Choroba pageta kości
Etiologia i przyczyny
Choroba Pageta kości (osteitis deformans) to przewlekłe zaburzenie metaboliczne charakteryzujące się nieprawidłową przebudową kostną, gdzie dochodzi do nadmiernej i nieuporządkowanej resorpcji oraz tworzenia tkanki kostnej. Etiologia jest wieloczynnikowa, z dominującą rolą czynników genetycznych, zwłaszcza mutacji w genie SQSTM1, obecnych u 40-50% pacjentów z rodzinnym występowaniem oraz u 5-10% sporadycznych przypadków. Mutacje w genach TNFRSF11A i TNFRSF11B również wpływają na rozwój choroby, przy czym dziedziczenie ma charakter autosomalny dominujący z niepełną penetracją. Ryzyko zachorowania jest 7-10-krotnie wyższe u krewnych osób chorych. Choroba manifestuje się głównie u osób powyżej 40. roku życia, z nieznaczną przewagą mężczyzn, i wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, częściej występując w populacjach europejskich, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, Europie Środkowej, Ameryce Północnej, Australii i Nowej Zelandii.
Etiologia choroby Pageta kości
Choroba Pageta kości (osteitis deformans) jest przewlekłym zaburzeniem metabolicznym kości, charakteryzującym się nieprawidłowym procesem przebudowy kostnej, w którym dochodzi do nadmiernego i nieuporządkowanego tworzenia oraz resorpcji tkanki kostnej. Dokładna przyczyna choroby Pageta kości pozostaje nieznana, jednak badania wskazują na złożoną interakcję czynników genetycznych i środowiskowych12.
Czynniki genetyczne
Czynniki genetyczne odgrywają kluczową rolę w predyspozycji do choroby Pageta. Uważa się, że osoby, które rozwijają tę chorobę, dziedziczą warianty jednego lub więcej genów regulujących aktywność osteoklastów, powodując zwiększoną resorpcję kości. Jest to odpowiedzialne za wzmożoną przebudowę kostną typową dla tej choroby3.
Najważniejszymi genami powiązanymi z chorobą Pageta są:
- SQSTM1 (Sekwestosom 1) – najistotniejszy gen predysponujący do choroby Pageta. Nieprawidłowości w SQSTM1 zidentyfikowano u 40-50% osób z rodzinnym występowaniem choroby Pageta oraz u 5-10% osób bez wywiadu rodzinnego45. Około 80% osób z patogennymi wariantami SQSTM1 rozwija chorobę Pageta do siódmej dekady życia6.
- TNFRSF11A – koduje receptor aktywatora czynnika jądrowego kappa-B (RANK), kluczowy dla generowania i aktywności osteoklastów78. Mutacje w tym genie są przyczyną wczesnej postaci choroby Pageta9.
- TNFRSF11B – zwiększa ryzyko klasycznej postaci choroby, szczególnie u kobiet10.
- Inne geny – badania wskazują, że zmienności genetyczne w określonych regionach chromosomu 2, chromosomu 5 i chromosomu 10 mogą przyczyniać się do ryzyka choroby11.
Dziedziczenie choroby Pageta ma charakter autosomalny dominujący z niepełną penetracją. Około 15-40% pacjentów z chorobą Pageta zgłasza dodatni wywiad rodzinny1213. Ryzyko rozwoju choroby Pageta jest 7-10 razy wyższe u krewnych osób dotkniętych tą chorobą w porównaniu z krewnymi osób, które nie mają tej choroby14.
Czynniki środowiskowe
Czynniki środowiskowe również odgrywają rolę w chorobie Pageta, o czym świadczy fakt, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat częstość występowania i nasilenie choroby znacznie się zmniejszyły w wielu krajach, przy czym jest to najbardziej zauważalne w regionach, które wcześniej miały wysoką częstość występowania, takich jak Wielka Brytania15.
Proponowane czynniki środowiskowe obejmują:
- Infekcje wirusowe – istnieje hipoteza, że choroba Pageta może być związana z zakażeniem wirusowym kości. Szczególnie podejrzewane są wirusy z rodziny paramyksowirusów, w tym:
- Niedobór wapnia lub witaminy D w diecie – może potencjalnie odgrywać rolę jako czynnik środowiskowy w chorobie Pageta. Niedobór witaminy D i niedostateczna ilość wapnia w diecie mogą nasilać chorobę, powodując wtórną nadczynność przytarczyc, która aktywuje osteoklasty i zwiększa obrót kostny2021.
- Ekspozycja na toksyny środowiskowe – zaproponowano, że toksyczność spowodowana ekspozycją na dymy ze spalania węgla bitumicznego w otwartych paleniskach może być czynnikiem wyzwalającym chorobę Pageta2223.
- Powtarzający się stres mechaniczny na kości – mechaniczne obciążenie może odgrywać rolę w powstawaniu choroby Pageta2425.
- Urazy szkieletu – mogą stanowić czynnik ryzyka u osób genetycznie predysponowanych26.
Teoria infekcji wirusowej
Jedną z wiodących hipotez etiologicznych w chorobie Pageta jest teoria infekcji wirusowej. Obecność inkluzji w osteoklastach przypominających cząsteczki związane z paramyksowirusami doprowadziła do hipotezy etiologii wirusowej27.
Dowody wspierające teorię wirusową obejmują:
- Obecność antygenów wirusowych w osteoklastach pacjentów z chorobą Pageta, wykrytych różnymi metodami przez liczne zespoły badawcze28.
- W Stanach Zjednoczonych najczęściej wykrywanym antygenem u pacjentów z chorobą Pageta jest antygen wirusa odry29.
- Badania z użyciem mikroskopii elektronowej potwierdziły obecność jądrowych i cytoplazmatycznych ciałek inkluzyjnych przypominających wirusy w osteoklastach pageckich, które przypominają nukleokapsydy paramyksowirusów30.
- Białka pochodzące z syncytialnego wirusa oddechowego i wirusa odry są obecne w osteoklastach pageckich i w komórkach uzyskanych z hodowli kości pageckich31.
Jednak teoria wirusowa pozostaje kontrowersyjna. Dowody dotyczące pochodzenia tych inkluzji są sprzeczne, a początkowe wykazanie cząstek wirusowych w osteoklastach lub krążących komórkach krwi nie zostało powtórzone w późniejszych badaniach32. Nie ma również zgodności co do ich roli. Analiza odpowiedzi przeciwciał na różne wirusy (paramyksowirusy: odra, syncytialny wirus oddechowy, wirus nosówki psiej, świnka, różyczka lub ospa wietrzna) nie została powiązana z chorobą Pageta ani jej nasileniem33.
Warto zauważyć, że częstość występowania choroby Pageta zmniejszyła się w ciągu ostatnich 25 lat. Niektórzy naukowcy powiązali wzrost szczepień w wielu krajach i wynikający z tego spadek liczby osób z odrą ze spadającymi wskaźnikami choroby Pageta34.
Teoria unifikacyjna
Teoria, która wydaje się najbardziej realna w zrozumieniu złożoności etiopatogenezy choroby Pageta, zakłada, że może istnieć podatność genetyczna związana z udziałem różnych, jeszcze niepotwierdzonych, czynników środowiskowych, które prowadzą do rozwoju choroby na przestrzeni lat. Ta teoria znana jest jako teoria unifikacyjna35.
Te czynniki środowiskowe, oprócz działania na pacjentów z predyspozycją genetyczną, mogą również prowadzić do lokalnych zmian epigenetycznych u innych pacjentów bez takiej predyspozycji. Te zmiany epigenetyczne mogłyby tłumaczyć heterogeniczną prezentację choroby u każdego pacjenta, chociaż nie zostało to jeszcze udowodnione36.
Czynniki demograficzne i geograficzne
Choroba Pageta wykazuje wyraźne wzorce geograficzne i demograficzne, co dodatkowo podkreśla rolę zarówno czynników genetycznych, jak i środowiskowych:
- Wiek – choroba Pageta jest rzadka u osób poniżej 40 roku życia, a ryzyko jej rozwoju wzrasta wraz z wiekiem3738.
- Płeć – choroba nieznacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety39.
- Pochodzenie etniczne i geografia – choroba Pageta jest bardziej powszechna w:
- Rzadkość w określonych populacjach – choroba jest rzadka wśród:
Mechanizmy patofizjologiczne
Na poziomie komórkowym, choroba Pageta jest wynikiem zaburzenia funkcji osteoklastów, komórek odpowiedzialnych za resorpcję tkanki kostnej. W chorobie Pageta osteoklasty są większe i bardziej aktywne niż zwykle, co prowadzi do szybszego niszczenia kości49.
Proces patofizjologiczny obejmuje:
- Nadmierną aktywność osteoklastów – prowadzi do zwiększonej resorpcji kości50.
- Kompensacyjną odpowiedź osteoblastów – próbujących naprawić uszkodzoną kość, co prowadzi do szybszego tworzenia nowej kości51.
- Nieprawidłowe tworzenie kości – powstająca kość jest większa, ale słabsza i nieprawidłowo ukształtowana52.
Rozwój choroby Pageta kości może być związany z deregulacją autofagii, procesu katabolicznego odpowiedzialnego za degradację uszkodzonych organelli, białek cytoplazmatycznych i agregatów białkowych53.
Podsumowanie etiologii
Choroba Pageta kości jest złożonym zaburzeniem o wieloczynnikowej etiologii. Chociaż dokładna przyczyna pozostaje nieznana, dostępne dowody wskazują na ważną rolę zarówno czynników genetycznych, jak i środowiskowych. Mutacje w genach regulujących aktywność osteoklastów, szczególnie w SQSTM1, są silnie powiązane z chorobą, podczas gdy czynniki środowiskowe, takie jak infekcje wirusowe, niedobory dietetyczne i ekspozycja na toksyny, mogą działać jako wyzwalacze u osób genetycznie predysponowanych.
Zmniejszenie częstości występowania i nasilenia choroby w ostatnich dziesięcioleciach sugeruje, że wpływ niektórych czynników środowiskowych mógł się zmniejszyć lub nawet zaniknąć. Jednakże spadek zachorowalności nie powinien być pretekstem do zaniechania badań nad chorobą Pageta, lecz raczej powinien być powodem do dalszych poszukiwań, aby lepiej zrozumieć jej patogenezę54.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.