-
Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie cewki moczowej jest patologicznym stanem wynikającym z uszkodzenia nabłonka cewki moczowej, prowadzącym do włóknienia (spongiofibrozy) i zwężenia światła cewki, co utrudnia odpływ moczu. Kluczowym mechanizmem patogenetycznym jest metaplazja nabłonka wielowarstwowego pseudobrodawkowatego w nabłonek wielowarstwowy płaski, który jest bardziej podatny na uszkodzenia mechaniczne podczas mikcji, co sprzyja wyciekowi moczu do ciała gąbczastego i nasileniu procesu włóknienia. Włóknienie charakteryzuje się proliferacją fibroblastów, ich transformacją w miofibroblasty (FMT) pod wpływem czynników takich jak TGF-β, oraz zaburzeniami w składzie macierzy pozakomórkowej, w tym zmniejszeniem kwasu hialuronowego o około 50% i zwiększeniem siarczanu dermatanu o 68%. Zwiększony stosunek kolagenu typu I do III w zwężonej cewce obniża podatność tkanki bliznowatej, a rosnąca sztywność macierzy pozakomórkowej nasila progresję włóknienia poprzez szlak Igfbp3/Smad, który współdziała z klasycznym szlakiem TGF-β/Smad. Dodatkowo, szlaki sygnałowe Wnt/β-katenina, Akt/mTOR oraz RhoA/ROCK odgrywają istotną rolę w regulacji procesów zapalnych i włóknienia.
białko C-reaktywne, fibroza, glikozaminoglikan, kwas hialuronowy, liszaj twardzinowy, macierz pozakomórkowa, metaplazja płaskonabłonkowa, proliferacja fibroblastów, rzeżączkowe zapalenie cewki moczowej, spongiofibroza, szlak AKT/mTOR, szlak RhoA-ROCK, szlak TGF-β/SMAD, szlak Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu beta, uretroplastyka, urotelium, zwężenie cewki moczowej, zwężenie światła cewki moczowej -
Leksykon chorób i schorzeń
Stopa końsko-szpotawa (talipes equinovarus) jest jedną z najczęstszych wrodzonych deformacji narządu ruchu, występującą u 1-2 na 1000 żywych urodzeń. Patogeneza jest wieloczynnikowa i obejmuje zaburzenia równowagi mięśniowej, zwłóknienie tkanek miękkich (miofibroza), nieprawidłowości anatomiczne kości stępu (szczególnie kości skokowej i piętowej) oraz czynniki genetyczne i środowiskowe, takie jak palenie tytoniu i cukrzyca matki. Dominującą rolę w deformacji odgrywa mięsień piszczelowy tylny, powodujący zgięcie podeszwowe i supinację, a także skrócenie ścięgna Achillesa. Występują także zmiany w macierzy pozakomórkowej mięśnia brzuchatego łydki, co potwierdza włóknisto-proliferacyjny charakter choroby. Deformacja charakteryzuje się czterema głównymi cechami anatomicznymi określanymi akronimem CAVE: Cavus (wydrążenie), Adduction (przywiedzenie), Varus (szpotawość) i Equinus (końskie ustawienie).
gen homeobox, kolagen, komórka tuczna, kość łódkowata, kość piętowa, kość skokowa, macierz pozakomórkowa, metoda Ponsetiego, mięsień piszczelowy tylny, mięsień strzałkowy, mięsień trójgłowy łydki, miofibroblast, miofibroza, przeniesienie ścięgna mięśnia piszczelowego przedniego, przodostopie, przywiedzenie stopy, ścięgno Achillesa, śródstopie, stopa końsko-szpotawa, supinacja stopy, szpotawość tyłostopia, tenotomia ścięgna Achillesa, tyłostopie, zaburzenie równowagi mięśniowej, zgięcie grzbietowe, zgięcie podeszwowe -
Leksykon chorób i schorzeń
Rak wargi, najczęstszy nowotwór jamy ustnej (25-30% przypadków), to głównie rak płaskonabłonkowy wywodzący się z nabłonka warg. Patogeneza jest wieloczynnikowa, z kluczowymi czynnikami ryzyka: ekspozycją na promieniowanie UV (szczególnie wargi dolnej), używaniem tytoniu (papierosy, fajki, żucie tytoniu) i nadmiernym spożyciem alkoholu, które w synergii mogą zwiększyć ryzyko nawet 30-krotnie. Inne istotne czynniki to jasna karnacja, infekcja HPV (szczególnie genotypy wysokiego ryzyka), stany immunosupresji oraz przewlekły stan zapalny. Na poziomie molekularnym dominują mutacje i inaktywacja genów supresorowych nowotworów (TP53, P16), nadekspresja onkogenów (PRAD1, H-ras) oraz receptorów wzrostu (EGFR), które aktywują szlaki sygnałowe MAPK, PI3K/AKT/mTOR i inne, sprzyjając proliferacji, progresji i inwazji guza. Przewlekły stan zapalny i mikrobiom jamy ustnej, zwłaszcza obecność Fusobacterium nucleatum, również odgrywają rolę w patogenezie poprzez indukcję uszkodzeń DNA i modulację mikrośrodowiska nowotworowego.
angiogeneza, cyklina D1, cytokina zapalna, czynnik jądrowy kappa-B, gen supresorowy nowotworu, hipoksja, immunosupresja, integracja genomu, karcynogeneza, komórka płaskonabłonkowa, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, mikroflora jamy ustnej, mikrośrodowisko, naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu, niestabilność genomowa, nowotwór głowy i szyi, promieniowanie ultrafioletowe, przewlekły stan zapalny, rak płaskonabłonkowy wargi, rak wargi, reaktywne formy tlenu, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, sekwencjonowanie nowej generacji, stres oksydacyjny, sygnalizacja NOTCH, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS/RAF/MAPK, szlak Wnt/beta-katenina, transformacja nowotworowa, tropizm nabłonkowy, uszkodzenie DNA, wirus brodawczaka ludzkiego, zaburzenie cyklu komórkowego -
Leksykon chorób i schorzeń
Mięśniaki macicy (leiomyomata uteri) to najczęstsze łagodne guzy narządu rodnego, występujące u 50-70% kobiet przed menopauzą, z wyższą częstością (do 80%) u kobiet rasy czarnej. Patogeneza mięśniaków jest wieloczynnikowa i obejmuje mutacje somatyczne, głównie w genie MED12 (około 70% przypadków) oraz HMGA2, prowadzące do transformacji pojedynczej komórki macierzystej miometrium w komórkę inicjującą guz (TIC). Hormony płciowe, zwłaszcza progesteron i estrogeny, stymulują proliferację komórek mięśniaka poprzez aktywację receptorów i szlaków sygnałowych (m.in. Wnt/β-katenina, PI3K/AKT/mTOR). Charakterystyczne jest nadmierne odkładanie macierzy pozakomórkowej (ECM), głównie kolagenu typu I, co zwiększa sztywność tkanki i wpływa na funkcję mięśniaka. Procesy zapalne i zaburzenia naczyniowe, takie jak hipoksja i nieprawidłowa angiogeneza, również wspierają rozwój guza. Czynniki ryzyka obejmują wiek, rasę, otyłość, wczesną menarche, czynniki genetyczne, ekspozycję na endokrynne disruptory oraz niedobór witaminy D.
analog GnRH, antagonista GnRH, apoptoza, cytokina prozapalna, czynnik wzrostu, EGF, embolizacja tętnic macicznych, gen MED12, hormon płciowy, hormony steroidowe, IGF, komórka senescencyjna, macierz pozakomórkowa, metylacja DNA, mięsień gładki, mięśniak macicy, miometrium, niedobór witaminy D, otyłość, PDGF, przewlekły stan zapalny, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, SPRM, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Wnt, TGF-β, translokacja chromosomowa, ulipristal, VEGF, włóknienie tkanki -
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie ścięgna (tendinitis) to stan zapalny ścięgien, objawiający się bólem, tkliwością, obrzękiem, zaczerwienieniem i ograniczeniem funkcji stawu. Charakter bólu jest zmienny – od tępego, nasilającego się podczas ruchu, po ostry, szczególnie przy obecności złogów wapnia. Objawy lokalizują się zwykle w miejscu przyczepu ścięgna do kości i mogą obejmować sztywność stawu, trzeszczenie oraz osłabienie siły mięśniowej. Zapalenie ścięgna dzieli się na cztery stadia, od bólu pojawiającego się po aktywności, przez ból podczas i po ruchu, aż do ciągłego bólu wymuszającego adaptacje ruchowe i całkowity odpoczynek. Ostre zapalenie goi się zwykle w 2-4 tygodnie, natomiast przewlekłe może trwać 6 tygodni lub dłużej, a tendinoza – nawet do 6 miesięcy. Nieleczone zapalenie ścięgna zwiększa ryzyko zerwania ścięgna, co często wymaga interwencji chirurgicznej.
apoptoza komórkowa, ból promieniujący, hiperwaskularyzacja, kolano skoczka, macierz pozakomórkowa, neowaskularyzacja, obrzęk zapalny, osteofity, ostre zapalenie ścięgna, przewlekłe zapalenie ścięgna, przyczep ścięgna, remisja objawów, ścięgno Achillesa, skurcze mięśni, stan zapalny ścięgna, tendinoza, włókna kolagenowe, zapalenie ścięgna, zapalenie ścięgna nadgarstka, zapalenie ścięgna rzepki, zerwanie ścięgna, zespół cieśni nadgarstka, zmiany zwyrodnieniowe ścięgna, zwapnienie ścięgna -
Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak aorty brzusznej (AAA) definiowany jest jako poszerzenie średnicy aorty ≥3,0 cm i charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym, apoptozą komórek mięśni gładkich (VSMC), degradacją macierzy pozakomórkowej (ECM) oraz stresem oksydacyjnym. Patogeneza AAA obejmuje cztery powiązane procesy: przewlekły stan zapalny z neowaskularyzacją i produkcją cytokin prozapalnych, nadmierną aktywność proteaz (m.in. metaloproteinaz macierzy MMP 1, 2, 3, 8, 9, 10, 12, 13 oraz katepsyn K, L, S), degradację elastyny i kolagenu oraz apoptozę VSMC, co prowadzi do osłabienia i rozszerzenia ściany aorty. Czynniki ryzyka to przede wszystkim palenie tytoniu, wiek, płeć męska, nadciśnienie tętnicze, otyłość centralna, niski poziom HDL, choroba wieńcowa oraz dodatni wywiad rodzinny. Cukrzyca wykazuje efekt ochronny na rozwój i progresję AAA. Stan zapalny jest inicjatorem zmian, z udziałem limfocytów T, makrofagów (M1 i M2), neutrofili oraz komórek B, a także mikroorganizmów takich jak Porphyromonas gingivalis, które mogą nasilać procesy zapalne i degradacyjne. Interleukiny, zwłaszcza IL-6, TNF i IL-1, odgrywają kluczową rolę w patogenezie, wpływając na migrację komórek i aktywację szlaków zapalnych.
aktywator plazminogenu, apoptoza komórek mięśni gładkich, chromanie przestankowe, cytokiny prozapalne, degradacja macierzy, elastaza, inhibitor PCSK9, inhibitory metaloproteinaz, katepsyny, komórki mięśni gładkich naczyń, macierz pozakomórkowa, metaloproteinazy macierzy, mikroRNA, nadciśnienie tętnicze, neowaskularyzacja, plazmina, Porphyromonas gingivalis, proliferacja komórkowa, przebudowa naczyń, przeładowanie żelazem, przewlekły stan zapalny, reaktywne formy tlenu, stres oksydacyjny, tętniak aorty brzusznej, zapalenie naczyniowe -
Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi około 0,5-1% wszystkich przypadków raka piersi i typowo diagnozowany jest u pacjentów w wieku 60-70 lat. Patogeneza MBC różni się od raka piersi u kobiet, obejmując mutacje genów naprawy DNA (BRCA1/2, CHEK2, PTEN, PALB2), zaburzenia hormonalne z przewagą estrogenów nad androgenami oraz specyficzne zmiany genetyczne, takie jak mutacje somatyczne w PIK3CA (36%) i GATA3 (15%) oraz amplifikacje MDM2 (13%). Zespół Klinefeltera znacząco zwiększa ryzyko MBC (20-60-krotnie), podobnie jak choroby wątroby, jąder, otyłość i ekspozycja na estrogeny. Histologicznie dominującym typem jest inwazyjny rak przewodowy (85-90%), z wysoką ekspresją receptorów hormonalnych: ER (90%) i PR (81%), co ma kluczowe znaczenie dla terapii hormonalnej. W przeciwieństwie do kobiet, nadekspresja HER2 jest rzadsza, a rola receptora androgenowego (AR) i czynnika GATA3 wskazuje na unikalne mechanizmy molekularne MBC.
agonista GnRH, amplifikacja MDM2, aromatyzacja androgenów, fibroblasty związane z rakiem, geny naprawy DNA, ginekomastia, hiperplazja przewodowa, inhibitor aromatazy, inhibitor PARP, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, macierz pozakomórkowa, marskość wątroby, mutacja BRCA, mutacja PIK3CA, nadekspresja HER2, naprawa DNA, orchidektomia, rak piersi u mężczyzn, rak przerzutowy, receptor androgenowy, receptor estrogenowy, receptor glikokortykoidowy, receptor progesteronowy, ryzyko raka piersi, tamoksyfen, zaburzenia hormonalne, zespół Klinefeltera -
Leksykon chorób i schorzeń
Odleżyny to zlokalizowane uszkodzenia skóry i tkanek miękkich powstające na skutek długotrwałego ucisku przekraczającego ciśnienie kapilarne (32 mmHg), prowadzącego do niedokrwienia, niedotlenienia i martwicy tkanek. Krytyczny czas niedokrwienia wynosi od 30 do 240 minut, a nieodwracalne zmiany mogą pojawić się już po 2 godzinach. Patogeneza obejmuje także siły ścinające, tarcie i wilgotność, które nasilają uszkodzenia. Kluczową rolę odgrywa uszkodzenie reperfuzyjne, związane z uwalnianiem wolnych rodników tlenowych i cytokin prozapalnych (np. TNFα, IL-6, IL-8), co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i zaburzeń gojenia. Tkanka mięśniowa ulega uszkodzeniu jako pierwsza, a proces gojenia jest często zatrzymany w fazie zapalnej, z nadmierną infiltracją neutrofilów i degradacją macierzy pozakomórkowej. W patogenezie istotne są także czynniki wewnętrzne, takie jak niedożywienie (hipoalbuminemia, niedokrwistość), dysfunkcja śródbłonka, wiek, choroby współistniejące (cukrzyca, choroby naczyń obwodowych) oraz unieruchomienie i zaburzenia funkcji poznawczych.
cytokina prozapalna, dysfunkcja śródbłonka, fosforylacja oksydacyjna, hipoalbuminemia, kaskada patofizjologiczna, maceracja tkanek, macierz pozakomórkowa, martwica tkanek, mikroRNA, niedokrwienie, niedokrwistość, niedotlenienie tkanek, odleżyna, okluzja naczyń, posocznica, reaktywna forma tlenu, sepsa, siła ścinająca, stres oksydacyjny, tkanka mięśniowa, toksyczne metabolity, ucisk zewnętrzny, układ dopełniacza, uszkodzenie reperfuzyjne, uszkodzenie tkanek miękkich, wolny rodnik, wyniosłość kostna, zaburzenie limfatyczne, zapalenie tkanki łącznej -
Leksykon chorób i schorzeń
Adenomyoza to schorzenie macicy charakteryzujące się obecnością ektopowej tkanki endometrialnej w mięśniówce, prowadzące do hiperplazji i hipertrofii komórek mięśni gładkich, co manifestuje się powiększeniem macicy, obfitymi krwawieniami miesiączkowymi, bólem miednicy i niepłodnością. Patogeneza adenomyozy opiera się głównie na teorii inwaginacji warstwy bazalnej endometrium do mięśniówki, potwierdzonej mutacjami somatycznymi wykrytymi metodą sekwencjonowania nowej generacji. Centralnym mechanizmem jest proces uszkodzenia i naprawy tkanki (TIAR), gdzie hiperperystaltyka macicy powoduje mikrourazy w strefie złącza endometrialno-miometrialnego, aktywując kaskadę zapalną z udziałem IL-1B, COX-2 i PGE2. Dysfunkcja macierzy pozakomórkowej (ECM), z obniżoną ekspresją oksydazy lizylowej (LOX) i nadekspresją metaloproteinaz (MMP2, MMP3, MMP9), sprzyja migracji i inwazji komórek endometrialnych. Przejście nabłonkowo-mezenchymalne (EMT) umożliwia komórkom endometrium przyjęcie fenotypu mezenchymalnego, co zwiększa ich inwazyjność i zdolność migracji, a mutacje KRAS oraz oporność na progesteron dodatkowo nasilają proliferację i utrudniają leczenie.
adenomyoza, ból miednicy, cyklooksygenaza-2, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, endometrioza, fibrogeneza, interleukina 1b, komórki macierzyste, kortykoliberyna, krwawienie miesiączkowe, macierz pozakomórkowa, metaloproteinazy macierzy, metaplazja, mutacja KRAS, myometrium, neoangiogeneza, neurogeneza, niepłodność, oksydaza lizylowa, oporność na progesteron, prostaglandyna E2, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, receptor progesteronu, resztki embrionalne, sekwencjonowanie nowej generacji, strefa złącza, szlak Notch, szlak sygnałowy Ras/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, tkanka endometrialna, transformujący czynnik wzrostu beta, wsteczne miesiączkowanie, zwłóknienie -
Leksykon chorób i schorzeń
Sarcoma Kaposiego (SK) jest nowotworem naczyniowym wywołanym zakażeniem wirusem HHV-8/KSHV, który prowadzi do proliferacji komórek śródbłonka naczyń krwionośnych i limfatycznych. Patogeneza SK opiera się na triadzie: zakażeniu HHV-8, onkogenezie indukowanej przez geny wirusowe (m.in. LANA-1, vFLIP, vCyclin) oraz przewlekłym stanie zapalnym stymulującym angiogenezę. Wirus utrzymuje się w fazie latentnej i litycznej, gdzie białka takie jak v-IL6, vBCL-2 i vGPCR promują proliferację, unikanie apoptozy i intensywną angiogenezę poprzez czynniki wzrostu (VEGF, PDGF). U pacjentów z HIV, białko Tat wirusa HIV-1 synergistycznie nasila progresję SK, zwiększając proliferację komórek śródbłonka i angiogenezę, co tłumaczy wyższe ryzyko i agresywność choroby w tej grupie. Mechanizmy immunosupresji, defekty odporności komórkowej i humoralnej oraz niestabilność genomowa indukowana przez lityczną replikację KSHV (m.in. przez sekwestrację kompleksu hTREX i tworzenie pętli R) są kluczowe dla rozwoju i progresji SK.
angiogeneza, białko p53, białko retinoblastoma, cytotoksyczne limfocyty T, czynnik NF-κB, faza lityczna, Herpesviridae, komórki mezenchymalne, komórki wrzecionowate, KSHV, macierz pozakomórkowa, mięsak Kaposiego, niestabilność genomowa, nowotwór naczyniowy, przewlekły stan zapalny, śródbłonek naczyń, VE-kadheryna, wirus opryszczki typu 8 -
Leksykon leków
Hydrokortyzon, będący glikokortykosteroidem (kod ATC: H02AB09), działa poprzez przenikanie do komórek i wiązanie z receptorami cytoplazmatycznymi, co prowadzi do modulacji ekspresji genów i syntezy białek regulujących metabolizm komórkowy. Kluczowym mechanizmem jego działania przeciwzapalnego jest hamowanie fosfolipazy A2, co zapobiega uwalnianiu kwasu arachidonowego i syntezie mediatorów zapalenia, takich jak leukotrieny i prostaglandyny. Hydrokortyzon wywiera także immunomodulujące efekty, zmniejszając liczbę limfocytów, monocytów i granulocytów kwasochłonnych oraz hamując wydzielanie histaminy zależne od IgE. Ponadto, lek silnie hamuje syntezę cytokin prozapalnych, w tym interferonu γ, TNF-α, GM-CSF oraz interleukin (IL-1, IL-2, IL-3, IL-6), co przyczynia się do jego działania immunosupresyjnego i przeciwzapalnego.
cytokina, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów, fosfolipaza A2, glikokortykosteroid, glukoneogeneza, granulocyt kwasochłonny, hialuronidaza, histamina, hormon adrenokortykotropowy, hydrokortyzon, immunoglobulina E, immunosupresja, interferon gamma, interleukina, kwas hialuronowy, leukotrien, limfocyt, macierz pozakomórkowa, mediator zapalenia, monocyt, osteoporoza, prostaglandyna, sprzężenie zwrotne, zespół Cushinga -
Leksykon chorób i schorzeń
Przykurcz Dupuytrena to fibroproliferacyjna choroba powięzi dłoniowej, charakteryzująca się transformacją fibroblastów w miofibroblasty oraz nadprodukcją kolagenu typu III, co prowadzi do tworzenia przykurczów zgięciowych palców. Patogeneza obejmuje zaburzenia równowagi między metaloproteinazami macierzy (MMP) a ich inhibitorami (TIMP), aktywację szlaku Wnt/β-katenina oraz wpływ cytokin takich jak IL-1, TGF-β1 i TNF-α. Proces chorobowy przebiega w trzech fazach: proliferacyjnej (wysoka aktywność miofibroblastów i tworzenie guzków), inwolucyjnej (dominacja miofibroblastów i skurcz powięzi) oraz rezydualnej (tworzenie bezkomórkowych pasm kolagenowych). Czynniki ryzyka to m.in. płeć męska, wiek >40 lat, predyspozycje genetyczne (dziedziczenie autosomalne dominujące), palenie tytoniu, cukrzyca (z podwyższonym poziomem zaawansowanych produktów końcowych glikacji – AGEs), alkoholizm oraz ekspozycja na wibracje. Wysokie stężenia kolagenu typu III i zaburzenia w sygnalizacji Wnt/β-katenina są kluczowe dla progresji choroby.
aktyna mięśni gładkich, choroba Ledderhose, choroba Peyroniego, cykliczny adenozynomonofosforan, fibroblast, hiperglikemia, hiperlipidemia, interleukina-1, kolagen typu I, kolagen typu III, kolagenaza Clostridium histolyticum, komórka immunologiczna, kwas lizofosfatydowy, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, mikroRNA, miofibroblast, naskórkowy czynnik wzrostu, oksydaza ksantynowa, periostyna, płytkopochodny czynnik wzrostu, powięź dłoniowa, przykurcz Dupuytrena, przykurcz zgięciowy, stres oksydacyjny, sygnalizacja Wnt/β-katenina, transformujący czynnik wzrostu beta-1, wolny rodnik, zespół bólowy regionalny złożony -
Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina dysku międzykręgowego to patologiczne przemieszczenie jądra miażdżystego (nucleus pulposus) przez uszkodzony pierścień włóknisty (annulus fibrosus), najczęściej w kierunku tylno-bocznym, co może prowadzić do ucisku korzeni nerwowych i objawów neurologicznych. Proces patofizjologiczny obejmuje degenerację dysku z odwodnieniem jądra (zawartość wody około 86%), degradacją kolagenu i proteoglikanów, aktywacją metaloproteinaz macierzy (MMPs), apoptozą oraz reakcją zapalną z udziałem mediatorów takich jak TNF-α, IL-1β, IL-6, PGE2 i NGF. Mechaniczne przeciążenia, predyspozycje genetyczne, palenie tytoniu oraz czynniki środowiskowe przyczyniają się do rozwoju przepukliny. Ból wynika z mechanicznego ucisku oraz lokalnej odpowiedzi zapalnej, która również sprzyja wrastaniu nerwów i powstawaniu bólu korzeniowego. Spontaniczna resorpcja przepukliny jest możliwa dzięki infiltracji makrofagów, neowaskularyzacji i aktywacji enzymów degradujących macierz pozakomórkową.
annulus fibrosus, cyklooksygenaza-2, czynnik jądrowy kappa-B, czynnik wzrostu nerwów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dysfunkcja czuciowa, dysfunkcja ruchowa, dyskopatia, ekstruzja dysku, fagocytoza, fibrochondrocyt, infiltracja makrofagów, interleukina 1 beta, jądro miażdżyste, kręgosłup lędźwiowy, kręgosłup piersiowy, kręgosłup szyjny, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, neowaskularyzacja, nietrzymanie moczu, nucleus pulposus, odwodnienie dysku, pierścień włóknisty, płytkopochodny czynnik wzrostu, podstawowy czynnik wzrostu fibroblastów, prostaglandyna E2, proteoglikan, protruzja dysku, przepuklina dysku, receptor Toll-podobny, sekwestracja dysku, stan zapalny, szlak kinaz aktywowanych mitogenami, tlenek azotu, TNF-α, worek oponowy, zespół ogona końskiego -
Leksykon chorób i schorzeń
Pęcherzyca pęcherzowa (Bullous pemphigoid) to najczęstsza autoimmunologiczna choroba pęcherzowa skóry, charakteryzująca się obecnością autoprzeciwciał IgG i IgE skierowanych przeciwko białkom hemidesmosomów BP180 (kolagen XVII) i BP230. Patogeneza obejmuje mechanizmy zależne od układu dopełniacza, gdzie wiązanie autoprzeciwciał aktywuje kaskadę zapalną z udziałem anafilatoksyn C3a i C5a, prowadząc do rekrutacji neutrofili, eozynofilów i komórek tucznych, które uwalniają proteazy (m.in. MMP9, elastazę neutrofilową) i reaktywne formy tlenu, powodując uszkodzenie połączenia skórno-naskórkowego i tworzenie pęcherzy podnaskórkowych. W patogenezie kluczową rolę odgrywa odpowiedź immunologiczna typu Th2 z podwyższonymi poziomami cytokin IL-4, IL-5, IL-13 oraz chemokin (CCL11, CCL26, CCL13, CCL17), co koreluje z eozynofilią i podwyższonym poziomem IgE, zwłaszcza swoistych przeciwciał IgE anty-NC16A BP180, które korelują z ciężkością choroby. Komórki T pomocnicze pęcherzykowe (Tfh) oraz IL-21 również uczestniczą w stymulacji produkcji autoprzeciwciał.
allel HLA-DQB1*0301, antygen HLA, autoprzeciwciało, błona podstawna naskórka, BP180, BP230, choroba pęcherzowa skóry, czynnik dopełniacza C3, dupilumab, elastaza neutrofilowa, immunoglobulina G, inhibitor dipeptydylopeptydazy-4, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor PD-1, keratynocyt podstawny, kolagen typu IV, komórka prezentująca antygen, komórka Th2, kompleks ataku błony, limfocyt Tfh, macierz pozakomórkowa, makropinocytoza, metaloproteinaza macierzy-9, molekuła adhezyjna, odpowiedź immunologiczna typu Th2, pęcherz podnaskórkowy, pęcherzyca pęcherzowa, połączenie skórno-naskórkowe, przeciwciało IgE, reaktywna forma tlenu, układ dopełniacza, zapalenie typu 2 -
Leksykon chorób i schorzeń
Rak podniebienia miękkiego, głównie rak płaskonabłonkowy (SCC), charakteryzuje się złożoną patogenezą obejmującą mutacje genów supresorowych (np. TP53, p16) oraz aktywację proto-onkogenów (np. PRAD1, H-ras). Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój nowotworu to EGFR, PI3K/AKT/mTOR, JAK/STAT3, Wnt/β-katenina oraz RAS/RAF/MAPK, które promują proliferację, przeżycie komórek i unikanie apoptozy. Epigenetyczna regulacja, zwłaszcza nadekspresja LSD1, moduluje aktywność CDK7 i STAT3, wspierając progresję guza. Główne czynniki ryzyka to palenie tytoniu, alkohol oraz infekcja HPV (typy 16 i 18), które indukują mutacje i dysregulację cyklu komórkowego. Przewlekły stan zapalny i obecność makrofagów związanych z guzem (TAMs, CD163+) korelują z agresywnością i przerzutami raka. Zaburzenia cyklu komórkowego obejmują mutacje p53, nadekspresję cykliny D1, inaktywację białka Rb oraz dysregulację kinaz zależnych od cyklin (CDK2, CDK4).
białka wirusowe, biomarker, cykl komórkowy, cyklina D1, czynnik martwicy nowotworu alfa, dysfunkcja immunologiczna, gen supresorowy nowotworu, gen TP53, infekcja HPV, inhibitor EGFR, macierz pozakomórkowa, makrofag związany z nowotworem, marker proliferacji, metaloproteinaza macierzy, mikrobiom jamy ustnej, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genetyczna, nadekspresja EGFR, nieprawidłowość chromosomalna, nowotwór złośliwy, proto-onkogen, rak płaskonabłonkowy, rak podniebienia miękkiego, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, receptor Toll-podobny, stan zapalny, szlak JAK-STAT3, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnałowy, szlak Wnt/β-katenina, wirus brodawczaka ludzkiego, zaburzenie cyklu komórkowego -
Leksykon chorób i schorzeń
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA) jest najczęstszą pierwotną układową waskulopatią u osób >50 r.ż., charakteryzującą się ziarniniakowym zapaleniem ściany średnich i dużych tętnic, zwłaszcza gałęzi tętnicy szyjnej zewnętrznej. Patogeneza GCA obejmuje cztery fazy: aktywację komórek dendrytycznych w przydance, rekrutację i polaryzację limfocytów T CD4+ (Th1 i Th17), aktywację makrofagów i komórek mięśni gładkich naczyń (VSMC), a następnie przebudowę naczyń z hiperplazją błony wewnętrznej i zwężeniem światła tętnic. Kluczowe cytokiny to IL-6, IFN-γ i IL-17, które modulują odpowiedź zapalną i przebudowę naczyń. W GCA obserwuje się deficyty regulacyjnych limfocytów T (Treg), zaburzenia punktu kontrolnego PD-1/PD-L1 oraz aktywację szlaków JAK-STAT i Notch, co sprzyja przewlekłemu zapaleniu. Starzenie się układu immunologicznego, predyspozycje genetyczne (m.in. allele HLA-DRB1*04) oraz epigenetyczne mechanizmy, w tym zmiany ekspresji mikroRNA (miR-146, miR-155, miR-21), odgrywają istotną rolę w patogenezie choroby.
badania asocjacyjne całego genomu, białko C-reaktywne, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik transkrypcyjny forkhead box P3, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, hiperplazja błony wewnętrznej, komórki mięśni gładkich naczyń, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy-9, mikroRNA, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, płytkopochodny czynnik wzrostu, receptor komórek T, receptory rozpoznające wzorce, receptory toll-podobne, regulacyjne limfocyty T, starzenie się układu odpornościowego, szlak sygnałowy JAK/STAT, szlak sygnałowy Notch, tocilizumab, wzorce molekularne związane z patogenami, wzorce molekularne związane z uszkodzeniem -
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół Marfana jest autosomalnie dominowanym zaburzeniem tkanki łącznej o częstości występowania szacowanej na 1:3000-5000 osób, z penetracją zależną od wieku i zmienną ekspresją fenotypową. Diagnostyka opiera się na zrewidowanych kryteriach Ghent 2010, które kładą nacisk na zajęcie korzenia aorty i ektopię soczewki. Epidemiologiczne dane wskazują na wzrost rozpoznawalności choroby, co może wynikać z lepszej diagnostyki i wydłużenia życia pacjentów. W badaniach populacyjnych częstość występowania waha się od 1:6600 do 1:10 000, a zapadalność roczna wzrasta, np. w Danii do 0,19/100 000 osób. Choroba dotyka obie płcie z równą częstością, choć mężczyźni mają krótszą oczekiwaną długość życia. Genetycznie zespół Marfana jest spowodowany mutacjami w genie FBN1 (15q21.1), kodującym fibrylinę-1, z ponad 1000 unikalnymi mutacjami rodzinnymi. Około 25% przypadków to mutacje de novo. Wczesna diagnoza jest kluczowa ze względu na progresję objawów i ryzyko powikłań, zwłaszcza sercowo-naczyniowych.
beta-blokery, bezdech senny, chromosom 15, dziedziczenie autosomalne dominujące, echokardiografia przezklatkowa, efekt plejotropowy, ektopia soczewki, fibrylina-1, gen FBN1, krwiak śródścienny, kryteria Ghent, macierz pozakomórkowa, miażdżyca, mutacja de novo, mutacja heterozygotyczna, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, nowotwór złośliwy, odma opłucnowa, poszerzenie aorty, poszerzenie korzenia aorty, przedwczesne pęknięcie błon płodowych, przewlekła choroba nerek, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie aorty, rozwarstwienie aorty typu A, tętniak aorty, tętniak aorty brzusznej, tomografia komputerowa, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu, wskaźnik chorobowości, wskaźnik zapadalności, zaburzenia tkanki łącznej, zatoka Valsalvy, zespół Marfana, zespół wad wrodzonych -
Leksykon chorób i schorzeń
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) dotyka około 25% populacji światowej i obejmuje spektrum od prostego stłuszczenia (NAFL) do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), które może prowadzić do włóknienia, marskości i raka wątrobowokomórkowego. Patogeneza NAFLD jest wieloczynnikowa i obejmuje insulinooporność, dysfunkcję mitochondriów, stres oksydacyjny, zaburzenia mikrobioty jelitowej, przewlekły stan zapalny oraz czynniki genetyczne, takie jak mutacje w genach PNPLA3, TM6SF2 i GCKR. Insulinooporność powoduje zwiększoną lipogenezę wątrobową i nadmierny napływ wolnych kwasów tłuszczowych (FFA) do wątroby, co prowadzi do akumulacji lipidów i lipotoksyczności. Stres oksydacyjny i dysfunkcja mitochondriów nasilają produkcję reaktywnych form tlenu (ROS), co sprzyja peroksydacji lipidów, zapaleniu i włóknieniu. Aktywacja komórek odpornościowych i cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1β, IL-6) odgrywa kluczową rolę w progresji choroby.
adipokiny, aterogenna dyslipidemia, białko regulatorowe glukokinazy, ceramidy, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2, dysbioza mikrobioty jelitowej, dysfunkcja mitochondriów, gen PNPLA3, gen TM6SF2, inflamasomy, insulinooporność, komórki gwiaździste wątroby, komórki Kupffera, lipogeneza de novo, lipogeneza wątrobowa, lipopolisacharyd, lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości, lipotoksyczność, macierz pozakomórkowa, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, nieprawidłowo sfałdowane białka, peroksydacja lipidów, polimorfizm genu, proste stłuszczenie wątroby, rak wątrobowokomórkowy, reaktywne formy tlenu, receptory toll-podobne, stres oksydacyjny, stres retikulum endoplazmatycznego, wolne kwasy tłuszczowe, wzorce molekularne związane z patogenami -
Leksykon chorób i schorzeń
Miksyfibrosarkom (MFS) to jeden z najczęstszych mięsaków tkanek miękkich u dorosłych, cechujący się złożonym kariotypem z licznymi aberracjami genomowymi, w tym mutacjami TP53 (występującymi u 44% pacjentów) oraz utratą genów CDKN2A/CDKN2B i RB1, które korelują z wyższym stopniem złośliwości i gorszym rokowaniem. Charakterystyczne są amplifikacje regionów chromosomów 1, 5p, 7p21-22, 20q oraz mutacje w genach takich jak NTRK1, MDM2, PTEN, a także nowo odkryty gen fuzyjny SLC37A3-BRAF. Ekspresja ITGA10 i współamplifikacja TRIO/RICTOR (w 42% MFS G3) wskazują na istotną rolę szlaku integryna-alfa10/TRIO/RICTOR w progresji guza, co stanowi potencjalny cel terapeutyczny. Miksyfibrosarkom wykazuje niską liczbę mutacji somatycznych (44% pacjentów), ale wysoką heterogenność wewnątrzguza i złożoność cytogenetyczną, z liczbą chromosomów w zakresie triploidalnym lub tetraploidalnym, co utrudnia opracowanie skutecznych terapii. Ponadto, mutacja receptora kinazy tyrozynowej AXL W451C, specyficzna dla MFS, powoduje nieregulowaną dimeryzację i aktywację sygnalizacji ERK, co może być celem terapii celowanych.
angiogeneza, chromotrypsja, cykl komórkowy, cytoszkielet, delecja chromosomowa, geny supresorowe, inhibitor mTOR, kariotyp, komórka macierzysta nowotworowa, komórka wielojądrowa, macierz pozakomórkowa, makrofag związany z nowotworem, marker immunohistochemiczny, metylacja promotora, mięsak tkanek miękkich, miksyfibrosarkom, mutacja missensowna, mutacja TP53, płaszczyzna powięziowa, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, szlak AKT/mTOR, szlak Hippo, szlak sygnałowy, tkanka łączna -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroby sercowo-naczyniowe (CVD) są przewlekłymi schorzeniami, których główną patogenetyczną przyczyną jest ateroskleroza, charakteryzująca się zgrubieniem i stwardnieniem ściany tętnic. Kluczowym mechanizmem jest dysfunkcja śródbłonka, prowadząca do zmniejszonej produkcji tlenku azotu (NO) i wzrostu reaktywnych form tlenu (ROS), co skutkuje stanem prozapalnym i prozakrzepowym. Podwyższony poziom cholesterolu (>150 mg/dl), dyslipidemia, stan zapalny oraz insulinooporność odgrywają istotną rolę w rozwoju blaszki miażdżycowej i jej destabilizacji, prowadząc do ostrych zespołów wieńcowych (ACS) takich jak NSTEMI i STEMI. Nadciśnienie tętnicze, będące jednym z głównych czynników ryzyka, powoduje przebudowę naczyń i serca, nasilając procesy zapalne i oksydacyjne, co sprzyja progresji CVD. Epigenetyczne mechanizmy regulujące ekspresję genów oraz układ odpornościowy, zwłaszcza aktywacja makrofagów i inflamasomu NLRP3, są zaangażowane w patogenezę chorób sercowo-naczyniowych, co otwiera nowe możliwości terapeutyczne.
W terapii chorób sercowo-naczyniowych kluczowe jest modyfikowanie czynników ryzyka i stylu życia, a także rozwój leków przeciwzapalnych, immunomodulujących oraz celujących w enzymy epigenetyczne (np. metylotransferazy DNA, deacetylazy histonów). Nowoczesne podejścia obejmują także leki wpływające na metabolizm lipidów i stan zapalny, takie jak GLP-1 RA (tirzepatyd, semaglutyd), które wykazują potencjał w poprawie wyników kardiologicznych u pacjentów z cukrzycą typu 2 i otyłością. Dodatkowo, szczepienia przeciwko półpaścu mogą zmniejszać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych o około 23% przez okres do 8 lat, co sugeruje związek między infekcją, stanem zapalnym a CVD. Kompleksowa analiza transkryptomu i metabolomu blaszki miażdżycowej jest niezbędna do identyfikacji nowych celów terapeutycznych, a integracja wiedzy o mechanizmach zapalnych, oksydacyjnych i metabolicznych stanowi podstawę nowoczesnej kardiologii prewencyjnej i leczniczej.
blaszka miażdżycowa, choroba sercowo-naczyniowa, choroba wieńcowa, cukrzyca typu 2, cytokina prozapalna, dysfunkcja śródbłonka, dyslipidemia, inflamasom NLRP3, insulinooporność, kompleks immunologiczny, lipoproteina o niskiej gęstości, lipoproteina o wysokiej gęstości, lipotoksyczność, lizofosfatydylocholina, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, miażdżyca tętnic, modyfikacja histonów, nadciśnienie tętnicze, niekodujące RNA, niewydolność serca, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, ostry zespół wieńcowy, przebudowa serca, przerost kardiomiocytów, reaktywne formy tlenu, śródbłonek naczyniowy, stan zapalny, stres oksydacyjny, tlenek azotu, udar mózgu, układ krążenia, uszkodzenie śródbłonka naczyniowego, utlenione LDL, zakrzepica miażdżycowa, zawał mięśnia sercowego, zawał mięśnia sercowego bez uniesienia odcinka ST, zawał mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST -
Leksykon chorób i schorzeń
Jaglica (trachoma) jest przewlekłą chorobą zapalną spojówki i rogówki wywołaną przez Chlamydia trachomatis, głównie serotypów A, B, Ba i C, stanowiącą główną przyczynę infekcyjnej ślepoty na świecie. Patogeneza obejmuje złożoną interakcję między cyklem życiowym bakterii a odpowiedzią immunologiczną gospodarza, prowadzącą do przewlekłego zapalenia, bliznowacenia spojówki i potencjalnej utraty wzroku. Kluczowe mechanizmy to dwufazowy cykl rozwojowy bakterii (ciałka elementarne i siateczkowate), odpowiedź immunologiczna humoralna i komórkowa (z udziałem Th1 i Th2 oraz IFNγ), a także aktywacja metaloproteinaz macierzy (MMP7, MMP9, MMP12), które degradują składniki ECM i promują skurcz blizn. Klinicznie choroba przebiega przez pięć etapów według WHO: zapalenie grudkowe, intensywne zapalenie, bliznowacenie powieki, trichiasis i zmętnienie rogówki, co ostatecznie prowadzi do ślepoty. Nawracające infekcje (około 150 epizodów w życiu) są niezbędne do rozwoju powikłań, a bliznowacenie może postępować niezależnie od aktywnej infekcji, co wskazuje na rolę procesów zapalnych i potencjalnych interwencji przeciwzapalnych.
azytromycyna, bakteria Gram-ujemna, bliznowacenie spojówki, Chlamydia trachomatis, ciałka siateczkowate, entropion, interferon gamma, jaglica, macierz pozakomórkowa, metaloproteinazy macierzy, reaktywne formy tlenu, strategia SAFE, tetracyklina, trichiasis, wydzielina z oczu, zapalenie spojówki, zmętnienie rogówki -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym (ARPKD) jest ciężką ciliopatią genetyczną, wywołaną głównie mutacjami w genie PKHD1 na chromosomie 6p21, kodującym fibrocystynę/poliduktynę. Białko to jest kluczowe dla funkcji rzęsek pierwotnych w kanalikach dystalnych i przewodach zbiorczych nerek oraz nabłonku przewodów żółciowych wątroby. Patogeneza ARPKD opiera się na zaburzeniu funkcji rzęsek pierwotnych, co prowadzi do obwodowej proliferacji komórek nabłonkowych, tworzenia torbieli w nerkach oraz włóknienia wątroby. W procesie tym uczestniczą nadekspresja EGFR, aktywacja szlaków mTOR, RAS-RAF-ERK i AKT, a także zaburzenia homeostazy jonowej i sygnalizacji cAMP, co skutkuje nieprawidłową polaryzacją komórek i rozszerzaniem kanalików. Dodatkowo, mutacje PKHD1 powodują wrodzone włóknienie wątroby i zmiany w przewodach żółciowych (choroba Caroliego), manifestujące się nadciśnieniem wrotnym i zapaleniem dróg żółciowych.
autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek, choroba Caroliego, ciliopatia, cykliczny adenozynomonofosforan, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, fibrocystyna, gen DZIP1L, gen PKHD1, gospodarka wapniowa, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza, Na/K-ATPaza, nadciśnienie wrotne, proliferacja komórek nabłonkowych, receptor aktywowany przez proliferatory peroksysomów gamma, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, rzęska pierwotna, schyłkowa niewydolność nerek, splenomegalia, szlak mTOR, szlak Ras/Raf/ERK, wrodzone włóknienie wątroby, zapalenie dróg żółciowych -
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół Marfana jest dziedziczną chorobą tkanki łącznej o częstości 1:3000-5000, spowodowaną mutacjami w genie FBN1 na chromosomie 15q21.1, kodującym fibryllinę-1 – kluczowy składnik mikrofibryli macierzy pozakomórkowej. Mutacje te prowadzą do zaburzeń strukturalnych mikrofibryli, fragmentacji włókien elastycznych i zwyrodnienia torbielowatego błony środkowej aorty, co skutkuje poszerzeniem aorty i ryzykiem rozwarstwienia. Patogeneza obejmuje również deregulację sygnalizacji TGF-β, wynikającą z upośledzonej sekwestracji latentnego TGF-β przez fibrylinę-1, co prowadzi do nadaktywacji kaskad sygnałowych TGF-β (zarówno kanonicznej przez SMAD2/3, jak i niekanonicznej, np. ERK1/2). Nadmierna aktywność TGF-β indukuje stan zapalny, zwłóknienie oraz nadekspresję metaloproteinaz macierzy (MMP-2 i MMP-9), które degradują włókna elastyczne i nasilają przebudowę ściany aorty. Fenotyp kliniczny obejmuje zmiany oczne (przemieszczenie soczewki), deformacje szkieletowe oraz poważne powikłania sercowo-naczyniowe, w tym tętniaki i rozwarstwienia aorty.
Diagnostyka genetyczna wykazuje, że około 82-83% pacjentów spełniających kryteria Ghent ma mutacje w FBN1, które dzielą się na haploinsuficyjne (ok. 1/3) i dominujące negatywne (2/3). Mechanizm dominacji negatywnej wiąże się z polimeryzacją fibryliny-1 i zaburzeniem struktury mikrofibryli. Terapia standardowa obejmuje beta-blokery, które spowalniają progresję poszerzenia aorty, natomiast blokery receptora angiotensyny II (ARB), zwłaszcza losartan, wykazują dodatkowe korzyści poprzez hamowanie sygnalizacji TGF-β i redukcję ciśnienia tętniczego. Badania na modelach mysich potwierdzają skuteczność losartanu oraz przeciwciał neutralizujących TGF-β w zmniejszaniu szybkości progresji choroby. Obecne badania koncentrują się na dalszym poznaniu mechanizmów molekularnych, w tym roli szlaków mechanosygnałowych AngII/AT1R oraz stresu oksydacyjnego, co może prowadzić do nowych celów terapeutycznych w leczeniu sercowo-naczyniowych powikłań zespołu Marfana.
beta-bloker, bloker receptora angiotensyny, elastoliza, fosforylacja, gen FBN1, inhibitor, komórka mięśni gładkich, losartan, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, naskórkowy czynnik wzrostu, poszerzenie aorty, przemieszczenie soczewki, stres oksydacyjny, sygnalizacja TGF-β, tętniak aorty, tkanka łączna, tlenek azotu, transformujący czynnik wzrostu beta, zespół Loeysa-Dietza, zespół Marfana, zwyrodnienie torbielowate błony środkowej -
Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina dysku to patologiczne przemieszczenie jądra miażdżystego poza pierścień włóknisty, najczęściej w kierunku tylno-bocznym, prowadzące do ucisku korzeni nerwowych lub rdzenia kręgowego. Patogeneza obejmuje degenerację krążka międzykręgowego z utratą proteoglikanów i odwodnieniem jądra (86% wody), co zmniejsza ciśnienie hydrostatyczne i zdolność przenoszenia obciążeń. Klasyfikacja przepuklin obejmuje formy zawarte i niezawarte, protruzję, ekstruzję, migrację oraz sekwestrację. Objawy wynikają z mechanicznej kompresji oraz reakcji zapalnej indukowanej przez mediatory takie jak TNF-α, IL-1β, IL-6, PGE2 i NO, które nasilają neuralgię i procesy kataboliczne macierzy pozakomórkowej. Szlaki NF-κB i MAPK odgrywają kluczową rolę w produkcji cytokin i degradacji dysku. Spontaniczna resorpcja przepukliny, trwająca średnio 12-15 miesięcy, jest możliwa dzięki infiltracji makrofagów (M1 i M2), neowaskularyzacji i przebudowie macierzy przez metaloproteinazy, szczególnie w przypadku dużych i sekwestrowanych przepuklin.
apoptoza, ciśnienie osmotyczne, czynnik jądrowy kappa-B, czynnik martwicy nowotworu alfa, ekstruzja dysku, guzek Schmorla, interleukina 1 beta, jądro miażdżyste, kanał kręgowy, kinaza aktywowana mitogenem, korzeń nerwowy, krążek międzykręgowy, lek przeciwzapalny, macierz pozakomórkowa, makrofagi typu M2, mediator zapalny, metaloproteinaza macierzy, neowaskularyzacja, niedokrwienie, opona twarda, pierścień włóknisty, płytka graniczna kręgu, prostaglandyna E2, proteoglikan, protruzja dysku, przepuklina dysku, przestrzeń zewnątrzoponowa, radikulopatia, rdzeń kręgowy, reakcja autoimmunologiczna, sekwestracja dysku, tlenek azotu, więzadło podłużne, worek oponowy, zespół ogona końskiego -
Leksykon chorób i schorzeń
Tendinopatia ścięgna Achillesa to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się bólem i obrzękiem w obrębie ścięgna, wynikające z powtarzających się mikrourazów i nieadekwatnej naprawy kolagenu. Patogeneza jest wieloczynnikowa, obejmując czynniki wewnętrzne (np. nieprawidłowa biomechanika, wiek, zaburzenia metaboliczne, predyspozycje genetyczne takie jak wariant genu COL5A1) oraz zewnętrzne (przeciążenie mechaniczne, leki jak fluorochinolony i kortykosteroidy, otyłość, nieodpowiednie obuwie). Histopatologicznie obserwuje się utratę prawidłowej struktury kolagenu typu I, wzrost kolagenu typu III, neowaskularyzację oraz neurogenny proces zapalny, co prowadzi do przewlekłego bólu i zaburzeń funkcji ścięgna. Najczęstsze miejsce uszkodzenia to segment środkowy ścięgna, 2-7 cm od przyczepu do kości piętowej, gdzie ukrwienie jest najniższe, a ścięgno wykonuje skręt o 90 stopni.
apoptoza, cytokina zapalna, fibroblast, fluorochinolon, glikokortykoid, glikozaminoglikan, kolagen typu I, kolagen typu III, kortykosteroid, macierz pozakomórkowa, mięsień brzuchaty łydki, mięsień płaszczkowaty, mięsień podeszwowy, mikrouraz, neoangiogeneza, neowaskularyzacja, neuropeptyd czuciowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nocycepcja, płaskostopie, prostaglandyna E2, proteoglikany, receptor neurokinin 1, ścięgno Achillesa, steroid anaboliczny, substancja P, tendinitis, tendinopatia, tendinopatia przyczepu, tendinopatia ścięgna Achillesa, tendinosis, tenocyt, zapalenie ścięgna Achillesa -
Leksykon chorób i schorzeń
Lipoedema to przewlekła, postępująca choroba tkanki tłuszczowej, dotykająca głównie kobiety w okresach zmian hormonalnych, charakteryzująca się nieprawidłowym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w okolicach pośladków, bioder i nóg, z towarzyszącym bólem, obrzękiem i łatwym powstawaniem siniaków. Przebieg choroby jest indywidualny, ale u większości pacjentów obserwuje się stopniowe pogorszenie objawów, które wpływa na jakość życia i funkcjonowanie społeczne. W badaniach wykazano istotną korelację między zaawansowaniem choroby a obniżeniem jakości życia (test ANOVA p=0,0001; Spearman r=0,55 p=0,000) oraz nasileniem objawów depresji (PHQ-9: Spearman r=0,201 p=0,001; ANOVA p=0,002). Stopień niepełnosprawności zawodowej również koreluje z jakością życia (Spearman r=0,406 p<0,001) i wynikami PHQ-9 (Spearman r=0,413 p<0,0001). Wczesna diagnoza i wdrożenie terapii zachowawczej, w tym ćwiczeń i stosowania pończoch uciskowych, są kluczowe dla spowolnienia progresji choroby i poprawy wyników leczenia.
ból przewlekły, ćwiczenia fizyczne, depresja, drenaż limfatyczny, drętwienie, ekspresja genów, jakość życia, komórki macierzyste, liposukcja, macierz pozakomórkowa, nadekspresja genów, niepełnosprawność, obrzęk limfatyczny, osłabienie mięśni, otyłość, pończochy uciskowe, profil lipidowy, progresja choroby, przewlekłe zmęczenie, siniaczenie, terapia zachowawcza, tkanka tłuszczowa podskórna, zaburzenia psychologiczne -
Leksykon chorób i schorzeń
Osteosarcoma (OS) jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem kości, występującym głównie u dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu kości, zwłaszcza w obszarach metafizarnych kości długich. Patogeneza OS jest wieloczynnikowa i obejmuje wysoką niestabilność genomową, aneuploidię, liczne aberracje chromosomowe oraz deregulację genów supresorowych nowotworów, takich jak TP53 (mutacje w 22% przypadków) i RB1. Nowo odkryty mechanizm chromotrypsji typu LTA, obecny w około 50% przypadków osteosarcoma wysokiego stopnia złośliwości, prowadzi do utraty TP53 i amplifikacji genów onkogennych. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój i progresję OS to Wnt/β-katenina, Notch, PI3K/Akt/mTOR, TGF-β/Smad, MAPK oraz Hedgehog, które regulują proliferację, różnicowanie, migrację i przeżycie komórek nowotworowych. Ponadto, mikrośrodowisko guza, w tym czynniki wzrostu (TGF, IGF, CTGF), cytokiny prozapalne (IL-6, TNF-α) oraz angiogeneza indukowana przez VEGF, odgrywają istotną rolę w patogenezie i przerzutowaniu osteosarcoma.
aberracja chromosomowa, aneuploidia, anoikis, chromotrypsja, czynnik proangiogenny, dysfagia, dystalna część kości udowej, ferroptoza, gen supresorowy nowotworu, immunogenna śmierć komórkowa, immunogenność, komórki mezenchymalne, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, mikroRNA, mikrośrodowisko guza, mutacja punktowa, niestabilność genomu, nowotwór złośliwy kości, osteoliza, proksymalna część kości piszczelowej, proksymalna część kości ramiennej, szlak Notch, szlak PI3K/AKT, szlak TGF-β, szlak Wnt, utrata heterozygotyczności, VEGF -
Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak definiowany jest jako patologiczne, miejscowe rozszerzenie ściany tętnicy, najczęściej aorty lub naczyń mózgowych, wynikające z osłabienia struktury ściany naczynia pod wpływem ciśnienia krwi. Etiopatogeneza tętniaków jest wieloczynnikowa i obejmuje czynniki genetyczne (np. zespoły Marfana, Ehlersa-Danlosa, ADPKD), wrodzone defekty ściany naczyniowej oraz nabyte czynniki ryzyka, takie jak miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu (zwiększające ryzyko pęknięcia tętniaka 3-10-krotnie), urazy, infekcje bakteryjne i nadużywanie substancji. Ryzyko rozwoju tętniaka rośnie z wiekiem, jest wyższe u mężczyzn w przypadku tętniaków aorty brzusznej (4-6 razy częściej) oraz u kobiet w przypadku tętniaków mózgowych, co może być związane z hormonalnymi zmianami po menopauzie. Lokalizacje tętniaków obejmują aortę piersiową i brzuszną, tętnice mózgowe (zwłaszcza koło tętnicze Willisa), a także tętnice biodrowe, udowe, podkolanowe i wieńcowe.
dwupłatkowa zastawka aortalna, dysplazja włóknisto-mięśniowa, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kiła, koarktacja aorty, koło tętnicze Willisa, łuk aorty, macierz pozakomórkowa, miażdżyca naczyń, nadciśnienie tętnicze, nerwiakowłókniakowatość, niedobór miedzi, oksydaza lizylowa, tętniak, tętniak aorty brzusznej, tętniak aorty piersiowej, tętniak mózgowy, tętniak mykotyczny, tętniak workowaty, tętniak wrzecionowaty, tętnica łącząca przednia, tętnica łącząca tylna, wielotorbielowatość nerek, zaburzenie tkanki łącznej, zator septyczny, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Loeysa-Dietza, zespół Marfana -
Leksykon chorób i schorzeń
Mezotelioma to agresywny nowotwór wywodzący się z komórek mezoteliowych błon surowiczych, głównie opłucnej, z długim okresem latencji 20-50 lat. Etiologia choroby jest ściśle związana z ekspozycją na azbest, który w około 80% przypadków inicjuje proces karcynogenezy poprzez bezpośrednie uszkodzenie DNA, indukcję stresu oksydacyjnego, przewlekły stan zapalny oraz zaburzenia naprawy DNA. Szczególnie rakotwórcze są włókna amfibolowe (krokidolit, amozyt), choć serpentynowe również wykazują potencjał onkogenny. Patogeneza obejmuje aktywację makrofagów i uwalnianie cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8), które poprzez szlak NF-kB hamują apoptozę uszkodzonych komórek mezoteliowych, umożliwiając akumulację mutacji w genach supresorowych (BAP1, CDKN2A/ARF, NF2, TP53). Charakterystyczne są liczne delecje chromosomowe (1p, 3p, 4p, 4q, 6q, 9p, 13q, 14q, 15q, 22q), a przewlekły stan zapalny i mikrośrodowisko immunosupresyjne sprzyjają progresji choroby i oporności na leczenie.
antygen T, azbest, BAP1, błona surowicza, cytokina prozapalna, ekspozycja na azbest, erionit, fibroblast związany z nowotworem, inflamasom NLRP3, limfocyt T regulatorowy, macierz pozakomórkowa, makrofag związany z nowotworem, mezotelioma, NF2, przewlekły stan zapalny, reaktywne formy tlenu, sfrustrowana fagocytoza, stan zapalny, stres oksydacyjny, szlak NF-kB, translacja mRNA, utrata heterozygotyczności, wirus SV40, włókno amfibolowe, włókno azbestu -
Leksykon chorób i schorzeń
Defekt przegrody międzykomorowej (VSD) jest najczęstszą wrodzoną wadą serca u dzieci i drugą co do częstości u dorosłych, charakteryzującą się nieprawidłową komunikacją między komorami serca, prowadzącą do przecieku lewo-prawego i zaburzeń hemodynamicznych. Przegroda składa się z części błoniastej i mięśniowej, a VSD powstaje w wyniku nieprawidłowego rozwoju embriologicznego, z udziałem genów takich jak TBX5, GATA4, NKX2.5 i CITED2. Hemodynamika VSD zależy od wielkości ubytku i oporu naczyniowego płuc, gdzie małe VSD (Qp/Qs ~1.4:1, stosunek ciśnienia skurczowego płucnego do aortalnego 0.3) są zwykle bezobjawowe, umiarkowane (Qp/Qs 1.4-2.2:1, stosunek 0.66) mogą prowadzić do niewydolności serca i nadciśnienia płucnego, a duże (Qp/Qs ≥2.2, stosunek ≥0.66) powodują ciężką niewydolność serca i ryzyko zespołu Eisenmengera.
choroba naczyń płucnych, ciśnienie końcowo-rozkurczowe, defekt przegrody międzykomorowej, domena wiążąca DNA, dwupłatkowa zastawka aortalna, dwuujściowa prawa komora, dysfunkcja śródbłonka, kanał przedsionkowo-komorowy, krążenie systemowe, macierz pozakomórkowa, mechanizm patofizjologiczny, nadciśnienie płucne, naprawa chirurgiczna, niedomykalność aortalna, nieprawidłowość chromosomowa, obciążenie objętościowe, opór naczyniowy płuc, polimorfizm pojedynczego nukleotydu, proliferacja mięśni gładkich, przebudowa naczyń, przegroda międzykomorowa, przerost lewej komory, przerost prawej komory, rozwój embriologiczny, śmierć komórkowa, tętniak, trisomia 21, VSD mięśniowy, wrodzona wada serca, wypadanie płatka zastawki aortalnej, zaburzenia hemodynamiczne, zakrzepica wewnątrznaczyniowa, zastoinowa niewydolność serca, zatoka Valsalvy, zespół Downa, zespół Eisenmengera, zespół heterotaksji, zespół Holta-Orama, zwężenie drogi odpływu prawej komory, zwężenie zastawki mitralnej, zwężenie zastawki płucnej, zwężenie żyły płucnej -
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy rakowiakowe to nowotwory neuroendokrynne wywodzące się głównie z komórek enterochromafinowych przewodu pokarmowego, zwłaszcza wyrostka robaczkowego. Charakteryzują się wolnym wzrostem, ale mogą wydzielać liczne biologicznie czynne substancje, przede wszystkim serotoninę, która odgrywa kluczową rolę w patogenezie zespołu rakowiaka. Etiologia guzów wiąże się z nieprawidłowościami genetycznymi, m.in. utratą chromosomu 18 w 69% rakowiaków jelita cienkiego. Mikrośrodowisko guza, w tym fibroblasty związane z nowotworem (CAFs) i reakcja desmoplastyczna, wpływają na progresję i włóknienie. Zespół rakowiaka występuje u 30-40% pacjentów z dobrze zróżnicowanymi guzami i objawia się m.in. biegunką, zaczerwienieniem skóry oraz włóknieniem krezkowym, które może prowadzić do niedrożności jelit. Serotonina metabolizowana jest do 5-HIAA, którego podwyższony poziom koreluje z powikłaniami, w tym chorobą serca związaną z aktywacją receptora 5-HT2B i włóknieniem zastawek prawej strony serca.
amina biogenna, analog somatostatyny, beta-katenina, czynnik wzrostu tkanki łącznej, czynnik wzrostu transformujący beta, fibroblast związany z nowotworem, guz neuroendokrynny trzustki, guz rakowiakowy, inhibitor syntezy serotoniny, komórka enterochromafinowa, komórka macierzysta, kryzys rakowiaka, kwas 5-hydroksyindolooctowy, macierz pozakomórkowa, metabolizm wątrobowy, mikrośrodowisko guza, niedrożność jelit, płytkopochodny czynnik wzrostu, reakcja desmoplastyczna, receptor somatostatynowy, telotristat etyl, utrata heterozygotyczności, włóknienie krezkowe, włóknienie zaotrzewnowe, wyrostek robaczkowy, zespół paraneoplastyczny, zespół rakowiaka -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba zastawek serca (VHD) wynika z uszkodzenia lub defektu zastawek aortalnej, mitralnej, trójdzielnej lub płucnej, będąc efektem interakcji czynników genetycznych i środowiskowych. Patogeneza obejmuje zaburzenia w organizacji macierzy pozakomórkowej (ECM), dysfunkcję komórek śródbłonka (VECs) i śródmiąższowych (VICs), co prowadzi do zmiany biomechaniki i funkcji zastawki. Szczególnie istotne jest zwapnienie zastawki aortalnej (CAVD), gdzie stres mechaniczny inicjuje uszkodzenie śródbłonka, infiltrację lipidów i komórek zapalnych, a następnie progresję kalcyfikacji. W procesie tym kluczową rolę odgrywają szlaki sygnałowe NOTCH, WNT-katenina oraz czynniki zapalne, takie jak TNF, IL-1 i oxLDL. Cukrzyca stanowi niezależny czynnik ryzyka przyspieszający progresję CAVD. Genetyczne badania podkreślają poligenetyczną architekturę choroby, z naciskiem na geny regulujące rozwój i funkcję zastawek, co ma implikacje dla wczesnej diagnostyki i potencjalnych terapii celowanych.
choroba zastawek serca, czynnik martwicy nowotworu, dwupłatkowa zastawka aortalna, dysfunkcja śródbłonka, infekcyjne zapalenie wsierdzia, infiltracja komórek zapalnych, limfocyty, macierz pozakomórkowa, migotanie przedsionków, niedomykalność zastawki, niewydolność serca, ostra gorączka reumatyczna, paciorkowce grupy A, reumatyczna choroba serca, stres oksydacyjny, szlak sygnałowy Notch, szlak ubikwityna-proteasom, tlenek azotu, walwuloplastyka, wypadanie zastawki mitralnej, zapalenie wsierdzia, zwapnienie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki mitralnej -
Leksykon leków
Vitaminum C Teva to roztwór do wstrzykiwań zawierający kwas askorbinowy w stężeniu 100 mg/ml, dostępny w ampułkach 5 ml (500 mg substancji czynnej). Preparat jest przeznaczony do podawania dożylnego lub domięśniowego i zawiera pirosiarczyn sodu jako substancję pomocniczą w ilości 0,5 mg/ml. Kwas askorbinowy pełni kluczową rolę w syntezie kolagenu i substancji międzykomórkowej, co jest fundamentalne dla prawidłowego rozwoju tkanek łącznych, takich jak chrząstki, kości i zęby, a także przyspiesza gojenie ran poprzez stymulację produkcji kolagenu. Preparat klasyfikowany jest w grupie farmakoterapeutycznej witamin pod kodem ATC A11G A01.
5-formylotetrahydrofolian, biodostępność żelaza, chrząstka, erytopoeza, erytrocyt, gojenie ran, hemoglobina, kwas askorbowy, kwas folinowy, kwas foliowy, macierz pozakomórkowa, metabolizm żelaza, mineralizacja, pirosiarczyn sodu, podanie domięśniowe, podanie dożylne, reakcja metylacji, roztwór do wstrzykiwań, substancja międzykomórkowa, synteza kolagenu, synteza nukleotydów, witamina C -
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to heterogenna grupa dziedzicznych zaburzeń tkanki łącznej, wynikających z mutacji w co najmniej 20 genach, głównie kodujących kolagen i białka macierzy pozakomórkowej. Klasyczny ZED (cZED) jest najczęściej związany z mutacjami w genach COL5A1 i COL5A2, prowadzącymi do haploinsuficjencji kolagenu typu V, co skutkuje hipermobilnością stawów, nadmierną elastycznością skóry i kruchością tkanek. Naczyniowy ZED (vZED), spowodowany mutacjami w COL3A1, charakteryzuje się ryzykiem pęknięcia dużych tętnic i innych poważnych powikłań naczyniowych, a jego patogeneza obejmuje zaburzenia szlaku sygnałowego PLC/IP3/PKC/ERK. Hipermobilny ZED (hZED), stanowiący 80-90% przypadków, pozostaje bez jednoznacznie zidentyfikowanego podłoża genetycznego, choć niedawno wykryto warianty w genie KLK15 z rodziny Kalikrein, co otwiera nowe perspektywy diagnostyczne i terapeutyczne.
autofagia, celiprolol, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, elastyna, fibroblast, fibronektyna, gen COL5A1, haploinsuficjencja, hipermobilność stawów, hipermobilny zespół Ehlersa-Danlosa, indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste, integryna, klasyczny zespół Ehlersa-Danlosa, kolagen, kolagen typu III, macierz pozakomórkowa, mutacja de novo, mutacje genów, naczyniowy zespół Ehlersa-Danlosa, nieprawidłowo sfałdowane białka, pęknięcie tętnicy, przetoka tętniczo-żylna, retikulum endoplazmatyczne, rozwarstwienie tętnicy, sekwencjonowanie całego eksomu, stres retikulum endoplazmatycznego, tętniak wewnątrzczaszkowy, tkanka łączna, zaburzenia tkanki łącznej, zespół Ehlersa-Danlosa -
Leksykon chorób i schorzeń
Pylica krzemowa (silicosis) jest nieodwracalną, postępującą chorobą płuc wywołaną wdychaniem respirabilnej krzemionki krystalicznej (RCS) o cząstkach <10 μm, które docierają do pęcherzyków płucnych. Makrofagi pęcherzykowe fagocytują krzemionkę, jednak jej toksyczność prowadzi do uszkodzenia lizosomów, śmierci makrofagów i uwalniania cząstek, co nasila zapalenie. Aktywacja inflamasomu NLRP3 skutkuje uwolnieniem cytokin prozapalnych (IL-1β, IL-18, TNF-α) i mediatorów zapalnych, które rekrutują neutrofile, limfocyty T i B oraz fibroblasty. Te ostatnie produkują kolagen i inne składniki macierzy pozakomórkowej, prowadząc do włóknienia i formowania charakterystycznych guzków krzemiczych z centralną hialinizacją. Procesy programowanej śmierci komórkowej, takie jak apoptoza, autofagia i pyroptoza, odgrywają kluczową rolę w progresji choroby, nasilając włóknienie i przewlekłe zapalenie.
apoptoza, autofagia, czynnik martwicy nowotworów alfa, czynnik wzrostu transformujący beta, fibrocyt, immunoglobulina, inflamasom NLRP3, krzemionka krystaliczna, limfocyt T pamięci, limfocyt T regulatorowy, macierz pozakomórkowa, makrofag pęcherzykowy, mikro-RNA, miofibroblast, postępujące masywne włóknienie, pylica krzemowa, pyroptoza, reaktywne formy tlenu, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, włóknienie płuc -
Leksykon chorób i schorzeń
Fibroza układowa nefrogeniczna (NSF) to rzadka, potencjalnie śmiertelna choroba włóknieniowa występująca niemal wyłącznie u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością nerek (eGFR <30 ml/min/1,73 m²) oraz ostrym uszkodzeniem nerek. Etiologia NSF jest ściśle związana z ekspozycją na środki kontrastowe zawierające gadolin (GBCAs), zwłaszcza liniowe GBCAs (grupa I), takie jak gadodiamid (Omniscan), gadopentetate dimeglumine (Magnevist) i gadoversetamide (OptiMARK), które charakteryzują się mniejszą stabilnością chemiczną i wyższym ryzykiem wywołania choroby. Patofizjologia NSF opiera się na uwolnieniu wolnych jonów gadolinu (Gd³⁺) w procesie transmetalacji, ich depozycji w tkankach oraz aktywacji fibrocytów CD34+ i szlaku TGF-β1, co prowadzi do rozwoju włóknienia układowego. Czas półtrwania GBCAs u pacjentów z niewydolnością nerek może przekraczać 30 godzin, co znacząco zwiększa ryzyko transmetalacji i rozwoju NSF.
dializa otrzewnowa, erytropoetyna, fibrocyty CD34+, fibroza układowa nefrogeniczna, filtracja kłębuszkowa, gadodiamid, hemodializa, hiperfosfatemia, immunosupresja, kwas szczawiowy, kwasica metaboliczna, macierz pozakomórkowa, makrofag, niewydolność nerek, ostre uszkodzenie nerek, patofizjologia, przewlekła choroba nerek, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy z gadolinem, stan zapalny, transmetalacja, waskulopatia, zespół wątrobowo-nerkowy -
Leksykon chorób i schorzeń
Ameloblastoma to łagodny, ale lokalnie inwazyjny guz nabłonkowy pochodzenia zębopochodnego, charakteryzujący się wysoką skłonnością do nawrotów i potencjałem transformacji złośliwej. Etiologia guza wiąże się z komórkami narządu szkliwnego, blaszki zębowej, pochewki Hertwiga oraz nabłonka torbieli zębopochodnych. Kluczową rolę w patogenezie odgrywają mutacje somatyczne aktywujące szlak MAPK, zwłaszcza mutacja BRAF V600E, obecna w około 90% przypadków, oraz mutacje w genach RAS i FGFR2. Ponadto, istotne są zaburzenia w szlakach sygnałowych Sonic Hedgehog (SHH), WNT, TGF-β/SMAD i Akt, które wpływają na proliferację, różnicowanie i inwazyjność komórek guza. Mechanizmy resorpcji kości, takie jak ekspresja RANKL, metaloproteinaz macierzy (MMP-2, MMP-9) oraz TNF-α, odpowiadają za destrukcję otaczającej kości i charakterystyczną resorpcję korzeni zębów w kształcie ostrza noża, co jest patognomoniczne dla ameloblastoma. W patogenezie uczestniczą także mechanizmy epigenetyczne oraz geny supresorowe nowotworów (p53, p63, p73), a także białka macierzy pozakomórkowej, takie jak ameloblastyna i syndekan-1.
aktywacja konstytutywna, ameloblastoma jednokomorowy, ameloblastoma złośliwy, białko morfogenetyczne kości, blaszka zębowa, czynnik martwicy nowotworu, diagnostyka molekularna, ekspresja genów, gen supresorowy nowotworów, guz nabłonkowy, inwazyjność lokalna, komórka macierzysta, macierz pozakomórkowa, metaloproteinaza macierzy, metylacja DNA, mutacja RAS, mutacja somatyczna, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, RANKL, resorpcja kości, reszty nabłonkowe Malasseza, szlak Akt, szlak MAPK, szlak molekularny, szlak Sonic Hedgehog, szlak sygnałowy, szlak TGF-β, szlak Wnt, terapia celowana, torbiel zawiązkowa, torbiel zębopochodna, transformacja złośliwa -
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie wątroby alkoholowe (AH) to ostra choroba charakteryzująca się złożonymi mechanizmami patogenetycznymi, obejmującymi metabolizm etanolu przez enzymy ADH, CYP2E1 i katalazę, co prowadzi do powstania toksycznego acetaldehydu i stresu oksydacyjnego. Acetaldehyd uszkadza hepatocyty poprzez tworzenie wiązań krzyżowych z DNA i białkami mitochondrialnymi oraz generowanie reaktywnych form tlenu (ROS). Przewlekłe spożycie alkoholu zaburza metabolizm lipidów, zwiększając stosunek NADH/NAD+ i aktywując czynniki transkrypcyjne, co prowadzi do stłuszczenia wątroby. Uszkodzenie bariery jelitowej i dysbioza sprzyjają translokacji LPS, który aktywuje komórki Kupffera przez TLR4, indukując produkcję cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1, IL-6, IL-8) i rekrutację neutrofili, nasilając stan zapalny i apoptozę hepatocytów. W patogenezie AH istotną rolę odgrywają także mechanizmy immunologiczne, w tym neoantygeny powstałe z produktów peroksydacji lipidów oraz aktywacja limfocytów T, co przyczynia się do progresji uszkodzenia wątroby.
acetaldehyd, agonista FXR, bariera jelitowa, choroba alkoholowa wątroby, ciężkie zapalenie wątroby alkoholowe, cytochrom P450 2E1, cytokiny prozapalne, dehydrogenaza alkoholowa, dysbioza jelitowa, hepatocyt, komórki dendrytyczne, komórki gwiaździste wątroby, komórki Kupffera, kwas obetycholowy, lipopolisacharyd, macierz pozakomórkowa, malondialdehyd, marskość wątroby, metabolizm etanolu, metylotransferaza DNA, nadciśnienie wrotne, oś jelitowo-wątrobowa, peroksydacja lipidów, polimorfizm genów, reaktywne formy tlenu, receptor TLR4, stłuszczenie wątroby, stres oksydacyjny, uszkodzenie DNA, zapalenie wątroby alkoholowe -
Leksykon chorób i schorzeń
Azbestoza jest przewlekłą, postępującą chorobą śródmiąższową płuc, wywołaną przez inhalację włókien azbestu, szczególnie amfibolowych (krokidolit, tremolit, amozyt), które wykazują większy potencjał fibrogenny i rakotwórczy niż chryzotyl. Patogeneza opiera się na śródmiąższowym zwłóknieniu, indukowanym przez uszkodzenie komórek nabłonkowych typu I, apoptozę mitochondrialną, aktywację inflammasomu NLRP3 oraz produkcję reaktywnych form tlenu (ROS) i azotu (RNS). Długość włókien (>5 μm) i ich zdolność do utrzymywania się w miąższu płucnym są kluczowe dla rozwoju choroby. Proces zapalny obejmuje uwalnianie cytokin prozapalnych (IL-1β, TNF-α, IL-8) i czynników wzrostu (PDGF, FGF, TGF-β), które stymulują proliferację fibroblastów i odkładanie kolagenu, prowadząc do zwłóknienia. Wczesne objawy obejmują hipoksemię wysiłkową oraz zmniejszenie DLCO i podatności płuc, a ciężkość choroby koreluje z całkowitą dawką ekspozycji. Azbestoza wiąże się także z ryzykiem rozwoju nowotworów, w tym raka płuc, międzybłoniaka oraz chorób autoimmunologicznych, co jest związane z przewlekłym stanem zapalnym i mutacjami w genach supresorowych (p53, CDKN2A, NF2).
anion nadtlenkowy, apoptoza, białko p53, chłoniak nie-Hodgkina, choroba śródmiąższowa płuc, ciało azbestowe, czynnik wzrostu fibroblastów, działanie cytotoksyczne, ekspresja genów, fosforylacja oksydacyjna, hipoksemia wysiłkowa, inflammasom NLRP3, insulinopodobny czynnik wzrostu, interleukina, kanakinumab, macierz pozakomórkowa, makrofag pęcherzykowy, martwica tkanek, mediator zapalny, miąższ płuc, międzybłoniak, nadtlenek wodoru, oskrzelik oddechowy, płytkopochodny czynnik wzrostu, proliferacja fibroblastów, reaktywne formy azotu, reaktywne formy tlenu, receptor TNF-alfa, rodnik hydroksylowy, sfrustrowana fagocytoza, śmierć komórki, testy czynności płuc, transformujący czynnik wzrostu, uszkodzenie DNA, uszkodzenie oksydacyjne, włókno amfibolowe, zaburzenie limfoproliferacyjne, zdolność dyfuzyjna płuc, zwłóknienie śródmiąższowe, zwłóknienie tkanki płucnej -
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wątroby związana z alkoholem (ARLD) obejmuje spektrum zmian od stłuszczenia, przez alkoholowe zapalenie wątroby, aż do marskości i raka wątrobowokomórkowego. Kluczową rolę w patogenezie odgrywa metabolizm etanolu w wątrobie, głównie przez dehydrogenazę alkoholową (ADH), mikrosomalny system utleniania etanolu (CYP2E1) oraz katalazę, prowadzący do powstania toksycznego acetaldehydu. Acetaldehyd uszkadza hepatocyty poprzez dysfunkcję mikrotubul, peroksydację lipidów, zaburzenia mitochondrialnego β-utleniania kwasów tłuszczowych oraz indukcję odpowiedzi immunologicznej. Przewlekłe spożycie alkoholu indukuje CYP2E1, zwiększając produkcję reaktywnych form tlenu (ROS), co prowadzi do stresu oksydacyjnego, uszkodzenia DNA, białek i zaburzeń homeostazy wapnia. Akumulacja wapnia w mitochondriach jest mediowana przez kinazę PDK4, co pogłębia dysfunkcję mitochondrialną. Uszkodzone hepatocyty uwalniają DAMPs, aktywując odpowiedź immunologiczną z udziałem komórek Kupffera, neutrofilów i limfocytów T, co podtrzymuje przewlekłe zapalenie i sprzyja włóknieniu oraz marskości. Alkohol zaburza także oś jelitowo-wątrobową, zwiększając przepuszczalność jelit, indukując dysbiozę i translokację LPS, co dodatkowo aktywuje zapalenie w wątrobie.
acetaldehyd, alkoholowe zapalenie wątroby, choroba wątroby związana z alkoholem, cytochrom P450 2E1, cytokiny prozapalne, dehydrogenaza aldehydowa, dehydrogenaza alkoholowa, dysbioza, encefalopatia wątrobowa, glutation, komórki gwiaździste wątroby, komórki Kupffera, ligaza ubikwityny, lipopolisacharyd, macierz pozakomórkowa, malondialdehyd, marskość wątroby, metabolizm alkoholu, metylacja DNA, mikrobiota jelitowa, nadciśnienie wrotne, oś jelitowo-wątrobowa, peroksydacja lipidów, połączenia ścisłe, rak wątrobowokomórkowy, reaktywne formy tlenu, S-adenozylometionina, stłuszczenie wątroby, stres oksydacyjny, translokacja bakterii, ubikwitynacja, wodobrzusze -
Leksykon chorób i schorzeń
Streptococcus agalactiae (GBS) jest kluczowym patogenem noworodków, odpowiedzialnym za wysoką śmiertelność z powodu inwazyjnych zakażeń, takich jak posocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenie płuc. Kolonizacja pochwy i przewodu pokarmowego u kobiet ciężarnych stanowi główne źródło transmisji pionowej podczas porodu, co może prowadzić do wczesnej choroby GBS (EOD) u noworodków. GBS wykorzystuje liczne czynniki wirulencji, w tym sialowany polisacharyd otoczkowy (CPS), hemolityczny pigment Granadaene, adhezyny (np. białka wiążące fibrynogen FbsA, FbsB, FbsC, białko powierzchniowe PbsP, białko wiążące lamininę Lmb) oraz enzymy takie jak hialuronidaza HylB, które umożliwiają kolonizację, unikanie odpowiedzi immunologicznej gospodarza oraz inwazję tkanek, w tym barierę krew-mózg. Śródporodowa profilaktyka antybiotykowa (IAP) z zastosowaniem ampicyliny i gentamycyny jest skuteczną metodą zapobiegania EOD, redukującą ryzyko rozwoju choroby u noworodków z 12% do znacznie niższego poziomu. Czynniki ryzyka kolonizacji i zakażenia obejmują wcześniactwo (<37 tygodni), bardzo niską masę urodzeniową, przedłużone pęknięcie błon płodowych, młody wiek matki oraz rasę czarną.
adhezyna, bariera krew-mózg, beta-hemoliza, choroba o późnym początku, choroba o wczesnym początku, cykliczny di-AMP, czynnik wirulencji, fagocytoza, fibrynogen, hemolizyna, infekcyjne zapalenie wsierdzia, interleukina, kolonizacja bakteryjna, kolonizacja dróg moczowo-płciowych, kwas sialowy, macierz pozakomórkowa, opsonizacja, paciorkowiec grupy B, pigment hemolityczny, polisacharyd otoczkowy, posocznica, przedwczesny poród, śródporodowa profilaktyka antybiotykowa, Streptococcus agalactiae, translokacja bakteryjna, zapalenie błon płodowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc -
Leksykon chorób i schorzeń
Kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM) charakteryzuje się poszerzeniem i rozciągnięciem komór serca oraz upośledzeniem funkcji skurczowej, definiowanym jako frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF) poniżej 40% lub frakcja skracania mniejsza niż 25%. Etiologia DCM jest heterogenna, z 30-40% przypadków o podłożu genetycznym, obejmującym mutacje w ponad 50 genach kodujących białka sarkomerowe, cytoszkieletowe, otoczkę jądrową oraz kanały jonowe. Szczególną rolę odgrywają mutacje w genie TTN (około 25% przypadków) oraz LMNA, które prowadzą do dysfunkcji mechanicznej i strukturalnej kardiomiocytów. Patogeneza DCM obejmuje deficyt generowania siły, zaburzenia homeostazy wapniowej, stres retikulum endoplazmatycznego, stres oksydacyjny, zapalenie oraz nieprawidłową przebudowę macierzy pozakomórkowej, co skutkuje progresywną niewydolnością serca i ryzykiem nagłej śmierci sercowej. Wczesne mechanizmy kompensacyjne, takie jak aktywacja układu współczulnego i RAAS, z czasem prowadzą do niekorzystnej przebudowy komór i pogorszenia funkcji skurczowej.
apoptoza komórek, arytmogenna kardiomiopatia prawej komory, czynnik martwicy nowotworów, dysfunkcja skurczowa, dystrofia mięśniowa, fosforylacja oksydacyjna, frakcja wyrzutowa lewej komory, homeostaza wapniowa, interleukina, interleukina 1 beta, kanał jonowy, kardiomiopatia alkoholowa, kardiomiopatia rozstrzeniowa, laminopatia, macierz pozakomórkowa, mutacja LMNA, niedomykalność zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki trójdzielnej, odpowiedź na nieprawidłowo sfałdowane białka, otoczka jądrowa, prawo Laplace’a, przerost miocytów, reaktywne formy tlenu, stres retikulum endoplazmatycznego, titina, transformujący czynnik wzrostu beta, układ renina-angiotensyna-aldosteron -
Leksykon chorób i schorzeń
Refleks moczowodowo-pęcherzowy (RMP) to patologiczny wsteczny przepływ moczu z pęcherza do górnych dróg moczowych, najczęściej występujący u dzieci i związany z nawracającymi zakażeniami układu moczowego oraz ryzykiem bliznowacenia kory nerkowej i niewydolności nerek. Pierwotny RMP wynika z anatomicznej nieprawidłowości połączenia pęcherzowo-moczowodowego (UVJ), gdzie stosunek długości śródpęcherzowego odcinka moczowodu do jego średnicy jest zmniejszony poniżej prawidłowego 4:1 lub 5:1, co powoduje niewydolność mechanizmu zastawkowego. Zmiany strukturalne obejmują zmniejszoną zawartość alfa-aktyny, miozyny i desminy, atrofię mięśniową oraz dezorganizację włókien mięśniowych, a także utratę komórek Cajala i zmienioną ekspresję podjednostek sarkoglikanów (α-SG i γ-SG), co prowadzi do osłabienia aktywnego mechanizmu przeciwrefluksowego i zaburzeń perystaltyki moczowodu. Wtórny RMP jest konsekwencją podwyższonego ciśnienia mikcyjnego w pęcherzu, spowodowanego przeszkodą odpływu moczu (np. zastawki cewki tylnej, zwężenia szyi pęcherza, dysfunkcje mikcji), co przeciąża prawidłowe anatomicznie UVJ i prowadzi do refluksu. Leczenie wtórnego RMP koncentruje się na eliminacji przyczyny podwyższonego ciśnienia, często z zastosowaniem leków antycholinergicznych.
agenezja nerki, atrofia korowa, białkomocz, brodawka nerkowa, cytokiny prozapalne, dysplazja nerkowa, komórki Cajala, macierz pozakomórkowa, mechanizm zastawkowy, nadaktywność wypieracza, nefropatia refluksowa, niewydolność nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, pęcherz neurogenny, pierwotny refleks moczowodowo-pęcherzowy, połączenie pęcherzowo-moczowodowe, przewlekły stan zapalny, refleks moczowodowo-pęcherzowy, układ renina-angiotensyna, uropatogen, wsteczny przepływ moczu, wtórny refleks moczowodowo-pęcherzowy, zastawki cewki tylnej -
Leksykon chorób i schorzeń
Ameloblastoma to rzadki, najczęściej łagodny guz odontogenny o powolnym, ale lokalnie agresywnym wzroście, najczęściej lokalizujący się w żuchwie (80% przypadków). Charakteryzuje się obecnością zmian takich jak resorpcja korzeni, przemieszczenie zębów oraz ścieńczenie i destrukcja kory kostnej. Średnia roczna szybkość wzrostu guza wynosi około 87,84%, a jego objętość może wzrosnąć z 85 024 mm³ do 250 044 mm³. W miarę progresji obserwuje się przejście zmian z jednokomorowych w wielokomorowe oraz naciekanie tkanek miękkich i zajęcie struktur takich jak nerw zębodołowy dolny, zatoki szczękowe i jama nosowa. Ameloblastoma szczęki wykazuje bardziej agresywny przebieg kliniczny niż żuchwy, co wiąże się z anatomią kości gąbczastej szczęki i późnym rozpoznaniem. Molekularnie guz wykazuje podwyższoną ekspresję białek macierzy pozakomórkowej (FN1, COL I, IGF-1) oraz PD-L1, co koreluje z agresywnością i nawrotami choroby.
adhezja komórkowa, ameloblastoma przerzutowy, ameloblastoma szczęki, ameloblastoma złośliwy, badanie rentgenowskie, choroba dziąseł, degradacja kolagenu, drętwienie i mrowienie, guz odontogenny, kość gąbczasta, macierz pozakomórkowa, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie jamy ustnej, PD-L1, rak ameloblastyczny, ruchomość zębów, tkanka nabłonkowa, wada zgryzu, węzeł chłonny, zatoka przynosowa -
Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) jest nowotworem wywodzącym się z keratynocytów naskórka, charakteryzującym się wysokim wskaźnikiem mutacji genetycznych, zwłaszcza w genie supresorowym TP53 (54-95% przypadków). Patogeneza SCC obejmuje wieloetapowy proces akumulacji mutacji w genach takich jak CDKN2A (24-45%), NOTCH1/2 (~40%), RAS (3-30%), EGFR, FAT1 (~30%) oraz TERT, prowadzący do zaburzeń kluczowych szlaków sygnałowych (RAS/RAF/MEK/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Notch, STAT3, Sonic Hedgehog). Promieniowanie UV, zwłaszcza UVB, jest głównym czynnikiem etiologicznym, indukującym charakterystyczne mutacje DNA (CC→TT, C→T w 58% przypadków) oraz stres oksydacyjny i hamowanie apoptozy. Proces kancerogenezy rozpoczyna się od zmian prekursorowych (rogowacenie słoneczne, choroba Bowena), a ryzyko progresji do inwazyjnego SCC wynosi od 0,025% do 20%. Epigenetyczne mechanizmy, takie jak hipermetylacja promotorów genów supresorowych (np. CDKN2A w 40% przypadków), oraz infekcja wirusem HPV (szczególnie typy beta) również odgrywają istotną rolę w rozwoju SCC, zwłaszcza u pacjentów immunosupresyjnych.
albinizm, angiogeneza, apoptoza, białko p53, błona podstawna, choroba Bowena, dimery pirymidynowe, gen supresorowy TP53, hipermetylacja DNA, immunosupresja, keratynocyty naskórka, komórki macierzyste nowotworowe, liszaj płaski, liszaj twardzinowy, macierz pozakomórkowa, metylotransferaza DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja genowa, płaskonabłonkowy rak skóry, promieniowanie UV, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, stres oksydacyjny, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Raf/Mek/Erk, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, transformacja złośliwa, wirus HPV, xeroderma pigmentosum -
Leksykon chorób i schorzeń
Owrzodzenie żylne podudzia (OŻP) jest powikłaniem przewlekłej niewydolności żylnej (PNŻ) i nadciśnienia żylnego, dotykającym około 1% populacji. Patofizjologia OŻP opiera się na nadciśnieniu żylnym wynikającym z dysfunkcji zastawek żylnych, niedrożności żył, niewydolności pompy mięśniowej łydki oraz przetok tętniczo-żylnych. Nadciśnienie żylne prowadzi do uszkodzenia śródbłonka, aktywacji komórek śródbłonka i rekrutacji leukocytów, które uwalniają cytokiny prozapalne (IL-1, IFN-γ, TGF-β1) oraz proteazy i reaktywne formy tlenu, co powoduje przewlekły stan zapalny i uszkodzenie tkanek. Kluczową rolę odgrywa także lokalne przeciążenie żelazem, które generuje wolne rodniki i aktywuje metaloproteinazy macierzy (MMP), zaburzając równowagę z ich inhibitorami (TIMP) i hamując proces gojenia ran. Genetyczne predyspozycje, takie jak mutacje genu HFE czy anomalie chromosomów płciowych (np. zespół Klinefeltera), mogą zwiększać ryzyko i oporność na leczenie OŻP.
cząsteczka adhezyjna, czynnik wzrostu, dysfagia, dysfunkcja zastawek żylnych, glikokaliks, hemochromatoza, inhibitor aktywatora plazminogenu-1, macierz pozakomórkowa, mediator prozapalny, metaloproteinaza macierzy, mezenchymalna komórka macierzysta, mutacja genu HFE, nadciśnienie żylne, naprężenie ścinające, niedrożność odpływu żylnego, owrzodzenie żylne podudzia, pentoksyfilina, przetoka tętniczo-żylna, przewlekła choroba żylna, przewlekła niewydolność żylna, reaktywne formy azotu, reaktywne formy tlenu, refluks żylny, terapia uciskowa, tkankowy inhibitor metaloproteinaz, transformujący czynnik wzrostu beta-1, zakrzepica żył głębokich, zespół Klinefeltera
