efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Omsal 0,4 mg kapsułki o przedłużonym uwalnianiu 0,4 mg
Tamsulosyna chlorowodorek, substancja czynna leku Omsal 0,4 mg, charakteryzuje się niemal całkowitą biodostępnością po podaniu doustnym, z liniową kinetyką wchłaniania i maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym około 6 godzin po dawce podanej po posiłku. W stanie stacjonarnym, osiąganym do 5. dnia terapii, Cmax jest o około 2/3 wyższe niż po pojedynczej dawce. Lek wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (~99%) oraz stosunkowo małą objętość dystrybucji (~0,2 l/kg), co wskazuje na ograniczoną dystrybucję do tkanek obwodowych. Metabolizm tamsulosyny zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymów CYP3A4 i CYP2D6, a większość leku pozostaje w osoczu w formie niezmienionej. Inhibitory tych enzymów mogą zwiększać ekspozycję na lek, co ma istotne znaczenie kliniczne.
biodostępność doustna, Cmax, CYP2D6, cytochrom CYP, dostępność biologiczna, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja organizmu, enzymy mikrosomalne wątroby, faza eliminacji, inhibicja CYP3A4, izoenzym CYP3A4, kinetyka wchłaniania, objętość dystrybucji, okres półtrwania, Omsal, parametry farmakokinetyczne, stan stacjonarny, stężenie maksymalne w osoczu, substancja czynna, tamsulosyna chlorowodorek, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, związek macierzysty - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Loperamide Aurovitas 2 mg
Loperamid chlorowodorek w dawce 2 mg charakteryzuje się efektywnym wchłanianiem jelitowym, jednak jego biodostępność ogólnoustrojowa jest bardzo niska i wynosi około 0,3%, co wynika z intensywnego efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Substancja wykazuje wysokie powinowactwo do ściany jelita, szczególnie do receptorów w warstwie mięśni podłużnych przewodu pokarmowego, co warunkuje jego miejscowe działanie przeciwbiegunkowe. W osoczu loperamid wiąże się w około 95% z białkami, głównie albuminami, a jego metabolizm zachodzi głównie w wątrobie poprzez oksydacyjną N-demetylację katalizowaną przez enzymy CYP3A4 i CYP2C8. Loperamid jest również substratem glikoproteiny P, co może wpływać na jego transport i interakcje lekowe.
albuminy osoczowe, biodostępność ogólnoustrojowa, CYP2C8, CYP3A4, cytochrom P450, dystrybucja tkankowa, dystrybucja w przewodzie pokarmowym, działanie przeciwbiegunkowe, efekt pierwszego przejścia, glikoproteina p, interakcja lekowa, loperamidu chlorowodorek, okres półtrwania, oksydacyjna N-demetylacja, parametry farmakokinetyczne, wchłanianie jelitowe, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rosutrox 10 mg
Rozuwastatyna, jako inhibitor reduktazy HMG-CoA, charakteryzuje się farmakokinetyką obejmującą szybkie osiągnięcie maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) po około 5 godzinach oraz bezwzględną biodostępnością na poziomie około 20%, co wskazuje na istotny efekt pierwszego przejścia. Lek wykazuje znaczną dystrybucję tkankową (objętość dystrybucji około 134 l) oraz wysokie wiązanie z białkami osocza (~90%, głównie albuminami). Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (~10%), głównie przez izoenzym CYP2C9, z mniejszym udziałem CYP2C19, CYP3A4 i CYP2D6, a jej metabolity N-demetylowane zachowują około 50% aktywności farmakologicznej. Eliminacja odbywa się głównie przez przewód pokarmowy (~90% w postaci niezmienionej) oraz w mniejszym stopniu przez nerki (~10%, z czego 5% w formie niezmienionej). Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi około 19 godzin, a średni klirens osoczowy około 50 l/h, co umożliwia stosowanie leku w dawkowaniu raz na dobę bez ryzyka kumulacji.
białko transportujące BCRP, białko transportujące OATP1B1, biotransformacja, cholesterol LDL, ciężka niewydolność nerek, CYP2C9, cytochrom P450, dyslipidemia, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja ustrojowa, eliminacja leku, genotyp ABCG2, genotyp SLCO1B1, hepatocyt, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, liniowość farmakokinetyki, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pacjent dializowany, pochodna laktonowa, pochodna N-demetylowana, pole pod krzywą, polimorfizm genetyczny, profil farmakokinetyczny, skala Child-Pugh, stężenie w osoczu, transporter OATP-C, wiązanie z białkami osocza, wychwyt wątrobowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Alerzina 10 mg
Alerzina, zawierająca 10 mg cetyryzyny dichlorowodorku w formie tabletek powlekanych, charakteryzuje się specyficznym profilem farmakokinetycznym. Maksymalne stężenie leku w osoczu (Cmax) wynosi około 300 ng/ml i osiągane jest po 1,0 ± 0,5 godziny od podania. Lek wykazuje liniową kinetykę w zakresie dawek 5-60 mg, a okres półtrwania (t1/2) wynosi około 10 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Biodostępność cetyryzyny jest niezależna od formy farmaceutycznej i obecności pokarmu, choć pokarm może spowalniać szybkość wchłaniania. Substancja jest w 93 ± 0,3% wiązana z białkami osocza, nie ulega istotnemu metabolizmowi wątrobowemu i jest głównie wydalana przez nerki w postaci niezmienionej (około 66% dawki). U pacjentów starszych obserwuje się wydłużenie t1/2 o 50% i zmniejszenie klirensu o 40%, co wiąże się z fizjologicznym pogorszeniem funkcji nerek.
białko osocza, biodostępność cetyryzyny, cetyryzyna dichlorowodorek, choroba miąższu wątroby, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka cetyryzyny, hemodializa, kinetyka liniowa, klirens kreatyniny, klirens leku, marskość żółciowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą, stężenie maksymalne, tabletka powlekana, warfaryna, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zastój żółci - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atostat 40 mg
Atorwastatyna, substancja czynna leku Atostat, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym z Tmax wynoszącym 1-2 godziny oraz wysoką biodostępnością tabletek powlekanych na poziomie 95-99% względem roztworu doustnego. Całkowita biodostępność substancji czynnej wynosi około 12%, a aktywność hamująca reduktazę HMG-CoA osiąga około 30%, co wynika z efektu pierwszego przejścia i usuwania leku w przewodzie pokarmowym. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~381 l) i silne (>98%) wiązanie z białkami osocza. Metabolizm odbywa się głównie przez izoenzym CYP3A4, prowadząc do powstania aktywnych metabolitów (orto- i para-hydroksylowych), które odpowiadają za około 70% całkowitej aktywności farmakologicznej. Okres półtrwania atorwastatyny wynosi około 14 godzin, natomiast działanie hamujące reduktazę utrzymuje się 20-30 godzin, co jest efektem aktywności metabolitów. Eliminacja następuje głównie z żółcią, a wątrobowo-jelitowa recyrkulacja jest minimalna.
atorwastatyna, cytochrom P450 3A4, działanie hipolipemizujące, efekt pierwszego przejścia, efekt terapeutyczny, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, parametr farmakokinetyczny, polimorfizm SLCO1B1, przewlekłe poalkoholowe uszkodzenie wątroby, rabdomioliza, recyrkulacja wątrobowo-jelitowa, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, stężenie LDL-C, stężenie maksymalne w osoczu, transporter OATP1B1 - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Migea 200 mg
Kwas tolfenamowy, substancja czynna preparatu Migea 200 mg, charakteryzuje się szybką i niemal całkowitą absorpcją z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po około 1–1,5 godziny od podania doustnego. Biodostępność leku wynosi około 85%, co jest efektem ograniczonego efektu pierwszego przejścia wątrobowego (około 15% dawki). Spożycie posiłku wysokotłuszczowego zwiększa Cmax o około 44% oraz pole pod krzywą stężenia (AUC) o 11%, co może mieć znaczenie kliniczne w kontekście dawkowania. Kwas tolfenamowy wykazuje bardzo wysoki stopień wiązania z białkami osocza (99%), co wpływa na jego farmakokinetykę oraz potencjalne interakcje lekowe. Okres półtrwania w osoczu wynosi około 2 godziny, co determinuje częstotliwość podawania leku w praktyce klinicznej.
biodostępność, biotransformacja wątrobowa, efekt pierwszego przejścia, efekt terapeutyczny, eliminacja leku, glukuronid, krążenie wątrobowo-jelitowe, kwas tolfenamowy, maksymalne stężenie w osoczu, okres półtrwania, ostry napad migreny, pole pod krzywą stężenia, sprzęganie z kwasem glukuronowym, stężenie osoczowe, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vasilip 20 mg
Symwastatyna, substancja czynna leku Vasilip, jest podawana w formie nieaktywnego laktonu, który w wątrobie ulega hydrolizie do aktywnego beta-hydroksykwasu, silnego inhibitora reduktazy HMG-CoA. Po podaniu doustnym symwastatyna charakteryzuje się dobrym wchłanianiem, jednak biodostępność aktywnego metabolitu w krążeniu ogólnym wynosi mniej niż 5%. Maksymalne stężenie aktywnego inhibitora osiągane jest w ciągu 1-2 godzin, a proces wchłaniania nie jest zależny od przyjmowania posiłków. Lek wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (>95%) oraz nie kumuluje się przy wielokrotnym dawkowaniu. Metabolizm symwastatyny odbywa się głównie przez enzym CYP3A4, co ma istotne znaczenie kliniczne ze względu na potencjalne interakcje lekowe. Eliminacja zachodzi głównie drogą jelitową (około 60% dawki) oraz nerkową (około 13% dawki) w ciągu 96 godzin, a okres półtrwania aktywnego metabolitu wynosi średnio 1,9 godziny po podaniu dożylnym.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Lamisil 250 mg
Terbinafina, substancja czynna preparatu Lamisil, charakteryzuje się dobrą absorpcją (>70%) z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 1,3 µg/ml po pojedynczej dawce 250 mg w czasie około 1,5 godziny (Tmax). W stanie stacjonarnym, osiąganym po około 28 dniach terapii, Cmax wzrasta o około 25%, a pole pod krzywą stężenia (AUC) zwiększa się 2,3-krotnie. Bezwzględna biodostępność wynosi około 50%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Terbinafina wykazuje bardzo wysokie wiązanie z białkami osocza (99%) oraz lipofilność, co umożliwia jej akumulację w warstwie rogowej naskórka, mieszka włosowego, włosach oraz płytce paznokciowej, co jest kluczowe w leczeniu powierzchownych infekcji grzybiczych, w tym onychomikozy i grzybicy owłosionej skóry głowy.
AUC, biodostępność, biotransformacja leku, cytochrom P450, działanie przeciwgrzybicze, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka leku, gruczoł łojowy, grzybica owłosionej skóry głowy, klirens kreatyniny, klirens leku, maksymalne stężenie w osoczu, mieszek włosowy, okres półtrwania leku, onychomikoza, płytka paznokciowa, stan stacjonarny, terbinafina, warstwa rogowa naskórka, wiązanie z białkami osocza, wydzielanie łoju, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Symlosin SR 0,4 mg
Symlosin SR zawiera 0,4 mg tamsulosyny chlorowodorku w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, charakteryzujący się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Wchłanianie jest istotnie zmniejszone przy podaniu po posiłku, dlatego zaleca się stałe podawanie leku po śniadaniu, co pozwala utrzymać stabilne stężenia terapeutyczne. Tamsulosyna wykazuje kinetykę liniową, z maksymalnym stężeniem (Cmax) osiąganym około 6 godzin po dawce jednorazowej podanej po obfitym posiłku. Stan stacjonarny osiągany jest po 5 dniach stosowania wielokrotnego, przy czym Cmax wzrasta o około 66% w porównaniu do dawki pojedynczej. Wysokie (>99%) wiązanie z białkami osocza oraz niewielka objętość dystrybucji (~0,2 l/kg mc.) wskazują na ograniczoną dystrybucję do tkanek i dominację leku w przestrzeni naczyniowej.
białka osocza, dostępność biologiczna, efekt pierwszego przejścia, enzymy mikrosomalne wątroby, faza eliminacji, kinetyka liniowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, tamsulosyna, tamsulosyny chlorowodorek, właściwości farmakokinetyczne, wydalanie nerkowe, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vagifem 10 mcg
Vagifem zawiera 10 mikrogramów estradiolu półwodnego w formie dopochwowej, co umożliwia pominięcie efektu pierwszego przejścia wątrobowego, charakterystycznego dla innych dróg podania. W badaniu farmakokinetycznym u kobiet po menopauzie (wiek 60-70 lat, średnio 65,4 lat) wykazano proporcjonalny wzrost AUC(0-24) estradiolu (E2) po podaniu dawki 10 i 25 mikrogramów, z wartościami AUC(0-24) dla 10 mikrogramów wynoszącymi 225,35 pg·h/ml w dniu 1 oraz 157,47 pg·h/ml w dniu 14. Średnie stężenia Cśr(0-24) E2 mieściły się w zakresie fizjologicznym dla kobiet pomenopauzalnych, a brak kumulacji leku potwierdzono na podstawie wartości z dni 82 i 83 (AUC 44,95 i 111,41 pg·h/ml, odpowiednio). Metabolity estronu (E1) i siarczanu estronu (E1S) nie wykazywały kumulacji, co wskazuje na stabilny profil farmakokinetyczny podczas stosowania podtrzymującego (dwa razy w tygodniu).
albumina, białko osocza, efekt pierwszego przejścia, estradiol, estradiol półwodny, estriol, estrogen, estrogen egzogenny, estrogen endogenny, estron, globulina wiążąca hormony płciowe, glukuronid, leczenie podtrzymujące, okres pomenopauzalny, podanie dopochwowe, reakcja sprzęgania, siarczan, siarczan estronu, tabletka dopochwowa, wchłanianie ogólnoustrojowe, wchłanianie przez skórę, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, związek nieskoniugowany - Leksykon leków
Skład i postać leku – Submena 100 mcg
Submena to preparat zawierający fentanyl w formie cytrynianu mikronizowanego, dostępny w dawkach 100, 200, 400 oraz 800 mikrogramów fentanylu, odpowiadających odpowiednio 157, 314, 628 i 1257 mikrogramom cytrynianu fentanylu. Tabletki podjęzykowe różnią się kształtem i wymiarami (od 6 mm okrągłych do 10 x 6 mm kapsułek), co ułatwia identyfikację dawki i zwiększa bezpieczeństwo stosowania. Substancje pomocnicze, takie jak mannitol, celuloza mikrokrystaliczna, krzemionka koloidalna bezwodna, kroskarmeloza sodowa oraz magnezu stearynian, wspierają stabilność, rozpad i właściwości farmaceutyczne tabletek. Podjęzykowa droga podania umożliwia szybkie wchłanianie fentanylu, omijając efekt pierwszego przejścia wątrobowego, co jest kluczowe w leczeniu bólu przebijającego.
blister jednodawkowy, ból przebijający, celuloza mikrokrystaliczna, cytrynian fentanylu, efekt pierwszego przejścia, fentanyl, kroskarmeloza sodowa, krzemionka koloidalna, lek przeciwbólowy, mannitol, niezgodność farmaceutyczna, śluzówka jamy ustnej, stearynian magnezu, substancja czynna, substancja pomocnicza, tabletka podjęzykowa, układ wrotny wątroby