efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Sery – Właściwości farmakokinetyczne
Seryna jest kluczowym aminokwasem obecnym w preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Aminoplasmal Paed 10%, Multimel N6-900E, Olimel Peri N4E oraz SmofKabiven extra Nitrogen, gdzie jej stężenia są dostosowane do specyficznych potrzeb metabolicznych pacjentów, w tym populacji pediatrycznej i dorosłych. Podawanie seryny dożylnie zapewnia 100% biodostępność, omijając efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, co umożliwia bezpośredni wzrost stężenia aminokwasu w krążeniu ogólnoustrojowym. Farmakokinetyka seryny w żywieniu pozajelitowym jest zbliżona do tej z diety, jednak różni się drogą podania i może być modyfikowana przez obecność innych składników mieszaniny, takich jak emulsje tłuszczowe o różnym klirensie (np. olej z oliwek, triglicerydy MCT, olej rybi). Seryna pełni istotne funkcje fizjologiczne, uczestnicząc w syntezie białek oraz jako prekursor związków biologicznie czynnych, a jej transport przez łożysko jest kluczowy dla rozwoju płodu.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atorvastatin Krka 20 mg
Atorvastatin Krka, zawierający atorwastatynę wapniową w dawkach 10 mg, 20 mg i 40 mg, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z osiągnięciem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin po podaniu doustnym. Biodostępność tabletek powlekanych wynosi 95-99%, jednak całkowita biodostępność substancji czynnej to około 12%, a biodostępność aktywności hamującej reduktazę HMG-CoA około 30%, co wynika z efektu pierwszego przejścia i usuwania leku w przewodzie pokarmowym. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~381 l) i silne wiązanie z białkami osocza (≥98%). Metabolizm odbywa się głównie przez CYP3A4, prowadząc do powstania aktywnych metabolitów orto- i parahydroksylowych, które odpowiadają za około 70% całkowitej aktywności hamującej enzym. Okres półtrwania atorwastatyny wynosi około 14 godzin, natomiast okres półtrwania działania farmakologicznego to 20-30 godzin, co jest efektem obecności aktywnych metabolitów. Eliminacja następuje głównie przez wydalanie z żółcią, bez istotnej recyrkulacji wątrobowo-jelitowej.
alkoholowe uszkodzenie wątroby, atorwastatyna wapniowa, białko oporności raka piersi, białko oporności wielolekowej, cholesterol całkowity, cytochrom P450 3A4, efekt pierwszego przejścia, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, klirens, pole pod krzywą stężenia leku, polipeptydy transportujące aniony organiczne, pompy efluksowe, rabdomioliza, recyrkulacja wątrobowo-jelitowa, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, skala Tannera, stężenie maksymalne w osoczu, transporter OATP1B1, transportery błonowe, wychwyt wątrobowy - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Lenzetto 1,53 mg/dawkę
Preparat Lenzetto, aerozol przezskórny zawierający 1,53 mg estradiolu (90 μl roztworu, odpowiadający 1,58 mg estradiolu półwodnego), stosowany w hormonalnej terapii zastępczej, nie posiada dedykowanych badań klinicznych oceniających wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jako system przezskórny minimalizuje efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, co potencjalnie redukuje ryzyko działań ogólnoustrojowych w porównaniu z preparatami doustnymi. Preparat zawiera również 65,47 mg etanolu na dawkę, jednak ilość ta jest niewielka i przy prawidłowym stosowaniu nie powinna wpływać na funkcje psychomotoryczne. Mimo to, lekarz powinien poinformować pacjentkę o obecności alkoholu, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu innych leków mogących wchodzić w interakcje z etanolem.
aerozol przezskórny, dawkowanie leku, działanie niepożądane, efekt pierwszego przejścia, estradiol, estradiol półwodny, estrogeny, etanol, funkcje poznawcze, hormonalna terapia zastępcza, interakcje lekowe, Lenzetto, preparat doustny, profil farmakokinetyczny, sprawność psychomotoryczna, zaburzenia widzenia, zawroty głowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Romazic 40 mg
Rozuwastatyna, substancja czynna leku Romazic, charakteryzuje się farmakokinetyką o liniowym profilu, z biodostępnością około 20% i czasem do osiągnięcia maksymalnego stężenia (Cmax) około 5 godzin po podaniu doustnym. Lek wykazuje rozległą dystrybucję (objętość dystrybucji ~134 l) i silne wiązanie z białkami osocza (~90%, głównie albuminy). Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (~10%), głównie przez izoenzym CYP2C9, z mniejszym udziałem CYP2C19, CYP3A4 i CYP2D6. Metabolity N-demetylowane zachowują około 50% aktywności, natomiast pochodne laktonowe są klinicznie nieaktywne. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 19 godzin, a klirens osoczowy około 50 l/h. Eliminacja odbywa się głównie z kałem (~90%), a około 5% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Parametry farmakokinetyczne pozostają stabilne przy wielokrotnym podawaniu, bez kumulacji leku.
białko BCRP, białko transportujące OATP1B1, biodostępność bezwzględna, cholesterol LDL, cytochrom P450, dyslipidemia, efekt pierwszego przejścia, enzym CYP2C19, enzym CYP2C9, enzym CYP3A4, farmakokinetyka pediatryczna, hepatocyty, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, klirens kreatyniny, objętość dystrybucji, pochodne laktonowe, pole pod krzywą stężenie-czas, polimorfizm genetyczny, reduktaza HMG-CoA, rozuwastatyna, skala Child-Pugh, stężenie maksymalne w osoczu, stężenie w osoczu, transporter OATP-C - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Telmizek 40 mg
Telmisartan, substancja czynna leku Telmizek, charakteryzuje się specyficznym profilem farmakokinetycznym z biodostępnością bezwzględną około 50%, która ulega zmniejszeniu o 6-19% pod wpływem pokarmu w zależności od dawki (40 mg i 160 mg). Lek wykazuje nieliniowość farmakokinetyczną, gdzie Cmax i AUC rosną nieproporcjonalnie przy dawkach powyżej 40 mg. Telmisartan wiąże się silnie z białkami osocza (>99,5%), głównie albuminami i kwaśną alfa-1-glikoproteiną, co wpływa na jego dystrybucję (Vdss ~500 l) oraz ogranicza usuwanie podczas hemodializy. Metabolizm zachodzi głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym, a metabolity są farmakologicznie nieaktywne. Okres półtrwania przekracza 20 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę, a eliminacja odbywa się głównie z kałem, z wydalaniem nerkowym <1% dawki. Całkowity klirens osoczowy wynosi około 1000 ml/min, co jest wysoką wartością w stosunku do przepływu wątrobowego (~1500 ml/min).
albumina, alfa-1-glikoproteina, AUC, biodostępność, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka nieliniowa, glukuronidy, hemodializa, kinetyka wykładnicza, klirens osoczowy, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, sprzęganie z kwasem glukuronowym, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, szybkie wchłanianie, telmisartan, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Skład i postać leku – Bunondol 0,4 mg
Bunondol to preparat zawierający buprenorfinę w postaci chlorowodorku, dostępny w tabletkach podjęzykowych o dawkach 0,2 mg i 0,4 mg. Każda tabletka zawiera odpowiednio 0,2 mg lub 0,4 mg substancji czynnej oraz laktozę jednowodną (57,6 mg lub 115,2 mg), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy. Tabletki mają kształt okrągły, są obustronnie płaskie ze ściętym obrzeżem, co ułatwia aplikację podjęzykową. Substancje pomocnicze to m.in. skrobia kukurydziana, powidon K-25 oraz magnezu stearynian. Preparat dostępny jest w opakowaniach: fiolki z oranżowego szkła (60 tabletek dla dawki 0,2 mg i 30 tabletek dla dawki 0,4 mg) oraz blistry Aluminium/PVC/PVDC (odpowiednio 60 i 30 tabletek). Produkt należy przechowywać w temperaturze poniżej 25°C, chronić przed wilgocią i światłem, z zachowaniem standardowych środków ostrożności, a okres ważności wynosi 3 lata niezależnie od opakowania.
biodostępność leku, buprenorfina, chlorowodorek buprenorfiny, działanie przeciwbólowe, efekt pierwszego przejścia, laktoza jednowodna, masa tabletkowa, naczynia krwionośne, nietolerancja laktozy, podanie podjęzykowe, powidon, skrobia kukurydziana, stearynian magnezu, substancja poślizgowa, substancja wiążąca, substancja wypełniająca, tabletka podjęzykowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olfen 75 (37,5 mg + 10 mg)/ml
Diklofenak sodowy zawarty w preparacie Olfen 75 (75 mg) wykazuje szybkie i liniowe wchłanianie po podaniu domięśniowym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 2,558 ± 0,968 µg/ml w ciągu 20 minut. Biodostępność diklofenaku jest dwukrotnie wyższa po podaniu domięśniowym w porównaniu do podania doustnego lub doodbytniczego, co wynika z ominięcia efektu pierwszego przejścia przez wątrobę. Substancja wykazuje bardzo wysokie wiązanie z białkami osocza (99,7%), głównie albuminami, oraz objętość dystrybucji w zakresie 0,12-0,17 l/kg. Diklofenak przenika do płynu maziowego, gdzie stężenie utrzymuje się na wyższym poziomie niż w osoczu przez około 12 godzin, z okresem półtrwania w płynie maziowym wynoszącym 3-6 godzin. Metabolizm leku odbywa się głównie przez hydroksylację i metoksylację, prowadząc do powstania kilku pochodnych fenolowych, z których tylko dwa wykazują słabszą aktywność farmakologiczną niż diklofenak macierzysty.
biodostępność diklofenaku, biotransformacja, diklofenak sodowy, efekt pierwszego przejścia, glukuronizacja, hydroksylacja, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, lidokainy chlorowodorek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn maziowy stawów, podanie domięśniowe, przewlekłe zapalenie wątroby, roztwór do wstrzykiwań, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, wydalanie z żółcią, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Atorvastatin Teva Pharmaceuticals Polska 40 mg
Atorwastatyna, substancja czynna leku Atorvox, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 1-2 godzin. Biodostępność tabletek powlekanych wynosi 95-99% względem roztworu doustnego, jednak całkowita biodostępność leku jest około 12% z powodu efektu pierwszego przejścia w błonie śluzowej przewodu pokarmowego i wątrobie. Ogólnoustrojowa aktywność hamująca reduktazę HMG-CoA wynosi około 30%, co jest wyższe niż biodostępność leku, dzięki aktywnym metabolitom powstającym w wyniku metabolizmu przez cytochrom P-450 3A4. Objętość dystrybucji atorwastatyny wynosi około 381 litrów, a wiązanie z białkami osocza jest bardzo silne (≥98%). Metabolity orto- i parahydroksylowe wykazują podobną aktywność farmakologiczną jak lek macierzysty, odpowiadając za około 70% całkowitej aktywności hamującej HMG-CoA w krążeniu. Okres półtrwania leku wynosi około 14 godzin, natomiast okres działania hamującego reduktazę HMG-CoA jest dłuższy i wynosi 20-30 godzin, co wynika z aktywności metabolitów. Eliminacja następuje głównie z żółcią, bez istotnej wątrobowo-jelitowej recyrkulacji.
atorwastatyna, AUC, białko oporności raka piersi, biodostępność atorwastatyny, cytochrom P-450 3A4, działanie hipolipemizujące, efekt pierwszego przejścia, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, klirens atorwastatyny, klirens żółciowy, niewydolność nerek, o-hydroksyatorwastatyna, OATP1B1, OATP1B3, P-glikoproteina, pochodne hydroksylowe, pole pod krzywą stężenia, polimorfizm genu SLCO1B1, polipeptydy transportujące aniony organiczne, pompa efluksowa, rabdomioliza, recyrkulacja wątrobowo-jelitowa, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, skalowanie allometryczne, stężenie w osoczu, transporter wątrobowy, uszkodzenie wątroby poalkoholowe, właściwości farmakokinetyczne - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Transtec 70 mcg/h 70 mcg/h (40 mg)
Transtec, dostępny w formie systemu transdermalnego, jest wskazany do leczenia przewlekłego bólu o średnim i dużym nasileniu, szczególnie w przebiegu chorób nowotworowych oraz innych schorzeń, które nie reagują na leczenie nieopioidowymi środkami przeciwbólowymi. Produkt nie jest przeznaczony do terapii bólu ostrego. Dostępny jest w trzech dawkach: 35 μg/h (20 mg buprenorfiny, plaster 25 cm²), 52,5 μg/h (30 mg, plaster 37,5 cm²) oraz 70 μg/h (40 mg, plaster 50 cm²), z czasem działania wynoszącym 96 godzin. Wybór dawki powinien być dostosowany do intensywności bólu oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta na opioidy.
ból nienowotworowy, ból nowotworowy, ból o dużym nasileniu, ból ostry, ból przewlekły, buprenorfina, dysfagia, efekt pierwszego przejścia, lek przeciwbólowy nieopioidowy, plaster leczniczy, podanie transdermalne, silny opioid, słaby opioid, stężenie terapeutyczne leku, system transdermalny, Transtec