Choroba pageta kości
Epidemiologia
Choroba Pageta kości (PDB) jest drugim najczęstszym metabolicznym schorzeniem kości po osteoporozie, z częstością występowania od 1,5% do 8,3% w populacji ogólnej, rosnącą znacząco z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia, osiągając do 10% u osób powyżej 80 lat. Występuje częściej u mężczyzn (stosunek 1,5-1,8:1) i wykazuje silny komponent genetyczny, z dziedziczeniem autosomalnym dominującym oraz mutacjami w genie SQSTM1 (np. P392L). Choroba ma wyraźne zróżnicowanie geograficzne, najczęściej diagnozowana jest w Wielkiej Brytanii (3-5% populacji powyżej 55 lat), Australii, Nowej Zelandii i Ameryce Północnej, a rzadziej w Azji i Afryce. W ostatnich dekadach obserwuje się istotny spadek częstości występowania i nasilenia objawów, co może być związane ze zmianami czynników środowiskowych, w tym programami szczepień i zmianami demograficznymi.
Epidemiologia choroby Pageta kości
Choroba Pageta kości (PDB, ang. Paget’s disease of bone) jest drugim najczęstszym metabolicznym schorzeniem kości po osteoporozie. Globalna częstość występowania choroby waha się od 1,5% do 8,3% w populacji ogólnej, a jej występowanie znacząco wzrasta wraz z wiekiem12. Choroba rzadko występuje u osób poniżej 40 roku życia, a jej częstość diagnozowania podwaja się w każdej kolejnej dekadzie po 50 roku życia34. U osób powyżej 80 roku życia częstość występowania może sięgać nawet 10% populacji56.
Zróżnicowanie geograficzne
Choroba Pageta kości wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne. Najwyższą częstość występowania odnotowuje się wśród Europejczyków mieszkających w Wielkiej Brytanii, a następnie w Australii, Nowej Zelandii, Ameryce Północnej, Francji, Niemczech, Hiszpanii i Włoszech1. W Wielkiej Brytanii występowanie choroby szacuje się na 3-5% populacji powyżej 55 roku życia, przy czym najwyższe wskaźniki odnotowano w północno-zachodniej Anglii, szczególnie w miastach Lancaster, Preston i Bolton, gdzie odsetek ten może sięgać nawet 8,3%78.
Choroba jest stosunkowo rzadka wśród Skandynawów, Afrykanów, Azjatów i nieeuropejskich imigrantów mieszkających w Europie19. Badania w Japonii wykazały częstość występowania zaledwie 2,8 przypadków na milion mieszkańców10, podczas gdy na Bliskim Wschodzie wśród Arabów w południowym Izraelu stwierdzono częstość występowania na poziomie 1%, porównywalną do południowej Europy1.
W Stanach Zjednoczonych chorobę Pageta kości stwierdza się u około 1-3 milionów osób, co stanowi około 1-2% populacji ogólnej1112. Występowanie choroby w USA wykazuje również zróżnicowanie regionalne – jest najmniej powszechna w południowych stanach, a najbardziej w północno-wschodnich regionach kraju5.
Zmniejszanie się częstości występowania
W ciągu ostatnich kilku dekad zaobserwowano znaczący spadek zarówno częstości występowania, jak i nasilenia objawów choroby Pageta kości1314. Badania prowadzone w Wielkiej Brytanii wykazały, że w porównaniu z rokiem 1999, do 2015 roku częstość diagnozowania choroby Pageta zmniejszyła się o ponad 60% do zaledwie ponad jednego przypadku na 50 000 osób rocznie14. Podobne trendy zaobserwowano w Nowej Zelandii, gdzie stwierdzono około 50% redukcję częstości występowania choroby między 1973 a 2002 rokiem15.
Ten spadek częstości występowania był obserwowany we wszystkich częściach świata, gdzie choroba wcześniej była powszechna1617. Przyczyny tego zjawiska nie są do końca wyjaśnione, ale mogą być związane ze zmianami czynników środowiskowych, takich jak programy szczepień przeciwko wirusom (w tym odrze), zmiany w systemach kontroli weterynaryjnej hodowli zwierząt, czy też zmiany składu etnicznego populacji w wyniku migracji1318.
Różnice płciowe i wiekowe
Choroba Pageta kości dotyka częściej mężczyzn niż kobiety, przy czym stosunek zachorowań mężczyzn do kobiet wynosi około 1,5-1,8:11910. W Wielkiej Brytanii u osób w wieku 85 lat chorobą dotkniętych jest 5,8% kobiet i 6,9% mężczyzn10.
Wyraźna jest także zależność wieku – choroba rzadko występuje u osób poniżej 40-50 roku życia, a jej częstość gwałtownie wzrasta wraz z wiekiem3. Według badań epidemiologicznych w Anglii i Walii, częstość występowania choroby u kobiet w wieku 55-59 lat wynosi 0,3 przypadku na 10 000 osobo-lat, a u mężczyzn w tym samym wieku – 0,5 przypadku na 10 000 osobo-lat. W wieku 85 lat wskaźnik ten wzrasta do 5,4 u kobiet i 7,6 u mężczyzn20.
Czynniki genetyczne i środowiskowe
Choroba Pageta kości wykazuje silny komponent genetyczny21. Około 15-40% pacjentów z chorobą Pageta ma członka rodziny z tą chorobą, a ryzyko zachorowania u krewnych pierwszego stopnia jest 7-10 razy wyższe niż w populacji ogólnej2223. Choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący, choć nie wszystkie osoby posiadające zmutowane geny będą wykazywać objawy choroby (niepełna penetracja)22.
Badania genetyczne wykazały związek między chorobą Pageta a mutacjami w genie SQSTM1, szczególnie mutacją P392L, która zaburza szlaki sygnałowe w osteoklastach podczas aktywacji komórkowej24. Podatność na chorobę Pageta jest częściowo warunkowana dziedziczeniem wariantów genów, które powodują nadmierną regulację aktywności osteoklastów21.
Oprócz czynników genetycznych, istotną rolę odgrywają także czynniki środowiskowe. Do potencjalnych czynników wyzwalających chorobę zalicza się:
- Infekcje wirusowe (paramyksowirusy, wirus odry, respiratory syncytial virus)2518
- Ekspozycję na ogrzewanie drewnem w młodym wieku25
- Ekspozycję na toksyny środowiskowe (ołów, kadm)25
- Kontakt z bydłem26
- Spożywanie mięsa pochodzącego od chorych zwierząt oraz częste spożywanie w młodości mózgów i innych podrobów26
- Niedobory mineralne i witaminowe w okresie wzrostu szkieletu21
Nadzór i monitorowanie choroby
Większość pacjentów z chorobą Pageta kości jest bezobjawowa, a schorzenie często wykrywane jest przypadkowo podczas badań obrazowych lub laboratoryjnych wykonywanych z innych powodów1127. Z tego powodu choroba jest prawdopodobnie niedodiagnozowana w populacji ogólnej28.
W diagnostyce choroby Pageta kluczową rolę odgrywają:
- Badania radiologiczne – chorobę można zwykle zdiagnozować na podstawie zdjęcia rentgenowskiego, na którym kość dotknięta chorobą Pageta wygląda na większą i gęstszą niż kość prawidłowa27
- Badania laboratoryjne – marker z wyboru w diagnostyce to całkowita aktywność fosfatazy alkalicznej w surowicy, której poziom jest zwykle podwyższony18
- Badania moczu – które mogą wykazać przyspieszony obrót kostny27
- Scyntygrafia kości – szczególnie przydatna u pacjentów z wysokim ryzykiem rozwoju choroby Pageta, ze względu na wysoką czułość wykrywania29
U pacjentów z rozpoznaną chorobą Pageta kości zaleca się regularne monitorowanie poziomu fosfatazy alkalicznej co 3-12 miesięcy4. Natomiast w przypadku osób z pierwszego stopnia pokrewieństwa z chorym na chorobę Pageta, zaleca się badanie fosfatazy alkalicznej co 3 lata (po ukończeniu 50 roku życia)4.
Implikacje kliniczne i rokowanie
Choroba Pageta kości nie ma obecnie lekarstwa, ale może być skutecznie kontrolowana przez spowolnienie lub nawet zatrzymanie jej progresji11. Rokowanie dla pacjentów leczonych jest dobre, szczególnie jeśli choroba jest we wczesnym stadium1130.
Pacjenci z postacią poliostotyczną (dotykającą wielu kości) mają gorsze rokowanie niż ci z postacią monoostotyczną (dotykającą jednej kości)11. Chorobowość jest zwykle związana z złamaniami, przewlekłym bólem, deformacją kości i powikłaniami neurologicznymi11. W przypadku rozwoju zwyrodnienia mięsaka, wskaźnik przeżycia może być bardzo niski11.
Mniej niż 1% pacjentów z chorobą Pageta rozwija raka kości, ale ważne jest utrzymywanie regularnego nadzoru medycznego po diagnozie31. Wczesna diagnoza jest kluczowa dla skutecznego zarządzania chorobą, ponieważ pacjenci mają generalnie dobre rokowanie, jeśli leczenie jest wdrożone przed pojawieniem się poważnych powikłań32.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.