Nadczynność tarczycy
Epidemiologia
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza) dotyka globalnie 0,2-1,4% populacji, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek 5:1 do mężczyzn) i zmiennością epidemiologiczną zależną od regionu, wieku oraz podaży jodu. W USA częstość występowania wynosi około 1,2-1,3%, z podziałem na 0,5% jawnej i 0,7% subklinicznej postaci. Choroba Gravesa-Basedowa stanowi 60-80% przypadków tyreotoksykozy w krajach rozwiniętych, z szczytem zachorowań w wieku 20-40 lat i stosunkiem kobiet do mężczyzn 7-8:1. W regionach z niedoborem jodu częściej występuje wole guzkowe toksyczne (15-20% przypadków). Roczna zapadalność na nadczynność tarczycy w populacjach z wystarczającą podażą jodu wynosi 20-50/100 000 osób, a na chorobę Gravesa-Basedowa około 50/100 000. Przełom tarczycowy, choć rzadki (0,20-0,76/100 000 rocznie), cechuje się wysoką śmiertelnością (10,9% u kobiet, 16,7% u mężczyzn) i częstszym występowaniem u osób powyżej 60 roku życia.
- Epidemiologia nadczynności tarczycy
- Rozpowszechnienie na świecie
- Różnice związane z płcią
- Różnice wiekowe
- Zapadalność na nadczynność tarczycy
- Przebieg kliniczny i rozpoznawanie nadczynności tarczycy
- Czynniki ryzyka nadczynności tarczycy
- Różnice etniczne i geograficzne
- Przyczyny nadczynności tarczycy i ich udział procentowy
- Trendy czasowe i prognozy
- Konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne
Epidemiologia nadczynności tarczycy
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza) jest zaburzeniem endokrynologicznym charakteryzującym się nadmierną produkcją hormonów tarczycy. Częstość występowania nadczynności tarczycy różni się w zależności od regionu geograficznego, wieku, płci oraz zawartości jodu w diecie.12
Rozpowszechnienie na świecie
Globalne dane wskazują, że częstość występowania nadczynności tarczycy wynosi od 0,2% do 1,4% populacji ogólnej.3 W różnych regionach świata częstość ta przedstawia się następująco:
- W Stanach Zjednoczonych całkowita częstość występowania wynosi około 1,2-1,3%, z czego jawna nadczynność tarczycy stanowi 0,5%, a subkliniczna – 0,7%45
- W Europie metaanaliza wykazała częstość występowania nadczynności tarczycy na poziomie 0,75%67
- W Chinach częstość jawnej nadczynności tarczycy jest podobna i wynosi 0,78%8
- W Australii szacuje się, że nadczynność tarczycy dotyczy 3 na 1000 osób (0,3%)910
- W Chorwacji badanie epidemiologiczne wykazało częstość występowania klinicznej nadczynności tarczycy na poziomie 0,2%, a subklinicznej – 1,1%11
Różnice związane z płcią
Nadczynność tarczycy występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Dokładne proporcje przedstawiają się następująco:
- Stosunek kobiety:mężczyźni wynosi przeciętnie 5:112
- Badanie Whickham Survey wykazało prawie 10-krotnie wyższą częstość występowania u kobiet w porównaniu z mężczyznami (2,7% vs 0,23%)13
- W przypadku choroby Gravesa-Basedowa stosunek kobiety:mężczyźni wynosi 7-8:114
- U dorosłych choroba Gravesa-Basedowa dotyczy około 2% kobiet i 0,2% mężczyzn15
Różnice wiekowe
Występowanie nadczynności tarczycy zmienia się wraz z wiekiem, co związane jest z różnymi przyczynami choroby:16
- Choroba Gravesa-Basedowa najczęściej występuje u osób młodszych, ze szczytem zachorowań w wieku 20-40 lat17
- Największa zapadalność na chorobę Gravesa-Basedowa występuje w grupie wiekowej 30-50 lat18
- Wole guzkowe toksyczne (15-20% przypadków tyreotoksykozy) występuje częściej u osób starszych19
- U osób powyżej 60 roku życia częstość występowania nadczynności tarczycy wzrasta do 4-5%20
- Subkliniczna nadczynność tarczycy występuje u około 2% populacji osób starszych21
Zapadalność na nadczynność tarczycy
Roczna zapadalność na nadczynność tarczycy różni się w zależności od regionu świata i przyczyny:22
- W populacjach z wystarczającą podażą jodu roczna zapadalność wynosi około 20-50 przypadków na 100 000 osób23
- Roczna zapadalność na chorobę Gravesa-Basedowa szacowana jest na 0,5 przypadku na 1000 osób (50 na 100 000)24
- W Europie średnia zapadalność wynosi około 51 przypadków na 100 000 osób rocznie25
- Włoskie badanie wykazało ogólną zapadalność na poziomie 54 przypadków na 100 000 osobolat26
Przebieg kliniczny i rozpoznawanie nadczynności tarczycy
Nadczynność tarczycy charakteryzuje się szerokim spektrum objawów klinicznych – od bezobjawowych postaci do przełomu tarczycowego. Szacuje się, że znaczna część przypadków nadczynności tarczycy pozostaje nierozpoznana.2728
Nierozpoznane przypadki nadczynności tarczycy
Badania epidemiologiczne wykazują, że duży odsetek przypadków nadczynności tarczycy pozostaje nierozpoznany:29
- W badaniu przeprowadzonym w Chorwacji wykazano, że aż 71,4% przypadków jawnej nadczynności tarczycy i 83% przypadków subklinicznej nadczynności tarczycy nie było wcześniej zdiagnozowanych30
- Rozpowszechnienie niezdiagnozowanej subklinicznej nadczynności tarczycy w populacji chorwackiej wynosiło 0,9%, a jawnej – 0,1%31
Przełom tarczycowy
Przełom tarczycowy stanowi najcięższą postać nadczynności tarczycy i jest stanem zagrażającym życiu:32
- Częstość występowania przełomu tarczycowego szacuje się na 0,20-0,76 przypadku na 100 000 osób rocznie33
- Występowanie przełomu tarczycowego jest wyższe u kobiet (1,4 przypadku na 100 000 osób rocznie) niż u mężczyzn (0,7 przypadku na 100 000 osób rocznie)34
- Częstość występowania przełomu tarczycowego jest 3 razy wyższa u osób powyżej 60 roku życia w porównaniu z osobami młodszymi35
- Śmiertelność w przebiegu przełomu tarczycowego wynosi 10,9% u kobiet i 16,7% u mężczyzn36
Czynniki ryzyka nadczynności tarczycy
Istnieje wiele czynników zwiększających ryzyko rozwoju nadczynności tarczycy. Do najważniejszych należą:37
Czynniki demograficzne i genetyczne
- Płeć żeńska – znacznie wyższe ryzyko u kobiet38
- Wiek – zwiększone ryzyko po 60 roku życia3940
- Wywiad rodzinny w kierunku chorób tarczycy, szczególnie choroby Gravesa-Basedowa4142
- Predyspozycje genetyczne – około 79% przypadków choroby Gravesa-Basedowa ma podłoże genetyczne43
Czynniki związane z podażą jodu
Podaż jodu w diecie ma istotny wpływ na występowanie nadczynności tarczycy:44
- Niedobór jodu – zwiększone ryzyko rozwoju wola guzkowego toksycznego45
- Nadmiar jodu – może prowadzić do rozwoju nadczynności tarczycy46
- Częstość występowania subklinicznej nadczynności tarczycy jest wyższa w obszarach niedoboru jodu niż w regionach z wystarczającą jego podażą47
- Zależność pomiędzy podażą jodu a częstością występowania nadczynności tarczycy ma kształt litery U – zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu mogą zwiększać ryzyko48
Inne czynniki ryzyka
- Palenie tytoniu4950
- Niedobór selenu51
- Ciąża lub okres do 6 miesięcy po porodzie52
- Współistniejące choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca typu 1, niedoczynność nadnerczy, reumatoidalne zapalenie stawów, niedokrwistość złośliwa, toczeń rumieniowaty układowy, celiakia i bielactwo5354
- Stosowanie niektórych leków, np. amiodaronu – amiodaron może wywołać tyreotoksykozę u około 6% osób przyjmujących ten lek w obszarach z wystarczającą podażą jodu i u około 10% w obszarach z niedoborem jodu55
Różnice etniczne i geograficzne
Występowanie nadczynności tarczycy wykazuje pewne zróżnicowanie w zależności od pochodzenia etnicznego i lokalizacji geograficznej.56
Różnice etniczne
- Dane dotyczące różnic etnicznych są ograniczone, ale nadczynność tarczycy wydaje się być nieco częstsza u osób rasy białej niż u przedstawicieli innych ras57
- W Stanach Zjednoczonych najniższą częstość występowania nadczynności tarczycy obserwuje się wśród Amerykanów pochodzenia meksykańskiego, a najwyższą wśród nie-Latynosów rasy białej58
Różnice geograficzne
Różnice geograficzne w występowaniu nadczynności tarczycy są głównie związane z podażą jodu w diecie:59
- W obszarach z wystarczającą podażą jodu (np. Stany Zjednoczone) dominującą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa (60-80% przypadków tyreotoksykozy)60
- W regionach z niedoborem jodu częściej występuje wole guzkowe toksyczne6162
- Częstość występowania subklinicznej nadczynności tarczycy u osób powyżej 70 roku życia może sięgać nawet 15% w regionach z niedoborem jodu63
Przyczyny nadczynności tarczycy i ich udział procentowy
Nadczynność tarczycy może być spowodowana różnymi zaburzeniami, a ich częstość występowania różni się w zależności od regionu geograficznego i podaży jodu w diecie.64
| Przyczyna nadczynności tarczycy | Udział procentowy | Charakterystyka epidemiologiczna |
|---|---|---|
| Choroba Gravesa-Basedowa | 60-80% przypadków tyreotoksykozy w USA 75% przypadków w Wielkiej Brytanii |
– Najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy w krajach rozwiniętych – Szczyt zachorowań w wieku 20-40 lat – Stosunek kobiety:mężczyźni 7-8:1 – Częstość występowania: 0,5% populacji USA |
| Wole guzkowe toksyczne | 15-20% przypadków tyreotoksykozy | – Częstsze w regionach z niedoborem jodu – Druga najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy w USA – Najczęstsza przyczyna u osób starszych w obszarach z niedoborem jodu |
| Gruczolak toksyczny | 3-5% przypadków tyreotoksykozy | – Szczyt zachorowań w wieku 30-50 lat – Stosunek kobiety:mężczyźni 3:1 |
| Zapalenie tarczycy | Zmienny udział procentowy | – Najczęstszą przyczyną jest bezbolesne (ciche) zapalenie tarczycy – Może występować w okresie poporodowym |
| Tyreotoksykoza indukowana amiodaronem | 6-10% pacjentów stosujących amiodaron | – 6% w obszarach z wystarczającą podażą jodu – 10% w obszarach z niedoborem jodu |
Trendy czasowe i prognozy
Analiza trendów czasowych w epidemiologii nadczynności tarczycy wskazuje na pewne zmiany w częstości występowania tego zaburzenia na przestrzeni lat.69
Trendy historyczne
- Zapadalność i częstość hospitalizacji z powodu nadczynności tarczycy wykazują tendencję spadkową w ostatnich dekadach, prawdopodobnie dzięki lepszej podaży jodu i poprawie leczenia ambulatoryjnego70
- W regionie Veneto we Włoszech wprowadzenie jodowania soli od 2005 roku doprowadziło do znacznego spadku liczby nowych przypadków nadczynności tarczycy, szczególnie tych spowodowanych wolem guzkowym71
- W Stanach Zjednoczonych liczba hospitalizacji z powodu nadczynności tarczycy spadła o 28% w latach 2008-2018 (z 12 689 do 9 110 rocznych pobytów szpitalnych)72
- Badanie przeprowadzone wśród żołnierzy w czynnej służbie w USA wykazało, że częstość występowania zaburzeń tarczycy pozostała stabilna lub zmniejszyła się w latach 2008-2017, w przeciwieństwie do wcześniejszego okresu 2002-2011, kiedy odnotowano wzrost7374
Prognozy epidemiologiczne
Przyszłe trendy w epidemiologii nadczynności tarczycy mogą być kształtowane przez kilka czynników:75
- Ze względu na starzenie się populacji na całym świecie może wzrosnąć liczba przypadków wola guzkowego toksycznego, które częściej dotyka osoby starsze (chociaż trend ten może być równoważony przez suplementację jodu)76
- Wcześniejsze wykrywanie przypadków (poprzez rutynowe badania krwi) prawdopodobnie będzie się utrzymywać, co oznacza, że więcej przypadków zostanie wykrytych na etapie subklinicznym77
- W krajach rozwiniętych częstość występowania niezdiagnozowanych chorób tarczycy spada dzięki powszechnemu badaniu przesiewowemu78
- Należy spodziewać się mniejszej liczby ciężkich, niewykrytych przypadków w przyszłości, a większość pacjentów będzie otrzymywać leczenie przed wystąpieniem powikłań79
- Niektóre prognozy sugerują, że jeśli obecne trendy się utrzymają, hospitalizacje i kryzysy takie jak przełom tarczycowy pozostaną rzadkie lub będą nadal spadać wraz z poprawą opieki ambulatoryjnej80
Konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne
Nadczynność tarczycy jest związana z istotnymi konsekwencjami zdrowotnymi i ekonomicznymi, szczególnie jeśli nie jest właściwie leczona.81
Powikłania zdrowotne
- Powikłania sercowo-naczyniowe:
- Zaburzenia metaboliczne i kostne:
- Zaburzenia neurologiczne i poznawcze:
- Subkliniczna nadczynność tarczycy umiarkowanie zwiększa ryzyko zaburzeń poznawczych i demencji90
- Zaburzenia płodności:
- Zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy mogą utrudniać zajście w ciążę91
- Nadczynność tarczycy może potencjalnie wpływać na płodność zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet92
- Powikłania w ciąży:
- Nieleczona lub źle kontrolowana nadczynność tarczycy w ciąży zwiększa ryzyko: stanu przedrzucawkowego, poronienia, przedwczesnego porodu i niskiej masy urodzeniowej dziecka93
Konsekwencje ekonomiczne i społeczne
- Nadczynność tarczycy i niedoczynność tarczycy mogą znacząco obniżać zdolności operacyjne dotkniętych nimi żołnierzy ze względu na różne objawy tych zaburzeń94
- Zaburzenia tarczycy mogą prowadzić do okresów niemożności pełnienia służby, tymczasowego profilu służbowego lub konieczności uzyskania zwolnienia lekarskiego w momencie diagnozy lub w przypadku przerwania leczenia95
- Cięższe przypadki nadczynności tarczycy mogą wymagać nawet roku na stabilizację, co skutkuje znacznymi okresami ograniczonej zdolności do pełnienia służby9697
Podsumowując, nadczynność tarczycy jest istotnym problemem zdrowotnym o zróżnicowanej epidemiologii, zależnej od wielu czynników, takich jak płeć, wiek, podaż jodu i predyspozycje genetyczne. Choroba dotyka ok. 1% populacji światowej, ze znaczną przewagą u kobiet. Dzięki postępom w diagnostyce i leczeniu, a także programom jodowania soli, obserwuje się korzystne trendy w zakresie zmniejszania liczby ciężkich przypadków i powikłań. Niemniej jednak, nadczynność tarczycy pozostaje istotnym wyzwaniem klinicznym, a jej wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla zapobiegania długoterminowym powikłaniom zdrowotnym.98
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.