efekt pierwszego przejścia
Efekt pierwszego przejścia (ang. first-pass effect lub presystemic metabolism) to zjawisko metaboliczne polegające na biotransformacji leku podczas jego pierwszego przepływu przez wątrobę, zanim dotrze do krążenia ogólnoustrojowego. Jest to kluczowy proces farmakokinetyczny wpływający na biodostępność substancji leczniczych podawanych drogą doustną.
W trakcie efektu pierwszego przejścia lek wchłonięty z przewodu pokarmowego transportowany jest żyłą wrotną do wątroby, gdzie podlega intensywnym procesom metabolicznym, głównie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450. W wyniku tego zjawiska stężenie aktywnej formy leku we krwi może zostać znacząco zredukowane, co wpływa na skuteczność terapeutyczną.
Dla niektórych substancji leczniczych efekt pierwszego przejścia jest tak znaczny, że ich biodostępność przy podaniu doustnym wynosi zaledwie kilka procent dawki. W takich przypadkach konieczne jest stosowanie alternatywnych dróg podania (podjęzykowej, przezskórnej, dożylnej), które pozwalają ominąć metabolizm wątrobowy, lub zwiększenie dawki doustnej w celu osiągnięcia terapeutycznego stężenia leku w krwi.
Nasilenie efektu pierwszego przejścia zależy nie tylko od właściwości fizykochemicznych leku, ale również od czynników indywidualnych pacjenta, takich jak funkcja wątroby, interakcje lekowe czy polimorfizmy genetyczne enzymów metabolizujących. Uwzględnienie tego zjawiska jest niezbędne przy ustalaniu schematów dawkowania leków oraz przy projektowaniu nowych form farmaceutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Acebutolol Gedeon Richter 200 mg
Acebutolol, podawany doustnie, charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, niezależnie od obecności pokarmu. Jego biodostępność wynosi około 40% z powodu znacznego efektu pierwszego przejścia w wątrobie. Maksymalne stężenia w surowicy zarówno acebutololu, jak i jego aktywnego metabolitu diacetololu osiągane są odpowiednio po 2-4 godzinach i około 4 godzinach od podania. Oba związki wykazują niski stopień wiązania z białkami osocza (acebutolol 9-11%, diacetolol 6-9%) oraz hydrofilowe właściwości, co ogranicza ich przenikanie do ośrodkowego układu nerwowego. Okres półtrwania wynosi 8-10 godzin, co umożliwia stosowanie leku w schemacie dawkowania dwa razy na dobę. Eliminacja zachodzi zarówno z kałem (ponad 50% dawki), jak i z moczem, z przewagą diacetololu w wydalaniu moczowym.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tamsulosin Aristo 0,4 mg
Tamsulosyna chlorowodorek, substancja czynna leku Tamsulosin Aristo 0,4 mg, charakteryzuje się prawie całkowitą biodostępnością po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym około 6 godzin po podaniu dawki po posiłku. Stan stacjonarny osiągany jest po około 5 dniach stosowania wielokrotnego, przy czym Cmax w stanie stacjonarnym jest około 2/3 wyższe niż po pojedynczej dawce. Lek wykazuje liniową farmakokinetykę oraz znaczną zmienność osobniczą stężeń w osoczu. Tamsulosyna wiąże się z białkami osocza w ponad 99%, a jej objętość dystrybucji wynosi około 0,2 l/kg masy ciała, co wskazuje na ograniczoną penetrację do tkanek. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymów CYP3A4 i CYP2D6, a metabolity nie wykazują istotnej aktywności farmakologicznej. Zablokowanie tych enzymów może prowadzić do zwiększenia ekspozycji na lek, co ma znaczenie kliniczne w kontekście interakcji lekowych.
biodostępność leku, Cmax, CYP3A4 i CYP2D6, dostępność biologiczna, działanie terapeutyczne leku, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja na tamsulosynę, enzymy mikrosomalne wątroby, interakcja lekowa, izoenzymy cytochromu P450, kinetyka liniowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania w fazie eliminacji, stan stacjonarny, stężenie leku w osoczu, tamsulosyna chlorowodorek, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Physiotens 0,2 0,2 mg
Moksonidyna, substancja czynna Physiotens 0,2 mg, wykazuje szybkie i niemal całkowite wchłanianie po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym około 1 godziny po podaniu (tmax). Całkowita biodostępność wynosi około 88%, a przyjmowanie pokarmu nie wpływa na farmakokinetykę leku. Moksonidyna wiąże się z białkami osocza w niewielkim stopniu (~7,2%), co może wpływać na jej dostępność tkankową i potencjalne interakcje lekowe. Głównym metabolitem jest odwodorniona moksonidyna, o aktywności farmakodynamicznej stanowiącej około 10% aktywności leku macierzystego. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 2,5 godziny dla moksonidyny i 5 godzin dla metabolitów. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki – 78% dawki w postaci niezmienionej, 13% jako odwodorniona moksonidyna oraz 8% jako inne metabolity, natomiast wydalanie z kałem jest marginalne (<1%).
biodostępność, ciężka niewydolność nerek, dawkowanie, efekt pierwszego przejścia, GFR, górny odcinek przewodu pokarmowego, hemodializa, klirens kreatyniny, moksonidyna, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, odwodorniona moksonidyna, okres półtrwania, równowaga dynamiczna, schyłkowa niewydolność nerek, stężenie w osoczu, umiarkowana niewydolność nerek, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Esotkaleno 25 mg
Produkt leczniczy Esotkaleno zawiera prednizon, który po podaniu doustnym ulega szybkiemu i niemal całkowitemu wchłanianiu z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w surowicy (Cmax) w ciągu 1-2 godzin. Prednizon podlega intensywnemu efektowi pierwszego przejścia w wątrobie, gdzie 80-100% dawki jest przekształcane do aktywnego metabolitu prednizolonu. Prednizolon wiąże się odwracalnie z białkami osocza, głównie transkortyną i albuminą, co wpływa na jego dystrybucję. Metabolizm prednizolonu zachodzi głównie w wątrobie poprzez glukuronidację (70%) i siarczanowanie (30%), a powstałe metabolity są nieaktywne hormonalnie i wydalane głównie przez nerki. Okres półtrwania prednizonu w osoczu wynosi około 3 godziny, jednak w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby może ulec wydłużeniu.
11ß, 17ß-dihydroksyandrosta-1, 4-dien-3-on, 4-pregnadien-20-ol, albumina, białko osocza, białko wiążące kortykosteroidy, czas działania terapeutycznego, działanie glikokortykosteroidowe, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka prednizonu, faza eliminacji, glukuronidacja, mechanizm działania, nerka, okres półtrwania, podanie doustne, prednizolon, prednizon, siarczanowanie, stężenie w surowicy, transkortyna, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fem 7 50 mcg/24 h (1,5 mg)
Fem 7 to system transdermalny w postaci plastra zawierający 1,5 mg estradiolu półwodnego, z którego uwalnia się 50 µg estradiolu na dobę przez 7 dni. Lek jest wskazany do hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet po menopauzie z objawami niedoboru estrogenów, takimi jak uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, suchość pochwy czy zmiany nastroju. Ponadto, Fem 7 znajduje zastosowanie w profilaktyce osteoporozy u kobiet pomenopauzalnych z wysokim ryzykiem złamań, które nie tolerują lub mają przeciwwskazania do standardowych leków osteoporotycznych (bisfosfoniany, modulatory receptorów estrogenowych, denosumab). Doświadczenie kliniczne u pacjentek powyżej 65. roku życia jest ograniczone, co należy uwzględnić przy decyzji terapeutycznej.
bisfosfoniany, denosumab, efekt pierwszego przejścia, estradiol półwodny, hormonalna terapia zastępcza, kortykosteroidy, niedobór estrogenów, nocne poty, osteoporoza pomenopauzalna, profilaktyka osteoporozy, suchość pochwy, system transdermalny, uderzenia gorąca, wskaźnik masy ciała, zaburzenia snu, złamania osteoporotyczne - Leksykon substancji czynnych
Testosteron – Właściwości farmakokinetyczne
Testosteron, jako główny androgen, wykazuje zróżnicowane właściwości farmakokinetyczne zależne od formy podania i postaci chemicznej. Preparaty przezskórne (żele) charakteryzują się wchłanianiem na poziomie 9-14% dawki, z osiąganiem stanu równowagi stężenia testosteronu w surowicy do 2. doby, a wartości Cmax dla Testavan wynoszą 926 ng/dL (ramię/bark), 451 ng/dL (brzuch) i 519 ng/dL (udo). Kąpiel pod prysznicem w ciągu 1-2 godzin po aplikacji obniża Cavg o 14-19%. Preparaty domięśniowe, takie jak Nebido (testosteron undecylan) i Testosteronum Prolongatum Jelfa (enantan testosteronu), zapewniają przedłużone uwalnianie z Cmax odpowiednio około 38 nmol/l (11 ng/ml) po 7 dniach i działaniem trwającym 2-4 tygodnie. Doustny Undestor Testocaps (testosteron undekanonian) wykazuje biodostępność około 7%, Tmax 4-5 godzin i Cmax około 40 nmol/l, z absorpcją omijającą efekt pierwszego przejścia przez wątrobę.
17-ketosteroid, biodostępność, Cmax, dihydrotestosteron, dyfuzja, efekt pierwszego przejścia, enantan testosteronu, ester testosteronu, estradiol, forma depot, globulina wiążąca hormony płciowe, hipogonadyzm, liniowość dawki, niewydolność nerek, okres półtrwania, preparat przezskórny, rytm okołodobowy, SHBG, stan równowagi, stan stacjonarny, testosteron całkowity, testosteron undecylan, testosteronu undekanonian, Tmax, współczynnik zmienności - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Instillido 20 mg/ml
Podczas stosowania żelu lidokainowego Instillido, dawka lidokainy powinna być dostosowana indywidualnie, uwzględniając całkowitą ilość lidokainy z wszystkich źródeł, aby uniknąć toksyczności. U mężczyzn do znieczulenia cewki moczowej zaleca się 20 mL żelu (około 400 mg lidokainy chlorowodorku), z maksymalną dawką dobową 40 mL (około 800 mg). U kobiet standardowa dawka wynosi 5-10 mL (100-200 mg), z możliwością zwiększenia do 20 mL (200-400 mg) w zależności od potrzeb. Znieczulenie uzyskuje się w ciągu 5-15 minut, a efekt utrzymuje się 20-30 minut. W przypadku zabiegów proktologicznych stosuje się 10-20 mL żelu (200-400 mg), pamiętając o wysokim wchłanianiu przez błonę śluzową odbytnicy i ryzyku działań ogólnoustrojowych. Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych nie powinna przekraczać 800 mg lidokainy chlorowodorku.
cewnikowanie, cystoskopia, działanie ogólnoustrojowe, działanie przeciwbólowe, efekt pierwszego przejścia, efekt znieczulenia, lidokaina, posocznica, proktoskopia, rektoskopia, samocewnikowanie, sondowanie, stężenie lidokainy we krwi, ujście cewki moczowej, wchłanianie lidokainy, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zakażenie krwi, zapalenie pęcherza moczowego, znieczulenie cewki moczowej