Kardiomiopatia przerostowa
Epidemiologia
Kardiomiopatia przerostowa (HCM) jest jedną z najczęstszych dziedzicznych chorób serca, z globalną częstością występowania około 0,2% (1 na 500 dorosłych), choć dane wskazują na możliwy wzrost do 1:200. Postać zastawkowa (obstrukcyjna, oHCM) stanowi około 70% przypadków, z częstością występowania w USA wynoszącą 1,65 na 10 000 osób, wyższą u mężczyzn (2,07/10 000) niż u kobiet (1,26/10 000), a szczyt zachorowań przypada na wiek 55-64 lata (4,82/10 000). Choroba wykazuje dwumodalny rozkład wieku zachorowań, z dominacją w trzeciej dekadzie życia u dorosłych oraz w drugiej dekadzie u dzieci. Istotnym problemem jest znaczna luka diagnostyczna – w USA tylko około 10% przypadków jest klinicznie rozpoznawanych, a jedynie 6% z nich manifestuje objawy. Epidemiologia HCM różni się geograficznie, z wyższą częstością w populacjach azjatyckich, gdzie przerost koniuszkowy stanowi do 40% przypadków, oraz niższą u Afroamerykanów, u których obserwuje się jednak cięższy przebieg choroby i wyższe ryzyko nagłej śmierci sercowej. Wzorzec dziedziczenia jest autosomalny dominujący, a około 60% przypadków ma charakter rodzinny, z niepełną penetracją i zmienną ekspresywnością.
- Epidemiologia kardiomiopatii przerostowej
- Rozpowszechnienie kardiomiopatii przerostowej w różnych krajach
- Epidemiologia zastawkowej kardiomiopatii przerostowej
- Zróżnicowanie ze względu na płeć i wiek
- Trendy i prognozy epidemiologiczne
- Obciążenie zdrowotne i śmiertelność
- Różnice etniczne i geograficzne
- Rodzinne vs. sporadyczne przypadki HCM
- Diagnostyka i nadzór epidemiologiczny
- Podsumowanie epidemiologii kardiomiopatii przerostowej
Epidemiologia kardiomiopatii przerostowej
Kardiomiopatia przerostowa (HCM, ang. Hypertrophic Cardiomyopathy) jest jedną z najczęstszych dziedzicznych chorób serca. Badania echokardiograficzne wskazują, że częstość występowania HCM w populacji ogólnej na świecie wynosi około 0,2% (1 na 500 osób dorosłych). 123 Niektóre źródła podają jednak różny zakres częstości występowania – od 1:200 do 1:500, co wynika z różnic w metodyce badań oraz charakterystyce analizowanych kohort, w tym różnych grup wiekowych i pochodzenia etnicznego. 45 W ostatnich latach pojawiły się dane sugerujące, że rzeczywista częstość występowania HCM może być nawet wyższa i wynosić 1:200. 6
Niepokojący jest fakt, że tylko niewielka część pacjentów z HCM jest prawidłowo diagnozowana. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych na 750 000 osób z HCM, jedynie około 100 000 zostało zdiagnozowanych, co wskazuje na znaczącą lukę w rozpoznawaniu i zrozumieniu tej choroby. 7 Podobnie, dane sugerują, że tylko około 10% przypadków HCM jest klinicznie identyfikowanych, a tylko 6% zidentyfikowanych przypadków wykazuje objawy. 8
Rozpowszechnienie kardiomiopatii przerostowej w różnych krajach
Dane dotyczące rozpowszechnienia HCM różnią się w zależności od kraju:
- W Stanach Zjednoczonych częstość występowania HCM szacuje się na 1 na 500 osób. 9
- W Niemczech odnotowano niższą częstość – około 0,07%. 10
- W Wielkiej Brytanii szacuje się, że HCM dotyka około 1 na 500 mieszkańców. 11
- W Japonii, według badania z 2021 roku, standaryzowana częstość występowania HCM wzrosła z 9,3 na 10 000 osób w 2017 roku do 11,1 na 10 000 osób w 2021 roku, co przekłada się na około 142 115 pacjentów z HCM w 2021 roku. 1213
- W Chinach, badanie na kohorcie 21,9 miliona osób wykazało, że częstość występowania HCM wynosiła 0,0069% w 2010 roku, rosnąc do 0,076% w 2019 roku. 14
Warto podkreślić, że brakuje danych epidemiologicznych dla wielu krajów, w tym Francji, Włoch, Hiszpanii i Kanady. 1516
Epidemiologia zastawkowej kardiomiopatii przerostowej
Zastawkowa (obstrukcyjna) kardiomiopatia przerostowa (oHCM) stanowi około 70% przypadków HCM, podczas gdy postać niezastawkowa (nieobstrukcyjna) obejmuje około 30% przypadków. 1718 Badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, że w 2016 roku 4 612 pacjentów miało kliniczną diagnozę oHCM, co przekłada się na szacowaną częstość występowania oHCM wynoszącą 1,65 na 10 000 osób. 19
Rozpowszechnienie oHCM było wyższe u mężczyzn (2,07 na 10 000) niż u kobiet (1,26 na 10 000). Najwyższą częstość występowania oHCM odnotowano u pacjentów w wieku 55-64 lat (4,82 na 10 000). Generalnie, częstość występowania oHCM zwiększała się wraz z wiekiem, od 0,36 na 10 000 u osób poniżej 18 roku życia do 4,82 na 10 000 u osób w wieku 55-65 lat. Tendencje w częstości występowania oHCM w czasie, w tym według płci i grupy wiekowej, pozostały podobne i spójne w latach 2017 i 2018. 20
Zróżnicowanie ze względu na płeć i wiek
HCM występuje nieco częściej u mężczyzn niż u kobiet, mimo że wzorzec dziedziczenia jest autosomalny dominujący, bez predylekcji płciowej. 2122 Stosunek mężczyzn do kobiet różni się w zależności od badania i populacji:
- Badania indyjskie wykazały przewagę HCM u mężczyzn (83,7%) ze stosunkiem płci 5,5:1 w porównaniu do innych badań indyjskich (3,7:1), zachodnich (2,9:1) i japońskich (2,3:1). 23
- Inne badania wskazują na stosunek mężczyzn do kobiet wynoszący od 1,6 do 2,8:1. 24
Wytłumaczeniem tego zjawiska mogą być strategie badań przesiewowych, genetyka lub regulacja hormonalna. Istnieją jednak dowody na to, że kobiety są diagnozowane w starszym wieku i mają gorsze rokowanie, co sugeruje, że strategie diagnostyczne powinny zostać zrewidowane. 25 Jest to szczególnie ważne, ponieważ kobiety z HCM są niedostatecznie rozpoznawane i kierowane do ośrodków później niż mężczyźni, często z bardziej zaawansowaną niewydolnością serca, pomimo częstszej obecności zwężenia drogi odpływu. 26
Kardiomiopatia przerostowa wykazuje dwumodalny szczyt występowania:
- Najczęstsza prezentacja przypada na trzecią dekadę życia, ale HCM może wystąpić w każdym wieku, od noworodków do osób starszych. 2728
- U dzieci przypadki dziedziczne występują w przedziale wiekowym od noworodka do dorosłości, z największą częstością w drugiej dekadzie życia. 29
- U dorosłych największa częstość występuje w trzeciej dekadzie życia, przy czym zdecydowana większość przypadków występuje w przedziale wiekowym między trzecią a szóstą dekadą życia. 30
Badania wśród dzieci sugerują niższą zachorowalność dla ekspresji choroby rozpoczynającej się w dzieciństwie, z częstością 3-5 przypadków na 1 milion dzieci. 31 Wśród dzieci poniżej 18 roku życia z rozpoznaniem HCM, mediana wieku w momencie diagnozy wynosi 7 lat; jedna trzecia jest diagnozowana przed ukończeniem 1 roku życia. 32
| Grupa wiekowa | Częstość występowania oHCM (na 10 000) | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Poniżej 18 lat | 0,36 | Możliwa manifestacja objawów u dzieci i młodzieży |
| 18-54 lat | Wzrost z wiekiem | Najczęstsza prezentacja w trzeciej dekadzie życia |
| 55-64 lat | 4,82 | Najwyższa częstość występowania |
| Powyżej 65 lat | Spadek | Zmniejszona częstość występowania w porównaniu do grupy 55-64 lat |
Trendy i prognozy epidemiologiczne
Obserwuje się tendencję wzrostową w częstości występowania HCM:
- W Stanach Zjednoczonych badanie kliniki Mayo wykazało, że częstość występowania HCM wzrosła w ciągu ostatnich kilku dekad, z punktową częstością występowania wynoszącą 89 na 100 000 populacji na początku 2016 roku. 33
- W Chinach roczny procentowy wzrost częstości występowania HCM wyniósł 5,8%, a przewiduje się, że liczba przypadków podwoi się do 2029 roku, zakładając taki sam trend wzrostowy jak w ostatnich dekadach. 3435
- W Japonii standaryzowana częstość występowania HCM wzrosła z 9,3 na 10 000 osób w 2017 roku do 11,1 na 10 000 osób w 2021 roku. 36
Wzrost częstości występowania HCM może wynikać z kombinacji większej świadomości, lepszych metod diagnostycznych oraz zmian w kryteriach diagnostycznych w czasie. 37 Przykładowo, niewielki wzrost częstości występowania HCM w Japonii między 2018 a 2019 rokiem odpowiada wydaniu japońskich wytycznych dotyczących diagnozy i leczenia HCM. 38
Obciążenie zdrowotne i śmiertelność
HCM jest główną przyczyną nagłej śmierci sercowej u młodych sportowców w Stanach Zjednoczonych i najczęstszym genetycznym zaburzeniem sercowo-naczyniowym. 39 Jedno badanie wykazało, że częstość nagłej śmierci sercowej u młodych sportowców wyczynowych zmniejszyła się w regionie Wenecji we Włoszech o 89% od wprowadzenia w 1982 roku rutynowych badań przesiewowych serca dla sportowców. 40
Naturalny przebieg HCM jest zróżnicowany i nieprzewidywalny. Wczesne badania z ośrodków opieki trzeciego stopnia podawały śmiertelność dorosłych z HCM na poziomie nawet 6% rocznie. Jednak nowsze badania populacji z HCM ze społeczności wykazały znacznie korzystniejsze wyniki, ze śmiertelnością poniżej 1% rocznie. 41
Współczynnik śmiertelności wynosi 6 na 10 000 rocznie u młodych osób bez objawów kardiomiopatii przerostowej, ale u pacjentów z objawami współczynnik śmiertelności wynosi 420 i 110 zgonów na 10 000 rocznie odpowiednio w ośrodkach trzeciego stopnia referencyjnego i klinikach szpitali ogólnych. 42
Różnice etniczne i geograficzne
Częstość występowania HCM jest uważana za podobną na całym świecie, jednak pewne warianty, takie jak przerost koniuszkowy, mogą być bardziej dominujące wśród Azjatów. 43 Dane wskazują, że przerostowa kardiomiopatia koniuszkowa (ApHCM) ma różną częstość występowania w kohortach pacjentów z HCM:
- Jest stosunkowo rzadsza (8%) w Europie i Ameryce Północnej, gdzie większość pacjentów (84%) to osoby rasy białej. 44
- Występuje częściej w populacjach azjatyckich, gdzie stanowi do 40% pacjentów z HCM (21% w Chinach, 30% w Japonii i 38% w Korei). 45
HCM występuje rzadziej u Afroamerykanów, ale są oni bardziej podatni na wczesną prezentację, rozwój niewydolności serca, a nagła śmierć jest bardziej powszechna z powodu mniejszej świadomości i badań przesiewowych w tej populacji. 46
Rodzinne vs. sporadyczne przypadki HCM
HCM jest klasyfikowana w zależności od obecności dodatniego wywiadu rodzinnego lub dodatniego testu genetycznego na:
- Rodzinną HCM (60% przypadków) – większość przypadków rodzinnych dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący z niepełną penetracją, zmienną ekspresywnością i heterogennością. 47
- Nie-rodzinną HCM (40% przypadków). 48
Badania morfologiczne wykazują obecność choroby u około 25% krewnych pierwszego stopnia pacjentów z HCM, co jest zgodne ze zmienną ekspresywnością. 495051
Badania indyjskie pokazały, że rodzinna HCM stanowiła 18% (n=9) wszystkich rodzin z HCM (n=50), podczas gdy przypadki sporadyczne były stosunkowo liczne. 52 Przypadki rodzinne wykazywały wcześniejszy początek choroby i gorsze rokowanie w porównaniu do przypadków sporadycznych. 53
Diagnostyka i nadzór epidemiologiczny
Diagnostyka HCM opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych:
- Rozpoznanie kliniczne u dorosłych pacjentów zwykle jest ustalane za pomocą dowolnej techniki obrazowania serca, która pokazuje grubość ściany końcoworozkurczowej wynoszącą ≥15 mm w dowolnym miejscu lewej komory, której nie można wytłumaczyć wyłącznie stanami przeciążenia ciśnieniowego, po wykluczeniu innych stanów, które mogą powodować przerost lewej komory. 54
- Próg 13-14 mm może być diagnostyczny przy dodatnim wywiadzie rodzinnym lub dodatnim teście genetycznym. 55
- W przypadku dzieci próg jest dostosowany do wielkości ciała i wzrostu. Wynik Z ≥2 odchyleń standardowych powyżej średniej dla dziecka z dodatnim wywiadem rodzinnym lub dodatnim testem genetycznym jest wystarczający do diagnozy, podczas gdy wynik Z >2,5 u bezobjawowych dzieci bez wywiadu rodzinnego jest odpowiedni do diagnozy. 56
Nadzór epidemiologiczny i badania przesiewowe są kluczowe dla wczesnego wykrywania HCM:
- Zalecane jest początkowe wykonanie EKG i 24-48-godzinnego ambulatoryjnego monitorowania EKG, a następnie nadzorcze EKG co 1-2 lata. 57
- Rezonans magnetyczny serca należy wykonać u pacjentów z HCM, gdy echokardiografia jest niejednoznaczna, gdy istnieje podejrzenie alternatywnej diagnozy (np. choroby naciekowe/spichrzeniowe), do stratyfikacji ryzyka nagłej śmierci sercowej oraz może być potrzebny do wyboru i planowania terapii redukcji przegrody. 58
- Badania genetyczne powinny być oferowane pacjentom z HCM w celu wyjaśnienia podstaw genetycznych i umożliwienia badań przesiewowych rodziny. 59
- U krewnych pierwszego stopnia pacjentów z HCM, badania przesiewowe kliniczne powinny obejmować EKG i TTE podczas początkowej oceny, a następnie okresowe kontrole zgodnie z ich wiekiem (1-2 lata u nastolatków, 3-5 lat u dorosłych) lub jeśli zmienia się stan kliniczny. 60
Zwiększona dostępność badań genetycznych identyfikuje rosnącą populację osób znanych jako nosiciele patogennej mutacji (genotyp-dodatni), ale bez wyraźnych klinicznych objawów choroby. 61
Podsumowanie epidemiologii kardiomiopatii przerostowej
Kardiomiopatia przerostowa jest jedną z najczęstszych dziedzicznych chorób serca z globalną częstością występowania szacowaną na 0,2% (1 na 500 osób dorosłych). Około 70% przypadków stanowi postać zastawkowa (obstrukcyjna), a 30% postać niezastawkowa. Choroba częściej występuje u mężczyzn, mimo autosomalnego dominującego wzorca dziedziczenia, bez predylekcji płciowej. Większość przypadków diagnozuje się w trzeciej dekadzie życia, choć HCM może wystąpić w każdym wieku.
Niepokojącym zjawiskiem jest znacząca luka diagnostyczna – szacuje się, że tylko 10-20% przypadków HCM jest klinicznie identyfikowanych. Obserwuje się tendencję wzrostową w częstości występowania HCM, co może wynikać z większej świadomości, lepszych metod diagnostycznych oraz zmian w kryteriach diagnostycznych. Przewiduje się dalszy wzrost liczby przypadków w najbliższych latach.
Wczesna i dokładna diagnostyka HCM jest kluczowa dla poprawy wyników leczenia. Obejmuje ona badania obrazowe, elektrokardiografię, monitorowanie ambulatoryjne oraz, w uzasadnionych przypadkach, badania genetyczne. Systematyczny nadzór nad krewnymi pierwszego stopnia pacjentów z HCM jest niezbędny do identyfikacji nowych przypadków i zapobiegania powikłaniom, w tym nagłej śmierci sercowej, która jest szczególnym zagrożeniem w tej grupie pacjentów.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.