osteoporoza
Osteoporoza to przewlekła choroba układu kostnego, charakteryzująca się zmniejszeniem gęstości mineralnej kości (BMD) oraz zaburzeniem mikroarchitektury tkanki kostnej, co prowadzi do zwiększonej łamliwości kości i podatności na złamania. Jest jedną z najczęstszych chorób metabolicznych kości, dotykającą głównie osoby po 50. roku życia, szczególnie kobiety po menopauzie.
Patofizjologia osteoporozy obejmuje zaburzenie równowagi między procesami kościotworzenia i resorpcji kości. W jej rozwoju kluczową rolę odgrywają niedobór estrogenów u kobiet po menopauzie, niedobór testosteronu u mężczyzn, niedobór wapnia i witaminy D, przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów, unieruchomienie, a także czynniki genetyczne.
Diagnostyka osteoporozy opiera się przede wszystkim na badaniu densytometrycznym (DXA), które pozwala na ocenę gęstości mineralnej kości. Zgodnie z kryteriami WHO, osteoporozę rozpoznaje się, gdy T-score wynosi ≤ -2,5 SD. Badania laboratoryjne są pomocne w wykluczeniu wtórnych przyczyn osteoporozy oraz w monitorowaniu leczenia.
Leczenie osteoporozy obejmuje postępowanie niefarmakologiczne (odpowiednia dieta bogata w wapń, suplementacja witaminy D, regularny wysiłek fizyczny, unikanie używek) oraz farmakoterapię. Wśród leków stosowanych w osteoporozie wyróżnia się: antyresorpcyjne (bisfosfoniany, denosumab, selektywne modulatory receptora estrogenowego), anaboliczne (teryparatyd) oraz o działaniu mieszanym (ranelinian strontu).
Profilaktyka osteoporozy powinna być prowadzona przez całe życie i obejmować zapewnienie odpowiedniej podaży wapnia i witaminy D w diecie, regularną aktywność fizyczną, unikanie używek oraz wykonywanie badań przesiewowych u osób z grup ryzyka. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie osteoporozy pozwala znacząco zmniejszyć ryzyko złamań osteoporotycznych, które stanowią główne powikłanie choroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Endofemine
Produkt leczniczy Endofemine zawiera dienogest 2 mg i wymaga szczególnej ostrożności ze względu na potencjalne ryzyko związane z progestagenami. Przed rozpoczęciem terapii należy indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, zwłaszcza u pacjentek z gruczolistością lub mięśniakami macicy, gdzie może dojść do nasilonego krwawienia prowadzącego do niedokrwistości. Istnieją epidemiologiczne dowody na możliwe zwiększenie ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu, szczególnie u kobiet z nadciśnieniem tętniczym i palących. Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej może być nieznacznie podwyższone, zwłaszcza przy obecności czynników ryzyka takich jak otyłość, unieruchomienie czy duże zabiegi chirurgiczne. Zaleca się przerwanie stosowania Endofemine na co najmniej 4 tygodnie przed planowaną operacją i wznowienie po 2 tygodniach od pełnej mobilizacji. W przypadku objawów zakrzepowych leczenie należy natychmiast przerwać.
brak laktazy, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciąża pozamaciczna, ciśnienie tętnicze krwi, cukrzyca ciążowa, doustny środek antykoncepcyjny, gęstość mineralna kości, gruczolistość macicy, insulinooporność, krwawienie do jamy brzusznej, krwawienie maciczne, łagodny guz wątroby, mięśniak macicy, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość, nietolerancja galaktozy, osteoporoza, ostuda, progestagen, przetrwały pęcherzyk jajnikowy, rak piersi, tolerancja glukozy, torbiel czynnościowa jajnika, udar naczyniowy mózgu, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złośliwy guz wątroby, żółtaczka zastoinowa, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Noretysteron – Właściwości farmakodynamiczne
Noretysteron (NET) oraz jego prekursor octan noretysteronu (NETA) to syntetyczne progestageny o silnym działaniu, które stabilizują endometrium, przeciwdziałając proliferacji estrogenowej. Doustne podanie noretysteronu w dawce 100-150 mg na cykl umożliwia przemianę błony śluzowej macicy do fazy wydzielniczej, co jest kluczowe w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) w celu zmniejszenia ryzyka hiperplazji i raka endometrium u kobiet z zachowaną macicą. Dawkowanie 0,5 mg octanu noretysteronu na dobę hamuje oś podwzgórze-przysadka-jajniki, zapobiegając owulacji. W terapii menopauzalnej preparaty łączące estradiol i noretysteron skutecznie redukują objawy naczynioruchowe (uderzenia gorąca, poty) o ponad 80% po 3 miesiącach i ponad 90% po roku leczenia, poprawiając jakość życia, sen i funkcje seksualne. Ciągła złożona HTZ z noretysteronem pozwala uniknąć krwawień z odstawienia, z brakiem miesiączki u 90-94% pacjentek po 9-12 miesiącach stosowania preparatów takich jak Activelle, Cliovelle i Kliogest. System transdermalny Systen Conti wykazuje zmienny profil krwawień zależny od wcześniejszej terapii i czasu od menopauzy, z tendencją do ustępowania krwawień w trakcie leczenia.
apoproteina B, cholesterol całkowity, ciągła złożona HTZ, endometrium, estradiol, estradiol i noretysteron, gęstość mineralna kości, HDL cholesterol, hormon gonadotropowy, hormonalna terapia zastępcza, jajeczkowanie, krwawienie z odstawienia, LDL cholesterol, lipoproteina a, noretysteron, objawy naczynioruchowe, octan noretysteronu, oś podwzgórze-przysadka-jajniki, osteoporoza, progestagen syntetyczny, rak endometrium, trójglicerydy, uderzenie gorąca, złamanie osteoporotyczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Eferox 100 mcg
Lewotyroksyna sodowa bezwodna zawarta w leku Eferox może wywoływać działania niepożądane głównie w wyniku nadmiernej aktywności hormonów tarczycy, które obejmują objawy ze strony układu immunologicznego (reakcje nadwrażliwości: wysypka, świąd, obrzęk, duszność), endokrynologicznego (przełom tarczycowy, nadczynność tarczycy), psychicznego (niepokój, pobudzenie, bezsenność), nerwowego (drżenie, ból głowy, drgawki), sercowo-naczyniowego (dławica piersiowa, zaburzenia rytmu, tachykardia, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego), naczyniowego (nadciśnienie tętnicze, zaczerwienienie skóry), oddechowego (duszność), pokarmowego (biegunka, wymioty, nudności, ból brzucha), skórnego (nadmierna potliwość, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka), mięśniowo-szkieletowego (bóle stawów, skurcze, osłabienie mięśni, osteoporoza), rozrodczego (nieregularne miesiączki) oraz ogólnoustrojowego (gorączka, zmęczenie, obrzęki). Częstość występowania działań niepożądanych jest określona jako nieznana. Szczególnie niebezpieczny jest przełom tarczycowy, objawiający się m.in. gorączką >38,5°C, tachykardią, arytmią, niedociśnieniem, niewydolnością serca, żółtaczką, splątaniem, drgawkami i śpiączką, wymagający natychmiastowej hospitalizacji.
arytmia, dławica piersiowa, drgawka, drżenie drobnofaliste, kołatanie serca, lewotyroksyna sodowa, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niedociśnienie tętnicze, nieregularna miesiączka, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, pokrzywka, przełom tarczycowy, reakcja nadwrażliwości, splątanie, tachykardia, zaburzenie rytmu serca, zawał mięśnia sercowego, żółtaczka - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Calcium Aflofarm (o smaku truskawkowym) 116 mg jonów wapnia/5 ml
Calcium Aflofarm to preparat zawierający jony wapnia w postaci wapnia glukonolaktobionianu i wapnia laktobionianu, dostarczający 116 mg jonów wapnia w 5 ml syropu o smaku truskawkowym. Wapń jest kluczowym składnikiem mineralnym organizmu, niezbędnym do prawidłowego rozwoju oraz utrzymania homeostazy elektrolitowej. Jego fizjologiczne funkcje obejmują regulację przewodnictwa nerwowego, czynności mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego, udział w kaskadzie krzepnięcia krwi oraz pełnienie roli wtórnego przekaźnika sygnałów hormonalnych. Preparat jest klasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej preparatów wapnia (kod ATC: A12AA20).
czynnik krzepnięcia, działanie przeciwobrzękowe, działanie przeciwwysiękowe, homeostaza elektrolitowa, hydroksyapatyt, kardiomiocyt, kaskada sygnałowa, kompleks troponina-tropomiozyna, krzepnięcie krwi, neuroprzekaźnik, odpowiedź komórkowa, osteoporoza, potencjał błonowy, przepuszczalność naczyń krwionośnych, przewodnictwo nerwowe, śródbłonek naczyniowy, wapń glukonolaktobionian, wapń laktobionian, wtórny przekaźnik - Leksykon substancji czynnych
Skrzyp polny – Właściwości farmakodynamiczne
Skrzyp polny (Equisetum arvense L.) wykazuje wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne, głównie moczopędne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne oraz remineralizujące tkankę łączną. Produkt leczniczy ZIELE SKRZYPU zawiera 1 g ziela w 1 g produktu, związków krzemowych do 10% (w przeliczeniu na SiO₂), flawonoidów (glikozydy kwercetyny, kemferolu, apigeniny), polifenoli, alkaloidów, fitosteroli oraz soli mineralnych (K, Mg, Ca, Mn). Mechanizm diuretyczny obejmuje zwiększenie przepływu nerkowego i filtracji kłębuszkowej przez inhibicję fosfodiesterazy oraz stymulację nabłonka kanalików nerkowych przez kwas krzemowy. Dodatkowo, skrzyp polny stymuluje syntezę kolagenu, biosyntezę glikozaminoglikanów i mineralizację kości, co wspiera regenerację tkanki łącznej. Związki polifenolowe i flawonoidy hamują COX-2 i lipooksygenazę, redukując syntezę prozapalnych mediatorów, a także wykazują działanie antyoksydacyjne. Ekstrakty mogą także obniżać ciśnienie tętnicze poprzez zwiększenie diurezy, rozkurcz mięśni gładkich naczyń i wzrost syntezy tlenku azotu.
agregacja płytek krwi, alkaloidy, cyklooksygenaza-2, diuretyki tiazydowe, działanie hipotensyjne, działanie moczopędne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwgrzybicze, działanie przeciwzapalne, farmakodynamika, filtracja kłębuszkowa, fitosterole, flawonoidy, glikozaminoglikany, infekcja dróg moczowych, interakcje farmakodynamiczne, kamica nerkowa, kwas kawowy, kwas krzemowy, leki diuretyczne, leki przeciwzakrzepowe, leukotrieny, lipooksygenaza, macierz zewnątrzkomórkowa, mediatory prozapalne, olejek eteryczny, osteoporoza, prostaglandyny, remineralizacja, skrzyp polny, śródbłonek naczyniowy, stres oksydacyjny, synteza kolagenu, tlenek azotu, właściwości antyoksydacyjne, zależność dawka-odpowiedź, związki polifenolowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie ramienia – Zapobieganie i profilaktyka
Złamania kości ramiennej, łokciowej i promieniowej stanowią istotny problem kliniczny, szczególnie u osób starszych i aktywnych fizycznie. Profilaktyka opiera się na utrzymaniu silnej struktury kostnej poprzez odpowiednią dietę bogatą w wapń i witaminę D (np. nabiał, tłuste ryby, produkty fortyfikowane) oraz regularną aktywność fizyczną obciążającą układ kostny (chodzenie, taniec, tenis, joga, pilates). Kluczowe jest także zapobieganie upadkom poprzez modyfikację środowiska domowego (usunięcie przeszkód, odpowiednie oświetlenie, poręcze), dobór właściwego obuwia z antypoślizgową podeszwą oraz stosowanie sprzętu pomocniczego (laska, balkonik) u osób z zaburzeniami równowagi. W grupach wysokiego ryzyka, zwłaszcza u kobiet po menopauzie i osób powyżej 65. roku życia, zaleca się regularne badania densytometryczne oraz, w razie potrzeby, farmakoterapię (bisfosfoniany, selektywne modulatory receptora estrogenowego) i suplementację wapnia i witaminy D.
balkonik, bisfosfoniany, densytometria, dysfunkcja kończyny górnej, fizjoterapia, Fracture Liaison Service, gęstość kości, kość łokciowa, kość promieniowa, masa kostna, orteza, osteoporoza, proces gojenia, selektywny modulator receptora estrogenowego, siła mięśniowa, struktura kostna, temblak, unieruchomienie kończyny, zaburzenie równowagi, zanik mięśniowy, zimny okład, złamanie kości ramiennej, złamanie otwarte, złamanie patologiczne, złamanie ramienia, złamanie szpiku kostnego - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA) jest najczęstszym zapaleniem naczyń u osób >50 r.ż., a rokowanie zależy od szybkiego wdrożenia terapii kortykosteroidami, które znacząco poprawiły przeżywalność (wcześniej śmiertelność wynosiła 12,5%). Długoterminowo przeżycie pacjentów z GCA jest porównywalne z populacją ogólną, nawet przy powikłaniach dużych naczyń. Wczesne leczenie jest kluczowe dla zachowania wzroku – opóźnienie zwiększa ryzyko niedokrwiennych powikłań oka, takich jak AAION czy CRAO, które rzadko ulegają poprawie. Pogorszenie widzenia podczas terapii występuje u 9-17% pacjentów, najczęściej w ciągu pierwszych 5 dni, a zajęcie drugiego oka mimo leczenia dotyczy około 9% chorych (w porównaniu do 20-62% u nieleczonych). Biopsja tętnicy skroniowej pozostaje złotym standardem diagnostycznym, a obecność komórek olbrzymich może wskazywać na bardziej agresywną postać choroby z wyższym ryzykiem ślepoty i polimialgii reumatycznej.
anemia, białko C-reaktywne, biopsja tętnicy skroniowej, chromanie żuchwy, glikokortykosteroid, kortykosteroid, nadciśnienie tętnicze, niedokrwienie, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, osteoporoza, ostrość widzenia, polimialgia reumatyczna, przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, steroid, tocilizumab, trombocytoza, udar mózgu, wstrzyknięcie podskórne, zamknięcie tętnicy środkowej siatkówki, zapalenie dużych naczyń, zapalenie tętnic wieńcowych, zapalenie tętnicy skroniowej, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Nadczynność tarczycy – Epidemiologia
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza) dotyka globalnie 0,2-1,4% populacji, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek 5:1 do mężczyzn) i zmiennością epidemiologiczną zależną od regionu, wieku oraz podaży jodu. W USA częstość występowania wynosi około 1,2-1,3%, z podziałem na 0,5% jawnej i 0,7% subklinicznej postaci. Choroba Gravesa-Basedowa stanowi 60-80% przypadków tyreotoksykozy w krajach rozwiniętych, z szczytem zachorowań w wieku 20-40 lat i stosunkiem kobiet do mężczyzn 7-8:1. W regionach z niedoborem jodu częściej występuje wole guzkowe toksyczne (15-20% przypadków). Roczna zapadalność na nadczynność tarczycy w populacjach z wystarczającą podażą jodu wynosi 20-50/100 000 osób, a na chorobę Gravesa-Basedowa około 50/100 000. Przełom tarczycowy, choć rzadki (0,20-0,76/100 000 rocznie), cechuje się wysoką śmiertelnością (10,9% u kobiet, 16,7% u mężczyzn) i częstszym występowaniem u osób powyżej 60 roku życia.
bielactwo, celiakia, choroba Gravesa-Basedowa, demencja, gruczolak toksyczny, hormony tarczycy, jawna nadczynność tarczycy, jodowanie soli, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, niedobór jodu, niedobór selenu, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość złośliwa, niewydolność serca, osteoporoza, poronienie, przedwczesny poród, przełom tarczycowy, reumatoidalne zapalenie stawów, stan przedrzucawkowy, subkliniczna nadczynność tarczycy, toczeń rumieniowaty układowy, TSH, tyreotoksykoza, tyreotoksykoza indukowana amiodaronem, udar niedokrwienny, wole guzkowe toksyczne, zaburzenia poznawcze, zaburzenie endokrynologiczne, zapalenie tarczycy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Seretide Dysk 500 (500 mcg + 50 mcg)/dawkę inh.
Seretide Dysk to preparat wziewny zawierający salmeterol (w dawkach 100/50 μg, 250/50 μg, 500/50 μg) oraz flutykazon propionian, stosowany w terapii astmy i POChP. Profil działań niepożądanych obejmuje typowe reakcje związane z beta2-mimetykami i kortykosteroidami wziewnymi. Najczęściej obserwowane działania to bóle głowy (≥1/10), zapalenie części nosowej gardła (≥1/10), kandydoza jamy ustnej i gardła oraz hipokaliemia (≥1/100 do <1/10). Rzadziej występują poważne reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja, paradoksalny skurcz oskrzeli, który wymaga natychmiastowego przerwania terapii i zastosowania leków rozszerzających oskrzela. Zaleca się płukanie jamy ustnej po inhalacji w celu zmniejszenia ryzyka kandydozy i chrypki.
arytmia serca, beta-2-mimetyk, bezsenność, ból głowy, ból mięśniowy, ból stawu, chrypka, cushingoidalne rysy twarzy, częstoskurcz nadkomorowy, drżenie mięśniowe, flutykazon, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kandydoza przełyku, kołatanie serca, kurcz mięśni, migotanie przedsionków, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, salmeterol, skłonność do siniaków, skurcz oskrzeli, tachykardia, wstrząs anafilaktyczny, zaćma, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga, złamanie pourazowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie żeber – Leczenie
Złamania żeber stanowią powszechny uraz traumatyczny, który w większości przypadków goi się samoistnie w ciągu 4-6 tygodni, choć proces ten może trwać do 12 tygodni. Podstawowe leczenie opiera się na zachowawczej kontroli bólu, stosując NLPZ (np. ibuprofen, naproxen), paracetamol, a w przypadku silnego bólu opioidy (oksykodon, hydrokodon). W sytuacjach opornych na farmakoterapię rozważa się blokady nerwowe (międzyżebrowe, płaszczyzny mięśniowe, zewnątrzoponowe) oraz nowoczesne metody jak krioneuroliza. Kluczowe jest utrzymanie prawidłowej funkcji oddechowej poprzez regularne głębokie oddechy, stosowanie spirometru zachęcającego, techniki ACBT oraz odpowiednie pozycjonowanie pacjenta, co zapobiega powikłaniom takim jak zapalenie płuc czy niedodma. W pierwszych dniach po urazie zaleca się także miejscowe stosowanie zimna (20 minut co godzinę przez 2 dni, następnie 10-20 minut 3 razy dziennie) oraz ograniczenie aktywności fizycznej.
blokada mięśnia zębatego przedniego, blokada nerwu międzyżebrowego, blokada przykręgowa, brak zrostu kostnego, fizjoterapia, krioneuroliza, krwiak opłucnej, leczenie przeciwbólowe, leczenie zachowawcze, lidokaina, niedodma, nieprawidłowy zrost, niesteroidowy lek przeciwzapalny, oddychanie przeponowe, odma opłucnowa, opioid, osteoporoza, otwarta repozycja i wewnętrzna stabilizacja, paracetamol, przeszczep kostny, rehabilitacja oddechowa, spirometr zachęcający, stabilizacja chirurgiczna, wiotka klatka piersiowa, zakrzepica żył głębokich, zapalenie płuc, zatorowość płucna, złamanie żeber, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Corhydron 25
Hydrokortyzon w preparacie Corhydron wymaga szczególnej ostrożności ze względu na jego działanie ogólnoustrojowe i potencjalne działania niepożądane. Podczas terapii należy unikać szczepień z powodu osłabionej odpowiedzi immunologicznej oraz monitorować ryzyko zakażeń, zwłaszcza ospy wietrznej, która może przebiegać ciężko i wymagać podania immunoglobuliny VZIG w ciągu 10 dni od ekspozycji. U pacjentów z gruźlicą stosowanie hydrokortyzonu powinno być ograniczone do przypadków piorunującej gruźlicy prosówkowej, a w przypadku utajonej gruźlicy konieczna jest obserwacja i ewentualne leczenie przeciwprątkowe. Nagłe odstawienie leku po długotrwałej terapii może prowadzić do ostrej niewydolności kory nadnerczy, dlatego dawkę należy zwiększyć w sytuacjach stresowych, urazach lub zabiegach chirurgicznych. Dożylne podanie hydrokortyzonu powinno trwać 1-10 minut, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych, a u pacjentów z nadwrażliwością na leki należy zachować szczególną ostrożność ze względu na ryzyko reakcji uczuleniowych.
centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, glikokortykosteroid, gruźlica prosówkowa, gruźlica utajona, hipokaliemia, hydrokortyzon, immunoglobulina, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, leczenie przeciwprątkowe, lek przeciwgruźliczy, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na tuberkulinę, niedoczynność kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, odpowiedź immunologiczna, opryszczka oka, ospa wietrzna, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, owrzodzenie błony śluzowej, padaczka, perforacja rogówki, półpasiec, przeciwciała, psychoza maniakalno-depresyjna, psychoza steroidowa, reakcja uczuleniowa, reakcja zapalna, uchyłkowatość jelit, układ odpornościowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie ropne, zakrzepowe zapalenie żył, zastoinowa niewydolność krążenia - Leksykon substancji czynnych
Sód walproinian – Działania niepożądane
Sód walproinian, stosowany w lekach takich jak Depakine Chrono 300 i 500, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu. Do bardzo często występujących należą niedokrwistość, trombocytopenia, drżenie, nudności oraz zmniejszenie aktywności czynników krzepnięcia, co wymaga regularnego monitorowania morfologii krwi i parametrów krzepnięcia. Często obserwuje się hiponatremię, zwiększenie masy ciała, zaburzenia psychiczne (agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi), osłabienie słuchu, krwotoki, nietrzymanie moczu oraz nieregularne cykle miesiączkowe. Niezbyt często pojawiają się leukopenia, pancytopenia, zespół SIADH, hiperandrogenizm, wymioty, zapalenie jamy ustnej, biegunka, obrzęk naczynioruchowy, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, niewydolność nerek, brak miesiączki, hipotermia i obwodowe obrzęki. Rzadko występują poważne powikłania, takie jak zespół mielodysplastyczny, niewydolność szpiku kostnego, niedoczynność tarczycy, zapalenie trzustki (szczególnie u dzieci poniżej 3 lat), uszkodzenie wątroby, ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, DRESS), rabdomioliza oraz encefalopatia, w tym śpiączka walproinianowa.
agranulocytoza, ataksja, biotynidaza, diplopia, drżenie, dysfunkcja wątroby, encefalopatia, halucynacje, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperandrogenizm, hiperplazja dziąseł, hipokarnitynemia, hiponatremia, letarg, leukopenia, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nadwrażliwość, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedokrwistość makrocytowa, niewydolność nerek, niewydolność szpiku kostnego, obrzęk naczynioruchowy, oczopląs, osłupienie, osteopenia, osteoporoza, pancytopenia, parestezje, parkinsonizm, rabdomioliza, rumień wielopostaciowy, sód walproinian, śpiączka, śródmiąższowe zapalenie nerek, stan splątania, trombocytopenia, układowy toczeń rumieniowaty, uszkodzenie wątroby, wirylizm, wysięk opłucnowy, zaburzenia pozapiramidowe, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zespół ciężkiej nadwrażliwości, zespół Fanconiego, zespół mielodysplastyczny, zespół niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół policystycznych jajników, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie zmęczeniowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złamania zmęczeniowe to mikropęknięcia kości powstające na skutek powtarzającego się obciążenia mechanicznego, najczęściej lokalizujące się w kościach kończyn dolnych, takich jak kości stopy, piszczeli i śródstopia. Wyróżnia się złamania z przeciążenia (fatigue fractures) w zdrowej kości oraz złamania z niewydolności (insufficiency fractures) w kościach osłabionych, np. osteoporotycznych. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych, z MRI jako metodą o najwyższej czułości wykrywania wczesnych zmian. Złamania klasyfikuje się na niskiego i wysokiego ryzyka, co determinuje sposób leczenia – zachowawcze (odpoczynek 2-6 tygodni, modyfikacja obciążenia, protokół RICE, paracetamol) lub operacyjne (stabilizacja wewnętrzna) w przypadku złamań wysokiego ryzyka, braku zrostu czy przemieszczenia. Czas gojenia wynosi zwykle 4-12 tygodni, z koniecznością regularnej kontroli postępu leczenia.
bolesność palpacyjna, brak zrostu, kość łódeczkowata, kość skokowa, kość śródstopia, martwica kości, niedobór wapnia i witaminy D, nieprawidłowy zrost, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk, osteopenia, osteoporoza, paracetamol, płaskostopie, protokół RICE, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, szyjka kości udowej, tomografia komputerowa, trening propriocepcji, trening siłowy, trudność w połykaniu, wysokie podbicie, zaburzenie biomechaniki, zaburzenie miesiączkowania, zdjęcie rentgenowskie, złamanie niskiego ryzyka, złamanie wysokiego ryzyka, złamanie z niewydolności, złamanie z przeciążenia, złamanie zmęczeniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Złamana ręka – Etiologia i przyczyny
Złamania kości ręki, w tym kości śródręcza i paliczków, stanowią jedne z najczęstszych urazów ortopedycznych, szczególnie u osób w wieku 18-34 lat, gdzie złamania kości śródręcza odpowiadają za około 10% wszystkich złamań. Dominującymi mechanizmami urazu są upadki na wyciągniętą rękę (FOOSH), bezpośrednie uderzenia, urazy skrętne oraz kontakty sportowe, z wyróżnieniem tzw. złamania boksera dotyczącego piątej kości śródręcza. Czynniki ryzyka obejmują wiek (zarówno młodsze osoby aktywne fizycznie, jak i osoby starsze z osteoporozą), schorzenia osłabiające kości (osteoporoza, osteopenia, enchondromy), płeć oraz specyfikę pracy i styl życia. Złamania różnią się lokalizacją, charakterem (proste, niestabilne, wieloodłamowe, otwarte) oraz zaangażowaniem powierzchni stawowej, co ma istotne znaczenie dla leczenia i rokowania.
brak zrostu, enchondroma, fizjoterapia, kość śródręcza, leczenie operacyjne, leczenie zachowawcze, mikrouraz, nieprawidłowy zrost, opóźnione gojenie, osteopenia, osteoporoza, paliczek, przeszczep kostny, repozycja, repozycja otwarta, terapia zajęciowa, trauma, upadek, uraz mechaniczny, uraz sportowy, uraz zawodowy, wewnętrzna stabilizacja, wypadek komunikacyjny, zapalenie stawów, złamana ręka, złamanie boksera, złamanie kości ręki, złamanie kości śródręcza, złamanie otwarte, złamanie ręki, złamanie śródstawowe, złamanie stresowe, złamanie urazowe, złamanie wieloodłamowe, złamanie zmęczeniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic – Leczenie
Glikokortykosteroidy (GKS) pozostają fundamentem terapii olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic (GCA), z zalecanym rozpoczęciem leczenia prednizonem/prednizolonem w dawce 40-60 mg/dobę, podawanym jednorazowo. W przypadku objawów niedokrwiennych, zwłaszcza zajęcia narządu wzroku, wskazane jest podanie pulsów metyloprednizolonu dożylnie w dawce 250-1000 mg przez 3 dni, a następnie kontynuacja doustnej terapii GKS. Dawki początkowe utrzymuje się około 4 tygodni, po czym stopniowo redukuje się prednizon według schematu: o 10 mg co 2 tygodnie do 20 mg, następnie o 2,5 mg co 2-4 tygodnie do 10 mg, a finalnie o 1 mg co 1-2 miesiące, z uwzględnieniem ryzyka nawrotów, które najczęściej występują przy dawkach <20 mg/dobę. Leczenie trwa zwykle 1-2 lata, a u części pacjentów konieczne jest długotrwałe podtrzymanie małymi dawkami GKS. W terapii wspomagającej stosuje się kwas acetylosalicylowy (81 mg/dobę), inhibitory pompy protonowej oraz preparaty chroniące kości (bisfosfoniany, wapń, witamina D), aby minimalizować powikłania związane z długotrwałym stosowaniem GKS.
abatacept, amaurosis fugax, anakinra, azatiopryna, badanie gęstości mineralnej kości, biopsja tętnicy skroniowej, glikokortykosteroid, inhibitor JAK, inhibitor pompy protonowej, inhibitor TNF-alfa, jaskra, kwas acetylosalicylowy, leflunomid, mavrilimumab, metotreksat, metyloprednizolon, miopatia posteroidowa, neutropenia, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, osteoporoza, parametry zapalne, podejście treat-to-target, prednizon, profilaktyka osteoporozy, przeciwciało monoklonalne, receptor interleukiny-6, remisja, secukinumab, tocilizumab, ustekinumab, utrata wzroku, zajęcie dużych naczyń, zajęcie narządu wzroku - Leksykon substancji czynnych
Lanzoprazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Przed rozpoczęciem terapii lanzoprazolem w leczeniu choroby wrzodowej żołądka konieczne jest wykluczenie złośliwego nowotworu żołądka, zwłaszcza u pacjentów z alarmującymi objawami (utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienia, dysfagia, wymioty z krwią) oraz u osób powyżej 55 roku życia z nowymi lub zmienionymi dolegliwościami. Lanzoprazol nie powinien być stosowany jednocześnie z inhibitorami proteazy HIV (atazanawir, nelfinawir) ze względu na zmniejszenie ich biodostępności przez podwyższenie pH soku żołądkowego. Długotrwałe stosowanie (≥3 miesiące, a zwłaszcza >1 rok) może prowadzić do hipomagnezemii, wymagającej monitorowania stężenia magnezu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących digoksynę lub diuretyki. Ponadto, inhibitor pompy protonowej może obniżać wchłanianie witaminy B12, co wymaga monitorowania i ewentualnej suplementacji u pacjentów z ryzykiem niedoboru. U pacjentów z umiarkowanymi i ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby zaleca się ostrożność i dostosowanie dawki ze względu na spowolniony metabolizm leku.
achlorhydria, arytmia komorowa, bakteria Campylobacter, bakteria Salmonella, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, choroba wrzodowa żołądka, chromogranina A, Clostridioides difficile, cyjanokobalamina, dysfagia, guz neuroendokrynny, hipochlorhydria, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, lanzoprazol, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja fruktozy, nowotwór złośliwy żołądka, osteoporoza, reakcja polekowa z eozynofilią, sacharaza-izomaltaza, terapia eradykacyjna, tężyczka, toczeń rumieniowaty, toksyczna rozpływna martwica naskórka, wchłanianie witaminy B12, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie Helicobacter pylori, zakażenie przewodu pokarmowego, zapalenie okrężnicy, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie kości biodrowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Depakine Chronosphere 100 (66,66 mg + 29,03 mg)/sasz.
Walproinian sodu zawarty w leku Depakine Chronosphere wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy monitorować ze względu na ich wpływ na bezpieczeństwo terapii. Najczęstsze działania hematologiczne to niedokrwistość i trombocytopenia (≥1/10), a także leukopenia i pancytopenia (≥1/1000 do <1/100). Zaburzenia krzepnięcia manifestują się zmniejszoną aktywnością czynników krzepnięcia oraz wydłużeniem czasu protrombinowego, APTT i INR. W zakresie gospodarki hormonalnej i metabolicznej obserwuje się hiponatremię i zwiększenie masy ciała (≥1/100), a także zespół SIADH i hiperandrogenizm (≥1/1000 do <1/100). Neurologiczne działania niepożądane obejmują drżenie (≥1/10), stany splątania, halucynacje, zaburzenia uwagi i drgawki (≥1/100), a także encefalopatię i śpiączkę (≥1/1000 do <1/100). Istotne są również poważne powikłania, takie jak zapalenie trzustki, uszkodzenie wątroby (częstość szczególnie wysoka u dzieci poniżej 3 lat), oraz reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i DRESS (rzadko). Długotrwałe stosowanie może prowadzić do osteopenii, osteoporozy i złamań (≥1/1000 do <1/100).
agranulocytoza, aplazja krwinek czerwonych, ataksja, ból głowy, czas protrombinowy, drgawki, encefalopatia, halucynacje, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperandrogenizm, hiperplazja dziąseł, hipokarnitynemia, hiponatremia, leukopenia, makrocytemia, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość makrocytowa, niewydolność szpiku kostnego, obrzęk naczynioruchowy, oczopląs, osłupienie, osteopenia, osteoporoza, pancytopenia, parestezja, parkinsonizm, rabdomioliza, rumień wielopostaciowy, senność, śródmiąższowe zapalenie nerek, stan splątania, toczeń rumieniowaty układowy, trombocytopenia, walproinian sodu, wysięk opłucnowy, zaburzenia pamięci, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenia uczenia się, zapalenie jamy ustnej, zapalenie trzustki, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół Fanconiego, zespół mielodysplastyczny, zespół policystycznych jajników, zespół SIADH, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Medoxa
Terapia prednizonem (Medoxa) wywołuje silny efekt immunosupresyjny, zwiększając ryzyko infekcji bakteryjnych, wirusowych, pasożytniczych, grzybiczych oraz oportunistycznych. W trakcie leczenia kortykosteroidami objawy infekcji mogą być maskowane, co utrudnia diagnostykę. Istotne jest ryzyko reaktywacji utajonych zakażeń, takich jak gruźlica czy wirusowe zapalenie wątroby typu B. Prednizon należy stosować ostrożnie, zwłaszcza u pacjentów z ostrymi i przewlekłymi zakażeniami, chorobami wrzodowymi, osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, zaburzeniami psychicznymi, jaskrą oraz u osób z podejrzeniem guza chromochłonnego. Zaleca się regularne monitorowanie parametrów klinicznych, w tym ciśnienia tętniczego, glikemii, czynności nerek oraz okulistyczne kontrole co 3 miesiące. Dawkowanie dostępne jest w formie tabletek o zawartości prednizonu od 1 mg do 50 mg, co umożliwia precyzyjne dostosowanie terapii.
bradykardia, centralna surowicza chorioretinopatia, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, cukrzyca, gruźlica, guz chromochłonny, jaskra, kortykosteroid, miastenia, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, opryszczka zwykła, opryszczkowe zapalenie rogówki, ospa wietrzna, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostre zakażenie wirusowe, owrzodzenie rogówki, perforacja jelit, poliomyelitis, półpasiec, prednizon, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, reakcja anafilaktyczna, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie psychiczne, zaćma, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zapalenie ścięgien, zapalenie uchyłków jelita, zarażenie pasożytnicze, zerwanie ścięgna, zespół odstawienia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Losmina 40 mg/0,4 ml (4000 j.m.)
Enoksaparyna sodowa, stosowana w dawkach od 2000 j.m. (20 mg) do 10 000 j.m. (100 mg) w leku Losmina, wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, głównie krwotoków, małopłytkowości oraz trombocytozy, co jest zgodne z jej mechanizmem przeciwzakrzepowym. Duże krwotoki wystąpiły u maksymalnie 4,2% pacjentów po zabiegach chirurgicznych, z poważnymi powikłaniami w przypadku krwotoków zaotrzewnowych i wewnątrzczaszkowych. Ryzyko krwawienia wzrasta przy obecności zmian organicznych, procedur inwazyjnych oraz jednoczesnym stosowaniu leków wpływających na hemostazę. Szczególną uwagę należy zwrócić na małopłytkowość immunoalergiczną z zakrzepicą, która może prowadzić do zawału narządu lub niedokrwienia kończyny, oraz na rzadkie, ale poważne powikłania neurologiczne, takie jak krwiak okołordzeniowy skutkujący deficytami neurologicznymi, w tym trwałym porażeniem.
cholestaza wątrobowa, enoksaparyna sodowa, eozynofilia, hemostaza, hiperkaliemia, krwiak okołordzeniowy, krwotok, krwotok wewnątrzczaszkowy, krwotok zaotrzewnowy, lek przeciwzakrzepowy, łysienie, małopłytkowość, małopłytkowość immunoalergiczna z zakrzepicą, martwica skóry, niedokrwienie kończyny, niedokrwistość pokrwotoczna, obniżona hemoglobina, osteoporoza, ostra uogólniona osutka krostkowa, pęcherzowe zapalenie skóry, podwyższone enzymy wątrobowe, pokrzywka, produkt krwiopochodny, reakcja anafilaktyczna, trombocytoza, uszkodzenie hepatocytów, wstrząs anafilaktyczny, zapalenie naczyń skórnych, zawał narządu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Nebulin
Produkt leczniczy Nebulin zawierający budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych typowych dla wziewnych glikokortykosteroidów. Budezonid nie jest wskazany do doraźnego łagodzenia ostrych napadów astmy, gdzie preferowane są krótko działające leki rozszerzające oskrzela. Należy monitorować pacjentów pod kątem zakażeń grzybiczych jamy ustnej, które mogą wymagać leczenia przeciwgrzybiczego lub czasowego przerwania terapii. Konieczne jest unikanie jednoczesnego stosowania z silnymi inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazol, inhibitory proteazy HIV) ze względu na ryzyko interakcji farmakokinetycznych. Szczególną uwagę należy zwrócić podczas przejścia z doustnych glikokortykosteroidów na wziewne, gdyż istnieje ryzyko przemijającej niewydolności kory nadnerczy, zwłaszcza u pacjentów leczonych dużymi dawkami lub długotrwale. W sytuacjach stresowych lub przed zabiegami chirurgicznymi wskazane jest zwiększenie dawki glikokortykosteroidów doustnych, aby zapobiec dekompensacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
aktywność glikokortykosteroidowa, alergiczny nieżyt nosa, biodostępność leku, budezonid, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dysfunkcja nadnerczy, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid wziewny, gruźlica płuc, grzybicze zakażenie dróg oddechowych, inhibitor proteazy HIV, izoenzym CYP 3A4, jaskra, ketokonazol, leczenie przeciwgrzybicze, lek rozszerzający oskrzela, nadaktywność psychoruchowa, niedobór kortyzolu, niewydolność kory nadnerczy, oś hormonalna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, wirusowe zakażenie dróg oddechowych, wodnisty wyciek z nosa, wyprysk, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie grzybicze jamy ustnej, zaostrzenie POChP, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Depo-Medrol z Lidokainą (40 mg + 10 mg)/ml
Depo-Medrol z Lidokainą jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na metyloprednizolon, lidokainę lub substancje pomocnicze, w tym alkohol benzylowy (8,7 mg/ml), który stanowi zagrożenie szczególnie dla wcześniaków i noworodków. Preparatu nie należy podawać dooponowo, donaczyniowo, domięśniowo, nadtwardówkowo ani do struktur głowy ze względu na ryzyko poważnych powikłań neurologicznych i systemowych. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z układowymi zakażeniami grzybiczymi, gdyż metyloprednizolon może nasilać przebieg infekcji poprzez działanie immunosupresyjne.
alkohol benzylowy, choroba autoimmunologiczna, ciśnienie śródczaszkowe, Depo-Medrol z Lidokainą, działanie immunosupresyjne, glikokortykosteroid, gruźlica, hiperglikemia, infekcja bakteryjna, leki miejscowo znieczulające amidowe, lidokaina chlorowodorek jednowodny, metyloprednizolon octan, nadciśnienie, nadwrażliwość na glikokortykosteroidy, niewydolność wątroby, osteoporoza, podanie donaczyniowe, podanie dooponowe, podanie nadtwardówkowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, zaburzenia krzepnięcia krwi, zaburzenia rytmu serca, zakażenie grzybicze układowe, zwój klinowo-podniebienny - Leksykon substancji czynnych
Budezonid – Działania niepożądane
Budezonid, syntetyczny glikokortykosteroid o wysokiej lipofilności, stosowany jest głównie w terapii astmy oskrzelowej, POChP oraz chorób zapalnych jelit, dostępny w formach inhalacyjnych, donosowych, doodbytniczych i doustnych. Jego działanie przeciwzapalne polega na hamowaniu cytokin prozapalnych, zmniejszeniu napływu komórek zapalnych oraz stabilizacji błon komórkowych. Profil działań niepożądanych zależy od drogi podania, dawki i czasu terapii. Najczęstsze miejscowe działania niepożądane przy podaniu wziewnym to kandydoza jamy ustnej i gardła, chrypka, podrażnienie gardła, kaszel i dysfonia, natomiast przy podaniu donosowym – podrażnienie błony śluzowej nosa, krwawienia i suchość. Działania ogólnoustrojowe, takie jak zahamowanie czynności kory nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci, zespół Cushinga, hipokaliemia, hiperglikemia, zaćma, jaskra, zaburzenia psychiczne i nerwowe, występują rzadko i są związane głównie z długotrwałym stosowaniem wysokich dawek. Ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest znacznie mniejsze przy stosowaniu budezonidu wziewnie lub miejscowo w porównaniu z podaniem doustnym lub parenteralnym.
astma oskrzelowa, choroba zapalna jelit, cytokina prozapalna, częstoskurcz nadkomorowy, depresja, dławica piersiowa, dysfonia, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, kołatanie serca, krwawienie z nosa, migotanie przedsionków, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, paradoksalny bronchospazm, perforacja przegrody nosa, pianka doodbytnicza, pokrzywka, proszek do inhalacji, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, receptor glikokortykosteroidowy, skurcz oskrzeli, tachykardia, trądzik steroidowy, wybroczyna, wydłużenie odstępu QTc, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie grzybicze, zapalenie płuc, zatrzymanie sodu, zawiesina do nebulizacji, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Soprobec
Produkt leczniczy Soprobec, stosowany wziewnie, wymaga precyzyjnej techniki inhalacji oraz regularnego, codziennego stosowania, nawet w okresach bezobjawowych, aby zapewnić skuteczną kontrolę astmy. Nie jest przeznaczony do leczenia ostrych napadów astmy, gdzie konieczne jest stosowanie szybko działających leków rozszerzających oskrzela. Nagłe przerwanie terapii jest niewskazane, a pogorszenie kontroli choroby, objawiające się częstszym użyciem leków doraźnych, wymaga ponownej oceny leczenia. Długotrwałe stosowanie wziewnych kortykosteroidów, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do działań ogólnoustrojowych, takich jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma, jaskra oraz objawy psychiczne. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki oraz regularne monitorowanie wzrostu u pacjentów pediatrycznych.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, cechy cushingoidalne, centralna chorioretinopatia surowicza, duszność, gruźlica, hipoglikemia, jadłowstręt, kandydoza jamy ustnej, kortykosteroid wziewny, lek przeciwhistaminowy, lek rozszerzający oskrzela, nadmierna aktywność psychoruchowa, napad drgawkowy, niedociśnienie tętnicze, nieostre widzenie, obniżenie rezerwy nadnerczowej, osteoporoza, ostry napad astmy, ostry przełom nadnerczowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, świszczący oddech, wyprysk, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie wirusowe, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tirosint Sol
Stosowanie lewotyroksyny sodowej w postaci roztworu doustnego (Tirosint Sol) wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością wieńcową, dusznicą bolesną, miażdżycą, nadciśnieniem tętniczym, niedoczynnością przysadki mózgowej oraz niewydolnością kory nadnerczy, które muszą być odpowiednio zdiagnozowane i leczone przed rozpoczęciem terapii. Konieczne jest unikanie jatrogennej nadczynności tarczycy u chorych z niewydolnością serca i tachyarytmiami, a także ścisłe monitorowanie parametrów czynności tarczycy. U niemowląt przedwcześnie urodzonych z niską masą urodzeniową wskazane jest kontrolowanie parametrów hemodynamicznych ze względu na ryzyko zapaści krążeniowej. Ponadto, u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi zaleca się rozpoczęcie leczenia od niskich dawek z powolnym zwiększaniem i monitorowaniem stanu psychicznego. W przypadku podejrzenia autonomii tarczycy wskazane jest wykonanie testu TRH lub scyntygrafii supresyjnej.
amina sympatykomimetyczna, autonomia tarczycy, biotyna, cukrzyca, demineralizacja kości, dusznica bolesna, eutyreoza, hormon tarczycy, lek przeciwzakrzepowy, lewotyroksyna sodowa, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, napad padaczkowy, niedoczynność przysadki mózgowej, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność serca, niewydolność wieńcowa, noworodek przedwczesny, orlistat, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, padaczka, scyntygrafia supresyjna, tachyarytmia, test TRH, tyreoliberyna, tyreostatyk, wtórna niedoczynność tarczycy, zaburzenia psychotyczne, zapaść krążeniowa - Leksykon substancji czynnych
Kalcyfediol – Wskazania do stosowania
Kalcyfediol (25-hydroksycholekalcyferol) jest aktywnym metabolitem witaminy D, powstającym w wątrobie z witaminy D3 i ulegającym dalszej hydroksylacji w nerkach do kalcytriolu – najbardziej aktywnej formy witaminy D. Odgrywa kluczową rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz mineralizacji kości. Preparaty zawierające kalcyfediol dostępne na rynku polskim to Calfos (kapsułki miękkie zawierające 0,266 mg kalcyfediolu jednowodnego, odpowiadające 0,255 mg kalcyfediolu) oraz Devisol-25 (krople doustne o stężeniu 150 µg/ml, gdzie 1 kropla zawiera 5 µg kalcyfediolu). Calfos jest wskazany do leczenia niedoboru witaminy D u dorosłych z poziomem 25(OH)D < 25 nmol/l oraz w profilaktyce niedoboru u pacjentów z grup ryzyka, takich jak osoby z zespołem złego wchłaniania, przewlekłą chorobą nerek (CKD-MBD) czy osteoporozą. Devisol-25 stosuje się w leczeniu i zapobieganiu hipokalcemii, krzywicy i osteomalacji w chorobach wątroby, podczas terapii przeciwpadaczkowej i kortykoterapii, a także w osteodystrofii mocznicowej, niedoczynności przytarczyc oraz rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej.
biodostępność, celiakia, cholekalcyferol, choroba Leśniowskiego-Crohna, enzym wątrobowy, fenytoina, glikokortykosteroid, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperfosfatemia, hipokalcemia, kalcyfediol, kalcytriol, karbamazepina, kortykoterapia, krzywica, krzywica hipofosfatemiczna, leczenie przeciwpadaczkowe, lek przeciwpadaczkowy, mineralizacja kości, mukowiscydoza, niedobór witaminy D, niedoczynność przytarczyc, niewydolność nerek, osłabienie mięśni, osteodystrofia mocznicowa, osteomalacja, osteoporoza, parathormon, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba wątroby, witamina D3, wtórna nadczynność przytarczyc, zaburzenie gospodarki wapniowo-fosforanowej, zaburzenie immunologiczne, zespół zaburzeń mineralnych i kostnych, zespół złego wchłaniania - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Leuprostin
Leuprostin, zawierający 5 mg octanu leuproreliny w formie implantu, wymaga szczegółowego monitorowania pacjentów, zwłaszcza tych z nadciśnieniem tętniczym, ryzykiem powikłań neurologicznych, przerzutami do kręgosłupa oraz zwężeniem dróg moczowych. Należy regularnie oceniać skuteczność terapii poprzez badanie per rectum, badania obrazowe (USG, TK), densytometrię kości oraz kontrolę parametrów laboratoryjnych, takich jak aktywność fosfataz, stężenie PSA i testosteronu w surowicy. W początkowym okresie terapii może wystąpić przejściowe zwiększenie stężenia testosteronu (tzw. „flare”), co może nasilać objawy choroby, dlatego u pacjentów wysokiego ryzyka zaleca się dodatkowe leczenie hamujące wydzielanie androgenów. Ponadto, terapia może prowadzić do hipogonadyzmu i osteoporozy, szczególnie po orchidektomii, co uzasadnia rozważenie leczenia bisfosfonianami u pacjentów z wysokim ryzykiem demineralizacji kości.
agonista LHRH, badanie obrazowe, badanie per rectum, bisfosfoniany, cukrzyca, densytometria kości, depresja, drgawki, hemoglobina glikowana, hiperglikemia, hipogonadyzm, leuprorelina, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, octan leuproreliny, orchidektomia, osteoporoza, przerzut do kręgosłupa, PSA, reakcja anafilaktyczna, rzekomy guz mózgu, SCAR, stłuszczenie wątroby, testosteron, toksyczna martwica naskórka, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zespół Stevensa-Johnsona, zwężenie dróg moczowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Cushinga charakteryzuje się przewlekłą hiperkortyzolemią, najczęściej wynikającą z długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów, co prowadzi do licznych powikłań metabolicznych, immunosupresji oraz stanu nadkrzepliwości. Profilaktyka jatrogennej postaci zespołu opiera się na minimalizacji dawek i czasu terapii, regularnym monitorowaniu poziomu kortyzolu oraz edukacji pacjentów w zakresie rozpoznawania objawów i ryzyka przełomu nadnerczowego. W przypadku immunosupresji wskazana jest profilaktyka zakażeń Pneumocystis jiroveci z zastosowaniem trimetoprimu/sulfametoksazolu (TMP 80-160 mg/dobę lub 160 mg 3 razy w tygodniu) przez 2 tygodnie po normalizacji poziomu kortyzolu w moczu (UFC). Ze względu na zwiększone ryzyko zakrzepicy, szczególnie w okresie okołooperacyjnym, zaleca się rozważenie profilaktyki przeciwzakrzepowej heparyną drobnocząsteczkową (LMWH) lub innymi antykoagulantami zatwierdzonymi przez EMA (fondaparinuks, DOAC: rywaroksaban, apiksaban, dabigatran).
apiksaban, dabigatran, dieta ketogeniczna, doustny antykoagulant, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, grelina, guz przysadki mózgowej, heparyna drobnocząsteczkowa, hiperkortyzolemia, immunosupresja, incydent zakrzepowo-zatorowy, infekcja pneumokokowa, inhibitor czynnika Xa, jaskra, jatrogenny zespół Cushinga, komora inhalacyjna, kortyzol, lek glikokortykosteroidowy, nadkrzepliwość, nadnercze, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, poziom kortyzolu, profilaktyka przeciwzakrzepowa, przełom nadnerczowy, reumatoidalne zapalenie stawów, rywaroksaban, SARS-CoV-2, steroid wziewny, szczepionka inaktywowana, szczepionka mRNA, terapia antyresorpcyjna, trimetoprim-sulfametoksazol, utrata masy kostnej, wirusowe zapalenie wątroby, zaćma, zespół Cushinga, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, żywa atenuowana szczepionka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Diphereline SR 22,5 mg 22,5 mg
Lek Diphereline SR 22,5 mg zawierający tryptorelinę, agonistę GnRH, stosowany głównie u mężczyzn z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem gruczołu krokowego, wywołuje działania niepożądane wynikające głównie z farmakologicznego obniżenia poziomu testosteronu, co prowadzi do objawów hipogonadyzmu. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to uderzenia gorąca (≥1/10), nadmierna potliwość, obniżenie libido oraz zaburzenia erekcji, a także zmiany nastroju, depresja i bezsenność. Odczyny w miejscu wstrzyknięcia występują u mniej niż 5% pacjentów i są niezwiązane z poziomem testosteronu. Rzadkie, ale istotne reakcje immuno-alergiczne obejmują wysypkę, pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
agonista GnRH, bezsenność, ból głowy, depresja, Diphereline, ginekomastia, hipogonadyzm, incydent zakrzepowo-zatorowy, nadciśnienie, nadmierna potliwość, obrzęk naczynioruchowy, odczyn w miejscu podania, osteoporoza, pokrzywka, rak gruczołu krokowego, reakcja immuno-alergiczna, spadek libido, tryptorelina, uderzenia gorąca, zaburzenia erekcji, zaburzenia pamięci, zaburzenie nastroju, zawiesina do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, zawroty głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tenofovir Zentiva
Przed rozpoczęciem terapii Tenofovir Zentiva u pacjentów z zakażeniem HBV konieczne jest wykonanie badań przesiewowych w kierunku HIV oraz świadomość, że lek nie zapobiega transmisji HBV. Unika się jednoczesnego stosowania z innymi preparatami zawierającymi tenofowiru dizoproksyl lub alafenamid oraz adefowirem dipiwoksylem, a także dydanozyną ze względu na ryzyko niepowodzenia terapii i oporności. Tenofovir jest eliminowany głównie przez nerki, co wiąże się z ryzykiem nefrotoksyczności, w tym niewydolności nerek, hipofosfatemii i zespołu Fanconiego. Zaleca się monitorowanie czynności nerek poprzez ocenę klirensu kreatyniny i stężenia fosforanów w surowicy przed leczeniem, po 2-4 tygodniach, po 3 miesiącach oraz co 3-6 miesięcy u pacjentów bez czynników ryzyka. W przypadku fosforanów <1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirensu kreatyniny <50 ml/min konieczna jest ponowna ocena w ciągu tygodnia, a przy dalszym pogorszeniu rozważa się przerwanie terapii.
adefowir dipiwoksylu, aktywność AlAT, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lek przeciwwirusowy, marskość wątroby, martwica kości, miano DNA HBV, nadmiar mleczanów, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, skojarzona terapia przeciwretrowirusowa, stężenie fosforanów, stężenie kreatyniny, tenofowir alafenamid, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wirus HBV, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia czynności mitochondriów, zakażenie HBV, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zwiększone stężenie lipazy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Astexana
Przed rozpoczęciem terapii eksemestanem (Astexana, 25 mg tabletki powlekane) konieczne jest potwierdzenie statusu postmenopauzalnego pacjentki poprzez oznaczenie stężeń LH, FSH oraz estradiolu w surowicy, gdyż lek jest przeciwwskazany u kobiet przed menopauzą. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentek z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, monitorując parametry biochemiczne i dostosowując leczenie indywidualnie. Ze względu na mechanizm działania jako inhibitora aromatazy, Astexana obniża stężenie estrogenów, co może negatywnie wpływać na gęstość mineralną kości (BMD). Wskazane jest wykonanie oceny BMD przed terapią u kobiet z osteoporozą lub wysokim ryzykiem jej rozwoju oraz indywidualne podejście u pacjentek z zaawansowaną chorobą nowotworową. Długoterminowy wpływ eksemestanu na ryzyko złamań pozostaje nie do końca poznany, dlatego zaleca się ścisłe monitorowanie i ewentualne wdrożenie profilaktyki osteoporozy.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Deca-Durabolin 50 mg/ml
Deca-Durabolin to steryd anaboliczny zawierający 50 mg/ml dekanianu nandrolonu, podawany w formie oleistego roztworu do wstrzykiwań. Dekanian nandrolonu, ester o przedłużonym działaniu do około 3 tygodni, po hydrolizie uwalnia aktywny nandrolon, który wykazuje silne działanie anaboliczne przy jednocześnie słabszym działaniu androgenicznym w porównaniu do testosteronu. Metabolizm nandrolonu do 5α-dihydronandrolonu, o mniejszym powinowactwie do receptorów androgenowych, tłumaczy korzystny profil farmakologiczny leku. Klinicznie potwierdzono jego pozytywny wpływ na gospodarkę wapniową i wzrost masy kostnej, co jest istotne w terapii osteoporozy. Ponadto, nandrolon wykazuje działanie oszczędzające azot, co uzasadnia jego zastosowanie w leczeniu stanów niedoboru białek, takich jak przewlekłe choroby wyniszczające, oparzenia, ciężkie urazy oraz okresy po dużych zabiegach chirurgicznych.
5α-dihydronandrolon, 5α-dihydrotestosteron, alkohol benzylowy, Deca-Durabolin, dekanian nandrolonu, działanie anaboliczne, działanie androgenne, ester dekanianowy, farmakokinetyka leku, masa kostna, niedobór białka, olej arachidowy, osteoporoza, receptor androgenowy, roztwór do wstrzykiwań, steryd anaboliczny, testosteron, wirylizacja, zaburzenie czynności wątroby, zastój żółci, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Goprazol 20 mg
Produkt leczniczy Goprazol 20 mg, zawierający omeprazol jako inhibitor pompy protonowej (IPP), wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z objawami sugerującymi proces nowotworowy, takimi jak istotna utrata masy ciała, nawracające wymioty, dysfagia, hematemeza czy smolisty stolec. Leczenie omeprazolem może maskować objawy nowotworów przewodu pokarmowego, co może opóźniać diagnozę. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania omeprazolu z atazanawirem ze względu na interakcje farmakokinetyczne; w przypadku konieczności ko-terapii dawka atazanawiru powinna być zwiększona do 400 mg z rytonawirem 100 mg, a omeprazol nie powinien przekraczać 20 mg. Omeprazol może obniżać wchłanianie witaminy B12, co jest istotne u pacjentów z ryzykiem niedoboru oraz przy długotrwałej terapii. Ponadto, omeprazol jest inhibitorem CYP2C19, co może wpływać na metabolizm leków takich jak klopidogrel, dlatego ich jednoczesne stosowanie nie jest zalecane.
achlorhydria, chromogranina A, ciężkie skórne działania niepożądane, Clostridium difficile, cyjanokobalamina, CYP2C19, drgawka, dysfagia, guz neuroendokrynny, hematemeza, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, interakcja lekowa, komorowe zaburzenia rytmu, majaczenie, melena, niewydolność nerek, omeprazol, osteoporoza, ostra uogólniona osutka krostkowa, owrzodzenie żołądka, reakcja polekowa z eozynofilią, tężyczka, toczeń rumieniowaty skórny, toksyczna rozpływna martwica naskórka, zakażenie przewodu pokarmowego, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie - Leksykon leków
Interakcje leku – Ibandronic Acid Aurovitas 150 mg
Kwas ibandronowy charakteryzuje się znacznym zmniejszeniem biodostępności po podaniu doustnym w obecności pokarmów, zwłaszcza tych zawierających wapń oraz wielowartościowe kationy (glin, magnez, żelazo). Zaleca się przyjmowanie leku na czczo, co najmniej 6 godzin po ostatnim posiłku i powstrzymanie się od jedzenia przez 1 godzinę po podaniu, aby uniknąć istotnego obniżenia wchłaniania. Metabolizm kwasu ibandronowego jest minimalny, substancja nie ulega biotransformacji i jest wydalana przez nerki, co ogranicza potencjał interakcji metabolicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie preparatów wapniowych, leków zobojętniających sok żołądkowy oraz innych produktów zawierających wielowartościowe kationy, które mogą znacząco obniżać biodostępność leku. W przypadku konieczności stosowania tych preparatów, należy zachować odstęp czasowy co najmniej 6 godzin przed i 1 godzinę po podaniu kwasu ibandronowego.
antagonista receptora H2, biodostępność, bisfosfonian, błona śluzowa przewodu pokarmowego, esomeprazol, famotydyna, gastroprotekcja, gęstość mineralna kości, inhibitor pompy protonowej, kwas acetylosalicylowy, kwas ibandronowy, lek zobojętniający sok żołądkowy, mineralizacja kości, niesteroidowy lek przeciwzapalny, omeprazol, osteoporoza, pantoprazol, preparat wapniowy, preparat żelaza, ranitydyna, sok żołądkowy, węglan wapnia, wielowartościowy kation - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Predasol
Lek Predasol, zawierający prednizolon, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, takich jak reakcje anafilaktyczne (niewydolność krążenia, zatrzymanie akcji serca, arytmie, skurcz oskrzeli, zmiany ciśnienia tętniczego). Ze względu na immunosupresyjne działanie, istnieje zwiększone ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych, pasożytniczych i grzybiczych, w tym aktywacji utajonych infekcji (gruźlica, WZW B). Leczenie Predasolem wymaga starannej oceny korzyści i ryzyka, szczególnie u pacjentów z ostrymi i przewlekłymi zakażeniami, w okresie szczepień żywymi szczepionkami, chorobami przewodu pokarmowego (ryzyko perforacji), chorobami serca, nadciśnieniem, cukrzycą, chorobami psychicznymi, jaskrą oraz u osób z miastenią. Konieczne jest monitorowanie elektrolitów (zwłaszcza potasu), funkcji serca i nerek oraz stosowanie profilaktyki osteoporozy i leczenia wspomagającego (IPP, suplementacja wapnia i witaminy D3). W przypadku dużych dawek prednizolonu zaleca się ograniczenie sodu i zwiększenie podaży potasu.
antagonista receptora H2, arytmia, bisfosfonian, bradykardia, centralna chorioretinopatia surowicza, choroba Heinego-Medina, cukrzyca, fluorochinolon, glikokortykosteroid, gruźlica, guz chromochłonny, hipokaliemia, immunosupresja, inhibitor pompy protonowej, jaskra, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność krążenia, niewydolność serca, opryszczka, opryszczkowe zapalenie rogówki, ospa wietrzna, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, perforacja jelita, półpasiec, przełom nerkowy, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, strongyloidoza, twardzina układowa, węgorek jelitowy, wirusowe zapalenie wątroby, wrzód żołądka i jelit, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zakażenie pasożytnicze, zakażenie wirusowe, zapalenie otrzewnej, zapalenie ścięgna, zapalenie uchyłków jelita, zapalenie węzłów chłonnych, zatrzymanie pracy serca, zerwanie ścięgna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Encorton 5 mg
Prednizon, będący prolekiem prednizolonu, jest syntetycznym glikokortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym. Dawka 5 mg prednizonu odpowiada działaniu przeciwzapalnemu 4 mg metyloprednizolonu, 0,75 mg deksametazonu lub 20 mg hydrokortyzonu, przy aktywności mineralokortykosteroidowej stanowiącej około 60% hydrokortyzonu. Mechanizm działania obejmuje hamowanie migracji leukocytów, fagocytozy, uwalniania enzymów lizosomalnych oraz syntezy mediatorów zapalenia, a także nasilenie syntezy lipomoduliny, inhibitora fosfolipazy A2. Immunosupresja wynika ze zmniejszenia liczby limfocytów T, monocytów i granulocytów kwasochłonnych, zahamowania syntezy interleukin oraz ograniczenia przenikania kompleksów immunologicznych. Prednizon wpływa również na gospodarkę wodno-elektrolitową, zwiększając reabsorpcję sodu i wydalanie potasu w cewce dalszej nefronu, co jednak nie stanowi głównego wskazania do terapii.
aminy katecholowe, blastogeneza limfocytów, błona fosfolipidowa, cewka dalsza nefronu, dopełniacz, enzymy lizosomalne, fagocytoza, fosfolipaza A2, glikokortykosteroid, glukoneogeneza, gospodarka węglowodanowa, granulocyty kwasochłonne, hormon adrenokortykotropowy, immunosupresja, katabolizm białek, kompleksy immunologiczne, kwas arachidonowy, leki sympatykomimetyczne, limfocyty T, lipomodulina, mediatory zapalenia, mineralokortykosteroid, nadczynność przytarczyc, niewydolność kory nadnerczy, oporność na insulinę, oś podwzgórze-przysadka, osteoblasty, osteoklasty, osteoporoza, prednizolon, przeciwzapalne, tkanka limfoidalna, tkanka tłuszczowa, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 20 mg
Produkt leczniczy Medoxa zawiera prednizon w dawkach od 1 mg do 50 mg w formie tabletek. Działania niepożądane są ściśle zależne od dawki i czasu leczenia – terapia substytucyjna niesie niskie ryzyko, natomiast długotrwałe lub wysokodawkowe stosowanie prednizonu znacząco zwiększa spektrum i nasilenie działań niepożądanych. Prednizon może powodować immunosupresję, maskowanie infekcji oraz zwiększoną podatność na zakażenia wirusowe, bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze, w tym aktywację węgorczycy. Wśród poważnych reakcji immunologicznych wymienia się reakcje alergiczne i anafilaktyczne z zaburzeniami rytmu serca, skurczem oskrzeli i zapaścią krążeniową. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zespołu Cushinga, niedoczynności kory nadnerczy, zaburzeń metabolicznych (retencja sodu, hipokaliemia, cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także zaburzeń hematologicznych (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia).
aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, bradykardia, brak miesiączki, drgawki, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hiperwolemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, kruchość naczyń, krwawienie z żołądka, leukocytoza, limfopenia, maskowanie infekcji, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja glukozy, obrzęk, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizon, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazje, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, wrzód jelita, wrzód żołądka, wybroczyny, wydalanie potasu, zaburzenie odporności, zaćma, zakażenie wirusowe, zakrzepica, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie oka, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga