczny dziedziczny (HHT) to autosomalnie dominujące zaburzenie naczyniowe, charakteryzujące się obecnością mnogich malformacji tętniczo-żylnych (AVM) bez prawidłowej sieci naczyń włosowatych. Etiologia opiera się na mutacjach genów szlaku BMP, głównie ENG i ACVRL1, które odpowiadają za około 90% przypadków. Częstość występowania HHT wynosi około 1 na 5000-8000 osób globalnie, z wyższą zapadalnością w wybranych regionach, np. 1:1331 na Wyspach Bonaire i Curaçao. Choroba manifestuje się najczęściej w drugiej lub trzeciej dekadzie życia, z progresją objawów, takich jak epistaxis, telangiektazje i krwawienia z przewodu pokarmowego, nasilające się po 40. roku życia. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych Curaçao oraz badaniach genetycznych, które są kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania i identyfikacji krewnych pierwszego stopnia. Wczesne wykrycie AVM, zwłaszcza płucnych i mózgowych, jest istotne ze względu na ryzyko powikłań zagrażających życiu.
badanie genetyczne, badanie przesiewowe, dziedziczenie autosomalne dominujące, epistaxis, ezofagogastroduodenoskopia, kryteria Curaçao, malformacja naczyniowa, malformacja tętniczo-żylna, mózgowe AVM, mutacja heterozygotyczna, naczyniak krwotoczny dziedziczny, nawracające krwawienie z nosa, niewydolność wątroby, płucne AVM, przezklatkowa echokardiografia kontrastowa, receptor kinazy typu 1, rezonans magnetyczny mózgu, szlak sygnałowy BMP, telangiektazja, wątrobowe AVM, zaburzenie angiogenezy, zajęcie przewodu pokarmowego, zespół Oslera-Webera-Rendu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół paznokciowo-patellarny – Etiologia i przyczyny
Zespół paznokciowo-patellarny (NPS) jest rzadkim, autosomalnie dominującym zaburzeniem genetycznym spowodowanym mutacjami w genie LMX1B (9q34.1), kodującym czynnik transkrypcyjny LIM-homeodomenowy. Mutacje te prowadzą do haploinsuficjencji białka LMX1B, co skutkuje zaburzeniami rozwojowymi w obrębie paznokci, rzepek, stawów łokciowych, miednicy oraz narządów takich jak nerki i oczy. W patogenezie kluczową rolę odgrywa dysfunkcja podocytów i błony podstawnej kłębuszków nerkowych, co może manifestować się jako nefropatia, w tym izolowane FSGS10 (ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych typu 10). Pełna penetracja genowa NPS współistnieje ze zmienną ekspresyjnością fenotypową, a około 10-20% przypadków wynika z mutacji de novo. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz potwierdzeniu mutacji w genie LMX1B, przy czym u około 9% rodzin z objawami NPS nie wykryto mutacji w tym genie, co sugeruje heterogenność genetyczną zespołu.
błona podstawna kłębuszków, ból neuropatyczny, czynnik transkrypcyjny, dziedziczenie autosomalne dominujące, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, haploinsuficjencja, heterogenność genetyczna, korelacja genotyp-fenotyp, mikroskopia elektronowa, mozaicyzm somatyczny, mutacja de novo, mutacja genu LMX1B, neuron dopaminergiczny, neuron serotoninergiczny, niedoczynność tarczycy, nonsense-mediated mRNA decay, ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych, penetracja genowa, podocyt nerkowy, zespół jelita drażliwego, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zespół paznokciowo-patellarny, zmiany minimalne, zmienna ekspresyjność - Leksykon chorób i schorzeń
Kardiomiopatia przerostowa – Epidemiologia
Kardiomiopatia przerostowa (HCM) jest jedną z najczęstszych dziedzicznych chorób serca, z globalną częstością występowania około 0,2% (1 na 500 dorosłych), choć dane wskazują na możliwy wzrost do 1:200. Postać zastawkowa (obstrukcyjna, oHCM) stanowi około 70% przypadków, z częstością występowania w USA wynoszącą 1,65 na 10 000 osób, wyższą u mężczyzn (2,07/10 000) niż u kobiet (1,26/10 000), a szczyt zachorowań przypada na wiek 55-64 lata (4,82/10 000). Choroba wykazuje dwumodalny rozkład wieku zachorowań, z dominacją w trzeciej dekadzie życia u dorosłych oraz w drugiej dekadzie u dzieci. Istotnym problemem jest znaczna luka diagnostyczna – w USA tylko około 10% przypadków jest klinicznie rozpoznawanych, a jedynie 6% z nich manifestuje objawy. Epidemiologia HCM różni się geograficznie, z wyższą częstością w populacjach azjatyckich, gdzie przerost koniuszkowy stanowi do 40% przypadków, oraz niższą u Afroamerykanów, u których obserwuje się jednak cięższy przebieg choroby i wyższe ryzyko nagłej śmierci sercowej. Wzorzec dziedziczenia jest autosomalny dominujący, a około 60% przypadków ma charakter rodzinny, z niepełną penetracją i zmienną ekspresywnością.
ambulatoryjne monitorowanie EKG, badanie echokardiograficzne, badanie genetyczne, badanie morfologiczne, choroba spichrzeniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczna choroba serca, kardiomiopatia przerostowa, nagła śmierć sercowa, niewydolność serca, objawy kardiomiopatii, penetracja genu, przeciążenie ciśnieniowe, przerost koniuszkowy, przerost lewej komory, rezonans magnetyczny serca, sportowiec wyczynowy, stratyfikacja ryzyka, terapia redukcji przegrody, zwężenie drogi odpływu - Leksykon chorób i schorzeń
Ataki zatrzymania oddechu – Diagnostyka i diagnoza
Ataki zatrzymania oddechu (breath-holding spells) dotyczą około 5% zdrowych dzieci w wieku od 6 miesięcy do 6 lat, z największą częstością między 6 a 18 miesiącem życia. Wyróżnia się dwa typy ataków: sinicze (cyjanotyczne), charakteryzujące się płaczem, wstrzymaniem oddechu i sinicą, oraz blade (pallidotyczne), związane z bradykardią i bladością, często mylone z napadami drgawkowymi. Patogeneza nie jest w pełni poznana, ale sugeruje się rolę dysfunkcji autonomicznego układu nerwowego oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza, która może zwiększać wrażliwość na hipoksję i wpływać na metabolizm katecholamin. Typowa częstość ataków to 1-6 epizodów tygodniowo, choć u 25% dzieci mogą występować wielokrotne ataki dziennie. Diagnostyka opiera się na charakterystycznym obrazie klinicznym i wykluczeniu innych stanów, takich jak zaburzenia drgawkowe, kardiogenne omdlenia czy zespół wydłużonego QT.
atak blady, atak cyjanotyczny, atak siniczy, atak zatrzymania oddechu, badanie fizykalne, badanie podmiotowe, badanie przedmiotowe, BRUE, dysautonomia, dysfunkcja autonomicznego układu nerwowego, dziedziczenie autosomalne dominujące, elektroencefalografia, elektrokardiografia, ferrytyna, morfologia krwi, napad drgawkowy, niedokrwistość z niedoboru żelaza, omdlenie kardiogenne, padaczka, wyładowanie drgawkowe, zaburzenie drgawkowe, zespół wydłużonego QT - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ehlersa-danlosa – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to heterogenna grupa dziedzicznych zaburzeń tkanki łącznej, wynikających z mutacji w co najmniej 20 genach, głównie kodujących kolagen i białka macierzy pozakomórkowej. Klasyczny ZED (cZED) jest najczęściej związany z mutacjami w genach COL5A1 i COL5A2, prowadzącymi do haploinsuficjencji kolagenu typu V, co skutkuje hipermobilnością stawów, nadmierną elastycznością skóry i kruchością tkanek. Naczyniowy ZED (vZED), spowodowany mutacjami w COL3A1, charakteryzuje się ryzykiem pęknięcia dużych tętnic i innych poważnych powikłań naczyniowych, a jego patogeneza obejmuje zaburzenia szlaku sygnałowego PLC/IP3/PKC/ERK. Hipermobilny ZED (hZED), stanowiący 80-90% przypadków, pozostaje bez jednoznacznie zidentyfikowanego podłoża genetycznego, choć niedawno wykryto warianty w genie KLK15 z rodziny Kalikrein, co otwiera nowe perspektywy diagnostyczne i terapeutyczne.
autofagia, celiprolol, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, elastyna, fibroblast, fibronektyna, gen COL5A1, haploinsuficjencja, hipermobilność stawów, hipermobilny zespół Ehlersa-Danlosa, indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste, integryna, klasyczny zespół Ehlersa-Danlosa, kolagen, kolagen typu III, macierz pozakomórkowa, mutacja de novo, mutacje genów, naczyniowy zespół Ehlersa-Danlosa, nieprawidłowo sfałdowane białka, pęknięcie tętnicy, przetoka tętniczo-żylna, retikulum endoplazmatyczne, rozwarstwienie tętnicy, sekwencjonowanie całego eksomu, stres retikulum endoplazmatycznego, tętniak wewnątrzczaszkowy, tkanka łączna, zaburzenia tkanki łącznej, zespół Ehlersa-Danlosa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ehlersa-danlosa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to grupa genetycznie uwarunkowanych zaburzeń tkanki łącznej, które wpływają na syntezę kolagenu i manifestują się różnorodnym spektrum objawów klinicznych. Typy klasyczny, klasycznopodobny i hipermobilny zwykle nie skracają długości życia, choć mogą prowadzić do narastającej niepełnosprawności i przewlekłego bólu stawów. Hipermobilny ZED charakteryzuje się trójfazowym przebiegiem: od hipermobilności stawów w dzieciństwie, przez bóle mięśniowo-szkieletowe i zaburzenia funkcjonalne w młodym wieku, do rozległego bólu i zmęczenia w dorosłości. Czynniki prognostyczne ciężkości choroby obejmują zajęcie wielu układów, ból, zmęczenie oraz kontrolę postawy. W badaniach wykazano, że skoordynowana fizjoterapia poprawia objawy u około 50% pacjentów z hipermobilnym ZED i zaburzeniami ze spektrum hipermobilności (HSD), niezależnie od kategorii diagnostycznej. Typ naczyniowy ZED (vZED) wiąże się z istotnym ryzykiem skrócenia życia, ze średnią długością przeżycia wynoszącą około 48-51 lat (mediana 51 lat; mężczyźni 46 lat, kobiety 54 lata, p≤0,0001). Około 80% pacjentów doświadcza poważnych zdarzeń naczyniowych do 40. roku życia, takich jak spontaniczne pęknięcia dużych tętnic i perforacje narządów wewnętrznych. Przebieg kliniczny i rokowanie zależą od typu mutacji w genie COL3A1, z mutacjami typu missense wiążącymi się z wyższym ryzykiem (HR 4,6; 95% CI: 2,5-8,4) w porównaniu do mutacji null. Rzadkie formy autosomalnie recesywne mogą dodatkowo manifestować się zaburzeniami strukturalnymi mózgu. Leczenie ZED jest objawowe, opiera się na fizjoterapii i kontroli bólu, a wielodyscyplinarne podejście diagnostyczne i terapeutyczne jest kluczowe dla optymalizacji opieki i poprawy jakości życia pacjentów.
ból mięśniowo-szkieletowy, ból neuropatyczny, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie recesywne, fizjoterapia, hipermobilność stawów, krwawienie spontaniczne, mutacja COL3A1, mutacja missense, mutacja null, niepełnosprawność, pęknięcie naczynia krwionośnego, restrykcyjna choroba płuc, rozwarstwienie tętnicy, synteza kolagenu, upadek, zaburzenie tkanki łącznej, zaburzenie ze spektrum hipermobilności, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zespół Ehlersa-Danlosa naczyniowy, zmęczenie przewlekłe, zwichnięcie stawu - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Etiologia i przyczyny
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest autosomalnie dominującym zaburzeniem genetycznym spowodowanym mutacją w genie NF1 na chromosomie 17q11.2, kodującym neurofibrominę – białko supresorowe nowotworów regulujące szlak RAS/MAPK. Mutacje prowadzą do utraty funkcji neurofibrominy, co skutkuje nadaktywnością szlaku RAS, niekontrolowanym wzrostem komórek i powstawaniem nerwiakowłókniaków oraz innych zmian nowotworowych. Dwualleliczna inaktywacja genu NF1, zwana „drugim trafieniem”, jest kluczowa dla rozwoju nerwiakowłókniaków, plam café-au-lait i guzów kłębkowych. Penetracja genu jest całkowita, ale ekspresja kliniczna jest zmienna, a objawy mogą pojawiać się stopniowo przez całe życie. Około 50% przypadków to mutacje de novo, głównie pochodzenia ojcowskiego. NF1 jest klasyfikowana jako RASopatia i wiąże się z ryzykiem powikłań takich jak nadciśnienie tętnicze (w tym wtórne do pheochromocytoma lub zwężenia tętnicy nerkowej) oraz zwiększone ryzyko nowotworów, w tym GIST, raka piersi i mięsaka.
choroba von Recklinghausena, dysplazja włóknisto-mięśniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, GIST, guz chromochłonny, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, komórka Schwanna, mutacja de novo, mutacja genu NF1, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak splotowaty, neurofibromina, plama café-au-lait, RASopatia, supresor nowotworowy, szlak RAS, szlak RAS/MAPK, utrata heterozygotyczności, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zwężenie tętnicy nerkowej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba hirschsprunga – Etiologia i przyczyny
Choroba Hirschsprunga (HD) to wrodzona aganglionoza dystalnej części jelita grubego, wynikająca z zaburzenia migracji lub przeżycia komórek zwojowych pochodzących z grzebienia nerwowego, co prowadzi do funkcjonalnej niedrożności jelita. Etiologia HD jest wielogenowa, z dominującą rolą mutacji w genie protoonkogenu RET (chromosom 10q11.2), obecnych w 35% przypadków sporadycznych i 49% rodzinnych. Inne geny zaangażowane to EDNRB, EDN3, SOX10, PHOX2B oraz warianty w loci SEMA3 i NRG1. Choroba może występować w formie izolowanej lub syndromicznej, często współistniejąc z zespołem Downa (10-15% pacjentów) oraz innymi zespołami genetycznymi i wadami wrodzonymi. Dziedziczenie jest najczęściej autosomalne dominujące z niepełną penetracją (50-70%), a ryzyko wystąpienia u potomstwa wynosi około 1-5%, zależnie od historii rodzinnej i długości segmentu aganglionarnego.
apoptoza, choroba Hirschsprunga, czynnik neurotroficzny, dziedziczenie autosomalne dominujące, endotelina-3, fibronektyna, GDNF, gen RET, grzebień nerwowy, GWAS, HAEC, hipowentylacja pęcherzykowa, komórka zwojowa, komórki zwojowe, laminina, megacolon, motoryka jelita, neuroblasty, niedrożność jelita, perforacja jelita, PHOX2B, rak rdzeniasty tarczycy, receptor endoteliny, trisomia 21, uchyłek Meckela, wodogłowie, zespół Downa, zespół Mowata-Wilsona, zespół Ondyny, zespół Waardenburga - Leksykon chorób i schorzeń
Dystrofia fuchsa – Epidemiologia
Dystrofia Fuchsa (FECD) jest jedną z najczęstszych dystrofii rogówki, z globalną częstością występowania około 7,33% w populacji dorosłej (95% CI: 4,08-12,8%), a w Ameryce Północnej sięgającą nawet 21,62%. Choroba dotyka około 300 milionów osób powyżej 30 roku życia na świecie, z prognozowanym wzrostem do 415 milionów do 2050 roku, głównie z powodu starzenia się populacji. FECD występuje częściej u kobiet (stosunek 2,5-4:1) oraz w populacji kaukaskiej, z rzadszym występowaniem w grupach azjatyckich i afrykańskich. Wiek jest kluczowym czynnikiem ryzyka, z manifestacją kliniczną zwykle w 5. lub 6. dekadzie życia. Genetycznie, FECD wiąże się głównie z ekspansją powtórzeń CTG18.1 w genie TCF4, obecną u około 75% pacjentów kaukaskich, oraz mutacjami w genach COL8A2, SLC4A11, ZEB1 i AGBL1. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące z niepełną penetracją. Czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu i ekspozycja na UV, również zwiększają ryzyko rozwoju choroby.
badanie GWAS, BMI, czynnik genetyczny, dystrofia Fuchsa, dziedziczenie autosomalne dominujące, ekspansja CTG18.1, keratektomia, keratoplastyka, mikroskopia konfokalna, mikroskopia spekularna, obrzęk nabłonka rogówki, OCT przedniego odcinka, penetrująca keratoplastyka, promieniowanie UV, przedni odcinek oka, przeszczep rogówki, rogówka guttata, sztuczna inteligencja, tomografia Scheimpfluga - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zollingera-ellisona – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Zollingera-Ellisona (ZES) to rzadkie schorzenie endokrynologiczne, charakteryzujące się obecnością gastrinomy – guzów wydzielających gastrynę, najczęściej zlokalizowanych w trzustce lub dwunastnicy. Nadmierna sekrecja gastryny prowadzi do hipersekrecji kwasu solnego, co skutkuje powstawaniem owrzodzeń trawiennych oraz objawów refluksu żołądkowo-przełykowego. ZES występuje w formie sporadycznej oraz dziedzicznej, związaną głównie z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN1), który odpowiada za 20-25% przypadków. Diagnostyka i profilaktyka opierają się na identyfikacji osób z grup ryzyka, zwłaszcza nosicieli mutacji genu MEN1, u których prawdopodobieństwo wystąpienia objawów wynosi 50% w wieku 20 lat i 95% w wieku 40 lat. Regularne badania przesiewowe oraz poradnictwo genetyczne są kluczowe dla wczesnego wykrycia i skutecznego nadzoru nad chorobą.
analog somatostatyny, badanie genetyczne, badanie przesiewowe, bloker H2, chemioterapia, choroba przerzutowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, gastrinoma, inhibitor pompy protonowej, mutacja genu MEN1, nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego, owrzodzenie trawienne, poradnictwo genetyczne, receptor somatostatyny, refluks żołądkowo-przełykowy, refluks żołądkowy, resekcja chirurgiczna, transformacja nowotworowa, wrzód trawienny, zespół MEN1, zespół Zollingera-Ellisona