nowotwór skóry
Nowotwór skóry to nieprawidłowy rozrost komórek skóry, który może przybierać formę łagodną lub złośliwą. Najczęstsze typy nowotworów złośliwych skóry to rak podstawnokomórkowy (BCC), rak kolczystokomórkowy (SCC) oraz czerniak złośliwy, który jest najgroźniejszym z nich.
Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworów skóry jest ekspozycja na promieniowanie UV, zarówno naturalne (słoneczne), jak i sztuczne (solaria). Inne czynniki to jasny fototyp skóry, predyspozycje genetyczne, przewlekłe stany zapalne skóry oraz ekspozycja na substancje kancerogenne.
Diagnostyka nowotworów skóry opiera się na badaniu dermatoskopowym zmian skórnych oraz biopsji wycinkowej lub wycinającej z następowym badaniem histopatologicznym. W przypadku czerniaka istotna jest również ocena głębokości naciekania (klasyfikacja Breslowa) oraz obecność owrzodzenia.
Leczenie nowotworów skóry zależy od typu histologicznego, lokalizacji, stopnia zaawansowania oraz stanu ogólnego pacjenta. Podstawową metodą pozostaje chirurgiczne wycięcie zmiany z odpowiednim marginesem tkanek zdrowych. W wybranych przypadkach stosuje się również radioterapię, krioterapię, laseroterapię, terapię fotodynamiczną, miejscowe leki cytotoksyczne oraz, w zaawansowanych przypadkach, immunoterapię lub terapię celowaną.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Leczenie
Czerniak, będący jednym z najgroźniejszych nowotworów skóry, wymaga leczenia dostosowanego do stadium zaawansowania, lokalizacji oraz stanu pacjenta. Wczesne stadia (0-II) leczy się głównie chirurgicznie poprzez szerokie wycięcie zmiany z marginesem zdrowej tkanki, a przy grubości guza ≥0,8 mm zalecana jest biopsja węzła wartowniczego. W stadium III wskazana jest limfadenektomia oraz leczenie adjuwantowe immunoterapią (pembrolizumab, niwolumab) lub terapią celowaną u pacjentów z mutacją BRAF (dabrafenib + trametynib). W zaawansowanym stadium IV podstawę stanowi immunoterapia (inhibitory PD-1, CTLA-4, LAG-3, lifileucel) oraz terapia celowana u chorych z mutacją BRAF V600E/K, stosowana w skojarzeniu inhibitorów BRAF i MEK. Radioterapia i chemioterapia pełnią rolę uzupełniającą, głównie w leczeniu paliatywnym lub w przypadku niepowodzenia innych metod. Terapia neoadjuwantowa z zastosowaniem immunoterapii jest coraz częściej badana w stadium III, wykazując obiecujące wyniki.
binimetynib, biopsja węzła wartowniczego, blizna pooperacyjna, chemioterapia, cisplatyna, czerniak, czerniak desmoplastyczny, czerniak in situ, dabrafenib, dakarbazyna, efekt abskopalny, enkorafenib, fotoprotekcja, immunoterapia, IMRT, inhibitor BRAF, inhibitor CTLA-4, inhibitor MEK, inhibitor PD-1, inhibitor punktu kontrolnego, interleukina-2, ipilimumab, komórka nowotworowa, leczenie chirurgiczne, leczenie skojarzone, leczenie uzupełniające, lek cytotoksyczny, lifileucel, limfadenektomia, mutacja genu BRAF, niwolumab, nowotwór skóry, paklitaksel, pembrolizumab, przerzut czerniaka, radioterapia, radioterapia protonowa, radioterapia stereotaktyczna, stadium zaawansowania nowotworu, szczepionka przeciwnowotworowa, szerokie wycięcie miejscowe, temozolomid, terapia adjuwantowa, terapia CAR-T, terapia celowana, terapia neoadjuwantowa, trametynib, wemurafenib, wskaźnik przeżycia, zabieg chirurgiczny - Leksykon substancji czynnych
Dakarbazyna – Wskazania do stosowania
Dakarbazyna, dostępna w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji pod nazwą handlową Detimedac, jest stosowana w leczeniu trzech głównych grup nowotworów: czerniaka złośliwego przerzutowego (monoterapia), zaawansowanej choroby Hodgkina oraz zaawansowanych mięsaków tkanek miękkich u dorosłych (w obu ostatnich jako element chemioterapii skojarzonej). Preparaty Detimedac dostępne są w dawkach 100 mg, 200 mg, 500 mg oraz 1000 mg, z różnym stężeniem po rekonstytucji i rozcieńczeniu (od 1,4 mg/ml do 10 mg/ml), co umożliwia precyzyjne dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta i schematu leczenia. Wskazania wykluczają międzybłoniaka i mięsaka Kaposiego w przypadku mięsaków tkanek miękkich. Dakarbazyna powinna być stosowana wyłącznie pod nadzorem doświadczonych onkologów, z uwzględnieniem oceny stanu klinicznego, stadium choroby oraz dostępności alternatywnych terapii, zwłaszcza w czerniaku złośliwym przerzutowym, gdzie dostępne są nowoczesne metody immunoterapii i terapie celowane.
bleomycyna, chemioterapia przeciwnowotworowa, chemioterapia skojarzona, choroba Hodgkina, czerniak złośliwy przerzutowy, dakarbazyna, doksorubicyna, efekt przeciwnowotworowy, immunoterapia, infuzja dożylna, leczenie systemowe, międzybłoniak, mięsak Kaposiego, mięsak tkanek miękkich, monoterapia, nowotwór skóry, nowotwór układu chłonnego, proszek do sporządzania roztworu, protokół wielolekowy, schemat terapeutyczny, substancja cytotoksyczna, terapia celowana molekularnie, tkanka mezenchymalna, winblastyna - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoza aktyniczna (solar keratoza) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rogowacenie słoneczne (actinic keratosis, AK) to stan przedrakowy skóry wywołany przewlekłą ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe, manifestujący się jako szorstkie, łuszczące się zmiany o średnicy <1 cm, najczęściej na odsłoniętych partiach ciała (twarz, uszy, skóra głowy, kark, szyja, przedramiona, grzbiety dłoni). Występuje głównie u osób po 40. roku życia o jasnej karnacji. Nieleczone AK mogą ulec transformacji w raka kolczystokomórkowego skóry z ryzykiem około 5-10%. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, dermoskopii oraz, w razie podejrzenia transformacji nowotworowej, biopsji. Nowoczesne metody diagnostyczne, takie jak tomografia optyczna (OCT) i mikroskopia konfokalna, umożliwiają nieinwazyjną ocenę zmian. Sygnały alarmowe wskazujące na konieczność pilnej interwencji to szybki wzrost zmiany, bolesność, krwawienie, owrzodzenie oraz pojawienie się twardego guzka.
badanie skóry, biopsja, ciekły azot, czerniak, dermatolog, dermoskopia, diklofenak, elektrokoagulacja, filtr przeciwsłoneczny, fluorouracyl, imikwimod, kortykosteroid, kriochirurgia, krioterapia, laseroterapia, łyżeczkowanie, mikroskopia konfokalna, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne, samobadanie skóry, terapia fotodynamiczna, tirbanibulin, tomografia optyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak podstawnokomórkowy – Diagnostyka i diagnoza
Rak podstawnokomórkowy (BCC) stanowi 80-90% wszystkich nowotworów skóry, z roczną częstością występowania około 3,6 miliona przypadków w USA. Diagnostyka opiera się na szczegółowym badaniu klinicznym, dermoskopii (dokładność 95-99%) oraz biopsji skóry, która jest złotym standardem potwierdzającym rozpoznanie. Charakterystyczne cechy BCC to perłowobiały lub różowy guzek z teleangiektazjami, często lokalizowany na obszarach eksponowanych na UV, takich jak twarz, głowa i szyja. Histopatologicznie BCC dzieli się na podtypy niezróżnicowane (np. guzkowy, powierzchowny, naciekający) i zróżnicowane (np. keratotyczny, gruczolakowaty), co ma kluczowe znaczenie dla wyboru terapii i oceny ryzyka nawrotu. Zaawansowane techniki obrazowania, takie jak refleksyjna mikroskopia konfokalna (RCM) i optyczna tomografia koherencyjna (OCT), wspomagają diagnostykę i monitorowanie zmian.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie kliniczne, biopsja ścinająca, biopsja skóry, biopsja sztancowa, biopsja węzłów chłonnych, biopsja wycinająca, cecha dermoskopowa, choroba Bowena, czerniak amelanotyczny, czerniak złośliwy, czynnik ryzyka, dermatofibrosarcoma protuberans, dermatopatolog, dermatoskop, dermoskopia, inwazja tkanek, klasyfikacja TNM, łuszczyca kropelkowa, margines chirurgiczny, naciekanie okołonerwowe, naczynie krwionośne, nowotwór skóry, optyczna tomografia koherencyjna, patolog, podtyp histologiczny, promieniowanie UV, rak płaskonabłonkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, raport patologiczny, refleksyjna mikroskopia konfokalna, rezonans magnetyczny, rogowacenie łojotokowe, rogowacenie słoneczne, rogowiak łojotokowy, teleangiektazja, tomografia komputerowa, węzeł chłonny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aderolio 0,5 mg
Ewerolimus, inhibitor mTOR stosowany w immunosupresji po przeszczepieniu narządów, wykazuje udowodnioną skuteczność kliniczną, jednak jego stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które wymagają ściswego monitorowania. Dane z wieloośrodkowych, randomizowanych badań klinicznych obejmujących 2497 pacjentów po przeszczepieniu nerki, 1531 po przeszczepieniu serca oraz 719 po przeszczepieniu wątroby, wskazują na częstość występowania działań niepożądanych takich jak zakażenia (≥1/10), niedokrwistość (≥1/10), hiperlipidemia (≥1/10), nowo rozpoznana cukrzyca (≥1/10), bezsenność (≥1/10), ból głowy (≥1/10), nadciśnienie tętnicze (≥1/10), kaszel (≥1/10), zaparcia (≥1/10), nudności (≥1/10), obrzęki obwodowe (≥1/10) oraz zaburzenia gojenia ran, w tym wysięk opłucnowy i osierdziowy. Profil bezpieczeństwa różni się w zależności od schematu leczenia, zwłaszcza dawki cyklosporyny, gdzie zmniejszenie dawki CNI wiązało się z mniejszą częstością działań niepożądanych. Ponadto, ewerolimus może upośledzać spermatogenezę, co jest istotne przy długotrwałej terapii, a w badaniach klinicznych u 3,1% pacjentów odnotowano rozwój nowotworów złośliwych, w tym 1,0% nowotworów skóry i 0,6% chłoniaków lub zaburzeń limfoproliferacyjnych. Zgłaszano także przypadki śródmiąższowej choroby płuc, w tym zapalenia i zwłóknienia, które w niektórych przypadkach zakończyły się zgonem, choć większość ustępowała po przerwaniu terapii i zastosowaniu glikokortykosteroidów.
Aderolio, azoospermia, chłoniak, cukrzyca, cyklosporyna w mikroemulsji, erytrodermia, ewerolimus, glikokortykosteroid, hiperlipidemia, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor mTOR, leczenie immunosupresyjne, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, niedobór żelaza, niedokrwistość, nowotwór skóry, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, oligospermia, parametry lipidowe, proteinoza pęcherzyków płucnych, przeszczep nerki, przeszczep serca, przeszczep wątroby, spermatogeneza, śródmiąższowa choroba płuc, śródmiąższowe zapalenie płuc, terapia immunosupresyjna, wysięk opłucnowy, zaburzenie gojenia, zaburzenie limfoproliferacyjne, zaburzenie spermatogenezy, zakażenie, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zakażenie wirusowe, zwłóknienie - Leksykon substancji czynnych
Kliochinol – Przeciwwskazania stosowania
Kliochinol, wykazujący działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwpasożytnicze, jest stosowany w dermatologii głównie w preparatach złożonych z kortykosteroidami, co umożliwia jednoczesne działanie przeciwzapalne i przeciwinfekcyjne. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na kliochinol oraz jodynę (w przypadku preparatu Betnovate C). Preparaty zawierające kliochinol nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 1 roku życia (Betnovate C) lub 2 lat (Lorinden C), a także w schorzeniach takich jak trądzik pospolity, trądzik różowaty, dermatitis perioralis, pieluszkowe zapalenie skóry oraz w stanach świądowych bez komponentu zapalnego, zwłaszcza w okolicach odbytu i narządów płciowych. Ponadto, preparaty te są przeciwwskazane w zakażeniach bakteryjnych (w tym gruźliczych), wirusowych (np. ospa wietrzna, opryszczka zwykła) oraz grzybiczych skóry, szczególnie wywołanych przez drożdżaki.
alergia kontaktowa, Betnovate C, dermatitis perioralis, diagnostyka różnicowa, drożdżakowate, działanie przeciwpasożytnicze, kliochinol, kortykosteroidy, Lorinden C, mieszanina chinolinowa, nowotwór skóry, opryszczka zwykła, ospa wietrzna, owrzodzenie żylakowate, pieluszkowe zapalenie skóry, prątki gruźlicy, reakcja nadwrażliwości, stan świądowy, świąd okolicy odbytu, test płatkowy, trądzik pospolity, trądzik różowaty, TRUE Test, trymestr ciąży, uogólnione zapalenie skóry, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe skóry, zapalenie skóry wokół ust - Leksykon chorób i schorzeń
Owrzodzenie żylne podudzia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Owrzodzenie żylne podudzia, będące przewlekłą raną wynikającą z niewydolności żylnej, dotyka 1-3% populacji, głównie osób starszych, i stanowi 70-80% owrzodzeń kończyn dolnych. Kluczowa jest kompleksowa ocena obejmująca wywiad, badanie rany, ocenę krążenia (w tym wskaźnik kostka-ramię ABPI w zakresie 0,8-1,2) oraz ocenę bólu i stanu odżywienia. Standardem leczenia jest kompresoterapia z kompresją 40 mmHg na wysokości kostki, stosowana od palców do kolana, wraz z odpowiednią pielęgnacją rany – utrzymaniem wilgotnego środowiska, regularnym oczyszczaniem, stosowaniem opatrunków absorbujących wysięk i ochroną skóry otaczającej ranę. Unoszenie kończyny powyżej poziomu serca oraz codzienna aktywność fizyczna wspomagają gojenie i redukcję obrzęku. Edukacja pacjenta w zakresie samoopieki, technik pielęgnacyjnych i stosowania kompresji jest niezbędna dla zapobiegania nawrotom, które występują w 60-70% przypadków, najczęściej w ciągu 3-12 miesięcy po wygojeniu.
badanie dopplerowskie, bandaż uciskowy, choroba tętnic obwodowych, ciśnienie żylne, elewacja kończyny, infekcja, kompresja, kompresoterapia, lipodermatoskleroza, martwica tkanki, mezenchymalna komórka macierzysta, mikrokrążenie, nawrót owrzodzenia, niewydolność żylna, nowotwór skóry, obrzęk, osocze bogatopłytkowe, owrzodzenie żylne, pentoksyfilina, pończocha uciskowa, posocznica, refluks żylny, terapia kompresyjna, upośledzony przepływ krwi, wskaźnik kostka-ramię, wysięk, zakrzepica żył głębokich, zapalenie żył, zastój krwi - Leksykon leków
Działania niepożądane – Mycofit 250 mg
Mykofenolan mofetylu (MMF), stosowany w dawkach 2-3 g/dobę w terapii skojarzonej z cyklosporyną i kortykosteroidami, jest kluczowym lekiem immunosupresyjnym w profilaktyce odrzutu przeszczepów narządów (nerki, wątroby, serca). Najczęstsze działania niepożądane obejmują biegunkę (do 52,6%), leukopenię (do 45,8%), zakażenia bakteryjne (do 39,9%) oraz wymioty (do 39,1%). Istotnym problemem klinicznym jest zwiększone ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym wiremii CMV (13,5%), zakażeń Candida oraz wirusem Herpes simplex, a także poważnych infekcji takich jak posocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy gruźlica. Dodatkowo obserwuje się poważne zaburzenia hematologiczne, w tym cytopenie, agranulocytozę, niedokrwistość aplastyczną i pancytopenię, które wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi. Profil działań niepożądanych u dzieci (600 mg/m² 2x/dobę) jest podobny do dorosłych, z wyższą częstością biegunek, leukopenii i zakażeń u najmłodszych pacjentów.
agranulocytoza, biegunka, chłoniak, chłoniak rzekomy, choroba limfoproliferacyjna, choroba śródmiąższowa płuc, cytopenia, czarny stolec, dysfagia, gruźlica, hiperbilirubinemia, hipogammaglobulinemia, krwawe wymioty, krwotok z przewodu pokarmowego, lek immunosupresyjny, leukocytoza, leukopenia, małopłytkowość, morfologia krwi, mykofenolan mofetylu, nefropatia BK, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność szpiku kostnego, nowotwór skóry, obrzęk naczynioruchowy, ostry zespół zapalny, owrzodzenie jamy ustnej, pancytopenia, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, samoistne poronienie, włóknienie płuc, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, wysięk opłucnowy, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybiczne, zakażenie wirusem CMV, zakażenie wirusem Herpes simplex, zakażenie wirusowe, zanik kosmków jelitowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie wątroby, zapalenie wsierdzia, zapalenie żołądka - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Detimedac 100 mg 100 mg
Dakarbazyna, dostępna w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań/infuzji pod nazwą handlową Detimedac (100 mg i 200 mg), jest cytostatykiem stosowanym w terapii przeciwnowotworowej. Wskazania obejmują leczenie przerzutowego czerniaka złośliwego jako monoterapię, zaawansowaną chorobę Hodgkina oraz zaawansowane mięsaków tkanek miękkich u dorosłych (z wyłączeniem międzybłoniaka i mięsaka Kaposiego) w ramach chemioterapii skojarzonej. Po odtworzeniu, stężenie dakarbazyny wynosi 10 mg/ml. Podawanie leku odbywa się wyłącznie dożylnie, w warunkach szpitalnych, pod ścisłym nadzorem specjalistów onkologów.
chemioterapia, chemioterapia skojarzona, chłoniak, choroba Hodgkina, choroba nowotworowa, cytostatyk, cytrynian dakarbazyny, czerniak złośliwy przerzutowy, dakarbazyna, Detimedac, infuzja dożylna, lek przeciwnowotworowy, międzybłoniak, mięsak Kaposiego, mięsak tkanek miękkich, monoterapia, nowotwór skóry, nowotwór złośliwy, przerzut odległy, roztwór do wstrzykiwań, schemat chemioterapeutyczny, terapia przeciwnowotworowa, terapia skojarzona - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołów łojowych – Zapobieganie i profilaktyka
Rak gruczołów łojowych (sebaceous carcinoma) jest rzadkim, ale potencjalnie agresywnym nowotworem skóry, którego etiologia pozostaje nie do końca poznana. Profilaktyka opiera się głównie na ochronie przed ekspozycją na promieniowanie UV, w tym stosowaniu filtrów przeciwsłonecznych o szerokim spektrum UVA/UVB z SPF 15+ na co dzień oraz SPF 30+ podczas długotrwałej ekspozycji, ograniczeniu czasu przebywania na słońcu w godzinach 10:00-16:00, noszeniu odzieży ochronnej oraz unikaniu solariów. Wczesne wykrycie jest kluczowe i obejmuje comiesięczne samobadanie skóry oraz coroczne badania dermatologiczne, szczególnie u pacjentów po leczeniu. Istotne jest także rozpoznanie zespołu Muir-Torre, związanego z predyspozycją genetyczną do tego nowotworu, co wymaga wdrożenia badań przesiewowych MMR (mismatch repair) w celu identyfikacji zespołu Lyncha/Muir-Torre i umożliwienia profilaktyki nowotworów współistniejących, np. raka jelita grubego.
badanie dermatologiczne, biopsja, dermatolog, filtr przeciwsłoneczny, metody chirurgiczne, mismatch repair, nowotwór skóry, okulary przeciwsłoneczne, profilaktyka nawrotów, promieniowanie UV, rak gruczołów łojowych, rokowanie, samobadanie skóry, SPF 30, wczesne wykrycie nowotworu, wizyty kontrolne, zespół Lyncha, zespół Muir-Torre - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Marelim
Lek Marelim (mykofenolan sodu) jest stosowany jako immunosupresant u pacjentów po przeszczepieniu narządów, jednak jego stosowanie wiąże się z istotnym ryzykiem rozwoju chłoniaków, nowotworów skóry oraz zakażeń oportunistycznych, w tym nefropatii wywołanej wirusem BK i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związaną z wirusem JC. Ze względu na cytostatyczne działanie na limfocyty B i T, u pacjentów leczonych Marelimem może wystąpić ciężki przebieg zakażenia COVID-19. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia immunoglobulin, szczególnie w przypadku nawracających infekcji, oraz kontrolę morfologii krwi z uwzględnieniem neutropenii (granulocyty obojętnochłonne < 1,5 x 10³/µl) i niedokrwistości, z częstotliwością badań: raz w tygodniu w pierwszym miesiącu, dwa razy w miesiącu w drugim i trzecim miesiącu oraz raz w miesiącu od czwartego miesiąca do końca pierwszego roku leczenia.
azatiopryna, bazyliksymab, chłoniak, cyklosporyna, globulina antylimfocytarna, hipogammaglobulinemia, immunoglobulina, krwawienie, kwas mykofenolowy, leczenie immunosupresyjne, limfocyty, mykofenolan mofetylu, mykofenolan sodu, nefropatia BK, neutropenia, niedokrwistość, nowotwór skóry, owrzodzenie, perforacja, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rozstrzenie oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, szczepionka żywa atenuowana, takrolimus, wirus JC, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wybiórcza aplazja układu czerwonokrwinkowego, zakażenie oportunistyczne - Leksykon substancji czynnych
Dziurawiec zwyczajny – Działania niepożądane
Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych, takich jak Krople żołądkowe forte, Krople żołądkowe T oraz maści i żel Traumeel S. Jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, w tym zaburzeń ze strony układu nerwowego (bóle głowy o nieznanej częstości), zaburzeń psychicznych (uczucie niepokoju, częstość nieznana) oraz rzadkiej tachykardii (1/10 000 do <1/1000). Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego obejmują nudności, skurcze brzucha i zgagę, z możliwością zaostrzenia refluksu żołądkowo-przełykowego. Charakterystycznym działaniem niepożądanym jest fotosensytyzacja, szczególnie u osób o jasnej karnacji, prowadząca do oparzeń słonecznych i ryzyka przedwczesnego starzenia skóry oraz nowotworów. Preparaty miejscowe mogą wywoływać miejscowe reakcje alergiczne, takie jak zapalenie skóry, zaczerwienienie, obrzęk i świąd.
ból głowy, dziurawiec zwyczajny, fotosensytyzacja, hiperycyna, krople żołądkowe, nowotwór skóry, nudności, obrzęk, oparzenie słoneczne, produkt leczniczy, promieniowanie ultrafioletowe, reakcja alergiczna skórna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, skurcze brzucha, świąd, tachykardia, Traumeel, uczucie niepokoju, zaburzenia psychiczne, zaburzenia układu nerwowego, zaburzenia żołądka i jelit, zaczerwienienie skóry, zapalenie skóry, zgaga, zmęczenie - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Alacare
Alacare to plaster leczniczy zawierający 8 mg kwasu 5-aminolewulinowego (2 mg/cm²), stosowany w terapii fotodynamicznej, który wymaga ścisłego przestrzegania zaleceń dotyczących bezpieczeństwa. Przeciwwskazania obejmują kobiety w ciąży (chyba że jest to bezwzględnie konieczne), pacjentów z bardzo grubymi, czerwonymi, złuszczającymi się zmianami rogowacenia słonecznego oraz osoby o ciemnobrązowej lub czarnej skórze (typ V lub VI w skali Fitzpatricka) z powodu braku danych klinicznych. Po zabiegu należy unikać ekspozycji na światło słoneczne przez około 48 godzin, a terapia powinna być prowadzona przez wykwalifikowany personel medyczny. Występowanie stanów zapalnych skóry, infekcji, łuszczycy, egzemy, nowotworów skóry czy tatuaży w miejscu aplikacji może wpływać na skuteczność i ocenę terapii, jednak brak jest doświadczeń klinicznych w tych sytuacjach.
chinolon, działanie fotoalergiczne, działanie fototoksyczne, dziurawiec zwyczajny, egzema, fenotiazyna, gryzeofulwina, infekcja bakteryjna, kwas 5-aminolewulinowy, lek przeciwgrzybiczy, lek tiazydowy, łuszczyca, nowotwór skóry, pochodna sulfonylomocznika, promieniowanie ultrafioletowe, reakcja fototoksyczna, reakcja fotouczulająca, rogowacenie słoneczne, skala Fitzpatricka, sulfonamid, terapia fotodynamiczna, tetracyklina, zakażenie miejscowe, zapalenie skóry - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Laticort 0,1% 1 mg/ml
Przedkliniczne dane dotyczące hydrokortyzonu 17-maślanu, opierające się częściowo na badaniach innych kortykosteroidów o podobnej strukturze chemicznej, wskazują na niski potencjał mutagenny tego związku. Testy mutagenności flutykazonu propionianu, obejmujące m.in. test Ames’a na Escherichia coli, test konwersji genów na Saccharomyces cerevisiae, test na komórkach jajnika chomika chińskiego, badania na limfocytach ludzkich in vitro oraz test mikrojąderkowy na myszach, nie wykazały działania mutagennego ani klastogennego. Podobnie, badania na bakteriach Salmonella typhimurium dla hydrokortyzonu i prednizolonu potwierdziły brak działania mutagennego. W preparacie Laticort 0,1% zawierającym hydrokortyzon maślan, dostępne dane sugerują bezpieczeństwo stosowania z uwagi na niskie ryzyko mutagenności.
działanie klastogenowe, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, flutykazon propionian, hydrokortyzon, hydrokortyzon 17-maślan, hydrokortyzon maślan, komórki jajnika chomika chińskiego, konwersja genów, kortykosteroid, limfocyty ludzkie, mutacja genowa, nowotwór skóry, prednizolon, test Amesa, test mikrojąderkowy, uszkodzenie chromosomów - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dailiport 1 mg
Ocena działań niepożądanych takrolimusu stanowi wyzwanie kliniczne ze względu na nakładanie się symptomów choroby podstawowej oraz stosowanie terapii skojarzonej. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥10%) obejmują drżenie, zaburzenia czynności nerek, hiperglikemię, cukrzycę, hiperkaliemię, zakażenia oportunistyczne (m.in. CMV, wirus BK, PML związane z wirusem JC), nadciśnienie tętnicze oraz bezsenność. Immunosupresja indukowana takrolimusem zwiększa ryzyko onkogenezy, w tym nowotworów skóry i zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z EBV. Reakcje alergiczne i rzekomoanafilaktyczne, choć rzadsze, mogą stanowić zagrożenie życia. Częstość działań niepożądanych klasyfikowana jest zgodnie z wytycznymi regulacyjnymi, a objawy uszeregowane według nasilenia, co umożliwia priorytetyzację ryzyka klinicznego.
artralgia, bezsenność, biegunka, cholestaza, cukrzyca, CYP3A, Dailiport, drżenie, enzym wątrobowy, funkcja wątroby, hepatotoksyczność, hiperglikemia, hiperkaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, interakcja lekowa, kardiotoksyczność, kreatynina, leukocytoza, leukopenia, małopłytkowość, mielosupresja, nadciśnienie tętnicze, nefropatia BK, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, niedokrwistość, nowotwór skóry, nudność, okno terapeutyczne, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja alergiczna, reakcja rzekomoanafilaktyczna, śródmiąższowa choroba płuc, stężenie takrolimusu, takrolimus, wirus JC, wymioty, zaburzenie czynności nerek, zakażenie, zakażenie oportunistyczne, zakażenie wirusem cytomegalii - Leksykon substancji czynnych
Neomycyna siarczan – Przeciwwskazania stosowania
Neomycyna siarczan, aminoglikozydowy antybiotyk stosowany miejscowo, występuje m.in. w maści Flucinar N (5 mg neomycyny siarczanu na 1 g maści) w połączeniu z glikokortykosteroidem fluocynolonu acetonidem. Przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na neomycynę, inne aminoglikozydy, fluocynolon oraz substancje pomocnicze (glikol propylenowy, lanolina). Preparaty te są niewskazane w zakażeniach wirusowych (np. ospa wietrzna), grzybiczych, gruźlicy skóry oraz w schorzeniach takich jak trądzik zwykły i różowaty, dermatitis perioralis, zapalenia i owrzodzenia żylakowe. Nie należy ich stosować na rozległe uszkodzenia skóry, oparzenia, owrzodzenia oraz u dzieci poniżej 2. roku życia ze względu na ryzyko zwiększonego wchłaniania i działań niepożądanych. W ciąży preparaty te są przeciwwskazane w I trymestrze z uwagi na ryzyko teratogenne.
antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, dermatitis perioralis, fluocynolonu acetonid, glikokortykosteroid, gruźlica skóry, kontaktowe zapalenie skóry, nadwrażliwość na substancje, nefrotoksyczność, neomycyna siarczan, nowotwór skóry, ototoksyczność, owrzodzenie żylakowe, pieluszkowe zapalenie skóry, reakcja alergiczna, rozstęp, superinfekcja, teleangiektazja, trądzik różowaty, trądzik zwykły, zaburzenie funkcji nerek, zakażenie grzybicze, zakażenie skóry, zakażenie wirusowe, zapalenie skóry dookoła ust - Leksykon chorób i schorzeń
Rogowacenie łojotokowe – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Brodawki łojotokowe (seborrheic keratosis) to najczęstsze łagodne nowotwory skóry, występujące głównie u osób w średnim i starszym wieku, charakteryzujące się doskonałą prognozą i brakiem potencjału złośliwego. Leczenie tych zmian jest skuteczne i bezpieczne, przynosząc dobre efekty kosmetyczne i funkcjonalne przy minimalnych działaniach niepożądanych. Wskaźniki nawrotów nie są jednoznacznie określone, jednak w przypadku nawrotów zaleca się wykonanie biopsji w celu wykluczenia transformacji złośliwej. Szczególną uwagę należy zwrócić na brodawki łojotokowe spojówki, gdzie dane są ograniczone, a obserwacje kliniczne wskazują na zmienność przebiegu. W diagnostyce różnicowej istotne jest rozpoznanie zmian o nietypowym wyglądzie, które mogą imitować brodawki łojotokowe, zwłaszcza u pacjentów z dużą liczbą zmian lub ekspozycją na promieniowanie UV.
badanie fizykalne, biopsja, brodawka łojotokowa, dermatolog, diagnostyka różnicowa, efekt kosmetyczny, łagodny nowotwór skóry, nowotwór skóry, nowotwór wewnętrzny, nowotwór złośliwy, objaw Leser-Trélat, potencjał złośliwy, promieniowanie ultrafioletowe, przebieg kliniczny, rak skóry, wskaźnik nawrotu, zmiana złośliwa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Izotziaja
Żel Izotziaja zawierający 0,5 mg/g izotretynoiny wymaga ścisłego przestrzegania środków ostrożności podczas aplikacji, aby uniknąć kontaktu z oczami, błonami śluzowymi, ustami oraz uszkodzoną lub podrażnioną skórą. Preparat nie powinien gromadzić się w fałdach skóry, szczególnie na szyi i wokół skrzydełek nosa. Ze względu na potencjalne interakcje retinoidów z promieniowaniem UV, konieczne jest stosowanie kompleksowej ochrony przeciwsłonecznej, w tym preparatów z filtrami UV oraz odzieży ochronnej. Izotziaja jest przeciwwskazana u pacjentów z historią nabłoniaka skórnego oraz niezalecana przy oparzeniach słonecznych. Należy unikać ekspozycji na sztuczne źródła promieniowania UV, takie jak lampy kwarcowe czy solaria.
błona śluzowa, butylohydroksytoluen, ekspozycja na światło słoneczne, filtr UV, izotretynoina, kontaktowe zapalenie skóry, lampa kwarcowa, nowotwór skóry, odzież ochronna, oparzenie słoneczne, podrażnienie oczu, podrażnienie skóry, promieniowanie słoneczne, promieniowanie ultrafioletowe, retinoid, solarium, tretynoina - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Laticort 0,1% 1 mg/g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa hydrokortyzonu 17-maślanu, substancji czynnej produktu Laticort 0,1%, nie obejmowały bezpośrednich testów mutagenności, jednak dane z badań innych kortykosteroidów o podobnej strukturze, takich jak flutykazon propionian, wskazują na brak potencjału genotoksycznego. Testy mutagenności, w tym test Ames’a na Escherichia coli, test konwersji genów na Saccharomyces cerevisiae, test na komórkach jajnika chomika chińskiego, badania na limfocytach ludzkich in vitro oraz test mikrojąderkowy na myszach, wykazały wyniki negatywne. Ponadto, badania na bakteriach Salmonella typhimurium dla hydrokortyzonu i prednizolonu również nie potwierdziły działania mutagennego.
działanie klastogenowe, działanie rakotwórcze, Escherichia coli, flutykazon propionian, hydrokortyzon, hydrokortyzon 17-maślan, hydrokortyzon maślan, komórki jajnika chomika chińskiego, konwersja genów, kortykosteroid, limfocyty ludzkie in vitro, miejscowe stosowanie kortykosteroidów, nowotwór skóry, parametry płodności, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, prednizolon, rak skóry, Saccharomyces cerevisiae, Salmonella typhimurium, test Amesa, test mikrojąderkowy, test mutagenności - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Diagnostyka i diagnoza
Czerniak, stanowiący około 1% nowotworów skóry, jest odpowiedzialny za większość zgonów z powodu nowotworów skórnych, z prognozowanymi w USA na 2025 rok 104 960 nowymi przypadkami i 8 430 zgonami. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym z wykorzystaniem kryteriów ABCDE oraz dermatoskopii, mikroskopii konfokalnej, OCT i fotografii całego ciała. Biopsja wycinająca pozostaje złotym standardem, umożliwiając ocenę grubości Breslowa, kluczowego czynnika prognostycznego. W diagnostyce uzupełniającej stosuje się testy molekularne, takie jak DermTech Melanoma (negatywna wartość predykcyjna >99%), panele ekspresji genów oraz badania mutacji BRAF, NRAS i KIT, co pozwala na precyzyjne określenie charakterystyki guza i planowanie terapii celowanej. Histopatologia ocenia także owrzodzenie, wskaźnik mitotyczny, naciekanie naczyń i obecność nacieku limfocytarnego, co wpływa na klasyfikację TNM i rokowanie.
analiza histopatologiczna, badanie kliniczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja nacinająca, biopsja ścinająca, biopsja stemplowa, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycinająca, czerniak, czerniak amelanotyczny, czerniak desmoplastyczny, dehydrogenaza mleczanowa, dermatoskopia, diagnostyka obrazowa, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, grubość Breslowa, immunoterapia, inhibitor BRAF, limfadenektomia, mikroskopia konfokalna refleksyjna, mutacja BRAF, naciek limfocytarny, naciekanie naczyń limfatycznych, nowotwór skóry, objaw brzydkiego kaczątka, optyczna tomografia koherencyjna, owrzodzenie, panel ekspresji genów, porównawcza hybrydyzacja genomowa, poziom Clarka, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie UV, rezonans magnetyczny, test DermTech Melanoma, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, wskaźnik mitotyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak skóry – Epidemiologia
Czerniak skóry stanowi około 1,7% wszystkich nowotworów na świecie i jest piątym najczęściej diagnozowanym nowotworem w USA, gdzie w 2025 roku przewiduje się 104 960 nowych przypadków i 8 430 zgonów. Zachorowalność rośnie szczególnie w krajach rozwiniętych o jasnej karnacji, z najwyższymi wskaźnikami w Australii (do 56/100 000 u mężczyzn) i Nowej Zelandii. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie UV, jasną karnację, immunosupresję, wywiad rodzinny oraz liczne znamiona. W USA 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi 94%, ale w stadium IV spada do około 30%. Wzrost zachorowalności jest częściowo związany z lepszą diagnostyką i zgłaszalnością, a śmiertelność w wielu krajach rozwiniętych stabilizuje się lub spada, m.in. dzięki nowym terapiom molekularnym i immunoterapii.
badanie asocjacyjne całego genomu, badanie przesiewowe, choroba wrodzona, cyfrowa dermoskopia, czerniak skóry, diagnostyka medyczna, ekspozycja na słońce, ekspozycja na światło słoneczne, fotografia całego ciała, immunosupresja, jasna karnacja, keratynocyt, krem przeciwsłoneczny, nieczerniakowy nowotwór skóry, nowotwór skóry, oparzenie słoneczne, otyłość, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rak z komórek Merkla, sekwencjonowanie całego genomu, ultrasonografia, zmiana skórna, znamię skórne - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Maxicortan 10 mg/g
Maxicortan krem zawiera 10 mg/g hydrokortyzonu octanu, będącego glikokortykosteroidem o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i obkurczającym naczynia. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na hydrokortyzon lub składniki pomocnicze (np. alkohol cetylowy, stearylowy, glikol propylenowy, parabeny). Nie należy stosować Maxicortanu w przypadku infekcji skórnych bakteryjnych, wirusowych (w tym opryszczki, półpaśca) i grzybiczych, zwłaszcza grzybicy układowej, ze względu na ryzyko zaostrzenia i rozsiewu zakażenia. Ponadto, preparat jest przeciwwskazany w dermatozach takich jak trądzik zwykły i różowaty, dermatitis perioralis oraz zmiany gruźlicze skóry, gdzie może pogarszać stan kliniczny. Nie stosuje się go także na skórę z atrofią, nowotworami, otwartymi ranami oraz na skórę twarzy, ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych miejscowych, takich jak teleangiektazje czy atrofia.
acne vulgaris, atrofia skóry, brodawka wirusowa, dermatitis perioralis, dermatoza, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, efekt z odbicia, glikokortykosteroid, gruźlica skóry, grzybica układowa, hydrokortyzon octan, jaskra, maceracja, nadwrażliwość, nowotwór skóry, obkurczanie naczyń krwionośnych, opatrunek okluzyjny, półpasiec, rosacea, stan przednowotworowy skóry, tachyfilaksja, teleangiektazja, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, trądzik zwykły, wirus opryszczki, zaćma, zakażenie skórne, zapalenie skóry wokół ust - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Polcortolon TC (23,12 mg + 0,58 mg)/g
Produkt leczniczy Polcortolon TC w postaci aerozolu na skórę zawiera tetracyklinę chlorowodorek (23,12 mg/g) oraz triamcynolon acetonid (0,58 mg/g), łącząc działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Ze względu na obecność glikokortykosteroidu, preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku oraz w przypadku zakażeń wirusowych, grzybiczych i gruźliczych skóry, gdzie immunosupresyjne działanie triamcynolonu może nasilać infekcję lub maskować jej objawy. Ponadto, stosowanie Polcortolonu TC jest niewskazane w chorobach skóry takich jak trądzik zwykły, trądzik różowaty i zapalenie okołoustne, ze względu na ryzyko nasilenia zmian lub utrudnienia diagnostyki.
acetonid triamcynolonu, acne vulgaris, antybiotyk tetracyklinowy, chlorowodorek tetracykliny, dermatitis perioralis, dermatoza, diagnostyka różnicowa, drożdżyca, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, glikokortykosteroid, gruźlica skóry, immunosupresja miejscowa, infekcja skórna, nadwrażliwość na składniki, nowotwór skóry, objaw alergiczny, reakcja nadwrażliwości, rosacea, stan przednowotworowy, steroid, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie oportunistyczne, zakażenie skóry, zakażenie wirusowe skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Rak z komórek merkla – Objawy
Rak z komórek Merkla (MCC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór skóry, rozwijający się z komórek Merkla w naskórku. Charakteryzuje się szybkim wzrostem, wczesnym zajęciem regionalnych węzłów chłonnych (30-37% przypadków przy diagnozie) oraz wysokim ryzykiem przerzutów odległych (6-12%), najczęściej do płuc, wątroby, kości i mózgu. Typowy guz MCC to twardy, kopułowaty, lśniący lub perłowy guzek o średnicy około 1,7 cm, zabarwiony na różowo, czerwono lub fioletowo, zwykle bezbolesny i szybko rosnący. Diagnostyka kliniczna opiera się m.in. na kryteriach AEIOU (Asymptomatic, Expanding rapidly, Immunosuppressed, Older than 50 years, UV-exposed site), z których co najmniej trzy cechy występują u 90% pacjentów. Lokalizacje predylekcyjne to obszary eksponowane na UV, zwłaszcza twarz, głowa, szyja i kończyny górne, z różnicami w zależności od fototypu skóry i wieku pacjenta.
biopsja węzła wartowniczego, czerniak, inwazja tkanek, komórka Merkla, naskórek, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót regionalny, nowotwór skóry, obniżona odporność, PET-CT, promieniowanie UV, przerzut, przerzut do mózgu, przerzut do płuc, przerzut do wątroby, przerzut do węzła chłonnego, przerzut odległy, rak kolczystokomórkowy, rak z komórek Merkla, tkanka tłuszczowa podskórna, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, wirus polioma komórek Merkla, złamanie kości - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Laticort 0,1% 1 mg/g
Przedkliniczne dane dotyczące hydrokortyzonu 17-maślanu w kremie Laticort 0,1% nie obejmują bezpośrednich badań mutagenności tej substancji. Jednak na podstawie badań innych kortykosteroidów o podobnej strukturze chemicznej, takich jak flutykazonu propionian, stwierdzono brak działania mutagennego w testach Ames’a na Escherichia coli, testach na drożdżach Saccharomyces cerevisiae, komórkach jajnika chomika chińskiego oraz limfocytach ludzkich in vitro. Dodatkowo, brak działania klastogennego potwierdzono w teście mikrojąderkowym na myszach. Podobnie, badania na bakteriach Salmonella typhimurium dla hydrokortyzonu i prednizolonu nie wykazały potencjału mutagennego. W odniesieniu do działania rakotwórczego, nie ma wystarczających danych wskazujących na zwiększone ryzyko nowotworów skóry po miejscowym stosowaniu hydrokortyzonu maślanu.
działanie klastogenowe, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, Escherichia coli, flutykazon propionian, hydrokortyzon 17-maślan, hydrokortyzon maślan, komórki jajnika chomika chińskiego, konwersja genów, kortykosteroid, limfocyt ludzki, nowotwór skóry, prednizolon, rak skóry, Saccharomyces cerevisiae, Salmonella typhimurium, test Amesa, test mikrojąderkowy, wpływ na płodność - Leksykon substancji czynnych
Hyperforyna – Działania niepożądane
Hyperforyna, będąca kluczowym składnikiem aktywnym wyciągów z ziela dziurawca (Hypericum perforatum L.), występuje w preparatach leczniczych takich jak Depremin 612 mg oraz Hyperis, gdzie zawartość hyperforyny w jednej tabletce powlekanej nie przekracza 36,72 mg. Stosowanie tych preparatów wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, w tym zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi (nudności, wymioty, biegunka, dyskomfort, niestrawność), alergicznymi reakcjami skórnymi (wysypka, świąd, pokrzywka, obrzęk) oraz objawami neuropsychiatrycznymi, takimi jak zmęczenie i niepokój. Szczególną uwagę należy zwrócić na fotouczulające działanie hyperforyny, które u pacjentów, zwłaszcza o jasnej karnacji, może prowadzić do nasilonych reakcji skórnych przypominających oparzenia słoneczne, a w skrajnych przypadkach do uszkodzeń skóry drugiego stopnia. Częstotliwość występowania tych działań niepożądanych pozostaje nieokreślona, co podkreśla konieczność monitorowania bezpieczeństwa terapii.
alergiczna reakcja skórna, anafilaksja, biegunka, charakterystyka produktu leczniczego, ciężka reakcja nadwrażliwości, dyskomfort w jamie brzusznej, działanie niepożądane, fotouczulenie, hyperforyna, niestrawność, nowotwór skóry, nudności, objawy neuropsychiatryczne, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, odwodnienie, oparzenie słoneczne, personel medyczny, pokrzywka, poparzenie słoneczne, promieniowanie UV, reakcja fotouczulająca, schorzenie układu pokarmowego, świąd, terapia psychotropowa, wymioty, wysypka, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zaburzenie psychiczne, ziele dziurawca - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór – Epidemiologia
Epidemiologia nowotworów zajmuje się analizą rozkładu i czynników ryzyka nowotworów w populacjach, co jest kluczowe dla kontroli zdrowia publicznego. W USA nowotwory stanowią drugą przyczynę zgonów, odpowiadając za 25% zgonów w 2008 roku, z rakiem płuc jako najczęstszą przyczyną (30%). Najczęściej diagnozowanymi nowotworami były rak prostaty u mężczyzn i rak piersi u kobiet (po około 25% nowych przypadków). Przewiduje się, że w 2025 roku w USA zostanie zdiagnozowanych 84 870 nowych przypadków raka pęcherza moczowego, z 17 420 zgonami. W krajach uprzemysłowionych 90% nowotworów pęcherza to raki urotelialne. Nadzór epidemiologiczny, realizowany m.in. przez programy SEER i NPCR, umożliwia systematyczne gromadzenie i analizę danych o zapadalności, leczeniu i przeżywalności, co pozwala na monitorowanie trendów, ocenę skuteczności interwencji oraz identyfikację nierówności zdrowotnych. Rejestry nowotworów, takie jak Cancer Surveillance System i Los Angeles County Cancer Surveillance Program, dostarczają wysokiej jakości danych, z zachowaniem standardów kompletności powyżej 98% dla złośliwych guzów pierwotnych.
badanie genetyczne, badanie przesiewowe, chemioterapia, czerniak, czynnik rakotwórczy, czynnik zakaźny, elektroniczna karta zdrowia, etiologia nowotworu, guz pierwotny, lata życia skorygowane o niepełnosprawność, nadzór aktywny, nadzór epidemiologiczny, nowotwór, nowotwór skóry, poradnictwo genetyczne, promieniowanie ultrafioletowe, przeżywalność, radioterapia, rak pęcherza moczowego, rak piersi, rak płuc, rak prostaty, rak urotelialny, rejestr nowotworów, śmiertelność, stopień zaawansowania choroby, sztuczna inteligencja, uczenie maszynowe, wczesne wykrywanie, wskaźnik masy ciała - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel włosowa – Objawy
Torbiel włosowa (pilonidal sinus) to przewlekłe schorzenie lokalizujące się najczęściej w okolicy krzyżowo-guzicznej, charakteryzujące się obecnością wgłębienia lub kanału w skórze, który może zawierać włosy i ulegać infekcji. Początkowo może przebiegać bezobjawowo, manifestując się jedynie małym otworem w skórze lub przezroczystą wydzieliną. W fazie zakażenia pojawia się silny ból, obrzęk, zaczerwienienie, tkliwość, ropień oraz wydzielina ropna lub krwisto-ropna o nieprzyjemnym zapachu. Objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka powyżej 38°C, dreszcze i osłabienie, występują rzadko i wskazują na ciężki przebieg zakażenia. Przewlekła postać torbieli cechuje się nawracającymi epizodami bólu, obrzęku, drenażem wydzieliny oraz tworzeniem licznych kanałów zatokowych o długości 2-5 cm, co komplikuje leczenie i zwiększa ryzyko nawrotów (15-50%).
absces, infekcja, kość ogonowa, mieszki włosowe, nowotwór skóry, obrzęk tkanek, okolica krzyżowo-guziczna, osteomyelitis, pilonidal sinus, podwyższona temperatura ciała, przewlekła torbiel włosowa, ropień, sinus, torbiel włosowa, tunel podskórny, włóknienie tkanek, wydzielina krwista, wydzielina ropna, zapalenie kości, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki łojotokowe (lub polipy skórne, acrochordony) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Brodawki łojotokowe (acrochordony) to łagodne, miękkie zmiany skórne na cienkiej szypule, występujące u około 50% dorosłych, szczególnie po 50. roku życia. Lokalizują się głównie w miejscach narażonych na tarcie, takich jak szyja, pachy, pachwiny, powieki i okolice pod piersiami. Histologicznie składają się z rdzenia włókien i przewodów, komórek nerwowych, tłuszczowych oraz naskórka. Czynniki predysponujące obejmują tarcie, otyłość, ciążę, insulinooporność, cukrzycę oraz predyspozycje genetyczne. Brodawki są zwykle bezobjawowe, ale mogą ulegać podrażnieniom, krwawieniu, bólowi lub zakażeniom, zwłaszcza w miejscach narażonych na urazy mechaniczne. Liczne brodawki mogą wskazywać na zaburzenia metaboliczne, co uzasadnia badania przesiewowe w kierunku insulinooporności u pacjentów z wieloma zmianami.
badanie przesiewowe, biopsja, dermatolog, edukacja pacjenta, ekscyzja chirurgiczna, elektrokauteryzacja, fałd skórny, gojenie rany, higiena skóry, ibuprofen, insulinooporność, kontrola masy ciała, krioterapia, lek przeciwbólowy, ligacja, maść antybiotykowa, nowotwór skóry, objaw infekcji, opatrunek, opieka pielęgniarska, podrażnienie skóry, strupek, wyciek ropny, znieczulenie miejscowe - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Epidemiologia
Polymorphous light eruption (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się świądzącą wysypką w miejscach eksponowanych na promieniowanie UV, pojawiającą się w ciągu kilku godzin do dni po ekspozycji i utrzymującą się przez kilka dni. Częstość występowania PMLE wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w krajach skandynawskich (~22%), umiarkowaną w Europie Zachodniej i Środkowej (10-20%) oraz najniższą w strefach tropikalnych, takich jak Singapur i Chiny (0,65-1%). W Indiach częstość waha się od 0,56% do 13,5%, z wyższą zapadalnością na terenach wyżej położonych. PMLE jest chorobą sezonową, najczęściej manifestującą się w okresie wiosenno-letnim, szczególnie po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po zimie. Średni wiek zachorowania to około 23 lata, z przewagą kobiet (2-3 razy częściej niż mężczyźni) oraz osób o jasnym fototypie skóry (I-III wg Fitzpatricka), choć choroba występuje także u osób o ciemniejszej karnacji, gdzie zmiany mają często charakter grudkowy lub liszajowaty.
ekspozycja słoneczna, fotodermatoza idiopatyczna, fototerapia, fototyp skóry, grudki skórne, immunosupresja, karnacja, klasyfikacja Fitzpatricka, nadzór epidemiologiczny, nadzór immunologiczny, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, PMLE, polymorphous light eruption, predyspozycja genetyczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, remisja, wysypka wielopostaciowa na światło, zmienność sezonowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Oxsoralen 10 mg
Lek Oxsoralen (metoksalen, 8-Methoxypsoralen) w dawce 10 mg w kapsułkach miękkich posiada liczne bezwzględne przeciwwskazania, które muszą być ściśle przestrzegane. Nie powinien być stosowany u pacjentów z nadwrażliwością na metoksalen, psoraleny lub składniki pomocnicze, w tym sorbitol. Przeciwwskazany jest u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby i nerek ze względu na ryzyko kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych. Oxsoralen jest również przeciwwskazany u pacjentów z chorobami charakteryzującymi się nadwrażliwością na promieniowanie UV, takimi jak porfirie (skórna późna, mieszana, erytropoetyczna), kseroderma pigmentowa, fotodermatozy wielopostaciowe oraz toczeń rumieniowaty, który może ulec zaostrzeniu pod wpływem terapii. Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z albinizmem, a także u osób z historią czerniaka złośliwego, raka płaskokomórkowego skóry lub innych nowotworów skóry ze względu na ryzyko indukcji lub progresji zmian nowotworowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także bezsoczewkowość (afakia) oraz stosowanie jednoczesne z cytostatykami lub radioterapią jonizującą.
afakia, albinizm, cytostatyk, czerniak złośliwy, fotodermatoza wielopostaciowa, fotosensytyzacja, jaskra, metoksalen, nadwrażliwość, niewydolność wątroby i nerek, nowotwór skóry, porfiria erytropoetyczna, porfiria mieszana, porfiria skórna późna, psoralen, radioterapia, rak płaskokomórkowy skóry, reakcja fototoksyczna, sorbitol, terapia PUVA, toczeń rumieniowaty, xeroderma pigmentosum, zaćma - Leksykon chorób i schorzeń
Oparzenie słoneczne – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Oparzenia słoneczne (erythema) są wynikiem nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, prowadząc do ostrej reakcji zapalnej skóry, która zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni do tygodnia. Cięższe przypadki mogą wymagać hospitalizacji, uzupełnienia płynów i analgezji parenteralnej. Mimo że oparzenia dotyczą początkowo naskórka, mogą przejść w głębsze uszkodzenia wymagające specjalistycznej interwencji. Uszkodzenie DNA w komórkach skóry jest trwałe, co powoduje zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów skóry, zwłaszcza czerniaka, który jest najbardziej śmiertelną formą raka skóry. Ekspozycja na UV przyspiesza starzenie się skóry i jest silnym predyktorem raka, szczególnie przy powtarzających się oparzeniach w młodym wieku.
centrum leczenia oparzeń, czerniak, ekspozycja na słońce, erythema, gen supresorowy, naskórek, nieczerniakowy rak skóry, nowotwór skóry, ocena ryzyka, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, przedwczesne starzenie skóry, przedział ufności, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reakcja skórna, ryzyko czerniaka, starzenie skóry, uszkodzenie DNA, uzupełnienie płynów, współczynnik ryzyka - Leksykon chorób i schorzeń
Wrzody i karbunkuły – Etiologia i przyczyny
Wrzody (furunkuły) i karbunkuły to głębokie zakażenia skóry, najczęściej wywołane przez Staphylococcus aureus, w tym szczepy metycylinooporne (MRSA), które stanowią wyzwanie terapeutyczne ze względu na oporność na antybiotyki. Furunkuł definiuje się jako zakażenie pojedynczego mieszka włosowego, natomiast karbunkuł to skupisko połączonych wrzodów, prowadzące do rozległego, głębokiego stanu zapalnego z obecnością ropy. Czynniki predysponujące obejmują m.in. cukrzycę, zaburzenia odporności, choroby skóry (egzema, łuszczyca), nosicielstwo S. aureus, otyłość, niedożywienie oraz stosowanie leków immunosupresyjnych i przewlekłą sterydoterapię. Nawracające wrzody (furunkuloza) mogą wskazywać na obecność szczepu PVL S. aureus, co zwiększa ryzyko powikłań. Diagnostyka powinna obejmować badania mikrobiologiczne z określeniem lekowrażliwości, zwłaszcza w przypadku nawracających lub opornych zakażeń.
bakteria beztlenowa, cukrzyca, egzema, furunkuloza, gronkowiec złocisty, hidradenitis suppurativa, karbunkuł, lek immunosupresyjny, łuszczyca, MRSA, niedożywienie, nosicielstwo gronkowca, nowotwór skóry, ropień, ropień podskórny, ropny guzek, sepsa, stan zapalny, sterydoterapia, torbiel skórna, trądzik, wrzód, wrzód i karbunkuł, zaburzenie odporności, zakażenie mieszka włosowego, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie tkanki łącznej, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Myfortic
Produkt leczniczy Myfortic, zawierający mykofenolan sodu, stosowany w terapii immunosupresyjnej, wiąże się z istotnym ryzykiem rozwoju chłoniaków, nowotworów skóry oraz zakażeń oportunistycznych, w tym nefropatii związanej z wirusem BK i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) z wirusem JC. Ze względu na cytostatyczne działanie na limfocyty B i T, pacjenci mogą doświadczać ciężkiego przebiegu COVID-19. Konieczne jest monitorowanie morfologii krwi (np. neutropenia z ANC < 1,5 x 10³/μl), stężenia immunoglobulin oraz objawów zakażeń, a także unikanie ekspozycji na promieniowanie UV i stosowanie wysokich filtrów przeciwsłonecznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko hipogammaglobulinemii, rozstrzeni oskrzeli, śródmiąższowych chorób płuc oraz reaktywacji wirusów HBV i HCV. W przypadku nieprawidłowości hematologicznych lub nawracających zakażeń, może być konieczne przerwanie terapii lub zmiana leczenia.
bazyliksymab, bezwzględna liczba granulocytów obojętnochłonnych, chłoniak, cholestyramina, dehydrogenaza inozynomonofosforanu, działanie cytostatyczne, hipogammaglobulinemia, inhibitor IMPDH, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, limfocyt, mykofenolan sodu, nefropatia BK, neutropenia, niedobór fosforybozylotransferazy hipoksantynowo-guaninowej, niedokrwistość, nieprawidłowy obraz krwi, nowotwór skóry, nowotwór złośliwy, odrzucanie przeszczepu, perforacja przewodu pokarmowego, posocznica, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rozstrzeń oskrzeli, samoistne poronienie, śródmiąższowa choroba płuc, takrolimus, terapia immunosupresyjna, wada wrodzona, węgiel aktywowany, wirus JC, wirusowe zapalenie wątroby, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie oportunistyczne, zapalenie wątroby typu B, zapalenie wątroby typu C, zespół Kelly-Seegmillera, zespół Lesch-Nyhana, żywa atenuowana szczepionka