Działania niepożądane leku Depakine Chronosphere

Lek Depakine Chronosphere (walproinian sodu z kwasem walproinowym) może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Znajomość tych działań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów podczas terapii oraz umożliwia odpowiednią ocenę stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.¹

Działania niepożądane leku zostały sklasyfikowane według częstości występowania z wykorzystaniem następującej konwencji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000), nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że walproinian może powodować wrodzone wady rozwojowe i zaburzenia rozwojowe, co zostało omówione szczegółowo w charakterystyce produktu leczniczego.³

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Wpływ walproinianu na układ krwiotwórczy może manifestować się w postaci różnych zaburzeń hematologicznych. Do najczęstszych należą:⁴

• Bardzo często: niedokrwistość, trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi)
• Niezbyt często: leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek), pancytopenia (zmniejszenie liczby wszystkich komórek krwi)
• Rzadko: zespół mielodysplastyczny, niewydolność szpiku kostnego, w tym aplazja dotycząca krwinek czerwonych, agranulocytoza, niedokrwistość makrocytowa, makrocytemia⁵

Ponadto obserwuje się nieprawidłowości w układzie krzepnięcia, co przejawia się jako: zmniejszenie aktywności czynników krzepnięcia (co najmniej jednego), nieprawidłowe wyniki testów krzepnięcia (jak wydłużony czas protrombinowy, wydłużony czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, wydłużony czas trombinowy, wydłużony INR).⁶

Zaburzenia endokrynologiczne oraz metabolizmu i odżywiania

Depakine Chronosphere może wpływać na gospodarkę hormonalną i metaboliczną organizmu. Najczęściej występują:⁷

• Często: hiponatremia (zmniejszenie stężenia sodu we krwi), zwiększenie masy ciała – należy monitorować masę ciała, gdyż jest to jeden z czynników zespołu policystycznych jajników
• Niezbyt często: zespół niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH), hiperandrogenizm (nadmierne owłosienie typu męskiego, wirylizm, trądzik, łysienie typu męskiego i/lub zwiększone stężenie androgenu)⁸
• Rzadko: niedoczynność tarczycy, hiperamonemia, otyłość⁹
• Częstość nieznana: hipokarnitynemia¹⁰

Warto podkreślić, że mogą wystąpić przypadki izolowanej i umiarkowanej hiperamonemii (zwiększone stężenie amoniaku we krwi) bez zmian wyników laboratoryjnych testów czynności wątroby, co zazwyczaj nie wymaga przerwania leczenia. Opisywano również przypadki hiperamonemii z objawami neurologicznymi, co wymaga dodatkowych badań.¹¹

Zaburzenia psychiczne i układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego należą do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych walproinianu. Do najważniejszych należą:¹²

• Bardzo często: drżenie
• Często: stan splątania, halucynacje, agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, zaburzenia pozapiramidowe, osłupienie (stupor), senność, drgawki, zaburzenia pamięci, ból głowy, oczopląs, zawroty głowy¹³
• Niezbyt często: śpiączka, encefalopatia, letarg, przemijające objawy parkinsonizmu, ataksja, parestezje, nasilone napady drgawkowe¹⁴
• Rzadko: nietypowe zachowanie, nadaktywność psychomotoryczna, zaburzenia uczenia się (głównie u dzieci i młodzieży), przemijające otępienie związane z przemijającą atrofią mózgu, zaburzenia poznawcze, diplopia (podwójne widzenie)¹⁵

Należy zwrócić uwagę, że osłupienie (stupor) lub letarg, czasami powodujące przejściową śpiączkę (encefalopatię), zarówno izolowane, jak i skojarzone z nawrotem napadów podczas leczenia walproinianem sodu, które zmniejszały się po odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki. Takie stany najczęściej występują u pacjentów otrzymujących kilka leków przeciwpadaczkowych (zwłaszcza fenobarbital lub topiramat) lub po nagłym zwiększeniu dawki walproinianu sodu.¹⁶

Zaburzenia żołądka i jelit

Walproinian może wywoływać różne zaburzenia żołądkowo-jelitowe:¹⁷

• Często: wymioty, nieprawidłowości dotyczące dziąseł (głównie hiperplazja dziąseł), zapalenie jamy ustnej, bóle żołądka, biegunka – objawy te często występują u niektórych pacjentów na początku leczenia i zwykle przemijają po kilku dniach bez konieczności przerywania terapii
• Niezbyt często: zapalenie trzustki, czasami kończące się zgonem – jest to poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej¹⁸

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Uszkodzenie wątroby jest jednym z najpoważniejszych powikłań leczenia walproinianem i może występować często.¹⁹ Szczególnie narażone są niemowlęta i małe dzieci, zwłaszcza w wieku poniżej 3 lat. Ryzyko to zmniejsza się wraz z wiekiem.²⁰

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Reakcje skórne podczas stosowania Depakine Chronosphere obejmują:²¹

• Bardzo często: nadwrażliwość, przemijające i/lub zależne od dawki leku wypadanie włosów, zaburzenia paznokci i łożyska paznokcia
• Niezbyt często: obrzęk naczynioruchowy, wysypka, nieprawidłowości dotyczące włosa (takie jak nieprawidłowa struktura włosów, zmiany w kolorze włosów, nieprawidłowy wzrost włosów)²²
• Rzadko: martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, zespół ciężkiej nadwrażliwości obejmujący w szczególności wysypkę polekową z eozynofilią oraz objawami ogólnymi (DRESS)²³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Długotrwałe stosowanie Depakine Chronosphere może prowadzić do zmian w układzie kostnym:²⁴

• Niezbyt często: zmniejszenie gęstości mineralnej kości, osteopenia, osteoporoza oraz złamania – mechanizm działania Depakine Chronosphere wpływający na metabolizm kostny nie został dotychczas w pełni wyjaśniony
• Rzadko: układowy toczeń rumieniowaty, rabdomioliza (rozpad mięśni prążkowanych)²⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W trakcie leczenia walproinianem mogą wystąpić następujące zaburzenia ze strony układu moczowego:²⁶

• Często: nietrzymanie moczu
• Rzadko: mimowolne oddawanie moczu, śródmiąższowe zapalenie nerek, zespół Fanconiego (nabyty zespół kompleksowej dysfunkcji kanalików nerkowych) – mechanizm powstania tego zaburzenia nie jest w pełni poznany²⁷

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Walproinian może wpływać na funkcje reprodukcyjne:²⁸

• Często: nieregularne cykle miesiączkowe
• Niezbyt często: brak miesiączki²⁹
• Rzadko: niepłodność męska, zespół policystycznych jajników³⁰

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Stosowanie walproinianu może powodować także:³¹

• Niezbyt często: hipotermia, obwodowe obrzęki o umiarkowanym nasileniu

Szczególne ryzyko u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa stosowania walproinianu u dzieci i młodzieży jest porównywalny z profilem bezpieczeństwa u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane są cięższe lub obserwowane głównie w tej grupie wiekowej:³²

• Szczególne ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby występuje u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza poniżej 3 roku życia
• Małe dzieci są również szczególnie narażone na zapalenie trzustki
• Zaburzenia psychiczne takie jak agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, nieprawidłowe zachowanie, nadpobudliwość psychoruchowa i zaburzenia uczenia się obserwowane są głównie u dzieci i młodzieży³³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych walproinianu

Monitorowanie i raportowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁴