Działania niepożądane leku Mycofit

Mykofenolan mofetylu (MMF), substancja czynna leku Mycofit, jest ważnym lekiem immunosupresyjnym stosowanym w schematach zapobiegających odrzucaniu przeszczepów. Jednak jak każdy lek immunosupresyjny, może powodować szereg działań niepożądanych, które wymagają uwagi klinicznej. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem mykofenolanu mofetylu.¹

Profil bezpieczeństwa

Najczęstsze i najcięższe działania niepożądane obserwowane przy podawaniu mykofenolanu mofetylu w skojarzeniu z cyklosporyną i kortykosteroidami to: biegunka (występująca u nawet 52,6% pacjentów), leukopenia (do 45,8%), zakażenia bakteryjne (do 39,9%) oraz wymioty (do 39,1%). Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększoną częstość występowania niektórych zakażeń u pacjentów leczonych MMF.²

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane zgłaszane w badaniach klinicznych oraz po wprowadzeniu leku do obrotu są klasyfikowane według układu narządów MedDRA oraz częstości występowania. Kategorie częstości są definiowane jako:

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)

³

Z uwagi na zróżnicowaną częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych w zależności od rodzaju przeszczepu, dane na temat częstości przedstawiono oddzielnie dla pacjentów po przeszczepieniu nerki, wątroby i serca.⁴

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zakażenia i nowotwory

Podwyższone ryzyko zakażeń to jedno z najbardziej istotnych klinicznie działań niepożądanych związanych z immunosupresją. U wszystkich pacjentów leczonych lekami immunosupresyjnymi, w tym mykofenolanem mofetylu, istnieje zwiększone ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Niektóre z tych zakażeń mogą prowadzić do zgonu.⁵

Najcięższe zakażenia obserwowane u pacjentów to:

• Posocznica
• Zapalenie otrzewnej
• Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Zapalenie wsierdzia
• Gruźlica
• Atypowe zakażenia prątkowe

⁶

Wśród najczęstszych infekcji oportunistycznych obserwowanych podczas co najmniej rocznej obserwacji pacjentów po przeszczepieniu narządów (nerki, serca, wątroby) otrzymujących mykofenolan mofetylu (2-3 g/dobę) w połączeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi wymienić należy:

• Zakażenia skóry i śluzówek wywołane przez Candida
• Wiremię i objawowe zakażenie wirusem CMV (13,5% pacjentów)
• Zakażenie wirusem Herpes simplex

⁷

U pacjentów leczonych mykofenolanem mofetylu zgłaszano także przypadki:

• Nefropatii związanej z wirusem BK
• Postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związanej z wirusem JC

⁸

Zwiększone ryzyko nowotworów występuje u pacjentów leczonych immunosupresyjnie, w tym mykofenolanem mofetylu w terapii skojarzonej. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększone ryzyko chłoniaków i nowotworów skóry. Trzyletnie dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania leku u chorych po przeszczepieniu nerki lub serca nie wykazały nieoczekiwanych zmian w częstości występowania nowotworów w porównaniu z wynikami jednorocznych obserwacji.⁹

Zaburzenia hematologiczne

Do istotnych zaburzeń krwi i układu chłonnego związanych ze stosowaniem mykofenolanu mofetylu należą:

• Cytopenie – w tym leukopenia, niedokrwistość, małopłytkowość i pancytopenia
• Agranulocytoza i neutropenia – wymagające regularnego monitorowania
• Niedokrwistość aplastyczna i niewydolność szpiku kostnego – niektóre przypadki zakończyły się zgonem
• Wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa (PRCA)
• Nieprawidłowa morfologia neutrofilów – w tym nabyta anomalia Pelgera-Hueta

¹⁰

Zaburzenia hematologiczne mogą prowadzić do zwiększonego ryzyka zakażeń i krwawień, dlatego konieczne jest regularne monitorowanie morfologii krwi u pacjentów przyjmujących mykofenolan mofetylu.¹¹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są:

• Biegunka
• Nudności
• Wymioty

¹²

Do najpoważniejszych zaburzeń żołądkowo-jelitowych należą:

• Owrzodzenia jamy ustnej, przełyku, żołądka, dwunastnicy i jelit
• Krwotoki z przewodu pokarmowego
• Krwawe wymioty
• Czarne stolce
• Krwotoczne postacie zapalenia żołądka i okrężnicy

¹³

W badaniach endoskopowych u pacjentów z biegunką związaną ze stosowaniem mykofenolanu mofetylu wykryto pojedyncze przypadki zaniku kosmków jelitowych.¹⁴

Inne istotne działania niepożądane

Reakcje nadwrażliwości – zgłaszano przypadki obrzęku naczynioruchowego i reakcji anafilaktycznych.¹⁵

Zaburzenia w ciąży – odnotowano przypadki samoistnych poronień, głównie w pierwszym trymestrze ciąży, u pacjentek stosujących mykofenolan mofetylu.¹⁶

Wady wrodzone – po wprowadzeniu leku do obrotu, zgłaszano przypadki wad wrodzonych u dzieci pacjentek stosujących mykofenolan mofetylu w połączeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi.¹⁷

Zaburzenia układu oddechowego – zgłaszano pojedyncze przypadki choroby śródmiąższowej płuc i włóknienia płuc u pacjentów leczonych mykofenolanem mofetylu w połączeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi. Niektóre z tych przypadków kończyły się zgonem. Odnotowano również przypadki rozstrzeni płuc zarówno u dzieci, jak i dorosłych.¹⁸

Hipogammaglobulinemia – raportowano przypadki obniżonego poziomu gammaglobulin u pacjentów przyjmujących mykofenolan mofetylu w połączeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi.¹⁹

Ostry zespół zapalny – po wprowadzeniu leku do obrotu opisywano ostry zespół zapalny związany z hamowaniem syntezy puryn de novo, będący paradoksalną reakcją prozapalną związaną ze stosowaniem mykofenolanu mofetylu oraz kwasu mykofenolowego. Charakteryzuje się on gorączką, bólem stawów, zapaleniem stawów, bólem mięśni oraz podwyższeniem markerów stanu zapalnego. Opublikowane opisy przypadków wskazują na szybką poprawę po odstawieniu leku.²⁰

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

W badaniu klinicznym z udziałem 92 pacjentów pediatrycznych w wieku 2-18 lat, którym podawano mykofenolan mofetylu w dawce 600 mg/m² dwa razy na dobę, profil działań niepożądanych był zasadniczo podobny do obserwowanego u dorosłych otrzymujących 1 g leku dwa razy na dobę. Jednakże niektóre działania niepożądane występowały częściej w populacji pediatrycznej, szczególnie u dzieci poniżej 6 roku życia:²¹

• Biegunka
• Posocznica
• Leukopenia
• Niedokrwistość
• Zakażenia

²²

Pacjenci w podeszłym wieku

Pacjenci w wieku ≥ 65 lat zazwyczaj są narażeni na podwyższone ryzyko działań niepożądanych związanych z immunosupresją. U osób w podeszłym wieku otrzymujących mykofenolan mofetylu w ramach skojarzonego leczenia immunosupresyjnego może występować zwiększone ryzyko:²³

• Niektórych zakażeń (w tym zakażeń cytomegalowirusem)
• Krwawień z przewodu pokarmowego
• Obrzęku płuc

²⁴

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych związanych ze stosowaniem mykofenolanu mofetylu, istotne jest regularny monitoring pacjentów, szczególnie w zakresie:

• Morfologii krwi – ze względu na ryzyko cytopenii
• Funkcji wątroby – ze względu na możliwe hepatotoksyczne działanie leku
• Objawów zakażeń – ze względu na zwiększone ryzyko infekcji
• Objawów ze strony przewodu pokarmowego – ze względu na ryzyko krwawień i owrzodzeń

²⁵

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu ważne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁶

Wszelkie podejrzenia działań niepożądanych można również zgłaszać do podmiotu odpowiedzialnego.²⁷