rozszczep podniebienia
Rozszczep podniebienia to wada wrodzona polegająca na niecałkowitym połączeniu struktur tworzących podniebienie podczas rozwoju płodowego. Defekt ten może obejmować podniebienie miękkie, twarde lub oba jednocześnie, a często współwystępuje z rozszczepem wargi. Wada ta powstaje między 7. a 12. tygodniem ciąży.
Częstość występowania rozszczepu podniebienia szacuje się na 1 na 1000-2500 żywych urodzeń, z różnicami w zależności od pochodzenia etnicznego. Do czynników ryzyka należą predyspozycje genetyczne, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży, stosowanie niektórych leków (np. przeciwpadaczkowych) oraz niedobór kwasu foliowego.
Rozszczep podniebienia powoduje trudności w karmieniu, zaburzenia rozwoju mowy, nawracające infekcje ucha środkowego oraz problemy z uzębieniem. Leczenie ma charakter interdyscyplinarny i obejmuje chirurgiczną korekcję (zwykle wykonywana między 6. a 18. miesiącem życia), leczenie ortodontyczne, terapię logopedyczną oraz interwencje psychologiczne.
Współczesne techniki operacyjne zapewniają dobre rezultaty funkcjonalne i estetyczne, a wczesna, kompleksowa opieka pozwala na prawidłowy rozwój dziecka z tą wadą. Kluczowe znaczenie ma koordynacja działań specjalistów różnych dziedzin w ramach dedykowanych zespołów zajmujących się leczeniem rozszczepów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Terlipressin acetate Altan 0,12 mg/ml
Przedkliniczne badania toksykologiczne terlipresyny octanu, obejmujące zarówno podanie pojedyncze, jak i wielokrotne, nie wykazały istotnych zagrożeń dla człowieka w dawkach zalecanych klinicznie. Objawy obserwowane u zwierząt wynikały głównie z farmakologicznego działania leku. Testy genotoksyczności nie potwierdziły potencjału mutagennego ani uszkadzającego DNA. Niemniej jednak, brak jest danych dotyczących potencjalnego działania rakotwórczego terlipresyny w dawkach stosowanych u ludzi, co stanowi istotną lukę w ocenie bezpieczeństwa preparatu.
badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, działanie farmakologiczne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, pierwszy trymestr ciąży, poronienie, rozszczep podniebienia, stosunek korzyści do ryzyka, teratogenność, toksyczny wpływ substancji, uszkodzenie materiału genetycznego, wada rozwojowa, zaburzenie kostnienia - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib Synthon 25 mg
Badania przedkliniczne sunitynibu (Sunitinib Synthon) wykazały wielonarządową toksyczność przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych, obejmującą przewód pokarmowy, nadnercza, układ limfatyczny i krwiotwórczy, trzustkę, ślinianki, stawy oraz układ rozrodczy. Zaobserwowano m.in. nudności, biegunki, przekrwienia i krwotoki nadnerczy, zmniejszenie liczby komórek szpiku, degranulację komórek trzustki, przerost gronek ślinianek, zanik macicy i zmniejszenie wzrostu pęcherzyków jajnikowych. Dodatkowo stwierdzono wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, zanik kanalików jądrowych, rozrost mezangium nerkowego oraz przerost komórek przysadki. Większość zmian była odwracalna po 2-6 tygodniach od zakończenia terapii. Potencjał genotoksyczny sunitynibu był ograniczony – brak mutagenności i działania klastogennego in vivo, jednak zaobserwowano poliploidię in vitro. Nie oceniano genotoksyczności metabolitu aktywnego.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, dysfagia, działanie klastogenne, działanie teratogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory serca, guz chromochłonny, hiperplazja błony śluzowej, martwica komórek, odstęp QTc, opóźnienie kostnienia kręgów, organogeneza, płytka wzrostu, poliploidia, przekrwienie kory nadnerczy, przerost gronek, rozrost komórek mezangium, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, śródbłoniak krwionośny, śródbłoniak krwionośny złośliwy, stężenie osoczowe, sunitynibu jabłczan, szpik kostny, wada rozwojowa szkieletu, właściwość mutagenna, zanik błony śluzowej, zanik kanalików jądrowych, zanik tkanki limfoidalnej, zwyrodnienie ciałek żółtych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ryaltris 600 mcg + 25 mcg/dawkę
Przeprowadzone badania przedkliniczne dotyczące produktu leczniczego Ryaltris, zawierającego olopatadynę i mometazonu furoinian, wykazały brak istotnych zagrożeń toksykologicznych przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Olopatadyna nie wykazała działania genotoksycznego, rakotwórczego ani toksycznego wpływu na rozród, choć w wysokich dawkach doustnych zaobserwowano zmniejszony wzrost potomstwa i przenikanie substancji do mleka szczurów. Mometazonu furoinian, typowy dla glikokortykosteroidów, nie wykazał działania androgennego ani estrogennego, jednak w dużych dawkach doustnych (56-280 mg/kg mc./dobę) powodował opóźnienie rozwoju układu rozrodczego i działanie klastogenne in vitro, bez oczekiwanego działania mutagennego w dawkach terapeutycznych.
aerozol donosowy, agenezja pęcherzyka żółciowego, badanie farmakologiczne, badanie in vitro, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, funkcja endokrynologiczna, genotoksyczność, glikokortykosteroid, model zwierzęcy, opóźnione kostnienie, podanie donosowe, profil bezpieczeństwa przedklinicznego, przenikanie substancji do mleka, przepuklina pępkowa, rozszczep podniebienia, test toksykologiczny, toksyczny wpływ na rozród, uszkodzenie chromosomów, wpływ na rozród - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Serevent Dysk 50 mcg/dawkę inh.
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Serevent Dysk, zawierającego salmeterolu ksynafonian w dawce 50 μg/dawkę inhalacyjną, wykazały brak toksycznego wpływu na procesy reprodukcyjne u szczurów. Natomiast u królików zaobserwowano działania toksyczne na rozwijający się zarodek i płód, takie jak rozszczep podniebienia, przedwczesne rozwarcie powiek, zarośnięcie mostka oraz zmniejszony stopień kostnienia kości czołowych czaszki. Efekty te wystąpiły przy dawkach około 20-krotnie przekraczających maksymalną zalecaną dawkę dobową dla ludzi, co wskazuje na szeroki margines bezpieczeństwa stosowania leku w dawkach terapeutycznych.
aberracja chromosomowa, agonista receptorów β2-adrenergicznych, działanie toksyczne, kostnienie kości czołowych, margines bezpieczeństwa, mutacja genowa, potencjał genotoksyczny, proces nowotworowy, przedwczesne rozwarcie powiek, rozszczep podniebienia, salmeterolu ksynafonian, toksyczność, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie DNA, uszkodzenie materiału genetycznego, wada genetyczna, zarośnięcie mostka - Leksykon substancji czynnych
Salbutamol – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Salbutamol, jako selektywny agonista receptorów β2-adrenergicznych, wykazuje niską toksyczność ostrą u zwierząt doświadczalnych, z LD50 przekraczającym 2000 mg/kg u myszy i szczurów, co jest wielokrotnie wyższe niż dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. W badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym obserwowano typowe dla β2-agonistów objawy, takie jak tachykardia, przerost mięśnia sercowego i włókien mięśniowych. Działanie teratogenne stwierdzono u myszy przy dawce 2,5 mg/kg/dobę (około 4-krotnie wyższej niż maksymalna dawka doustna u ludzi), gdzie odnotowano rozszczep podniebienia u 9,3% płodów. U szczurów i królików podawanie dawek do 50 mg/kg/dobę nie powodowało istotnych zaburzeń rozwojowych, choć przy najwyższych dawkach obserwowano zwiększoną śmiertelność noworodków i zmiany anatomiczne u królików. Badania płodności u szczurów nie wykazały negatywnego wpływu na reprodukcję, z wyjątkiem zmniejszonej przeżywalności młodych przy dawce 50 mg/kg/dobę.
agonista receptorów β2-adrenergicznych, badanie farmakologiczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie toksyczne, gaz nośny, genotoksyczność, kostnienie czaszki, LD50, martwica mięśnia sercowego, metyloksantyna, mięśniak gładki krezki jelita, mięśniak gładkokomórkowy, nowotwór mięśni gładkich, płodność, potencjał mutagenny, rozszczep podniebienia, salbutamol, tachykardia, test Amesa, tetrafluoroetan, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, wpływ na rozród, wrodzony brak powiek, zaburzenie rytmu - Leksykon chorób i schorzeń
Przyczepienie języka (ankyloglossia) – Diagnostyka i diagnoza
Ankyloglossia, czyli przyczepienie języka, to wrodzona wada polegająca na skróceniu lub nadmiernym napięciu wędzidełka podjęzykowego, ograniczającym ruchomość języka i wpływającym na funkcje takie jak karmienie piersią, mowa czy połykanie. Częstość występowania wynosi 4-11% noworodków. Diagnostyka opiera się na ocenie anatomicznej i funkcjonalnej, z wykorzystaniem narzędzi takich jak skala Kotlowa, Hazelbaker (HATLFF), TABBY i BTAT, gdzie wynik ≤5 może wskazywać na potrzebę interwencji. Szczególnie trudne do rozpoznania jest tylne przyczepienie języka, które często wiąże się z problemami karmienia, ale nie zawsze wymaga leczenia chirurgicznego, gdyż około 80% niemowląt adaptuje się bez interwencji. Diagnostyka powinna uwzględniać wywiad, badanie fizykalne, obserwację karmienia oraz ocenę artykulacji u starszych dzieci, a także wykluczyć inne przyczyny zaburzeń funkcji jamy ustnej i karmienia, takie jak retrognacja, hipotonia czy niedrożność dróg oddechowych.
ankyloglossia, artykulacja, badanie fizykalne, badanie palpacyjne, dno jamy ustnej, frenotomia, frenulektomia, hipotonia, karmienie piersią, konsultant laktacyjny, mikrognathia, naddiagnostyka, otorynolaryngologia, perystaltyka, połykanie, refluks żołądkowo-przełykowy, retrognacja, rozszczep podniebienia, wędzidełko podjęzykowe - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Esotkaleno 20 mg
Stosowanie prednizonu zawartego w leku Esotkaleno u kobiet w okresie rozrodczym, w ciąży oraz podczas laktacji wymaga szczególnej ostrożności i indywidualnej oceny korzyści względem ryzyka. W pierwszym trymestrze ciąży stosowanie leku jest dopuszczalne jedynie przy wyraźnych wskazaniach klinicznych ze względu na zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia oraz innych wad wrodzonych. Długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami może prowadzić do zaburzeń wzrostu płodu, co wymaga regularnego monitorowania rozwoju płodu za pomocą badań ultrasonograficznych i stosowania najniższej skutecznej dawki. W końcowym okresie ciąży istnieje ryzyko zaniku kory nadnerczy u płodu, co może wymagać wdrożenia leczenia substytucyjnego u noworodka po urodzeniu.
badanie USG, Esotkaleno, glikokortykosteroid, laktacja, leczenie substytucyjne, niewydolność nadnerczy, okres okołoporodowy, okres rozrodczy, pierwszy trymestr ciąży, prednizon, rozszczep podniebienia, stosunek korzyści do ryzyka, wada rozwojowa, wada wrodzona, zaburzenie wzrostu płodu, zanik kory nadnerczy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Klabax 500 mg
Przedkliniczne badania toksyczności klarytromycyny, substancji czynnej preparatu Klabax, wykazały niską toksyczność ostrą, z dawką letalną przekraczającą 5 g/kg mc. u gryzoni. W badaniach wielokrotnego dawkowania tolerancja leku różniła się w zależności od gatunku: naczelne tolerowały do 100 mg/kg mc./dobę przez 14 dni, szczury do 75 mg/kg mc./dobę przez miesiąc, a psy, jako najbardziej wrażliwy gatunek, do 50 mg/kg mc./dobę przez 14 dni bez działań niepożądanych. Głównym narządem docelowym toksyczności była wątroba, z podwyższeniem enzymów wątrobowych (fosfataza alkaliczna, ALT, AST, γ-GT, dehydrogenaza mleczanowa), które ulegały normalizacji po odstawieniu leku. Działania niepożądane przy dawkach toksycznych obejmowały m.in. wymioty, osłabienie, ślinotok oraz zmiany oczne (zaczerwienienie spojówek, zmętnienie rogówki) szczególnie u psów i małp. U małp podawanie bardzo wysokich dawek (400 mg/kg mc./dobę) przez 28 dni skutkowało 20% śmiertelnością oraz żółtym zabarwieniem kału.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, dawka letalna, dehydrogenaza mleczanowa, działanie mutagenne, fosfataza alkaliczna, hepatotoksyczność, Klabax, klarytromycyna, obrzęk rogówki, parametry biochemiczne, potencjał mutagenny, profil bezpieczeństwa, rozszczep podniebienia, teratogenność, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność wielokrotnego dawkowania, wczesne poronienie, γ-glutamylotransferaza - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Predasol 20 mg
Stosowanie prednizolonu (Predasol) w ciąży wymaga starannej oceny korzyści i ryzyka, zwłaszcza ze względu na potencjalne zagrożenia dla płodu. Długotrwała terapia glikokortykosteroidami może prowadzić do zaburzeń wzrostu płodu, a badania na zwierzętach wskazują na ryzyko rozszczepu podniebienia, opóźnienia wzrostu oraz zaburzeń rozwoju mózgu. Szczególną ostrożność należy zachować w pierwszym trymestrze, gdyż istnieje potencjalne zwiększenie ryzyka rozszczepu ust. W końcowym okresie ciąży stosowanie prednizolonu może skutkować niewydolnością kory nadnerczy u noworodków, co wymaga monitorowania i ewentualnego leczenia substytucyjnego z stopniowym zmniejszaniem dawki.
glikokortkosteroid, kortykosteroid, leczenie substytucyjne, niewydolność kory nadnerczy, parametry nasienia, pierwszy trymestr ciąży, Predasol, prednizolon, przenikanie do mleka kobiecego, rozszczep podniebienia, rozszczepienie ust, ruchliwość plemników, wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu, zaburzenie rozwoju mózgu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Solu-Medrol 1000 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa metyloprednizolonu w postaci Solu-Medrol nie wykazały nieoczekiwanych zagrożeń, a obserwowane działania toksyczne odpowiadają typowym efektom długotrwałej ekspozycji na egzogenne steroidy nadnerczy. Nie przeprowadzono bezpośrednich badań rakotwórczości metyloprednizolonu u gryzoni, jednak dane dotyczące pokrewnych glikokortykosteroidów wskazują na możliwość zwiększenia częstości gruczolaków i nowotworów wątrobowokomórkowych u samców szczura przy dawkach niższych niż kliniczne (mg/m²). Badania genotoksyczności metyloprednizolonu nie były bezpośrednio wykonane, lecz testy na metyloprednizolonie sulfonianie i prednizolonie farnezylanie wykazały brak mutagenności w szerokim zakresie dawek (250–10 000 µg/ml), z wyjątkiem wzrostu aberracji chromosomowych w fibroblastach chomika chińskiego przy najwyższych stężeniach PNF (1500 µg/ml) z aktywacją metaboliczną.
aberracja chromosomowa, acetonid triamcynolonu, budezonid, czop kopulacyjny, działanie teratogenne, Escherichia coli, glikokortykosteroid, gruczolak, kortykosteroid, kortykosteron, metyloprednizolon, metyloprednizolonu sulfonian, nieplanowa synteza DNA, nowotwór wątrobowokomórkowy, pierwotny hepatocyt, prednizolon, prednizolonu farnezylan, rozszczep podniebienia, rozwój wewnątrzmaciczny, Salmonella typhimurium, śmiertelność płodu, SOLU-MEDROL, steroid nadnerczy, zniekształcenie szkieletu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Urotrim 200 mg
Przedkliniczna ocena bezpieczeństwa trimetoprimu, substancji czynnej leku Urotrim, obejmowała badania farmakologiczne, toksyczności po podaniu wielokrotnym oraz genotoksyczności. Wyniki nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Badania toksyczności wielokrotnego podawania nie ujawniły efektów toksycznych, a testy genotoksyczności nie potwierdziły potencjału do uszkodzeń genetycznych. Dane te potwierdzają bezpieczny profil stosowania trimetoprimu zgodnie z zaleceniami klinicznymi.
antagonista kwasu foliowego, dawka terapeutyczna, efekt teratogenny, embriofetotoksyczność, genotoksyczność, nieprawidłowość rozwojowa płodu, organogeneza, pierwszy trymestr ciąży, rozszczep podniebienia, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, trimetoprim, uszkodzenie genetyczne, utrata płodu - Leksykon substancji czynnych
Metyloprednizolon – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Metyloprednizolon, silny glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony badaniami przedklinicznymi na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, króliki, psy) i drogach podania (dożylna, dootrzewnowa, podskórna, domięśniowa, doustna). Ostra toksyczność po podaniu doustnym jest niska (LD50 > 4 g/kg u szczurów). Długotrwałe podawanie dawek 3 i 10 mg/kg masy ciała wiązało się z typowymi dla glikokortykosteroidów efektami, takimi jak policytemia, limfopenia, zanik grasicy i kory nadnerczy, osłabienie odporności, zanik mięśni szkieletowych oraz zmniejszona aktywność szpiku kostnego. Metyloprednizolonu aceponian stosowany miejscowo wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla glikokortykosteroidów, bez dodatkowych efektów nawet przy aplikacji na dużych powierzchniach skóry i pod okluzją. Badania miejscowej tolerancji i drażniącego działania dostawowego nie wykazały istotnych nieprawidłowości.
aberracja chromosomowa, badanie genotoksyczności, błona maziowa, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwalergiczne, działanie przeciwzapalne, działanie teratogenne, efekt letalny, glikokortykosteroid, gromadzenie glikogenu, lidokainy chlorowodorek, limfopenia, metyloprednizolon, metyloprednizolon aceponian, mutacja genetyczna, osłabienie odporności, płyn stawowy, podanie dostawowe, podanie wielokrotne, policytemia, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, Salmonella typhimurium, śmiertelność płodów, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, wada wrodzona, właściwości uczulające, zanik grasicy, zanik kory nadnerczy, zanik mięśni szkieletowych, zniekształcenie szkieletu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Medoxa 1 mg
Dane przedkliniczne dotyczące prednizonu, substancji czynnej leku Medoxa, nie wskazują na szczególne ryzyko dla ludzi w zakresie toksyczności, genotoksyczności i potencjalnego działania rakotwórczego. W badaniach toksyczności ostrej na szczurach określono LD50 na poziomie 240 mg/kg m.c. po jednorazowym podaniu. Toksyczność podostra i przewlekła ujawniła specyficzne zmiany histopatologiczne: uszkodzenia komórek wysp trzustkowych Langerhansa przy dawce 33 mg/kg m.c. przez 7-14 dni u szczurów, uszkodzenia wątroby u królików przy dawkach 2-3 mg/kg m.c. przez 2-4 tygodnie oraz martwicę mięśni u świnek morskich (0,5-5 mg/kg m.c.) i psów (4 mg/kg m.c.) po kilkutygodniowym podawaniu. Brak jest dowodów na klinicznie istotne właściwości mutagenne lub karcynogenne prednizonu.
badanie farmakologiczne, badanie teratogenności, dawka śmiertelna, działanie histotoksyczne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, glikokortykosteroid, LD50, martwica mięśni, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego, potencjał karcynogenny, potencjał mutagenny, prednizolon, prednizon, profil bezpieczeństwa, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, rozwój płodowy, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność podostra, toksyczny wpływ na reprodukcję, uszkodzenie wątroby, właściwość genotoksyczna, wyspa trzustkowa Langerhansa, zaburzenie spermatogenezy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Meprelon 1000 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne metyloprednizolonu wykazały relatywnie niski potencjał toksyczny w toksyczności ostrej, z LD50 po podaniu dożylnym wynoszącym do 650 mg/kg u szczurów oraz 770 mg/kg u myszy. W badaniach przewlekłych obserwowano zmiany farmakodynamiczne, takie jak policytemia, limfopenia, zanik grasicy i kory nadnerczy oraz zwiększone gromadzenie glikogenu w wątrobie. Długotrwałe podawanie dużych dawek (3 i 10 mg/kg/dobę) wiązało się z osłabieniem odporności, zmniejszeniem aktywności szpiku kostnego, zanikiem mięśni szkieletowych oraz zmianami w układzie rozrodczym (np. zmniejszenie masy jąder i gruczołu krokowego u psów, zmiany masy jąder i jajników u szczurów). Dodatkowo obserwowano objawy ogólnoustrojowe, takie jak polidypsja, biegunka i pogorszenie stanu ogólnego.
dawka letalna, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, glikokortykosteroid, limfopenia, metyloprednizolon, osłabienie odporności, policytemia, potencjał karcynogenny, potencjał mutagenny, rozszczep podniebienia, rozwój płodu, szpik kostny, test Amesa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, układ immunologiczny, układ krwiotwórczy, zahamowanie szpiku kostnego, zanik grasicy, zanik mięśni szkieletowych, zmiany hematologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Bufar Easyhaler (320 mcg + 9 mcg)/dawkę inh.
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego BUFAR Easyhaler, zawierającego budezonid (320 µg) oraz formoterol fumaran dwuwodny (9 µg), wykazały, że obserwowane działania toksyczne u zwierząt były związane z nasileniem farmakologicznym obu substancji. W badaniach reprodukcyjnych kortykosteroidy, w tym budezonid, indukowały wady rozwojowe takie jak rozszczep podniebienia oraz anomalie szkieletowe, jednak przy dawkach znacznie przekraczających kliniczne. Formoterol wykazywał wpływ na płodność samców szczurów, problemy z implantacją oraz obniżoną przeżywalność i masę urodzeniową potomstwa, również przy ekspozycjach znacznie wyższych niż stosowane u ludzi.
budezonid, budezonid i formoterol, dawka terapeutyczna, działanie niepożądane, ekspozycja ustrojowa, formoterol, formoterol fumaran dwuwodny, implantacja zarodka, kortykosteroid, płodność, przeżycie postnatalne, rozszczep podniebienia, układ kostny, urodzeniowa masa ciała, wada rozwojowa płodu, wada szkieletu, zagnieżdżenie zarodka - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Predasol 5 mg
Prednizolon (Predasol) stosowany w ciąży wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka, ze względu na potencjalne zagrożenia dla płodu, takie jak rozszczep podniebienia (zwłaszcza przy ekspozycji w I trymestrze), wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu oraz zaburzenia rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. Szczególną ostrożność należy zachować w III trymestrze, gdyż istnieje ryzyko niewydolności kory nadnerczy u płodu, co może wymagać leczenia substytucyjnego u noworodka. Prednizolon przenika do mleka matki, dlatego stosowanie leku podczas karmienia piersią powinno być ograniczone do sytuacji bezwzględnych wskazań, a w przypadku wysokich dawek zaleca się przerwanie karmienia. Przed rozpoczęciem terapii u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących, konieczna jest szczegółowa ocena stosunku korzyści do ryzyka oraz rozważenie alternatywnych metod leczenia.
glikokortykosteroid, karmienie piersią, kortykosteroid, leczenie substytucyjne, nieprawidłowości rozwojowe płodu, niewydolność kory nadnerczy, ośrodkowy układ nerwowy, parametry nasienia, pierwszy trymestr ciąży, Predasol, prednizolon, rozszczep podniebienia, rozszczep ust, rozwój płodu, ruchliwość plemników, trzeci trymestr ciąży, wdrożenie terapii, wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu, zaburzenie rozwoju mózgu, zaburzenie wzrostu płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Flixodil Combo (25 mcg+ 50 mcg)/dawkę inh.
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa Flixodil Combo opierają się na analizie farmakologicznej i toksykologicznej salmeterolu oraz flutykazonu propionianu podawanych oddzielnie na modelach zwierzęcych. Glikokortykosteroidy wykazały potencjał teratogenny, powodując wady rozwojowe takie jak rozszczep podniebienia i deformacje szkieletu, jednak wyniki te prawdopodobnie nie przekładają się bezpośrednio na ludzi stosujących zalecane dawki terapeutyczne. Ekspozycja na wysokie dawki salmeterolu wykazała toksyczność zarodkową i płodową, a jednoczesne podawanie salmeterolu ksynafonianu z flutykazonem propionianem u szczurów wywołało nieprawidłowości rozwojowe, w tym przemieszczenie tętnicy pępkowej i niecałkowite kostnienie kości potylicznej, przy dawkach glikokortykosteroidów już wywołujących wady rozwojowe. Zarówno salmeterol, jak i flutykazon nie wykazały potencjału mutagennego, co jest istotne dla oceny długoterminowego bezpieczeństwa stosowania.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Hydrocortisonum-SF 10 mg
Hydrocortisonum-SF, zawierający 10 mg hydrokortyzonu, został poddany ocenie przedklinicznej w celu określenia profilu bezpieczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na rozwój płodu. Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie kortykosteroidów ciężarnym samicom może prowadzić do istotnych zaburzeń rozwojowych, w tym charakterystycznego rozszczepu podniebienia oraz wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu, objawiającego się zmniejszoną masą urodzeniową i zaburzeniami rozwoju narządów wewnętrznych. Ponadto, ekspozycja na hydrokortyzon w okresie prenatalnym negatywnie wpływa na rozwój mózgu, co może skutkować długoterminowymi deficytami funkcji kognitywnych i behawioralnych.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Chorapur 1500 IU
Badania przedkliniczne dotyczące ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (hCG), substancji czynnej produktu leczniczego Chorapur, wykazały istotne działania niepożądane na rozwój zarodków i płodów w modelach mysich. Podawanie hCG w dawkach terapeutycznych (1500 IU oraz 5000 IU) wiązało się ze zwiększoną śmiertelnością zarodków zarówno przedimplantacyjną, jak i poimplantacyjną śmiertelnością płodów. Ponadto zaobserwowano zmniejszenie wielkości płodów oraz redukcję liczby płodów w miocie, co wskazuje na negatywny wpływ hCG na parametry rozwojowe. Efekty te były wyraźnie zależne od dawki, co podkreśla konieczność ostrożności w stosowaniu wysokich dawek hCG w praktyce klinicznej.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Meprelon 16 mg
Stosowanie metyloprednizolonu (Meprelon) u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią wymaga szczegółowej oceny korzyści i ryzyka. Dane dotyczące wpływu leku na płodność są ograniczone, a badania przedkliniczne nie dostarczają jednoznacznych informacji, co nakazuje ostrożność u pacjentek planujących ciążę. W okresie ciąży, zwłaszcza w I trymestrze, istnieje potencjalne ryzyko rozszczepu wargi i/lub podniebienia u płodu, potwierdzone zarówno badaniami na modelach zwierzęcych, jak i epidemiologicznymi. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń wzrostu wewnątrzmacicznego, a terapia w końcowym okresie ciąży niesie ryzyko zaniku kory nadnerczy u noworodka, co wymaga monitorowania i ewentualnego leczenia substytucyjnego po porodzie. Decyzje terapeutyczne powinny być podejmowane indywidualnie, uwzględniając stan kliniczny pacjentki oraz dostępność alternatywnych metod leczenia.
badanie przedkliniczne, dawka leku, działanie teratogenne, funkcja rozrodcza, glikokortykosteroid, karmienie piersią, korzyść terapeutyczna, krążenie układowe, leczenie długotrwałe, leczenie substytucyjne, metyloprednizolon, pierwszy trymestr ciąży, płodność, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, terapia w ciąży, zaburzenie wzrostu wewnątrzmacicznego, zanik kory nadnerczy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Meprelon 4 mg
Metyloprednizolon, substancja czynna preparatu Meprelon (dostępnego w dawkach 4 mg, 8 mg i 16 mg), jest glikokortykosteroidem, którego stosowanie w ciąży wymaga szczególnej ostrożności. W pierwszym trymestrze istnieje zwiększone ryzyko rozszczepu wargi i/lub podniebienia u płodu, co potwierdzają dane z badań przedklinicznych i epidemiologicznych. Długotrwała terapia w II i III trymestrze może prowadzić do zaburzeń wzrostu wewnątrzmacicznego, a podawanie leku w końcowym okresie ciąży wiąże się z ryzykiem zaniku kory nadnerczy u płodu, co może wymagać leczenia substytucyjnego noworodka. Stosowanie metyloprednizolonu w ciąży powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, a dawki powinny być jak najniższe i podawane przez możliwie najkrótszy czas.
badanie epidemiologiczne, badanie przedkliniczne, choroba zapalna, glikokortykosteroid, gospodarka hormonalna, leczenie substytucyjne, metyloprednizolon, niewydolność nadnerczy, pierwszy trymestr ciąży, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, terapia długoterminowa, zaburzenie wzrostu wewnątrzmacicznego, zanik kory nadnerczy - Leksykon substancji czynnych
Metyloprednizolon – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Badania przedkliniczne wykazały, że metyloprednizolon oraz jego pochodna aceponian metyloprednizolonu wykazują działanie embriotoksyczne i teratogenne u zwierząt, szczególnie w dawkach przekraczających terapeutyczne. Epidemiologiczne dane sugerują zwiększone ryzyko rozszczepu podniebienia u noworodków matek stosujących glikokortykosteroidy ogólnoustrojowo w pierwszym trymestrze ciąży. Ponadto, stosowanie kortykosteroidów w ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niskiej masy urodzeniowej, zależnym od dawki, oraz potencjalnym ryzykiem rozwoju zaćmy u niemowląt. Noworodki narażone na wysokie dawki kortykosteroidów in utero wymagają monitorowania pod kątem niewydolności kory nadnerczy. Stosowanie metyloprednizolonu w ciąży powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści przewyższają ryzyko, a preparaty miejscowe zawierające metyloprednizolon aceponian (np. Advantan, Skinatan) należy unikać w pierwszym trymestrze oraz stosować ostrożnie, unikając dużych powierzchni, długotrwałego stosowania i okluzji.
alkohol benzylowy, badanie epidemiologiczne, badanie retrospektywne, DEPO-MEDROL, działanie teratogenne, endogenne glikokortykosteroidy, glikokortykoid, glikokortykosteroid, hamowanie wzrostu, kortykosteroid, lidokaina, metyloprednizolon, metyloprednizolonu aceponian, niewydolność kory nadnerczy, niska masa urodzeniowa, noworodkowa niewydolność kory nadnerczy, opatrunek okluzyjny, pierwszy trymestr ciąży, preparat dermatologiczny, przenikanie przez łożysko, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, środek konserwujący, terapia zastępcza, teratogenność, zaćma - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Curacne 20 mg 20 mg
Izotretynoina (Curacne 20 mg) jest silnie teratogenna i bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży ze względu na ryzyko ciężkich wad rozwojowych płodu, takich jak wodogłowie, małogłowie, rozszczep podniebienia, wady ucha zewnętrznego, małoocze, wady sercowo-naczyniowe (np. tetralogia Fallota, przełożenie wielkich naczyń) oraz nieprawidłowości grasicy i przytarczyc. Stosowanie leku wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem poronień samoistnych. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i konsultacja z lekarzem teratologiem. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować co najmniej jedną wysoce skuteczną metodę antykoncepcji lub dwie uzupełniające się metody przez minimum 1 miesiąc przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie terapii oraz przez 1 miesiąc po jej zakończeniu, niezależnie od obecności miesiączki.
Curacne, działanie teratogenne, izotretynoina, karmienie piersią, małogłowie, małoocze, metoda antykoncepcyjna, nieprawidłowość grasicy i przytarczyc, poronienie samoistne, przeciwwskazanie bezwzględne, przełożenie wielkich naczyń, rozszczep podniebienia, rozwój zarodka, ryzyko teratogenne, teratologia, test ciążowy, tetralogia Fallota, uszkodzenie przegrody, wada oka, wada ośrodkowego układu nerwowego, wada rozwojowa móżdżku, wada rozwojowa płodu, wada ucha zewnętrznego, wada układu sercowo-naczyniowego, wodogłowie, zniekształcenie twarzy, związek lipofilny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Budesonide Easyhaler 100 mcg/dawkę
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa budezonidu, substancji czynnej produktu Budesonide Easyhaler 100 μg/dawkę, nie wykazały istotnych zagrożeń dla pacjentów przy stosowaniu terapeutycznych dawek. Konwencjonalne testy farmakologiczne potwierdziły profil działania typowy dla glikokortykosteroidów wziewnych, bez sygnałów niepokojących dotyczących toksyczności. Badania wielokrotnego podawania wykazały działania niepożądane mieszczące się w przewidywalnym zakresie dla tej klasy leków, a testy genotoksyczności i karcinogenności nie wykazały potencjału mutagennego ani zwiększonego ryzyka nowotworów.
Budesonide Easyhaler, budezonid, dawka terapeutyczna, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, glikokortykosteroid wziewny, potencjał mutagenny, rozszczep podniebienia, ryzyko nowotworowe, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podania, układ kostny, wada rozwojowa, wada rozwojowa szkieletu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Soolantra 10 mg/g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa kremu Soolantra zawierającego iwermektynę 10 mg/g wykazały brak toksyczności ogólnoustrojowej i miejscowej przy wielokrotnym stosowaniu miejscowym u miniaturowych świń, z ekspozycją ogólnoustrojową porównywalną do klinicznej u ludzi. Kompleksowa ocena genotoksyczności in vitro i in vivo potwierdziła brak działania genotoksycznego. Dwuletnie badanie rakotwórczości u myszy nie wykazało zwiększonego ryzyka nowotworów. W badaniach reprodukcyjnych po doustnym podaniu iwermektyny zaobserwowano teratogenne efekty (rozszczep podniebienia u szczurów, deformacje nadgarstka u królików) przy dawkach znacznie przekraczających ekspozycję kliniczną, z marginesem bezpieczeństwa NOAEL co najmniej 70-krotnie wyższym niż u ludzi. Toksyczność dla noworodków wynikała z ekspozycji pourodzeniowej przez mleko matki, prowadząc do wysokich stężeń iwermektyny w mózgu i osoczu potomstwa.
badanie in vitro, badanie in vivo, deformacja zgięciowa nadgarstka, działanie drażniące, działanie fototoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, działanie uczulające, genotoksyczność, iwermektyna, narażenie in utero, NOAEL, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, ryzyko środowiskowe, toksyczność miejscowa, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność rozwojowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib MSN 37,5 mg
Badania przedkliniczne sunitynibu wykazały wielonarządową toksyczność przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych, obejmującą zmiany w przewodzie pokarmowym (nudności, biegunki, krwotoki), nadnerczach (przekrwienie, martwica, włóknienie), układzie limfatycznym i krwiotwórczym (zmniejszenie komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustce zewnątrzwydzielniczej (martwica komórek pęcherzykowych), śliniankach (przerost gronek), stawach (zgrubienie płytki wzrostu) oraz narządach rozrodczych (zanik macicy, zmniejszenie pęcherzyków jajnikowych, zanik kanalików jądrowych). Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, rozrost komórek mezangium nerek oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna po 2-6 tygodniach od zakończenia terapii. Badania genotoksyczności wykazały brak mutagenności i klastogenności in vivo, choć zaobserwowano poliploidię in vitro; genotoksyczność metabolitu aktywnego nie została oceniona. W badaniach rakotwórczości u myszy transgenicznych rasH2 i szczurów stwierdzono wzrost częstości nowotworów przewodu pokarmowego i nadnerczy przy dawkach ≥ 1 mg/kg mc./dobę, odpowiadających ekspozycji wielokrotnie przekraczającej AUC u pacjentów.
aberracje chromosomalne, atrezja pęcherzyków, badanie rakotwórczości, ciałko żółte, dysplazja chrząstki, działanie klastogenne, ekspozycja układowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, gruczoły Brunnera, guz chromochłonny, komórki mezangium, kostnienie kręgów, krwotok z przewodu pokarmowego, nadnercza, nasady kostne, odstęp QTc, organogeneza, płat przedni przysadki, płytka wzrostu, poliploidia, przewód pokarmowy, rakotwórczość, rdzeń nadnerczy, resorpcja, rozrost błony śluzowej, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, rozwój prenatalny i postnatalny, ślinianki, szpik kostny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, trzustka zewnątrzwydzielnicza, układ limfatyczny i krwiotwórczy, wady rozwojowe szkieletu, właściwości mutagenne, zagnieżdżenie zarodka, zanik kanalików jądrowych, zanik macicy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Bufar Easyhaler (80 mcg + 4,5 mcg)/dawkę inh.
Badania przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa budezonidu i formoterolu fumaranu dwuwodnego, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej, wykazały toksyczność związaną z nasileniem ich aktywności farmakologicznej, jednak efekty te pojawiały się głównie przy dawkach znacznie przekraczających zalecane dawki terapeutyczne u ludzi. Kortykosteroidy, w tym budezonid, indukowały wady rozwojowe u płodów zwierzęcych, takie jak rozszczep podniebienia oraz wady szkieletu, jednak wyniki te nie mają istotnego znaczenia klinicznego przy stosowaniu terapeutycznym u ludzi. Formoterol wykazywał u zwierząt nieznaczną redukcję płodności u samców szczurów, problemy z implantacją zarodków, obniżone przeżycie postnatalne oraz zmniejszoną masę urodzeniową potomstwa, ale efekty te występowały przy ekspozycjach znacznie przekraczających te osiągane w standardowej terapii klinicznej.
budezonid, dawka terapeutyczna, ekspozycja ustrojowa, formoterol, formoterol fumaran dwuwodny, implantacja zarodka, kortykosteroid, nieprawidłowość rozwoju układu kostnego, profil bezpieczeństwa, przeżycie postnatalne, redukcja płodności, rozszczep podniebienia, urodzeniowa masa ciała, wada szkieletu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Azelin (137 mcg + 50 mcg)/ dawkę donosową
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa aerozolu do nosa Azelin, zawierającego 137 µg azelastyny chlorowodorku oraz 50 µg flutykazonu propionianu na dawkę, wykazały, że flutykazon propionian wykazuje typowe dla glikokortykosteroidów efekty toksyczne, jednak przy donosowym stosowaniu w zalecanych dawkach ekspozycja ogólnoustrojowa jest minimalna, co prawdopodobnie eliminuje znaczenie kliniczne tych efektów. Badania genotoksyczności i rakotwórczości flutykazonu nie wykazały działania genotoksycznego ani zwiększonej częstości nowotworów w dwuletnich badaniach na myszach i szczurach. Teratogenność flutykazonu, obejmująca potencjalne wady rozwojowe takie jak rozszczep podniebienia i zahamowanie rozwoju wewnątrzmacicznego, również prawdopodobnie nie ma znaczenia klinicznego przy donosowym stosowaniu. Azelastyna chlorowodorek nie wykazała działania uczulającego, genotoksycznego ani rakotwórczego, choć doustne podawanie w dawkach >3 mg/kg/dobę u szczurów powodowało zmniejszenie wskaźnika płodności, a teratogenność i embriotoksyczność obserwowano jedynie przy dawkach toksycznych dla matki (68,6 mg/kg/dobę).
aerozol donosowy, azelastyna chlorowodorek, badanie in vitro, badanie in vivo, działanie embriotoksyczne, działanie rakotwórcze, ekspozycja ogólnoustrojowa, flutykazon propionian, genotoksyczność, glikokortykosteroid, rozszczep podniebienia, teratogenność, toksyczność dla matki, toksyczność przewlekła, wada rozwojowa układu kostnego, właściwość uczulająca, wskaźnik płodności, zahamowanie rozwoju wewnątrzmacicznego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Flukofemin One 150 mg
Badania przedkliniczne flukonazolu wykazały brak potencjału rakotwórczego u myszy oraz szczurów przy dawkach doustnych 2,5, 5 i 10 mg/kg mc./dobę przez 24 miesiące, choć u samców szczurów przy dawkach 5-10 mg/kg mc. zaobserwowano częstsze występowanie gruczolaków wątrobowokomórkowych. Flukonazol nie wykazywał działania mutagennego w testach in vitro i in vivo, w tym na czterech szczepach Salmonella typhimurium oraz w modelu mysim chłoniaka L5178Y, a także w badaniach cytogenetycznych na ludzkich limfocytach (do 1000 μg/ml) i mysich komórkach szpiku kostnego. Nie stwierdzono wpływu flukonazolu na płodność samców i samic szczurów przy dawkach doustnych 5, 10, 20 mg/kg mc./dobę oraz pozajelitowych 5, 25, 75 mg/kg mc.
badanie cytogenetyczne, badanie in vitro, badanie in vivo, badanie przedkliniczne, dodatkowe żebro, działanie mutagenne, falistość żeber, flukonazol, gruczolak wątrobowokomórkowy, limfocyt, mutacja chromosomalna, nieprawidłowe kostnienie twarzoczaszki, opóźnienie kostnienia, płód martwy, płodność, poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, Salmonella typhimurium, śmiertelność zarodków, stężenie estrogenu, szpik kostny, układ kostny, układ moczowy płodu, wada płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib Zentiva 37,5 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sunitynibu wykazały wielonarządowe działania niepożądane przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych, obejmujące zmiany w przewodzie pokarmowym (nudności, biegunki), nadnerczach (przekrwienie, krwotoki, martwica), układzie limfatycznym i krwiotwórczym (zmniejszenie komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustce, śliniankach, stawach oraz układzie rozrodczym (zanik macicy, zmniejszenie wzrostu pęcherzyków jajnikowych, zanik kanalików jądrowych). Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, krwawienia z przewodu pokarmowego i jamy ustnej oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna w ciągu 2-6 tygodni po zakończeniu terapii. Badania genotoksyczności wykazały brak mutagenności i klastogenności in vivo, choć stwierdzono poliploidię in vitro. W badaniach rakotwórczości u szczurów i myszy transgenicznych zaobserwowano wzrost częstości nowotworów (m.in. rak żołądka, dwunastnicy, złośliwy śródbłoniak krwionośny) przy dawkach ≥ 25 mg/kg mc. (ekspozycja ≥ 7,3-krotna AUC u ludzi), jednak znaczenie kliniczne tych wyników pozostaje niejasne.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, badanie mutagenne, degranulacja komórek pęcherzykowych, działanie farmakologiczne, działanie klastogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, guz chromochłonny, martwica komórek, narażenie ogólnoustrojowe, nudności i biegunka, organogeneza, płytka wzrostu, poliploidia, przekrwienie kory nadnerczy, przewód pokarmowy, rak gruczołów Brunnera, rakotwórczość, rozrost komórek mezangium, rozrost rdzenia nadnerczy, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, śródbłoniak krwionośny, szpik kostny, toksyczność wielokrotnej dawki, trzustka zewnątrzwydzielnicza, wada rozwojowa szkieletu płodu, wydłużenie odstępu QTc, zanik kanalików jądrowych, zanik tkanki limfoidalnej, zwyrodnienie ciałek żółtych